آنژین ناپایدار شرایطی است که در آن خونرسانی به قلب مختل میشود و دچار علائمی مانند درد قفسه سینه و تنگی نفس میشویم. آنژین وضعیتی خطرناک است که به توجه و رسیدگی فوری نیاز دارد زیرا میتواند منجر به حمله قلبی شود. در ادامه میآموزیم که آنژین ناپایدار چیست و چه تفاوتی با دردهای غیرقلبی دارد و با علائم، دلایل و روشهای تشخیص و درمان آن آشنا میشویم.
آنژین ناپایدار چیست؟
آنژین ناپایدار نوعی آنژین (درد قفسه سینه) است که در آن عضله قلب خون و اکسیژن کافی دریافت نمیکند. این اتفاق بهدلیل انسداد پلاک و معمولا لختهشدن خون در یک یا چند شریانی رخ میدهد که قلب را تغذیه میکنند (شریانهای کرونری). در این وضعیت عضله قلب نمیتواند خون کافی دریافت کند زیرا لخته خون شریان کرونری را مسدود کرده است. این میتواند منجر به آسیب دائمی قلب و حمله قلبی شود.
شاید قبلا درد قفسه سینه داشتهاید ولی اخیرا این درد غیرقابل پیشبینی شده است و مدام بدتر میشود. مثلا قبل فقط وقتی در حیاط کار میکردید اتفاق میافتاد ولی حالا فعالیت بدنی خفیف هم آن را تشدید میکند. حتی گاهی بدون هشدار و وقتی درحال استراحت یا خواب هستید ایجاد میشود.
اگر آنژین ناپایدار را بهسرعت درمان نکنید در معرض خطر بالای حمله قلبی قرار میگیرید. بسیاری از افرادی که دچار حمله قلبی میشوند، روزها یا هفتهها قبل از وقوع حمله قلبی دچار آنژین ناپایدار، خستگی یا تنگی نفس میشوند. آنژین ناپایدار وضعیتی اورژانسی است و باید فورا به پزشک مراجعه کنید.
چرا آنژین ناپایدار یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود؟
آنژین ناپایدار قلبی در دسته سندرم حاد کرونری (ACS) قرار میگیرد زیرا براثر کاهش ناگهانی و شدید جریان خون به قلب رخ میدهد. سندرم حاد کرونری به مجموعهای از مشکلات قلبی ناشی از کاهش خونرسانی به قلب گفته میشود. این عارضه بدون مراقبت فوری به حمله قلبی تبدیل میشود.
درد با استراحت یا داروهای معمول آنژین برطرف نمیشود. اگر جریان خون بهبود نیابد، قلب اکسیژن کافی دریافت نمیکند و حمله قلبی رخ میدهد. آنژین ناپایدار خطرناک است و به درمان اورژانسی نیاز دارد.
درصورت بروز درد قفسه سینه شدید یا جدیدی که بیش از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول کشیده یا با استراحت و نیتروگلیسیرین برطرف نشده فورا با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
تفاوت آنژین ناپایدار با آنژین پایدار
آگاهی از تفاوت آنژین پایدار و ناپایدار موجب میشود که بدانیم چه زمانی شرایط ما اورژانسی است و باید فورا اقدام کنیم. در آنژین پایدار درد قفسه سینه یا سایر علائم فقط با میزان مشخصی از فعالیت یا استرس ایجاد میشود. این درد بهطور مکرر اتفاق نمیافتد و با گذشت زمان بدتر نمیشود. درحالیکه در آنژین ناپایدار درد قفسه سینه ناگهان رخ میدهد و اغلب در مدتزمان کوتاهی بدتر میشود.
اگر درد قفسه سینه شما ویژگیهای زیر را داشته باشد ممکن است به آنژین ناپایدار مبتلا باشید:
- شروع درد متفاوت و شدیدتر است و بیشتر اوقات با فعالیت کم یا در حالت استراحت رخ میدهد.
- درد بیش از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد.
- درد بدون دلیل ایجاد میشود (مثلا درحالیکه خواب هستید یا آرام نشستهاید).
- به نیتروگلیسیرین پاسخ نمیدهد (بهویژه اگر این دارو در گذشته موجب تسکین درد قفسه سینه میشده است).
- درد با افت فشارخون یا تنگی نفس همراه است.
آنژین ناپایدار علامت هشداردهندهای است که نشان میدهد ممکن است بهزودی دچار حمله قلبی شوید.
علائم آنژین ناپایدار چیست؟
مهمترین علائم آنژین ناپایدار شامل درد شدید یا تیز قفسه سینه که بدون هشدار اتفاق افتاده، احساس درد حتی در زمان استراحت و متوقفنشدن درد پس از استراحت یا مصرف دارو است. دورههای آنژین ناپایدار ۱۵ دقیقه یا بیشتر طول میکشد. بدون درمان ممکن است تعداد حملات آنژین ناپایدار افزایش یابد.
