آکرومگالی چیست؟ علائم، دلایل و روش‌های درمان

آکرومگالی
اشتراک گذاری ثبت دیدگاه

آکرومگالی یکی از بیماری‌های نادر هورمونی است که در اثر ترشح بیش‌ از حد هورمون رشد رخ می‌دهد. تولید بیشتر این هورمون باعث بزرگ‌شدن تدریجی دست‌ها، پاها، صورت و اندام‌های داخلی خواهد شد. اصلی‌ترین علت این بیماری، تومورهای خوش‌خیم غده هیپوفیز هستند و جراحی یا داروهای هورمونی ممکن است علاوه‌بر بهبودی علائم از پیشرفت سریع بیماری نیز جلوگیری کنند. با توجه‌ به اینکه بزرگ‌شدن دست‌ها و پاها و اندام‌های داخلی خطراتی مانند درد مفاصل و مشکلات حرکتی یا نارسایی قلب، کبد و کلیه را به‌همراه دارد، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر علاوه‌بر علت‌های ابتلا به این بیماری، علائم‌، عوارض، روش‌های تشخیص و درمان نیز بررسی خواهد شد.

آکرومگالی چیست؟

آکرومگالی (Acromegaly) نوعی اختلال هورمونی نادر است که در آن ترشح زیاد هورمون رشد (Growth Hormone) باعث رشد غیرطبیعی استخوان‌ها و بافت‌های نرم می‌شود. آکرومگالی در کودکان و نوجوانان نادر است و اغلب غول‌پیکری یا ژیگانتیسم است که منجر به افزایش قد غیرطبیعی و بیشتر از حد معمول بزرگ شدن ساختار استخوانی آن‌ها می‌شود.

در بزرگسالان مبتلا به این بیماری، معمولاً قد تغییر نمی‌کند، اما استخوان‌های دست‌ها، پاها و صورت بزرگ‌تر می‌شوند.

تومورهای خوش‌خیم و غیرسرطانی غده هیپوفیز (غده کوچکی در مغز) عامل اصلی ابتلا به این اختلال هستند. در این شرایط، سطح هورمون رشد (GH) و هورمون دیگری به‌نام فاکتور رشد شبه انسولین-۱ (IGF-1) افزایش می‌یابد و استخوان‌ها و اندام‌های داخلی بدن بزرگ‌تر می‌شوند؛ تغییرات اساسی دیگری نیز با پیشرفت بیماری رخ می‌دهند که در ادامه بررسی خواهند شد.

تفاوت آکرومگالی و ژیگانتیسم چیست؟

ژیگانتیسم (Gigantism) یا غول‌پیکری به‌دلیل ترشح بیش‌ از حد هورمون رشد درست قبل از دوران بلوغ و زمانی‌که استخوان‌ها هنوز در حال رشد هستند، رخ می‌دهد. کودکان مبتلا به ژیگانتیسم به‌طور غیرطبیعی قدبلند می‌شوند و دست‌ها و پاهای بسیار بلندی دارند.

آکرومگالی بعد از بلوغ، یعنی بعد از بسته‌شدن صفحات رشد رخ می‌دهد. این بیماری در جوانان و بزرگسالان باعث تغییراتی در اندازه و ظاهر دست‌ها، پاها و صورت می‌شود، اما معمولاً منجر به افزایش قد نخواهد شد. در جدول زیر تفاوت اصلی این ۲ اختلال بررسی می‌شود تا دید بهتری به هر کدام داشته باشید:

ویژگی‌ها آکرومگالی ژیگانتیسم
زمان شروع
  • بعد از بسته‌شدن صفحات رشد؛
  • اغلب در بزرگسالی.
  • قبل از بسته‌شدن صفحات رشد؛
  • در کودکی و نوجوانی.
علت افزایش هورمون رشد افزایش هورمون رشد
تاثیر بر قد ثابت‌ماندن قد یا تغییر نامحسوس آن افزایش قد (طول استخوان) به‌طور غیرطبیعی و اغلب بیشتر از سن و سابقه خانوادگی

آکرومگالی چیست؟

علت آکرومگالی چیست؟

آکرومگالی زمانی رخ می‌دهد که غده هیپوفیز بعد از توقف رشد قد (بسته‌شدن صفحات رشد) و برای مدتی طولانی، هورمون رشد (GH) اضافی تولید کند. این هورمون در جریان خون به کبد سیگنال تولید فاکتور رشد شبه انسولین-۱ (IGF-1) را می‌دهد؛ هورمون دیگری که در کنار GH، باعث رشد بیش‌ از حد استخوان‌ها و سایر اندام‌های بدن خواهد شد.

IGF-1 بیش‌ از حد همچنین می‌تواند نحوه مدیریت قند خون و چربی‌ها توسط بدن را تغییر دهد. در این شرایط، علاوه‌بر علائم گسترده آکرومگالی، احتمال بروز سایر بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت نیز افزایش می‌یابد.

