سندرم حاد کرونری یا همان ACS، یک اصطلاح کلی برای شرایطی است که در آن، جریان خون به عضله قلب بهشکل ناگهانی کاهش مییابد یا مسدود میشود. این وضعیت درست مثل بستهشدن ناگهانی یک بزرگراه حیاتی است که عبور اکسیژن و مواد مغذی را متوقف میکند. از درد ناگهانی قفسه سینه گرفته تا تنگی نفس، بدن با نشانههایی روشن به ما هشدار میدهد. شناسایی بهموقع این علائم برای پیشگیری از یک بحران جبرانناپذیر و نجات جان انسان ضروری است.
در این راهنمای مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر میگوییم سندرم حاد کرونری چیست و یک راهنمای روشن و کاربردی برای درک علائم، روشهای تشخیص و درمان سریع ACS در اختیار شما میگذاریم.
سندرم حاد کرونری (ACS)
سندرم حاد کرونری (ACS) در واقع یک اصطلاح چتری و جامع در پزشکی برای تمام شرایط ناشناخته یا شناختهشدهای است که جریان خونرسانی به قلب را بهشکل ناگهانی دچار افت شدید یا قطع میکنند. عضله قلب برای تپیدن و ادامه فعالیت نیاز حیاتی و مداوم به اکسیژن و مواد مغذی دارد. این نیاز ازطریق شبکه پیچیدهای از رگها به نام عروق کرونر تأمین میشود.
بهمرور زمان، رسوب چربی، کلسترول و سایر مواد در جداره داخلی این عروق، یک سری پلاک ایجاد میکند. بحران زمانی رخ میدهد که یک پلاک ناگهان بشکند یا ترک بردارد. سیستم ایمنی برای ترمیم این آسیب یک لخته خون تشکیل میدهد. این لخته سدی در مسیر جریان خون میسازد و قلب را از اکسیژن محروم میکند. درصورت ادامه این وضعیت، آسیبهای بافتی آغاز میشوند.
اگر دچار سندرم حاد کرونری شدید، می توانید توسط دکتر مرضیه ولوییان معاینه شوید.
-
دکتر فاطمه متقی زادهمتخصص قلب و عروق4,7 (19)تهراندریافت نوبت آنلاین -
دکتر بهناز تن آرایمتخصص قلب و عروق4,8 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر کامبیز پرآذرانمتخصص قلب و عروق4,6 (93)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر سوده رودباری(واریس)متخصص قلب و عروق4,5 (53)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر حسین نویدمتخصص قلب و عروق4,6 (47)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر رمضان بخشیان کلاریجانیمتخصص قلب و عروق4,7 (270)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر فریدون آشناییمتخصص قلب و عروق4,6 (61)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر زهرا اعمرائیمتخصص قلب و عروق4,4 (11)تهراندریافت نوبت آنلاین
انواع سندرم حاد کرونری چیست؟
بیماری سندرم حاد کرونری را باید یک طیف دید؛ چون شدت اختلال در خونرسانی به قلب میتواند از یک هشدار جدی تا یک آسیب گسترده متغیر باشد. پزشکان بر اساس دو ابزار نوار قلب (ECG) و آزمایش آنزیمهای قلبی (تروپونین) این سندرم را به سه دسته اصلی و یک حالت ویژه تقسیم میکنند.
سندرم حاد کرونری STEMI
این حالت، اورژانسیترین و شدیدترین نوع حمله قلبی است. در STEMI، یکی از عروق اصلی کرونر به طور ۱۰۰٪ و کامل مسدود شده است. وقتی جریان خون قطع میشود، بخشی از عضله قلب به سرعت شروع به از دست رفتن میکند و در نوار قلب بیماران سندرم حاد کرونری STEMI، بخشی از موج قلب به نام «قطعه ST» بالا میرود.
این تغییر نشانۀ آسیب جدی به ضخامت دیواره قلب است و نیاز به بازگشایی سریع رگ (از طریق آنژیوپلاستی یا داروهای حلکننده لخته) دارد.
