سی تی اسکن ریه روشی برای تصویربرداری از ریهها بهمنظور تشخیص بیماریهای ریوی بهویژه سرطان ریه است. تشخیص زودهنگام سرطان ریه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است؛ زیرا در مراحل اولیه درمان آن آسانتر است. بیشتر افراد ۵۰ سال به بالا و سیگاریها بهتر است هر سال این اسکن را انجام دهند. اگر میخواهید درباره سی تی اسکن ریه بیشتر بدانید، در این مطلب پاسخ پرسشهای خود درباره کاربردها، مراحل انجام و تفسیر نتایج اسکن ریه خواهید یافت.
سی تی اسکن ریه با دوز پایین چیست؟
توموگرافی کامپیوتری (CT) ریه که بهعنوان اسکن ریه نیز شناخته میشود، یک روش تشخیصی تصویربرداری است که در درجه اول، برای تشخیص زودهنگام سرطان ریه کاربرد دارد. سی تی اسکن ریه به دو روش استاندارد و دوز پایین انجام میشود.
سی تی اسکن ریه با دوز پایین (Low-Dose Lung CT Scan) یک آزمایش تصویربرداری پیشرفته است که تصاویر دقیقی از ریههای شما ارائه میدهد. این آزمایش غربالگری مانند سی تی اسکن استاندارد ریه عمل میکند؛ با این تفاوت که دوز تابش آن بسیار پایینتر است. به همین دلیل، پزشکان برای آن دسته از افراد مبتلا به بیماری های ریه که هر سال یا چند بار در سال باید اسکن ریه انجام دهند، این روش را ایمنتر میدانند.
مزایای غربالگری سرطان ریه با LDCT
روش LDCT برای غربالگری سرطان ریه، غیرتهاجمی و بدون درد است و زمان زیادی نمیبرد. برخی از مزایای آن شامل موارد زیر هستند:
تابش کمتر
سی تی اسکن با دوز پایین، حدود یکپنجم سیتیاسکن (CT) استاندارد ریه اشعه ساطع میکند؛ به همین دلیل، گزینه بسیار ایمنتری برای غربالگریهای روتین و دورهای سرطان ریه محسوب میشود.
امکان انجام اسکنهای مکرر
ازآنجاکه در روش LDCT، فرد درمعرض تابش کمتری قرار میگیرد، امکان انجام اسکنهای مکرر در قالب یک برنامه جامع غربالگری سرطان ریه برای او فراهم میشود. معمولا افرادی که درمعرض خطر ابتلا به سرطان ریه یا عود آن قرار دارند، باید این اسکن را بهشکل منظم انجام دهند. اسکنهای مداوم با سیتی اسکن استاندارد برای پایش وضعیت این بیماران بهدلیل تابش زیاد پرتوهای ایکس برای فرد خطرناک است.
تشخیص زودهنگام بیماری
روش LDCT به پزشک کمک میکند بهسرعت از وجود هرگونه ندول جدید یا درحالتغییر آگاه شود و برای ارزیابیهای بیشتر تصمیمگیری کند. گاهی تومورهای ریه تا مراحل پیشرفته بیماری هیچ علامتی ندارند. سیتی اسکن با دوز پایین میتواند پیش از بروز علائم این موارد را شناسایی کند.
برخی از کاربردهای سیتی اسکن قفسه سینه عبارتاند از:
- بررسی ناهنجاریهای یافتشده در عکس ساده ریه؛
- تشخیص و ارزیابی میزان تومورهای ریه یا تومورهایی که از سایر قسمتهای بدن به ریه گسترش یافتهاند؛
- ارزیابی اینکه تومورها به درمان پاسخ میدهند یا نه؛
- تومورهای خوشخیم و بدخیم ریه؛
- پنومونی؛
- برونشکتازی، فیبروز ریه؛
- بیماری بینابینی و مزمن ریه؛
- ناهنجاریهای مادرزادی؛
- بیماری التهابی ریه و سایر بیماریهای مربوط به پلور (پوشش ریه).