مشاوره متنی و تلفنی دکتر غدد

تومورهای هیپوفیز (آدنوم‌های هیپوفیز)

شایع‌ترین علت آکرومگالی، تومورهای غیرسرطانی غده هیپوفیز است که به آن‌ها آدنوم هیپوفیز می‌گویند. این تومورها در بیشتر موارد خوش‌خیم، و با روش‌های مختلفی مانند جراحی قابل‌درمان هستند. غده هیپوفیز در جمجمه و درست زیر مغز قرار دارد و آدنوم‌ها و سایر تومورها به‌عنوان انواع تومورهای قاعده جمجمه باعث تحریک و آسیب آن می‌شود.

غده هیپوفیز حاوی انواع مختلفی از سلول‌های تولیدکننده هورمون، از جمله سلول‌های «سوماتوتروف» است. این سلول‌ها مسئول تولید هورمون رشد (GH) هستند. رشد تومور از سلول‌های سوماتوتروف منجر به آزادسازی بیش‌ از حد هورمون رشد می‌شود. هورمون رشد اضافی نیز باعث تولید بیشتر فاکتور رشد شبه انسولین-۱ توسط کبد خواهد شد؛ این شرایط عامل اصلی بزرگ‌شدن دست‌ها و پاها و تغییر اساسی در ویژگی‌های صورت یا همان آکرومگالی است.

در بیشتر موارد، تشکیل آدنوم‌های سوماتوتروف که گاهی به‌ آن‌ها «آدنوم‌های ترشح‌کننده هورمون رشد» می‌گویند، نقطه شروع آکرومگالی هستند؛ به‌ همین‌ دلیل نیز از هر ۱۰ نفر، حدود ۹ نفر به‌دلیل آدنوم‌ها به این بیماری مبتلا می‌شوند.

انواع دیگر آدنوم‌های غده هیپوفیز از سلول‌های تولیدکننده هورمون متفاوتی ناشی می‌شوند، اما نقشی در ابتلا به این بیماری ندارند.

تومورهای غیرهیپوفیزی

هرچند تومورهای هیپوفیز شایع‌ترین علت آکرومگالی هستند، در موارد نادر برخی تومورهای غیرهیپوفیزی در پانکراس، ریه‌ها، هیپوتالاموس یا سایر بخش‌های قفسه سینه و شکم نیز می‌توانند باعث این بیماری شوند. این تومورها معمولاً با تولید هورمون آزادکننده هورمون رشد (GHRH) یا در مواردی با تولید مستقیم هورمون رشد (GH)، موجب افزایش سطح هورمون رشد و در نهایت افزایش IGF-1 می‌شوند.

ژنتیک آکرومگالی

این بیماری به‌ندرت ارثی است و متخصصان هنوز نمی‌دانند که چرا برخی افراد تومورهای غده هیپوفیز دارند. آن‌ها حدس می‌زنند ژن‌هایی خاص در ابتلا به این بیماری نقش دارند یا احتمال وقوع آن را بیشتر می‌کنند؛ برخی مطالعات ارتباطی بین انواع ژن‌های خاص و آکرومگالی یافته‌اند، اما هنوز داده‌ها کافی نیست تا بتوان ژن خاصی را مسئول تشکیل تومورهای غده هیپوفیز و آکرومگالی دانست.

لازم است بدانید که اغلب افراد در سنی به این بیماری مبتلا می‌شوند که صفحات رشد بسته شده‌اند. بنابراین، پزشکان تصور می‌کنند علت ابتلای نوزادان، کودکان و نوجوانان به آکرومگالی ممکن است زمینه ژنتیکی داشته باشد؛ تومورهایی مانند آدنوم‌های هیپوفیز ایزوله خانوادگی (FIPA) احتمال این بیماری را افزایش می‌دهند.

علت آکرومگالی چیست؟

علائم آکرومگالی

علائم آکرومگالی در چندین مرحله بروز می‌کنند و حتی برخی افراد در ابتدای بیماری ممکن است متوجه تغییرات خاصی نشوند. با پیشرفت بیماری و طی سال‌ها، علائم بیشتر و شدیدتر شده و تغییرات ظاهری و سایر مشکلات به‌مرور رخ می‌دهند؛ در ادامه علاوه‌بر علائم اولیه، نشانه‌های جدی در بزرگسالان و همچنین نوزادان، کودکان و نوجوانان بررسی خواهد شد:

علائم اولیه آکرومگالی

این بیماری در طول سال‌ها و به‌صورت آهسته پیشرفت می‌کند، بنابراین علائم اولیه آن ممکن است نامحسوس باشند و گاهی افراد فقط متوجه می‌شوند که انگشتر یا کفش‌شان برایشان تنگ شده است. با پیشرفت بیماری، سایر علائم رایج و اولیه معمولاً شامل موارد زیر هستند:

  • خستگی و کمبود انرژی؛
  • سردرد؛
  • درد مفاصل؛
  • تعریق و بوی بدن بیشتر از حد معمول.