درد قفسه سینه در حالت استراحت
برخلاف آنژین پایدار که معمولا هنگام فعالیت بدنی یا استرس ایجاد میشود، درد آنژین ناپایدار ممکن است حتی در حالت استراحت یا هنگام خواب نیز رخ دهد.
درد طولانیتر از ۲۰ دقیقه
درد یا احساس فشار در قفسه سینه معمولا شدیدتر و طولانیتر از آنژین پایدار است و اغلب بیش از ۲۰ دقیقه ادامه پیدا میکند. این درد ممکن است بهصورت مکرر نیز تکرار شود.
عدم پاسخ به استراحت
در آنژین ناپایدار معمولا استراحت موجب برطرفشدن کامل درد نمیشود یا تأثیر بسیار کمی دارد.
عدم پاسخ به نیتروگلیسیرین
معمولا درد با مصرف نیتروگلیسیرین بهبود پیدا نمیکند یا فقط بهطور موقت و ناقص تسکین مییابد. اگر درد قفسه سینه پس از مصرف نیتروگلیسیرین و استراحت ادامه پیدا کند، باید فورا به اورژانس مراجعه کنید.
علائم همراه آنژین ناپایدار
آنژین ناپایدار علاوهبر درد قفسه سینه میتواند علائم زیر را نیز ایجاد کند:
- تنگی نفس؛
- تعریق سرد و شدید؛
- حالت تهوع و استفراغ؛
- سرگیجه یا احساس سبکی سر؛
- ضعف و خستگی ناگهانی؛
- تپش قلب؛
- اضطراب؛
- انتشار درد به شانه، بازوی چپ یا راست، گردن، فک، پشت یا قسمت بالای شکم.
تفاوت درد آنژین ناپایدار با دردهای غیرقلبی چیست؟
آنژین اغلب علائم آشکاری دارد که با درد قفسه سینه معمولی متفاوت است. اگرچه هر دو میتوانند کوتاهمدت باشند، تفاوتهایی وجود دارد که قلب درد ناشی از آنژین را از علائم معمول متمایز میکند.
معمولا درد قفسه سینه معمولی از مشکلات اسکلتی-عضلانی، گوارشی یا اضطرابی ناشی میشود و ویژگیهای متمایزی دارد. با ارزیابی مدت و ویژگیهای درد قفسه سینه و همچنین نحوه پاسخ آن به استراحت و دارو میتوانیم درد آنژین را از سایر دردها تشخیص دهیم.
ماهیت درد
درد آنژین بهصورت فشار و فشردگی در قفسه سینه است و احساسی شبیه وجود وزنهای سنگین روی سینه یا نواری محکم دور قفسه سینه را ایجاد میکند. گاهی درد از قفسه سینه به نواحی دیگری مانند بازوی چپ، شانهها، گردن، فک و کمر گسترش مییابد. زنان ممکن است بهجای فشار معمول در قفسه سینه علائمی مانند خستگی، اختلالات خواب، تنگی نفس و درد کمر یا شکم داشته باشند.
دردهای غیرقلبی دلایل مختلفی دارند که هریک ویژگیهای متفاوتی دارد:
- اسکلتی-عضلانی: معمولا بهصورت احساس تیز و خنجری در نقطهای خاص بروز میکند که اغلب با لمسکردن آشکار میشود. معمولا حرکت فیزیکی و تنفس عمیق و همچنین فشار مستقیم روی ناحیه درد را افزایش میدهد.
- بیماریهای گوارشی: معمولا بهصورت احساس سوزش یا ساییدگی ظاهر میشوند و بیشتر پس از غذاخوردن یا هنگام درازکشیدن رخ میدهند.
- اضطراب: درد مداوم قفسه سینه همراه با تنفس سریع و احساس سوزنسوزن شدن نشاندهنده ناراحتی قفسه سینه براثر اضطراب است. این نوع درد موضعی است و حسی تیز و خنجری ایجاد میکند. درد مرتبط با اضطراب بیشتر زمانی اتفاق میافتد که استرس شدید دارید یا وحشت کردهاید.
علت درد
علت درد آنژین کمبود اکسیژنرسانی به قلب است. بیماری عروق کرونری یکی از دلایل این بیماری است. این بیماری میتواند بهدلایل دیگری مانند اسپاسم عروق کرونر یا کمخونی شدید و تنگی دریچه آئورت ایجاد شود.
سایر دردهای قفسه سینه از بیماریهایی ناشی میشوند که به مشکلات قلبی مربوط نیستند. مشکلات اسکلتی-عضلانی، فشار ناشی از سرفه و فعالیت بدنی و همچنین عوارض ناشی از ساختارهای مجاور مانند ریهها، مری یا معده از علل شایع این دردها هستند.
بسیاری از بیماران مبتلا به درد قفسه سینه غیرقلبی بهاشتباه تصور میکنند دچار بیماری قلبی شدهاند درحالی که ناراحتی آنها از رفلاکس اسید، مشکلات اضطرابی یا عفونتهای ریه ناشی میشود. آگاهی از دلایل مختلف درد قفسه سینه موجب میشود که بهجای وحشتکردن یا نادیدهگرفتن علائم جدی، مراقبتهای پزشکی مناسب را دریافت کنید.