درمان آسانتر و مؤثرتر
غربالگری منظم با LDCT شانس تشخیص سرطان ریه را در مراحل اولیه افزایش میدهد. درمان سرطان در مراحل ابتدایی آسانتر است و شانس بقای طولانیمدت بیمار را بهبود میبخشد.
کاهش آمار مرگومیر
سرطان ریه علت اصلی مرگومیر ناشی از سرطان در بسیاری از نقاط جهان است. در سال ۲۰۲۰، مطالعهای روی بیش از ۱۵٬۰۰۰ شرکتکننده در هلند و بلژیک انجام شد که تأثیر غربالگری LDCT را در یک دوره ۱۰ساله تجزیهوتحلیل میکرد. نتایج مطالعه نشان داد که آمار مرگومیر ناشی از سرطان ریه در افرادی که با این روش غربالگری شده بودند، درمقایسهبا دیگران تا حدود ۳۳درصد در زنان و ۲۴درصد در مردان کاهش یافته است. همچنین، انجمن سرطان آمریکا (ACS) اعلام کرده است که استفاده گسترده از غربالگری LDCT میتواند سالانه جان حدود ۶۰٬۰۰۰ نفر را نجات دهد.
چه کسانی باید سی تی اسکن ریه با دوز پایین انجام دهند؟
معیارهایی برای واجدشرایطبودن افراد بهمنظور غربالگری LDCT تعیین شده است. باتوجهبه این معیارها، افراد زیر باید غربالگری سالانه ریه را انجام دهند:
- افراد بین ۵۰ تا ۸۰ سال؛
- سیگاریها؛
- افرادی که در ۱۵ سال گذشته سیگار را ترک کردهاند؛
- افرادی که یک پاکت در روز بهمدت ۲۰ سال یا دو پاکت در روز بهمدت ۱۰ سال سیگار کشیدهاند؛
- کسانی که بهخاطر شغل خود درمعرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان ریه قرار دارند.
ممکن است این آزمایش برای سیگاریهای زیر ۵۰ سال، افرادی که بیشتر از ۱۵ سال است سیگار را ترک کردهاند و کسانی که فقط یکیدو نخ در روز سیگار میکشند توصیه نشود.
اگر دکتر رادیولوژی برای شما سی تی اسکن ریه توصیه کرده است یا نیاز به انجام آندوسکوپی ریه دارید و بهدنبال اطلاعات مراکز تصویربرداری مجهز، آگاهی از هزینهها و دریافت نوبت سریع هستید، سامانه آنلاین نوبتدهی دکتردکتر به شما کمک میکند نزدیکترین مرکز به محل سکونت خود را پیدا کنید.
نحوه انجام سی تی اسکن ریه با دوز پایین
اگر معیارهای واجدشرایطبودن برای LDCT را داشته باشید، پزشک درباره مزایا و معایب آزمایش با شما صحبت میکند. درصورت پذیرش، به شما دستورالعملهای لازم برای انجام سیتی اسکن ریه با دوز پایین را ارائه خواهد داد.
آمادگی قبل از انجام LDCT
برای آمادگی قبل از سی تی اسکن ریه، کافی است چند نکته ساده زیر را رعایت کنید:
- لباسهای راحت و گشاد بپوشید. در برخی مراکز، به بیمار لباس بیمارستانی میدهند؛
- هرگونه اشیای فلزی ازجمله جواهرات، پیرسینگ، کلید یا سوتین فنردار باید بیرون از اتاق معاینه بمانند؛
- اگر دستگاههای فلزی کاشتنی مثل پروتز یا هر ایمپلنت مشابهی در بدن دارید به پزشک اطلاع دهید؛
- اگر باردارید یا فکر میکنید باردار باشید، به پزشک بگویید.
نکته: سی تی اسکن ریه با تزریق سروکار ندارد؛ بنابراین، سوزن، دارو و ماده حاجب در آن به کار نمیرود.