رشد غیرطبیعی

رشد غیرطبیعی در آکرومگالی طی چند سال و به‌مرور زمان رخ می‌دهد. رشد بیش‌ از حد در این بیماری تنها مختص اندام‌هایی مانند دست‌ و پا نیست، و حتی اندام‌های داخلی نیز بیشتر از اندازه معمول بزرگ می‌شوند.

تغییرات ظاهری صورت و دست و پا

علائم اولیه آکرومگالی اغلب در دست‌ها، پاها و صورت بروز می‌کنند. با ترشح بیش‌ از حد هورمون رشد و افزایش فاکتور رشد شبه‌انسولین-۱، استخوان‌ها، غضروف‌ها و حتی بافت‌های نرم سریع‌تر و بیشتر از حالت طبیعی رشد می‌کنند و بزرگ‌تر می‌شوند؛ تغییرات ظاهری تنها شامل بزرگ‌ترشدن این اندام‌ها نیست و ممکن است علائم دیگری به شرح زیر داشته باشید:

اندام‌ها تغییرات
تغییرات ظاهری صورت تغییرات استخوان‌های صورت:
  • افزایش ضخامت استخوان‌های جمجمه؛
  • تغییر فرم استخوان‌های صورت؛
  • خشن‌تر و درشت‌تر شدن ویژگی‌های صورت؛
  • درشت و برجسته‌شدن استخوان‌های گونه؛
  • بزرگ و پهن‌ترشدن بینی؛
  • برجسته‌شدن استخوان پیشانی و ابرو؛
  • جلوتر قرارگرفتن پیشانی و قوس‌های ابرو نسبت به سایر نقاط صورت.

تغییرات دهان و دندان:

  • ایجاد شکاف بین دندان‌ها؛
  • نامرتب‌شدن و عدم هم‌راستایی صحیح دندان‌ها؛
  • نحوه قرارگرفتن دندان‌های فک بالا و پایین روی یکدیگر؛
  • بزرگ‌شدن و جلوآمدن فک پایین؛
  • سخت‌شدن جویدن غذاها؛
  • تغییر نحوه بسته‌شدن دهان؛
  • بزرگ‌تر شدن زبان و مشکلات بلع، گفتاری و تنفسی.

تغییرات بافت‌ها و پوست صورت:

  • ضخیم و برجسته‌شدن لب‌ها؛
  • بزرگ‌شدن گوش‌ها؛
  • چرب و ضخیم‌شدن پوست صورت؛
  • افزایش تعریق صورت؛
  • افزایش چین‌های صورت و عمیق‌تر شدن آن‌ها؛
  • افزایش رشد موهای صورت؛
  • زائده‌های پوستی مانند منگوله‌های پوستی (برجستگی‌های کوچک و گوشتی روی پوست).
تغییرات دست‌ها و پاها
  • بزرگ‌تر و پهن‌تر شدن دست‌ها و پاها؛
  • حجیم و ضخیم‌شدن انگشت‌ها؛
  • ضخیم‌شدن پوست کف دست و پا؛
  • تنگ‌شدن حلقه‌ها و انگشترها؛
  • احساس بی‌حسی و گزگز دست‌ها به‌دلیل سندرم تونل کارپال؛
  • رشد زیاد موهای سفت و خشن دست‌ها و پاها؛
  • درد یا ناراحتی هنگام راه‌رفتن؛
  • تعریق زیاد کف دست‌ها و پاها.
تغییرات اسکلتی
  • انحنای غیرطبیعی ستون‌فقرات (قوز پشت)؛
  • تغییر شکل تدریجی ستون‌ فقرات؛
  • بزرگ‌شدن دنده‌ها؛
  • افزایش اندازه‌ مهره‌های ستون‌ فقرات به‌ویژه در ناحیه کمر؛
  • خم‌شدن ستون‌ فقرات به‌دلیل تخریب و فرسایش دیسک‌ها؛
  • افزایش گودی کمر؛
  • تغییر فرم کلی قامت در موارد پیشرفته؛
  • گزگز یا بی‌حسی اندام‌ها به‌دلیل فشار روی ریشه‌های عصبی در  ستون فقرات.

بزرگ‌شدن اندام‌های داخلی بدن

یکی از نتایج افزایش مزمن هورمون رشد در آکرومگالی، بزرگ‌شدن اندام‌های داخلی بدن است. تغییر اندازه این اندام‌ها از بیرون قابل‌مشاهده نیست، اما مشکلات زیادی برای بیماران ایجاد می‌کند؛ این رشد بیش‌ از حد همیشه علائم واضح و مشخصی ندارد و در صورت ادامه‌ پیداکردن بیماری حتی ممکن است عملکرد طبیعی اندام‌های مختلف را مختل کند.

  • عضله قلب؛
  • کبد؛
  • کلیه‌ها؛
  • روده بزرگ؛
  • زبان؛
  • غدد بزاقی؛
  • تیروئید.