مدتزمان درد
درد مرتبط با آنژین ناپایدار اغلب بیش از ۱۵ دقیقه ادامه مییابد و علامتی هشداردهنده است که نشان میدهد ممکن است دچار حمله قلبی شوید. در مقابل، دردهای غیرقلبی الگوهای زمانی مختلفی دارند. درد اسکلتی-عضلانی تا زمانی که علت اصلی برطرف شود ادامه مییابد. این مدت میتواند از چند ساعت تا چند روز متغیر باشد. در دردهای اسکلتی-عضلانی تغییر موقعیت بدن موجب احساس آرامش یا تشدید درد میشود.
دردهای گوارشی اغلب الگوی مشخصی دارند مثلا در زمان وعدههای غذایی یا زمانی ایجاد میشوند که غذاهای خاصی را مصرف میکنید که نمیتوانید آنها تحمل کنید. دردهای ناشی از اضطراب نیز در تمام مدتی که اضطراب دارید ادامه مییابند ولی معمولا پس از آرامشدن فروکش میکنند.
تسکین درد
در آنژین ناپایدار گاهی درد با حداقل فعالیت یا حتی در حالت استراحت ایجاد میشود. این درد واکنش کمتری به داروی نیتروگلیسیرین نشان میدهد. در این شرایط باید فورا به مراکز درمانی مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
در سایر دردهای قفسه سینه وقتی علت اصلی برطرف میشود درد نیز فروکش میکند. دردهای اسکلتی-عضلانی معمولا با داروهای بدون نسخه یا با اعمال گرما و تغییر وضعیت بدن تسکین مییابند. داروهای ضداسید یا کاهنده اسید نیز میتوانند بهراحتی درد قفسه سینه ناشی از مشکلات گوارشی را تسکین دهند. تنگی قفسه سینه ناشی از اضطراب معمولا با تکنیکهای آرامشبخشی و تمرینات تنفس عمیق یا با مصرف داروهای ضداضطراب تسکین مییابد.
علت آنژین ناپایدار چیست؟
بیماری عروق کرونر ناشی از تصلب شرایین شایعترین علت آنژین ناپایدار است. تصلب شرایین تجمع مواد چربی به نام پلاک در امتداد دیواره شریانها است. تجمع این مواد موجب میشود شریانها تنگ شوند و انعطافپذیریشان کاهش پیدا کند. تنگی شریانها جریان خون به قلب را کاهش میدهد و موجب درد قفسه سینه (آنژین) میشود.
پارگی پلاک آترواسکلروتیک
شایعترین علت آنژین ناپایدار کاهش ناگهانی جریان خون در شریانهای کرونری بهدلیل پارگی پلاک آترواسکلروتیک و تشکیل لخته خون است. این وضعیت موجب میشود خونرسانی به عضله قلب ناگهان کاهش یابد و خطر حمله قلبی افزایش پیدا کند.
در بیشتر موارد آنژین ناپایدار زمانی رخ میدهد که پلاک چربی موجود در دیواره شریانهای کرونری دچار پارگی یا ترکخوردگی شود. با پارهشدن پلاک محتویات آن با جریان خون تماس پیدا میکند و بدن برای ترمیم محل آسیب، فرایند تشکیل لخته خون را فعال میکند. این لخته میتواند جریان خون را در شریان کرونری بهطور جزئی یا کامل مسدود کند و موجب کاهش خونرسانی به عضله قلب و بروز علائم آنژین ناپایدار شود.
تشکیل لخته خون در عروق کرونر
پس از پارگی پلاک، پلاکتها به محل آسیب میچسبند و لخته خون تشکیل میشود. این لخته میتواند بخشی از شریان کرونری را مسدود کند و جریان خون به عضله قلب را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد. اگر انسداد کامل شود ممکن است حمله قلبی رخ دهد.
اسپاسم عروق قلب
گاهی انقباض شدید و ناگهانی شریانهای کرونری (اسپاسم عروق قلب) موجب کاهش موقت جریان خون و بروز آنژین ناپایدار میشود. این حالت ممکن است در افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر یا حتی در افرادی ایجاد شود که تنگی قابلتوجهی در شریانهای کرونری ندارند. عواملی مانند سیگار، مصرف برخی مواد مخدر یا استرس شدید میتوانند آن را تحریک کنند.
تنگی شدید زمینهای عروق کرونر
تنگی شدید ناشی از تجمع پلاکهای چربی در شریانهای کرونری زمینه را برای بروز آنژین ناپایدار فراهم میکند. در این شرایط حتی تشکیل یک لخته کوچک یا افزایش نیاز قلب به اکسیژن میتواند موجب کاهش شدید خونرسانی و ایجاد علائم شود.