فرایند اسکن LDCT
هنگام انجام اسکن، روی تخت متحرک اسکنر دراز میکشید. ممکن است تکنیسین از شما بخواهد دستهای خود را مطابق شکل بالای سر نگه دارید:
در طول معاینه باید بیحرکت و راحت بمانید. اگر نتوانید، ممکن است بهصورت زیر شما را با کمربندهای ویژهای ببندند و بالش کنارتان بگذارند:
گاهی تکنیسین از شما میخواهد نفس خود را هربار بهمدت ۵ تا ۱۰ ثانیه نگه دارید. تخت اسکنر از میان یک استوانه دوناتشکل عبور میکند تا پرتو ایکس آن در مسیری مارپیچی در اطراف بیمار حرکت کند. این دستگاه شبیه تونل نیست؛ بنابراین، بیماران مبتلا به کلاستروفوبیا (ترس از فضاهای بسته) نباید نگران باشند. بااینحال، اگر احساس میکنید راحت نیستید به تکنیسین اطلاع دهید.
سیتیاسکن با دوز پایین چقدر طول میکشد؟
اینکه سی تی اسکن ریه چقدر طول میکشد، به مراحل آمادهشدن شما و تنظیمات اولیه دستگاه بستگی دارد. خود اسکن از آغاز تا پایان تصویربرداری بسیار سریع است و فقط چند دقیقه زمان میبرد. درنهایت، رادیولوژیست یک گزارش رسمی برای پزشک معالجتان ارسال میکند که شامل تفسیر سی تی اسکن ریه، ارزیابی دقیق تصاویر و توصیههای لازم برای پیگیری یا انجام آزمایشهای بیشتر است.
بیشتر بخوانید: نارسایی مزمن دستگاه تنفسی
تفاوت سی تی اسکن دوز پایین با سی تی معمولی و عکس ساده ریه
در این بخش سی تی اسکن استاندارد، دوز پایین و عکس ساده ریه را با هم مقایسه میکنیم.
۱. نوع تصویر
سیتی اسکن استاندارد: سیتیاسکن استاندارد ریه با ثبت مجموعهای از تصاویر اشعه ایکس از ریهها انجام میشود. در این روش، تصاویر مقطع عرضی (کراسسکشنال) روی هم قرار میگیرند تا یک تصویر سهبعدی و دقیق از اندامها، استخوانها و بافتها برای تشخیص ناهنجاریها به دست آید. این روش تصویربرداری کاربرد گستردهای در تشخیص، تعیین مرحله و درمان سرطان ریه دارد.
سیتی اسکن با دوز پایین: تقریبا مشابه سی تی اسکن استاندارد کار میکند و تصاویر سهبعدی دقیقی از ریه ارائه میکند. بااینحال، تصاویر سیتی استاندارد بالاترین وضوح را برای تمام اندامها دارند.
عکس ساده قفسه سینه: تصاویر دوبعدی ارائه میکند ولی ساختارهایی مثل دندهها و قلب در آن تأثیر میگذارند.
۲. میزان تابش
سیتی اسکن استاندارد: پرتو ساطعشده از دستگاه سیتی اسکن، مشابه همان پرتوهایی است که انسان بهشکل طبیعی از محیط جو و مواد رادیواکتیو طبیعی دریافت میکند. بااینحال، قرارگرفتن مداوم درمعرض همین مقدار اشعه، ممکن است خطر ابتلا به سرطان در آینده را افزایش دهد.
سیتی اسکن با دوز پایین: سیتی اسکن با دوز پایین فقط معادل یکپنجم تابش سیتی اسکن معمولی را دارد. به همین دلیل، این روش برای آزمایشهای غربالگری دورهای ایمنتر است. از نظر فنی، میزان اشعه در اسکن LDCT حدود ۱٫۴ میلیسیورت است (mSv واحد علمی اندازهگیری تابش یونیزان است).