علائم آکرومگالی

تغییر صدا

بزرگ‌شدن حنجره، ضخیم‌شدن بافت تارهای صوتی و گلو به‌مرور زمان باعث بم‌تر و خشن‌تر شدن صدای افراد مبتلا به آکرومگالی می‌شود. این تغییرات در کنار بزرگ‌شدن زبان ممکن است باعث تغییراتی در گفتار شود؛ برخی از بیماران نیز شب‌ها بیشتر خُروپف می‌کنند که نشان‌دهنده مشکلات تنفسی است.

مشکلات بینایی

مشکلات بینایی در آکرومگالی معمولاً به‌دلیل بزرگ‌شدن و فشار تومور هیپوفیز بر عصب‌های بینایی رخ می‌دهند و اغلب به شرح زیر هستند:

  • کاهش دید محیطی؛
  • ازدست‌دادن دید جانبی (شایع‌ترین علامت)؛
  • کاهش تدریجی یا ناگهانی بینایی؛
  • تاری دید در ۱ یا هر ۲ چشم؛
  • دوبینی؛
  • مشکلات خواندن نوشته‌های ریز یا دیدن جزئیات؛
  • اختلال در تشخیص رنگ‌ها.

این مشکلات بینایی منجر به تجربه علائم زیر می‌شوند:

  • سردردهای مکرر؛
  • احساس فشار پشت‌ چشم‌ها.

مشکلات خواب

حدود ۴۰٪ تا ۸۰٪ افراد مشکلات خواب زیر را تجربه می‌کنند که از شایع‌ترین علائم این بیماری در تمامی سنین هستند:

  • انواع آپنه خواب؛
  • خُرخُر مداوم و بلند؛
  • وقفه تنفسی؛
  • بیدارشدن‌های مکرر در طول شب؛
  • احساس خفگی حین خواب؛
  • خواب بی‌کیفیت و سطحی؛
  • بی‌خوابی و خستگی روزانه؛
  • سردرد صبحگاهی.

مشکلات خواب به‌دلایل مختلف زیر در بیماران آکرومگالی رخ می‌دهند:

  • بزرگ‌شدن زبان و تنگ‌شدن راه‌هوایی؛
  • ضخیم‌شدن بافت‌های حلق و حنجره و قرارگرفتن آن‌ها روی یکدیگر؛
  • باریک‌شدن راه‌های هوایی به‌دلیل بزرگ‌شدن فک و تورم بافت بینی.

تغییرات هورمونی، سلامت باروری و میل جنسی

هورمون رشد اضافی در این بیماری بر سلامت باروری تأثیر می‌گذارد، اما مشکلات جنسی معمولاً به‌دلیل عدم تعادل هورمونی رخ می‌دهند و ارتباطی با بزرگ‌شدن فیزیکی زنان و مردان ندارند.

آکرومگالی به‌دلیل ترشح بیش‌ از حد هورمون رشد (GH)، فاکتور رشد شبه انسولین-۱ (IGF-1) و همچنین وجود تومور هیپوفیز، محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-غدد جنسی (HPG) را مختل می‌کند. HPG یکی از سیستم‌های هورمونی بسیار مهم در بدن است و رشد، بلوغ و تولیدمثل را مدیریت و کنترل می‌کند؛ اختلال در این محور باعث مشکلات زیر در زنان و مردان خواهد شد:

  • کاهش باروری؛
  • تغییر در میل جنسی؛
  • مشکلات عملکرد جنسی.

نتیجه چنین تغییراتی در زنان و مردان متفاوت و به شرح زیر است:

افراد مبتلا به آکرومگالی پیامدهای اختلالات هورمونی
زنان قبل از بارداری
  • اختلال تخمک‌گذاری؛
  • نامنظم‌شدن چرخه‌های قاعدگی؛
  • کاهش دفعات قاعدگی یا قطع آن (آمنوره)؛
  • کاهش میل جنسی؛
  • خشکی واژن و درد هنگام رابطه جنسی؛
  • کاهش ترشح هورمون‌های LH و FSH (هورمون‌های کنترل تخمدان‌ها) به‌دلیل اختلال عملکرد غده هیپوفیز.
آکرومگالی در بارداری و تغییرات هورمونی
  • تغییرات هورمونی شدید در طول بارداری؛
  • رشد تومور هیپوفیز به‌دلیل قطع داروها؛
  • افزایش خطر دیابت و فشار خون بارداری.
بعد از زایمان
  • پیامدهای اختلالات هورمونی قبل از بارداری؛
  • کاهش تولید هورمون پرولاکتین در غده هیپوفیز (هورمون محرک تولید شیر مادر).
مردان
  • کاهش میل جنسی؛
  • اختلال نعوظ؛
  • تستوسترون پایین؛
  • کاهش تعداد یا کیفیت اسپرم؛
  • کاهش ترشح هورمون‌های LH و FSH (هورمون‌های کنترل بیضه‌ها) و ناباروری؛