چه کسانی بیشتر در معرض آنژین ناپایدار هستند؟
شیوع آنژین ناپایدار و پایدار در افراد مسن، کسانی که یکی از اعضای خانوادهشان به بیماری عروق کرونر قلب مبتلا است، افراد سیگاری، بیماران دیابتی و کسانی که فشارخون بالا دارند بیشتر است. البته افرادی که هیچیک از این شرایط را ندارند نیز ممکن است دچار آنژین ناپایدار شوند.
بیماری عروق کرونر شایعترین علت ابتلا به آنژین ناپایدار است. عوامل خطر بیماری عروق کرونر قلب عبارتاند از:
- دیابت؛
- سابقه خانوادگی بیماری عروق کرونر قلب زودرس (یکی از بستگان نزدیک مانند خواهر و برادر یا والدین قبل از ۵۵ سالگی در مردان یا قبل از ۶۵ سالگی در زنان به بیماری قلبی مبتلا شده باشد)؛
- فشارخون بالا؛
- کلسترول بد (LDL) بالا؛
- کلسترول خوب (HDL) پایین؛
- جنسیت مذکر؛
- سبک زندگی کمتحرک؛
- چاقی؛
- سن بالا؛
- سیگارکشیدن.
در صورت بروز درد قفسه سینه چه باید کرد؟
اگر درد قفسه سینه ناگهان ایجاد شود، بهویژه اگر شدید، فشاری یا همراه با علائمی مانند تنگی نفس، تعریق یا انتشار درد به بازو، گردن یا فک باشد، باید آن را جدی بگیرید. این درد میتواند نشانه آنژین ناپایدار یا حمله قلبی باشد.
اقدامات فوری در منزل
درصورت بروز درد قفسه سینه اقدامات زیر را انجام دهید:
- فعالیت خود را متوقف کنید و در وضعیتی راحت استراحت کنید.
- آرامش خود را حفظ کنید و از انجام هرگونه فعالیت بدنی یا بالارفتن از پلهها خودداری کنید.
- اگر پزشک قبلا داروی نیتروگلیسیرین را برایتان تجویز کرده است، آن را طبق دستور مصرف کنید.
- اگر درد ادامه دارد یا بدتر میشود، از یکی از اطرافیان بخواهید کنارتان بماند و درصورت نیاز با اورژانس تماس بگیرد.
- درصورت احساس ضعف یا سرگیجه از رانندگی یا ترک محل بهتنهایی خودداری کنید.
زمان تماس با اورژانس
در موارد زیر با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید:
- درد ۵ دقیقه پس از مصرف نیتروگلیسیرین بهتر نشده است (ممکن است پزشک به شما بگوید ۳ دوز کامل دارو را مصرف کنید)؛
- پس از ۳ دوز نیتروگلیسیرین درد از بین نرفته است؛
- درد بدتر شده است؛
- درد با مصرف نیتروگلیسیرین برطرف شده ولی دوباره عود کرده است.
در موارد زیر فورا با پزشک خود تماس بگیرید:
- بیشتر اوقات دچار علائم آنژین میشوید؛
- وقتی نشستهاید آنژین دارید (آنژین استراحت)؛
- بیشتر اوقات احساس خستگی میکنید؛
- احساس ضعف یا سبکی سر دارید یا از حال میروید؛
- ضربان قلبتان بسیار آهسته (کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه) یا بسیار سریع (بیش از ۱۲۰ ضربه در دقیقه) است، یا ضربان آن ثابت نیست؛
- در مصرف داروهای قلبی خود مشکل دارید؛
- علائم غیرمعمول دیگری دارید.
درصورت شک به حمله قلبی بهتر است با آمبولانس به بیمارستان منتقل شوید تا درصورت بدترشدن وضعیت، مراقبتهای پزشکی بلافاصله آغاز شود.
کارهای خطرناکی که نباید انجام داد
در هنگام درد قفسه سینه از انجام موارد زیر خودداری کنید:
- رانندگی نکنید؛ سعی نکنید خودتان به بیمارستان بروید مگر اینکه چاره دیگری نداشته باشید؛
- درد را نادیده نگیرید یا منتظر نمانید که خودبهخود برطرف شود، بهویژه اگر شدید یا طولانی است؛
- فعالیت بدنی خود را ادامه ندهید یا برای «امتحانکردن» وضعیت قلب، ورزش نکنید؛
- بدون تجویز پزشک، داروهای قلبی دیگران یا داروهای ناشناخته را مصرف نکنید؛
- مراجعه به اورژانس را به امید بهبود علائم به تعویق نیندازید.
آنژین ناپایدار چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک برای تشخیص آنژین ناپایدار معاینه فیزیکی انجام میدهد و فشارخون شما را بررسی میکند. ممکن است که پزشک هنگام گوشدادن به صدای قفسه سینه با گوشی پزشکی، صداهایی غیرطبیعی مانند سوفل قلب یا ضربان قلب نامنظم را بشنود. برای تشخیص این بیماری علاوهبر معاینه فیزیکی از آزمایشهای زیر نیز استفاده میشود.