طبق گزارش آژانس تحقیقات و کیفیت مراقبتهای بهداشتی، این میزان در یک سیتی اسکن تشخیصی استاندارد نزدیک به ۷ میلیسیورت است که رقم قابلتوجهی به شمار میرود. ازآنجاکه میانگین پرتوگیری طبیعی هر فرد در طول یکسال بین ۳ تا ۵ میلیسیورت است، دریافت مقادیر بالاتر از آن ممکن است خطرناک باشد.
عکس ساده قفسه سینه: میزان تابش در عکس ساده ریه بسیار کمتر از روش سیتی اسکن است.
۳. کاربرد اصلی
سیتی اسکن استاندارد: بررسی دقیق تودههای مشکوک یافتشده و مرحلهبندی بیماری کاربرد اصلی سیتی اسکن ریه است.
سیتی اسکن با دوز پایین: روش LDCT بیشتر برای ارزیابی ندولها در بافت کمتراکم ریه طراحی شده است. به همین دلیل، برای ارزیابی استخوانها، اندامها و بافتهای متراکمتر کارآیی کمتری دارد. همچنین، برای غربالگری دورهای سرطان ریه در افراد پرخطر به روش سیتی استاندارد ترجیح داده میشود.
عکس ساده قفسه سینه: بیشتر برای بررسیهای اولیه عفونتها و مشکلات کلی قفسه سینه به کار میرود.
۴. دقت تشخیص ندولهای کوچک
سیتی اسکن استاندارد: دقت بسیار بالایی برای بررسی دقیق بافت توده و احتمال درگیری غدد لنفاوی مجاور دارد.
سیتی اسکن با دوز پایین: دقت بسیار بالایی در تشخیص ندولهای میلیمتری در مراحل اولیه دارد.
عکس ساده قفسه سینه: نمیتواند ندولهای پنهانشده پشت دندهها یا قلب را تشخیص دهد.
| ویژگی | سیتی اسکن با دوز پایین (LDCT) | سیتی اسکن استاندارد ریه | عکس ساده (X-Ray) |
| نوع تصویر | سهبعدی (متشکل از اسلایسهای دقیق مقطعی) | سهبعدی (با بالاترین وضوح برای تمام اندامها) | دوبعدی (با رویهمافتادگی ساختارهایی مثل دندهها و قلب) |
| دوز اشعه | نزدیک به ۱٫۴ میلیسیلورت | نزدیک به ۷ میلیسیلورت | بسیار ناچیز |
| کاربرد اصلی در ریه | غربالگری دورهای سرطان ریه در افراد پرخطر | بررسی دقیق تودههای مشکوک یافتشده و مرحلهبندی بیماری | نامناسب برای غربالگری |
| دقت تشخیص ندولهای کوچک | بسیار بالا | بسیار بالا | پایین |
| وضعیت تأیید برای غربالگری سرطان | استاندارد طلایی و تأییدشده است. | بهدلیل دوز بالای اشعه برای غربالگری دورهای توصیه نمیشود. | توصیه نمیشود. |
عوارض و خطرات احتمالی سی تی اسکن ریه با دوز پایین
LDCT بدون خطر نیست. بااینحال، خطر آن نسبت به سیتی اسکن معمولی جزئی است و ممکن است برای کسی درمعرض خطر بالای سرطان ریه قرار دارد، بیشتر از مزایای آن نباشد. برخی از ریسکهای احتمالی LDCT عبارتاند از:
قرار گرفتن در معرض تابش
غربالگری با دوز پایین تابش خطر آن را کاهش میدهد اما بهطور کامل آن را از بین نمیبرد. بنابراین، همیشه این ریسک وجود دارد که اسکن در ابتلای بیمار به سرطان نقش داشته باشد.
استرس/ اضطراب
سیتی اسکن با دوز پایین، ممکن است به افزایش اضطراب و استرس قبل از عمل و نگرانی درباره نتایج احتمالی منجر شود.