سندرم حاد کرونری NSTEMI
در NSTEMI نیز حمله قلبی رخ داده و سلولهای قلبی دچار آسیب شدهاند، اما انسداد رگ کرونر کامل نشده و بهصورت موقت و جزئی اتفاق افتاده است. در این حالت، قطعه ST در نوار قلب بالا نمیرود و حتی ممکن است طبیعی یا با افتادگی همراه باشد؛ اما آزمایش خون نشان میدهد که آنزیمهای قلبی (تروپونین) وارد خون شدهاند. این یعنی عضله قلب صدمه دیده، اما شدت و وسعت آن نسبت به STEMI کمتر است.
آنژین ناپایدار
آنژین ناپایدار را میتوان هشدار قبل از طوفان دانست. در این حالت، رگ قلب بسیار تنگ و محدود شده و حتی ممکن است علت تنگی نفس شده باشد، اما رگ هنوز بهطور کامل بسته نیست. در این نوع بیماری acs، بیمار درد شدید یا ناگهانی در قفسه سینه احساس میکند که برخلاف آنژین پایدار، حتی در حالت استراحت هم رخ میدهد و با داروهای معمولی قابلپیشگیری نیست.
فرق اصلی آنژین ناپایدار با دو مورد قبلی این است که هنوز هیچ آسیب دائمی یا مرگ سلولی در عضله قلب رخ نداده و سطح آنزیمهای قلبی در آزمایش خون طبیعی است. بااینحال این وضعیت نیز میتواند بهسرعت به یک حمله قلبی کامل تبدیل شود و اورژانسی است.
اسپاسم عروق کرونر
این حالت که گاهی به آن «آنژین پرینزمتال» یا اسپاسم عروقی نیز میگویند، نوع متفاوتی از اختلال در خونرسانی است. برخلاف موارد قبلی، در این بیماری علت به تشکیل لخته خون یا پلاک چربی برنمیگردد؛ بلکه عضلات دیواره رگ کرونر ناگهان دچار انقباض و تنگی شدید میشوند.
این اسپاسم موقت، جریان خون به قلب را کاهش داده یا متوقف میکند و باعث درد شدید قفسه سینه میشود. اسپاسم عروق کرونر ممکن است حتی در افرادی که هیچ پلاک چربی در رگهایشان ندارند رخ دهد و مواردی مثل استرس شدید، سیگار کشیدن یا مصرف برخی داروها میتوانند محرک آن باشند.
علائم سندرم حاد کرونری چیست؟
علائم acs در پزشکی معمولا یکباره ظاهر میشوند و هشدار میدهند که عضله قلب در بحران کمرسانی اکسیژن قرار دارد. شدت و شکل بروز این علائم در افراد مختلف یکسان نیست، اما شناخت آنها میتواند نجاتبخش باشد.
درد یا ناراحتی در قفسه سینه
بارزترین و رایجترین نشانه ACS، حس درد یا فشار شدید در مرکز یا سمت چپ قفسه سینه است. بیماران اغلب این حس را بهشکلهای زیر توصیف میکنند:
- حس سنگینی شدید (انگار وزنه سنگینی روی قفسه سینه قرار گرفته باشد)؛
- سوزش، فشار یا فشردگی قفسه سینه؛
- دردی که ممکن است چند دقیقه طول بکشد، برود و دوباره برگردد یا ثابت بماند.
درد ارجاعی به سایر نقاط بدن
در سندرم حاد کرونری درد قلب معمولا در قفسه سینه محبوس نمیماند و به نقاط زیر تیر میکشد:
- بازوها (بهویژه بازوی چپ، اما گاهی هر دو بازو)؛
- شانه، گردن و فک؛
- پشت (بین دو کتف)؛
- بالای شکم (مشابه درد معده یا سوءهاضمه شدید).