نوار قلب (ECG)
نوار قلب (الکتروکاردیوگرام یا ECG) اولین و مهمترین آزمایشی است که برای بیماران مبتلا به درد قفسه سینه انجام میشود. این آزمایش فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند و میتواند نشانههایی از کاهش خونرسانی به عضله قلب (ایسکمی) را نشان دهد.
در برخی بیماران نوار قلب طبیعی است، بهویژه اگر در زمان انجام این آزمایش درد وجود نداشته باشد. به همین دلیل طبیعیبودن نوار قلب بهتنهایی آنژین ناپایدار را رد نمیکند و گاهی لازم است ECG چندین بار در فواصل زمانی مختلف تکرار شود.
آزمایش تروپونین و مارکرهای قلبی
آزمایش خون ازجمله تروپونینهای قلبی I و T با حساسیت بالا برای تشخیص آسیب بافت قلب یا خطر بالای حمله قلبی استفاده میشود. آزمایش خون ممکن است شامل کراتین فسفوکیناز (CPK) و میوگلوبین نیز باشد.
در آزمایش تروپونین وجود پروتئین تروپونین (دو نوع تروپونین مرتبط با قلب یعنی تروپونین I و تروپونین T) در خون بررسی میشود. در حالت معمول تروپونین در داخل سلولهای عضله قلب باقی میماند ولی آسیب به این سلولها (مانند آسیب ناشی از حمله قلبی) موجب نشت تروپونین به خون میشود. سطح بالاتر تروپونین در خون به معنای آسیب بیشتر قلب است که میتواند به پزشک در تعیین شدت حمله قلبی کمک کند.
با آزمایش تروپونین میتوان آنژین ناپایدار را از حمله قلبی تشخیص داد. ممکن است پزشک سطح سایر پروتئینها، چربیهای خاص، کلسترول و قند را نیز در خون بررسی کند.
اکوکاردیوگرافی
در اکوکاردیوگرافی با استفاده از امواج صوتی ساختمان و عملکرد قلب بررسی میشود. این روش به پزشک کمک میکند تا موارد زیر را ارزیابی کند:
- عملکرد پمپاژ قلب؛
- اختلال حرکت دیوارههای قلب ناشی از کاهش خونرسانی؛
- عملکرد دریچههای قلب؛
- وجود سایر بیماریهای قلبی که ممکن است موجب درد قفسه سینه شوند.
اکوکاردیوگرافی بهتنهایی برای تشخیص آنژین ناپایدار کافی نیست ولی این روش اطلاعات مهمی درباره وضعیت قلب در اختیار پزشک قرار میدهد.
تست استرس (در شرایط پایدار)
تست استرس زمانی انجام میشود که وضعیت بیمار ازنظر بالینی کاملا پایدار است و احتمال حمله قلبی حاد وجود ندارد. در این آزمایش عملکرد قلب هنگام فعالیت بدنی یا پس از مصرف داروهای افزایشدهنده فعالیت قلب بررسی میشود تا مشخص شود آیا خونرسانی به عضله قلب کافی است یا خیر.
انجام تست استرس در مرحله حاد آنژین ناپایدار توصیه نمیشود زیرا ممکن است خطر بروز عوارض قلبی را افزایش دهد.
آنژیوگرافی کرونری
آنژیوگرافی کرونری. این آزمایش شامل گرفتن عکس از شریانهای قلب با استفاده از اشعه ایکس و رنگ است. این مستقیمترین آزمایش برای تشخیص تنگی شریان قلب و یافتن لختهها است.
آنژیوگرافی کرونری دقیقترین روش برای بررسی شریانهای کرونری و تعیین محل و شدت انسداد آنها است. در این روش ماده حاجب ازطریق کاتتر به داخل شریانهای قلب تزریق میشود و تصاویر دقیقی از عروق تهیه میشود.
پزشک ممکن است در موارد زیر انجام آنژیوگرافی را توصیه کند:
- وجود درد مداوم یا عودکننده با وجود درمان دارویی؛
- تغییرات قابلتوجه در نوار قلب؛
- افزایش تروپونین یا سایر شواهد آسیب قلبی؛
- خطر بالای بروز حمله قلبی.
در بسیاری از موارد اگر انسداد قابلتوجهی مشاهده شود پزشک میتواند همزمان با آنژیوگرافی، آنژیوپلاستی و استنتگذاری را نیز انجام دهد.
راههای درمان آنژین ناپایدار
بهتر است که درمان آنژین ناپایدار در بیمارستان انجام شود تا بتوانید برای جلوگیری از حمله قلبی فورا مراقبتهای لازم را دریافت کنید.
درمان دارویی
پزشک ممکن است برای درمان آنژین ناپایدار قلبی از چندین دارو استفاده کند.
داروهای ضدپلاکت
داروهای ضدپلاکت از رایجترین داروهای تجویزی برای آنژین هستند. این داروها به جلوگیری از تشکیل لخته خون در شریانها کمک میکنند. این مسئله بهویژه در بیمارانی اهمیت دارد که بهدلیل بیماری عروق کرونر شریانهایی تنگ یا سفت دارند.