نتیجه مثبت کاذب یا سایر ناهنجاریها
سیتی اسکن با دوز پایین ممکن است به نتایج مثبت کاذب منجر شود؛ یعنی ناهنجاریهایی را نشان دهد که سرطان نیستند و بیمار ناگزیر از انجام آزمایشهای بیشتر شود.
ایجاد نگرانیهای غیرضروری
برخی از سرطانهای درجهپایین ممکن است تهدید قابلتوجهی برای سلامتی ایجاد نکنند؛ اما سیتی اسکن آن را خطرناکتر از چیزی که هست جلوه دهد. باتوجهبه این نتایج، پزشک ممکن است درمانهایی را توصیه کند که شاید ضروری نبودند و بهتر بود انجام نشوند.
نتایج سی تی اسکن چه معنایی دارد؟
تفسیر نتایج سیتی اسکن با دوز پایین ریه فقط برعهده پزشک است. برخی از نتایج احتمالی تصویربرداری عبارتاند از:
نتایج مثبت
اگر اسکن مثبت باشد، به این معنی است که یک ناهنجاری تشخیص داده شده است. اگر ندول ریوی یا ناهنجاری دیگری پیدا شود، پزشک با بیمار درباره اقدامات بعدی مشورت میکند. توجه کنید اسکن مثبت لزوما بهمعنای سرطان نیست؛ بلکه نشان میدهد بیمار برای تشخیص قطعی به پیگیری یا آزمایشهای بیشتری نیاز دارد.
عکس سی تی اسکن ریه سالم و ناسالم را در زیر مشاهده میکنید:
نتایج منفی
نتیجه منفی به این معناست که اسکن هیچ چیز غیرطبیعی را تشخیص نداده است. پزشک معالج شما باتوجهبه وضعیت سلامتی و سابقه بیماری، زمان تکرار اسکن را تعیین میکند.
نتایج نامشخص
اگر نتیجه اسکن نامشخص باشد و پزشک نتواند آن را مثبت یا منفی تلقی کند، برای پیگیری بیشتر به شما توصیه میکند که یکسری آزمایشهای تصویربرداری اضافی انجام دهید.
هزینه و پوشش بیمه سی تی اسکن ریه با دوز پایین
هزینه سی تی اسکن ریه با دوز پایین (LDCT) به نوع مرکز تصویربرداری (دولتی یا خصوصی) و نوع بیمه شما بستگی دارد. باتوجهبه شرایط فعلی کشور ارائه هزینه دقیق خدمات پزشکی ازجمله سی تی اسکن ریه تاحدودی دشوار است. معمولا بیمههای پایه مانند تأمین اجتماعی حدود ۷۰درصد هزینه اسکن را میپردازند و ۳۰درصد آن را باید شما پرداخت کنید. اگر بیمه تکمیلی هم داشته باشید، بسته به سقف تعهداتشان در قرارداد بیمه، مابقی هزینهها را پوشش میدهند.
کلام آخر دکتردکتر
سرطان ریه یکی از خطرناکترین انواع سرطان است که متاسفانه در مراحل اولیه علائم خاصی از خود نشان نمیدهد؛ اما خوشبختانه پیشرفت علم پزشکی و استفاده از روشهای غربالگری مدرن مانند سیتی اسکن ریه با دوز پایین (LDCT)، شانس تشخیص زودهنگام و درمان موفقیتآمیز را افزایش داده است.
اگر بین ۵۰ تا ۸۰ سال دارید و بهشدت سیگاری بودهاید (یا هنوز هستید)، منتظر بروز علائم نمانید. غربالگری با LDCT یک روش ایمن، سریع و با اشعه بسیار کم است که میتواند یک اقدام نجاتبخش برای شما باشد. بنابراین، همین حالا برای مشاوره با بهترین متخصصان ریه در سایت دکتردکتر نوبت بگیرید یا برای مراجعه حضوری به پزشک نوبت خود را بهشکل آنلاین در این پلتفرم ثبت کنید.