علائم آکرومگالی

علائم آکرومگالی در بزرگسالان

با توجه‌ به اینکه آکرومگالی معمولاً بعد از بسته‌شدن صفحات رشد رخ می‌دهد، بزرگسالان به آکرومگالی مبتلا می‌شوند. بزرگسالان علائم متفاوتی با افراد در سنین پایین‌تر دارند، چون صفحات رشد استخوان‌ها بسته شده‌اند. با بسته‌شدن صفحات رشد، افراد افزایش قد ندارند، اما استخوان‌های دست‌ها، پاها و همچنین استخوان‌های صورت به‌تدریج ضخیم‌تر و بزرگ‌تر خواهند شد؛ این تغییرات معمولاً طی چند سال رخ می‌دهند، چون این بیماری به‌آرامی پیشرفت می‌کند.

با توجه‌ به اینکه افزایش قد در بزرگسالان رخ نمی‌دهد، بنابراین قابل‌مشاهده‌ترین علائم آکرومگالی در بزرگسالان، بزرگ‌ و پهن‌شدن دست‌ها، پاها و صورت است؛ البته افراد در این سن علائم دیگری که در بخش‌های قبلی بررسی شد را دارند.

علائم آکرومگالی در کودکان و نوزادان

آکرومگالی در کودکان و نوزادان بسیار نادر است. این گروه معمولاً به بیماری ژیگانتیسم یا غول‌پیکری مبتلا می‌شوند، اما اگر احتمال ابتلا به آکرومگالی وجود داشته باشد، بیشتر به‌دلیل اختلالات مادرزادی خاص رخ می‌دهد. با توجه‌ به اینکه صفحات رشد استخوان‌ها هنوز در این سنین باز است، نوزادان یا کودکانی که به این بیماری مبتلا می‌شوند معمولاً علائمی به شرح زیر دارند:

دوران کودکی علائم
علائم آکرومگالی در نوزادان
  • رشد غیرطبیعی و سریع وزن و قد؛
  • بزرگ‌بودن غیرعادی دست‌ها و پاها؛
  • دُرشت‌بودن صورت؛
  • بزرگ‌بودن زبان؛
  • مشکلات مکیدن شیر به‌دلیل بزرگی زبان؛
  • مشکلات تنفسی و خُرخُر حین خواب.
علائم آکرومگالی در کودکان
  • رشد قد بسیار سریع‌تر از همسالان؛
  • قد بسیار بلندتر از سن و سابقه خانوادگی؛
  • اختلال یا تأخیر در بلوغ؛
  • وزن بیشتر از سن؛
  • کمبود انرژی و خستگی غیرعادی؛
  • انحنای غیرطبیعی ستون‌ فقرات؛
  • مشکلات خواب.

علائم آکرومگالی در نوجوانان و جوانان

صفحات رشد بخش‌های غضروفی در انتهای استخوان‌ها هستند، این بخش‌های غضروفی بین ۱۳ تا ۱۶ سالگی در دختران و بین ۱۵ تا ۱۹ سالگی در پسران به استخوان سخت تبدیل و به‌عبارتی بسته می‌شوند؛ بنابراین در سن نوجوانی و جوانی هنوز امکان رشد طبیعی قد وجود دارد. ابتلای دختران و پسران به آکرومگالی در این سنین چندان شایع نیست و اگر رخ دهد معمولاً علائم آن‌ها کمی متفاوت است با نوزادان و کودکان، و به شرح زیر است:

  • رشد قد سریع‌تر از هم‌سن‌وسالان در دختران و پسران؛
  • وزن بیشتر از حد طبیعی با توجه‌ به سن و سابقه خانوادگی؛
  • کاهش عملکرد غدد جنسی در دختران و پسران؛
  • نامنظم‌شدن چرخه‌های قاعدگی در دختران؛
  • مشکلات اسکلتی مانند پُشت خمیده به‌دلیل انحنای ستون‌ فقرات؛
  • تغییرات شدید و سریع خلق‌وخو؛
  • خستگی غیرعادی و کمبود انرژی؛
  • خشن‌شدن صدای دختران و پسران، نه ‌به‌دلیل بلوغ.

علائم آکرومگالی

عوارض آکرومگالی

در صورت عدم تشخیص به‌موقع و اقدام برای درمان قطعی آکرومگالی، این بیماری تمامی اندام‌ها را درگیر می‌کند و عوارض گسترده‌ای به شرح زیر دارد:

اندام‌ها و بافت‌ها عوارض رشد غیرطبیعی
دهان و دندان
  • مشکل جویدن و بلع؛
  • تنفس منقطع و مشکلات تنفسی؛
  • اختلالات گفتاری به‌دلیل بزرگ‌شدن زبان؛
  • وقفه تنفسی در خواب (آپنه خواب)؛
  • خُرخُر در خواب.
دست‌ها، پاها و اسکلت اصلی
  • درد مفاصل؛
  • بیماری‌های استخوان؛
  • دیسک کمر و گردن؛
  • استئوآرتریت با درد و سفتی در مفاصل؛
  • فشردگی یا شکستگی نخاع؛
  • ضعف عضلانی؛
  • کاهش استقامت.
چشم و بینایی
  • تاری دید؛
  • دوبینی؛
  • کاهش دید محیطی.
عضله قلب و عروق
  • تنگی عروق؛
  • فشار خون بالا؛
  • آریتمی قلبی؛
  • حمله قلبی؛
  • نارسایی قلبی در موارد پیشرفته؛
  • سکته مغزی.
کبد
  • درد یا احساس پُری در سمت راست شکم؛
  • خستگی شدید و ضعف عمومی؛
  • حالت تهوع و کاهش اشتها.
کلیه‌ها
  • درد شدید پهلو؛
  • تغییرات میزان ادرار؛
  • عفونت ادراری؛
  • نارسایی کلیه در موارد پیشرفته.
روده بزرگ
  • تشکیل پولیپ‌ در پوشش روده بزرگ؛
  • افزایش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ.
غدد بزاقی
  • پُرتر دیده‌شدن صورت؛
  • ایجاد غده سفت زیر گلو.
تغییرات هورمونی
  • تشکیل ندول‌های تیروئید (توده‌های جامد یا مایع)؛
  • سرطان تیروئید؛
  • نوسانات خلقی به‌دلیل تغییرات هورمونی؛
  • مشکلات سلامت جنسی و ناباروری؛
  • مقاومت به انسولین و دیابت نوع ۲.
سیستم عصبی
  • سردرد؛
  • سندرم تونل کارپال و بی‌حسی و گزگز اندام‌ها؛
  • فشار بر اعصاب محیطی؛
  • تغییرات زیاد خلق‌وخو؛
  • ابتلا به افسردگی؛
  • خستگی مزمن.

با توجه‌ به گستردگی عوارض این بیماری و تأثیر بسیار زیاد زمان شروع درمان در کاهش علائم و جلوگیری از مشکلات جدی، پیشنهاد می‌شود از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر برای گرفتن وقت از فوق‌ تخصص غدد استفاده کنید.

عوارض آکرومگالی

روش‌های تشخیص آکرومگالی

تغییرات استخوانی و بافت‌های نرم در سراسر بدن به‌مرور و طی سال‌های متمادی رخ می‌دهند. بنابراین افراد مبتلا به این بیماری و اطرافیان آن‌ها ممکن است سریع متوجه این علائم نشوند؛ ازآنجاکه بیماری آکرومگالی به‌آرامی پیشرفت می‌کند، تشخیص این بیماری اغلب به‌ تأخیر می‌افتد؛ پزشک متخصص برای تشخیص آکرومگالی آزمایش‌های زیر را تجویز می‌کند:

آزمایش خون و اندازه‌گیری IGF-1

آزمایش خون IGF-1 اولین مرحله از تست آکرومگالی است که در آن سطح فاکتور رشد شبه انسولین-۱ اندازه‌گیری می‌شود. سطح بالای این هورمون به معنای افزایش سطح هورمون رشد است؛ IGF-1 هورمونی است که کبد در پاسخ به هورمون رشد می‌سازد. بنابراین سطح بالای آن نشانگر مهمی برای تشخیص آکرومگالی است.

نکته اصلی اینجاست که سطح IGF-1 ممکن است به‌دلایل دیگری مانند دیابت، بیماری کبد یا کلیه و بارداری نیز افزایش یابد. در نتیجه، پزشک متخصص آزمایش‌های دیگری برای رد این بیماری‌ها تجویز خواهد کرد.

روش‌های تشخیص آکرومگالی

تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)

تست تحمل گلوکز خوراکی سطح قند خون و هورمون رشد را قبل و طی ۲ ساعت بعد از نوشیدن گلوکز مایع اندازه‌گیری می‌کند. افرادی که آکرومگالی ندارند، نوشیدنی گلوکز معمولاً باعث کاهش سطح هورمون رشد می‌شود، اما در افراد مبتلا به این بیماری، سطح هورمون رشد افزایش پیدا می‌کند و بالا می‌ماند.

تست‌های هورمونی تکمیلی

با توجه‌ به اینکه تومورهای غده هیپوفیز بر هورمون‌های مختلفی مانند هورمون رشد، بلوغ و تولیدمثل تأثیر می‌‌گذارند، بنابراین پزشک با تخصص غدد باید تست‌های هورمونی مختلفی نیز تجویز کند؛ این آزمایش‌ها به شرح زیر هستند:

  • پرولاکتین؛
  • استرادیول در زنان؛
  • تستوسترون در مردان؛
  • هورمون آدرنوکورتیکوتروپین (ACTH) و کورتیزول؛
  • LH و FSH؛
  • TSH و Free T4.