داروهای ضدپلاکت یا رقیقکننده خون برای درمان و پیشگیری از آنژین ناپایدار استفاده میشوند. این داروها شامل آسپرین و داروی تجویزی کلوپیدوگرل (clopidogrel) یا داروی مشابه تیکاگرلور (ticagrelor) و پراسوگرل (prasugrel) هستند. این داروها میتوانند احتمال حمله قلبی یا شدت حمله قلبی رخداده را کاهش دهند.
آسپرین نخستین دارویی است که بهطور گسترده استفاده میشود و اغلب برای محافظت بیشتر در کنار سایر داروهای ضدپلاکت مانند کلوپیدوگرل یا تیکاگرلور تجویز میشود.
مسدودکنندههای بتا
از مسدودکنندههای بتا برای کاهش حجم کار قلب استفاده میشود. مسدودکنندههای بتا مانند قرص پروپرانولول با کاهش ضربان قلب و فشار خون، نیاز عضله قلب به اکسیژن را کم میکنند و موجب تسکین درد قفسه سینه میشوند. این داروها ممکن است عوارض جانبی مانند سردرد، سرگیجه و ناراحتی معده را ایجاد کنند.
مسدودکنندههای کانال کلسیم
مسدودکنندههای کانال کلسیم موجب شلشدن رگهای خونی و بهبود جریان خون میشوند. این داروها در صورتی توصیه میشوند که نتوانید مسدودکنندههای بتا یا نیتراتها را مصرف کنید. درصورت ابتلا به آنژین وازواسپاستیک (آنژین ناشی از اسپاسم عروق کرونر) پزشک بهجای مسدودکنندههای بتا، مسدودکنندههای کانال کلسیم را توصیه میکند. عوارض جانبی این داروها شامل سردرد، خوابآلودگی، ناراحتی معده و تورم مچ پا میشود.
نیتراتها
این دسته از داروها برای گشادکردن و شلکردن رگهای خونی استفاده میشوند. این داروها حجم کار قلب را کاهش داده و جریان خون به عضله قلب را افزایش میدهند. اگر مسدودکنندههای بتا برای شما مناسب نباشند نیتراتهای طولانیاثر توصیه میشوند. نیتراتهایی مانند نیتروگلیسیرین موجب تسکین سریع حملات حاد آنژین میشوند.
اگر بهدلیل درد قفسه سینه در بیمارستان بستری هستید، ممکن است پزشک برای تسکین درد آنژین نیتراتهای داخل وریدی (IV) را تجویز کند. عوارض جانبی نیتراتها شامل سردرد و سرگیجه است.
استاتینها
استاتینها با جلوگیری از تشکیل پلاک خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب را کاهش میدهند. این داروها همچنین میتوانند اسپاسم یا التهاب رگهای خونی را تسکین دهند و موجب کاهش خطر عوارض پس از درمان اورژانسی شوند.
استاتینها معمولا برای درمان کلسترول بالا تجویز میشوند. کلسترول میتواند به رسوبات چربی به نام پلاک تبدیل شود که شریانهای قلب را مسدود میکند.
بعضی تصور میکنند که دارویی مانند پروپرانولول بهترین قرص تپش قلب است ولی انتخاب داروی مناسب به علت تپش قلب بستگی دارد. اگر تپش قلب ناشی از بیماری عروق کرونر یا آنژین ناپایدار باشد، پزشک ممکن است از مسدودکنندههای بتا، مسدودکنندههای کانال کلسیم یا سایر داروها استفاده کند. بنابراین هیچ دارویی را نمیتوان بهعنوان بهترین قرص تپش قلب برای همه افراد معرفی کرد و درمان باید براساس علت زمینهای و شرایط بیمار انجام شود.
اگر درمورد ادامه مصرف دارویی مردد هستید، ابتدا با پزشک خود صحبت کنید. قطع مصرف داروها بدون مشورت با پزشک میتواند موجب حمله قلبی شود.
بستری و مراقبت بیمارستانی
شاید لازم باشد برای استراحت، انجام آزمایشهای بیشتر و جلوگیری از عوارض در بیمارستان بستری شوید. ازآنجاکه آنژین ناپایدار یک اورژانس قلبی محسوب میشود، بیشتر بیماران باید برای بررسی، درمان و پایش دقیق در بیمارستان بستری شوند. هدف از بستری، پیشگیری از حمله قلبی، کنترل علائم و تصمیمگیری درباره بهترین روش درمان است.
آنژیوپلاستی و استنتگذاری
برای بازکردن شریان مسدود یا تنگشده از روشی به نام آنژیوپلاستی و استنتگذاری استفاده میشود. آنژیوپلاستی روشی برای بازکردن رگهای خونی تنگ یا مسدودی است که خون را به قلب میرسانند.