سایر علائم همراه
در برخی موارد نشانههای زیر همراه با درد سینه یا حتی بدون درد شدید در این ناحیه بروز میکنند:
- احساس خفگی یا بندآمدن نفس، حتی در حالت استراحت؛
- تعریق ناگهانی و شدید بدون علت مشخص، عرق سرد (خیس عرق شدن)؛
- حس سبکی سر، سرگیجه یا حالت تهوع که گاه با مشکلات گوارشی اشتباه گرفته میشود؛
- اضطراب شدید همراه با حس ناگهانی و مبهم از خطری بزرگ یا ترس از مرگ.
زنان، سالمندان و افراد دیابتی ممکن است درد قفسه سینه را اصلا تجربه نکنند! این بیماری در این افراد بیشتر با علائمی مثل تنگی نفس ناگهانی، خستگی مفرط و بیدلیل، تهوع، درد فک یا پشت ظاهر میشود.
روشهای تشخیص بیماری سندرم عروق کرونری
پزشک برای تشخیص acs، تعیین نوع سندرم و بررسی میزان آسیب به قلب، ترکیبی از روشهای زیر را بهکار میگیرد.
نوار قلب
پزشک تغییرات نوار قلب در acs را میشناسد؛ بنابراین اولین و حیاتیترین ابزار تشخیصی، ثبت سیگنالهای الکتریکی قلب یا همان نوار قلب است. این تست سریع و بدون درد، الگوی ضربان و فعالیت الکتریکی قلب را نشان میدهد و به کادر درمان میگوید که آیا بیمار دچار حمله قلبی از نوع شدید (STEMI) شده یا خیر.
آزمایشهای خون (آنزیمهای قلبی)
وقتی سلولهای عضله قلب به دلیل نرسیدن اکسیژن آسیب میبینند یا میمیرند، پروتئینها و آنزیمهای خاصی را وارد جریان خون میکنند. سنجش سطح تروپونین در خون مهمترین فاکتور این آزمایشهاست. افزایش سطح این پروتئین، نشانه قطعی آسیب به بافت قلب است و به پزشک کمک میکند تا حتی در صورت نرمال بودن نوار قلب، حمله قلبی را از آنژین ناپایدار تشخیص دهد.
آنژیوگرافی عروق کرونر
این روش، دقیقترین و استانداردترین راه برای دیدن مستقیم وضعیت رگهای قلب است. پزشک یک لوله باریک و انعطافپذیر را ازطریق رگ مچ دست یا کشاله ران به سمت عروق کرونر میفرستد. سپس ماده حاجب را تزریق کرده و با اشعه ایکس، محل دقیق، میزان و تعداد انسدادها را روی مانیتور میبیند.
این تست هم جنبه تشخیصی دارد و هم میتواند بلافاصله به درمان (جاگذاری استنت) منجر شود.
اکوکاردیوگرافی (اکو قلب)
این روش در واقع سونوگرافی از قلب با استفاده از امواج صوتی است که تصاویر متحرک و زنده از ساختار و عملکرد قلب ارائه میدهد. نتیجۀ این تست به پزشک نشان میدهد که آیا تمام بخشهای قلب بهدرستی پمپاژ میکنند یا بخشی از عضله قلب بهدلیل نرسیدن خون، ضعیف و فلج شده است.
تصویربرداریهای تکمیلی و تستهای استرس
در مواردی که علائم سندرم حاد کرونری پیچیده است یا بیمار در وضعیت اورژانسی نیست، ممکن است پزشک روشهای تشخیصی زیر را تجویز کند:
- سیتی آنژیوگرافی: تصویربرداری پیشرفته با اشعه ایکس برای بررسی دقیقتر عروق؛
- تست ورزش یا استرس قلب: بررسی عملکرد قلب و عروق زمانی که قلب تحت فشار و فعالیت شدیدتری قرار دارد.
درمان انواع سندرم حاد کرونری
درمان سندرم حاد کرونری شامل بازگرداندن سریع جریان خون به عضله قلب، کاهش آسیب قلبی و پیشگیری از حملات بعدی است. در این بخش اشاره میکنیم که راه درمان Acs چیست.