 MRI غده هیپوفیز و تصویربرداری

بسیاری از افراد از عبارت عکس آکرومگالی برای روش‌های مختلف تصویربرداری از غده هیپوفیز استفاده می‌کنند، اما آیا می‌دانید تفاوت روش‌های مختلف تصویربرداری با ام آر آی چیست؟

MRI یکی از روش‌های اصلی تشخیصی است که پزشک تجویز می‌کند، چون محل و اندازه تومور هیپوفیز را با وضوح بالاتر و جزئیات بیشتری نشان می‌دهد؛ اما روش‌های دیگر تصویربرداری مانند عکس‌برداری با اشعه ایکس اغلب برای بررسی تغییرات رشد بیش‌ از حد استخوان ناشی از هورمون رشد اضافی کاربرد دارند.

اگر در نتایج MRI تومور هیپوفیزی وجود نداشته باشد، پزشک متخصص تصویربرداری از اندام‌های مختلف را برای جست‌وجوی تومور در جاهای دیگر انجام می‌دهد.

روش‌های تشخیص آکرومگالی

روش‌های درمان آکرومگالی

آکرومگالی همیشه قابل‌درمان نیست و  روش‌های درمانی اغلب علائم بیماری و سرعت پیشرفت آن را کنترل می‌کنند. هدف از درمان بیماران، بهبود علائم، پیشگیری از عوارض و بازگرداندن سطح هورمون رشد و فاکتور رشد شبه انسولین-۱ به سطوح سالم است؛ کنترل سطح این هورمون‌ها تأثیر زیادی در بهبود کیفیت زندگی بیمار و کاهش خطرات سلامتی در طولانی‌مدت دارند.

جراحی آکرومگالی

بسیاری از افراد دقیقاً نمی‌دانند عمل آکرومگالی چیست و حین جراحی چه اتفاقی رخ می‌دهد. این روش درمانی شامل برداشتن تومورهای غده هیپوفیز است. با توجه‌ به اینکه درصد بالایی از افراد به‌دلیل تومورهای هیپوفیز به این بیماری مبتلا می‌شوند، جراحی اغلب اولین روش درمان آن‌ها خواهد بود. هزینه عمل آکرومگالی به عوامل متعددی مانند تخصص پزشک، روش جراحی، نوع مرکز درمانی و پوشش‌های بیمه‌ای بستگی دارد و همچنان ممکن است منجر به بهبودی کامل نشود.

رایج‌ترین روش عمل آکرومگالی

جراحی اصلی برای برداشتن تومورهای غده هیپوفیز، جراحی «ترانس‌اسفنوئیدال» است. در این روش، جراح مغز و اعصاب، تومور هیپوفیز را ازطریق بینی و فضای توخالی پشت مجاری بینی (سینوس اسفنوئید) خارج می‌کند؛ در این رویکرد دیگر نیازی به بازکردن جمجمه نیست و طول‌ درمان نیز کوتاه‌تر خواهد بود.

دارودرمانی آکرومگالی

اگر جراحی تومورهای غده هیپوفیز سطح هورمون‌های رشد و IGF-1 را به محدوده طبیعی نرساند، پزشک متخصص داروهایی را برای کاهش این هورمون‌ها یا مسدودکردن اثرات آن‌ها تجویز می‌کند؛ داروها اغلب شامل یکی یا چند مورد زیر هستند:

  • آنالوگ‌های سوماتوستاتین؛
  • اکتروتایدها مانند مایکپسا و ساندوستاتین؛
  • لانروتایدها مانند سوماتولین‌ دپو؛
  • آگونیست‌های دوپامین مانند کابرگولین و بروموکریپتین؛
  • آنتاگونیست‌های گیرنده هورمون رشد مانند پگویسومانت.

این داروها ترشح هورمون رشد و فاکتور رشد شبه انسولین-۱ را کاهش می‌دهند و ممکن است تومور غده هیپوفیز را کوچک‌تر کنند. با مصرف یکی از این داروها، غده هیپوفیز سیگنال کاهش تولید هورمون رشد را دریافت خواهد کرد و در نتیجه از پیشرفت علائم جلوگیری می‌شود.

ازآنجاکه اغلب به دُزهای بالاتر این داروها نیاز است، احتمال بروز عوارض جانبی زیر در بیماران مبتلا به آکرومگالی افزایش می‌یابد:

  • حالت تهوع؛
  • خستگی؛
  • سرگیجه؛
  • مشکلات خواب؛
  • تغییرات خلق‌وخو.

پرتودرمانی (رادیوتراپی)

گاهی اوقات، جراح مغز و اعصاب نمی‌تواند کل تومور را بردارد، به‌ویژه اگر تومورها نزدیک اعصاب یا رگ‌های خونی مهم رشد کرده باشند؛ در چنین شرایطی پرتودرمانی آکرومگالی با هدف‌گرفتن تومورهای غده هیپوفیز و کاهش تولید هورمون‌های رشد و IGF-1 انجام می‌شود؛ پزشک متخصص ممکن است پرتودرمانی را بعد از جراحی و برای ازبین‌بردن سلول‌های تومور باقی‌مانده نیز تجویز کند.