استنتِ شریان کرونری لوله توری فلزی کوچکی است که در داخل شریان کرونری باز (منبسط) میشود. استنت معمولا پس از آنژیوپلاستی قرار داده میشود تا از بستهشدن مجدد شریان جلوگیری کند. استنت دارویی (DES) نیز حاوی دارویی است که از بستهشدن شریان در طول زمان جلوگیری میکند. این استنت دارویی را بهآرامی آزاد میکند تا مانع از تکثیر سلولی شود.
جراحی بایپس عروق کرونر (CABG)
جراحی بایپس عروق کرونر یکی از روشهای درمانی برای بیمارانی است که دچار انسداد شدید یا گسترده عروق کرونری هستند و آنژیوپلاستی برای آنها مناسب یا کافی نیست. تصمیمگیری درمورد انجام این جراحی به موارد زیر بستگی دارد:
- کدام شریانها مسدود شدهاند؛
- چند شریان درگیر است؛
- کدام قسمتهای شریانهای کرونری تنگ شدهاند؛
- شدت تنگیها چقدر است.
هدف این جراحی، ایجاد مسیری جدید برای عبور خون و بهبود خونرسانی به عضله قلب است. در این جراحی از رگی سالم از قسمت دیگری از بدن استفاده میشود. این رگ را به شریان کرونری پیوند میزنند تا خون بتواند از مسیری جدید عبور کند و به قلب برسد.
عوارض و خطرات درمان نکردن آنژین ناپایدار
آنژین قلبی ناپایدار یک اورژانس پزشکی است و درصورت عدم تشخیص و درمان بهموقع میتواند به عوارض جدی و حتی تهدیدکننده زندگی منجر شود. ازجمله خطرات آنژین ناپایدار میتوان به ریتم غیرطبیعی قلب (آریتمی)، حمله قلبی و نارسایی قلبی اشاره کرد. ریتم غیرطبیعی قلب و حملات قلبی میتوانند موجب مرگ ناگهانی شوند.
سکته قلبی (Heart Attack)
سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد) مهمترین و شایعترین عارضه درماننکردن آنژین ناپایدار است. در سکته قلبی لخته خون شریان کرونری را کاملا مسدود میکند و بخشی از عضله قلب بهدلیل قطع خونرسانی دچار آسیب یا مرگ سلولی میشود. هرچه درمان دیرتر آغاز شود، آسیب وارده به قلب بیشتر خواهد بود.
آریتمیهای خطرناک
کاهش خونرسانی به قلب میتواند سیستم الکتریکی قلب را مختل کند و منجر به آریتمیهای خطرناک شود. این آریتمیها میتوانند موجب افت شدید فشارخون، ازدست دادن هوشیاری یا حتی مرگ ناگهانی شوند و به درمان فوری نیاز دارند.
نارسایی قلبی
اگر کاهش جریان خون ادامه پیدا کند یا بیمار دچار سکته قلبی شود، ممکن است توانایی قلب برای پمپاژ خون کاهش یابد و نارسایی قلبی ایجاد شود.
علائم نارسایی قلبی شامل موارد زیر است:
- تنگی نفس، بهویژه هنگام فعالیت یا درازکشیدن؛
- خستگی و ضعف؛
- تورم پاها و مچ پا؛
- کاهش تحمل فعالیتهای روزانه.
نارسایی قلبی در برخی بیماران دائمی است و به درمان طولانیمدت نیاز دارد.
ایست قلبی ناگهانی
یکی از خطرناکترین عوارض آنژین ناپایدار ایست قلبی ناگهانی است. در این وضعیت قلب بهدلیل آریتمی شدید یا آسیب گسترده عضله قلب، ناگهان از تپیدن بازمیایستد و خونرسانی به مغز و سایر اندامها قطع میشود.
پیشگیری از آنژین ناپایدار
ایجاد تغییراتی در سبک زندگی میتواند از بدترشدن انسداد جلوگیری کند و حتی آن را بهبود دهد. تغییرات سبک زندگی همچنین میتواند در جلوگیری از برخی حملات آنژین مؤثر باشد. ممکن است پزشک از شما بخواهد:
- درصورت اضافهوزن وزنتان را کاهش دهید؛
- سیگار را ترک کنید؛
- مرتب ورزش کنید؛
- از نوشیدن الکل پرهیز کنید؛
- رژیم غذایی سالمی سرشار از سبزیجات، میوهها، غلات کامل، ماهی و گوشت بدون چربی داشته باشید.
پزشک همچنین توصیه میکند که سایر بیماریهایتان مانند فشارخون بالا، دیابت و کلسترول بالا را تحت کنترل داشته باشید.
ازآنجاکه آنژین ناپایدار معمولا براثر بیماری عروق کرونر و آترواسکلروز ایجاد میشود، کنترل عوامل خطر میتواند احتمال بروز آن را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد. در افرادی که سابقه بیماری قلبی دارند، رعایت این توصیهها خطر سکته قلبی و عود علائم را کاهش میدهد.
کنترل فشارخون و قند خون
فشارخون بالا و دیابت از مهمترین عوامل خطر بیماری عروق کرونری هستند. برای کاهش خطر آنژین ناپایدار:
- بهطور منظم فشارخون خود را اندازهگیری کرده و آن را در محدوده تعیینشده ازسوی پزشک حفظ کنید.
- درصورت ابتلا به دیابت، قند خون را بهخوبی کنترل کنید و داروهایتان را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- آزمایشهای دورهای مانند HbA1c و چربی خون را طبق برنامه پزشک انجام دهید. (در آزمایش HbA1c سطح هموگلوبین گلیکوزیله اندازهگیری میشود که نشاندهنده میانگین قند خون در ۲ تا ۳ ماه گذشته است.)
رژیم غذایی سالم قلب
تغذیه مناسب در پیشگیری از گرفتگی عروق کرونر نقش مهمی دارد. رژیم غذایی سالم قلب شامل موارد زیر است:
- مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات؛
- منابع پروتئین کمچرب مانند ماهی، مرغ بدون پوست و حبوبات؛
- پرهیز از مصرف چربیهای اشباع، چربیهای ترانس، غذاهای سرخشده و فستفود؛
- کاهش مصرف نمک و قندهای افزوده؛
- مصرف روغنهای سالم مانند روغن زیتون و مغزها در حد اعتدال.
فعالیت بدنی منظم
ورزش منظم موجب بهبود سلامت قلب، کنترل وزن، کاهش فشارخون و بهبود چربی خون میشود. بیشتر بزرگسالان میتوانند، با نظر پزشک، در هفته دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط (مانند پیادهروی سریع یا دوچرخهسواری) انجام دهند. تمرینات تقویت عضلات نیز دستکم دو روز در هفته توصیه میشود.
افرادی که سابقه آنژین یا بیماری قلبی دارند، باید پیش از شروع برنامه ورزشی جدید با پزشک مشورت کنند.
ترک سیگار و الکل
سیگار یکی از مهمترین عوامل خطر بیماری عروق کرونر است و ترک آن خطر سکته قلبی و آنژین ناپایدار را کاهش میدهد. علاوهبر ترک سیگار موارد زیر را نیز رعایت کنید:
- از قرارگرفتن در معرض دود سیگار دیگران خودداری کنید؛
- از مصرف نوشیدنیهای الکلی پرهیز کنید.
کنترل استرس
استرس مزمن فشارخون و ضربان قلب را افزایش میدهد و در بعضی افراد موجب تشدید علائم بیماری قلبی میشود.
برای مدیریت استرس:
- خواب کافی و باکیفیت داشته باشید؛
- منظم ورزش کنید؛
- از تکنیکهای آرامسازی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن یا یوگا استفاده کنید؛
- درصورت داشتن استرس یا اضطراب شدید از روانشناس یا پزشک کمک بگیرید.
زندگی بعد از تشخیص آنژین ناپایدار
در درمان آنژین ناپایدار قلبی اولویت اول اطمینان از این است که قلب، خون و اکسیژن موردنیازش را دریافت کند. داروها و روشهای درمانی میتوانند جریان خون به قلب را بهبود دهند ولی بهدلیل خطر حمله قلبی، نارسایی قلبی یا مشکلات ریتم قلب احتمالا به مصرف طولانیمدت دارو نیاز خواهید داشت.
زندگی بعد از تشخیص آنژین ناپایدار به این بستگی دارد که قلبتان چقدر خوب کار میکند، انسداد شریانها چقدر است و آیا قبلا حمله قلبی داشتهاید یا خیر. امید به زندگی به تشخیص زودهنگام و درمان مناسب متکی است. افرادی که مراقبتهای مناسب را دریافت میکنند میتوانند تا چند دهه زندگی عادی داشته باشند.
در کنار تکنیکهای مدیریت استرس و پرهیز از سیگار، رژیم غذایی سالمی داشته باشید تا حملات آنژین کمتری رخ دهد و سلامت قلبتان بهبود یابد.
کلام آخر دکتردکتر
آنژین ناپایدار نوعی درد قفسه سینه است که بهدلیل کاهش ناگهانی جریان خون به قلب ایجاد میشود. این بیماری علائمی شبیه علائم سکته قلبی را ایجاد میکند، مانند درد یا فشار در مرکز قفسه سینه، که ممکن است که به بازوها، شانه، گردن، فک یا پشت نیز انتشار پیدا کند، تنگی نفس، تعریق و حالت تهوع.
آنژین ناپایدار وضعیتی خطرناک است زیرا میتواند منجر به حمله قلبی شود. اگر درد یا فشار قفسه سینه بیش از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول کشیده یا با تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، غش یا انتشار درد به بازو، فک یا پشت همراه است باید فورا با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید. درمان سریع میتواند آسیب به عضله قلب را کاهش دهد.
برای مشاوره با بهترین متخصصان قلب و عروق کشور میتوانید از «مشاوره پزشکی آنلاین» دکتردکتر استفاده کنید. دکتردکتر امکان «دریافت نوبت مطب» را نیز فراهم کرده است تا راحتتر بتوانید از پزشک متخصص موردنظرتان وقت بگیرید.