پرتودرمانی علاوه‌بر کاهش سطح هورمون رشد، می‌تواند سطح سایر هورمون‌های هیپوفیز را نیز کاهش دهد. در مجموع، این روش درمانی تنها در مواردی توصیه می‌شود که بیمار یکی از شرایط زیر را داشته باشد:

  • امکان انجام جراحی وجود نداشته باشد.
  • جراح نتواند تمام تومورها را با عمل بردارد.
  • باقی‌مانده سلول‌های تومور بعد از جراحی هنوز وجود دارند.
  • بدن بیمار به جراحی و داروهای هورمونی پاسخ ندهد.

درمان‌های ترکیبی

برخی افراد به ترکیبی از روش‌های درمانی نیاز دارند، درمان ترکیبی براساس عوامل زیر و تنها در برخی بیماران انجام می‌شود:

  • اندازه و محل تومورها؛
  • شدت علائم؛
  • سن؛
  • وضعیت سلامت کلی.

لازم است بدانید روش‌های درمانی تنها برخی از ویژگی‌های فیزیکی آکرومگالی مانند تورم بافت‌های نرم یا تغییرات پوستی را بهبود می‌دهند، اما نمی‌توانند بزرگ‌شدن استخوان‌ها را معکوس کنند.

روش‌های درمان آکرومگالی

آیا آکرومگالی در ایران قابل‌درمان است؟

پاسخ کوتاه، بله است. آکرومگالی در ایران قابل‌کنترل و درمان است. متخصص غدد و جراح مغز و اعصاب با استفاده از روش‌های پیشرفته جهانی این بیماری را درمان می‌کند.

آیا درمان آکرومگالی با طب سنتی امکان‌پذیر است؟

خیر. درمان آکرومگالی در طب سنتی امکان‌پذیر نیست، چون داروهای گیاهی نمی‌توانند علت ریشه‌ای این بیماری یعنی تومورهای غده هیپوفیز را برطرف کنند. به‌دلیل نبود مطالعات علمی کافی و جامع، نه‌تنها درمان گیاهی آکرومگالی، بلکه درمان سنتی ساده‌ترین بیماری‌ها در مراجع و سازمان‌های علمی تأیید نشده‌ است و مصرف خودسرانه گیاهان دارویی ممکن است برای اندام‌های حیاتی بدن مانند کبد و کلیه عوارض خطرناکی داشته باشد.

آیا می‌توان از آکرومگالی پیشگیری کرد؟

در بیشتر موارد نمی‌توان به‌طور قطعی از ابتلا به آکرومگالی پیشگیری کرد، چون شایع‌ترین علت این بیماری، تومورهای خوش‌خیم غده هیپوفیز هستند. این تومورها معمولاً به‌صورت خودبه‌خودی ایجاد می‌شوند و اغلب علت مشخص و قابل‌پیشگیری ندارند.

کلام آخر دکتردکتر

آکرومگالی ممکن است درمان قطعی نداشته باشد، اما تشخیص زودهنگام و درمان اصولی با کنترل سطح هورمون رشد، علائم بیمار را بهبود می‌دهد و از پیشرفت بیماری و بسیاری از عوارض جدی جلوگیری خواهد کرد. این بیماری در مراحل اولیه علائم مشخص و واضحی ندارد، بنابراین اقدام زودهنگام برای تشخیص با مشاهده کوچک‌ترین نشانه‌ها، نقش بسیار مؤثری در جلوگیری از رشد اندام‌های مختلف و عوارضی مانند درد مفاصل، نارسایی قلب، کبد و کلیه دارد. پیشنهاد می‌کنیم برای تشخیص درست توسط فوق‌ تخصص غدد و شروع درمان اصولی از خدمات نوبت آنلاین یا ویزیت حضوری و همچنین آزمایش در محل دکتردکتر استفاده کنید.

سوالات متداول

آکرومگالی چیست به زبان ساده؟
آکرومگالی نوعی بیماری نادر هورمونی است که به‌دلیل ترشح بیش‌ازحد هورمون رشد باعث بزرگ‌تر شدن دست‌ها، پاها، اجزای صورت، اسکلت اصلی بدن و اندام‌های داخلی می‌شود.
آیا بیماری آکرومگالی خطرناک است؟
آیا آکرومگالی کشنده است؟
تست آکرومگالی چگونه انجام می‌شود؟
تفاوت آکرومگالی و غول‌پیکری چیست؟
علائم اولیه آکرومگالی چیست؟
آیا آکرومگالی در کودکان هم دیده می‌شود؟

منابع

mayoclinic

webmd

healthline

my.clevelandclinic

niddk.nih

pituitary

chop

برچسب‌ها:
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شماست و به منزله تجویز پزشکی نیست.
اشتراک گذاری
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

*