درمان فوری
اگر پزشک مشکوک به حمله قلبی قریبالوقوع باشد، ممکن است بلافاصله درمانهای زیر را توصیه کند:
- آسپرین برای جلوگیری از لخته شدن خون؛
- نیتروگلیسیرین برای تسکین درد قفسه سینه و بهبود جریان خون؛
- اکسیژن درمانی.
پس از تایید حمله قلبی، پزشک داروها را تجویز می کند. درصورت نیاز ممکن است جراحی را هم توصیه نماید.
دارودرمانی
حملات قلبی با شدت کمتر ممکن است با دارو درمان شوند. پزشک بر اساس شرایط، عوامل خطر و سلامت کلی فرد داروها را تجویز می کند. این داروها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- لختهشکن برای حل لختههایی که شریانها را مسدود کردهاند؛
- داروهای فشار خون برای کمک به کاهش بار کاری قلب و کنترل فشار خون؛
- رقیقکنندههای خون برای جلوگیری از لختهشدن خون؛
- استاتینها برای کمک به کاهش کلسترول LDL.
درمان جراحی
درمان جراحی سندرم حاد کرونری شامل پیوند عروق کرونر یا استنتگذاری است:
- پیوند: شریان مسدود شده ممکن است با پیوند عروق کرونر نیز درمان شود، که گاهی اوقات به عنوان جراحی بای پس نیز شناخته میشود. در این روش، یک رگ خونی از جای دیگری در بدن گرفته و به شریان مسدود متصل یا پیوند میشود. با این کار میتوان جریان خون را در اطراف انسداد تغییر مسیر داد.
- استنت: استنت یک لوله توری کوچک و منعطف است که در محل انسداد قرار میگیرد. این کار شریان مسدود شده را برای جریان طبیعی خون باز میکند. پلاک به دیواره سرخرگ فشار داده میشود و استنت اجازه میدهد تا خون از آن عبور کند.
تغییر در سبک زندگی
برای مدیریت و درمان acs، رعایت موارد زیر در سبک زندگی ضروری است:
- اصلاح رژیم غذایی: کاهش مصرف چربی اشباع و ترانس مانند فستفود، سرخکردنی و روغن جامد، نمک کمتر برای جلوگیری از فشار خون بالا و مصرف سبزیجات، میوه، غلات کامل، حبوبات، ماهی و روغن زیتون.
- ترک کامل سیگار و دخانیات: پرهیز مطلق از مصرف سیگار، قلیان و حتی قرار گرفتن در معرض دود دیگران.
- فعالیت بدنی منظم: انجام ورزشهای هوازی سبک تا متوسط با تأیید پزشک معالج یا در قالب برنامههای بازتوانی قلب.
- مدیریت وزن و کاهش چربی اضافه: کاهش وزن اضافه برای کاهش بار کاری قلب و کنترل بهتر فاکتورهای خطرساز مثل دیابت.
- مدیریت استرس و سلامت روان: بهرهگیری از تکنیکهای آرامسازی، خواب کافی و مشاوره برای مهار استرس مزمن.
- کنترل دقیق بیماریهای زمینهای: پایش مداوم و نگهداشتن فشار خون، قند خون (در بیماران دیابتی) و سطح کلسترول بد (LDL) در محدوده طبیعی و استاندارد.
روند بهبود سندرم حاد کرونری
بهبودی از حمله قلبی به شدت و نحوه درمان آن بستگی دارد. ممکن است از یک هفته تا چند هفته طول بکشد تا بتوانید به تمام فعالیتهای معمولی خود بازگردید.
درمان سریع و موثر حمله قلبی آسیب را به حداقل میرساند. در صورت انجام توانبخشی قلبی، شانس فرد بیمار برای نتیجه بهتر نیز بیشتر میشود. توانبخشی قلبی یک برنامه چند هفتهای از تمرینات روتین، مشاوره تغذیه و یادگیری در مورد داروهای قلبی و تغییرات سبک زندگی است.
قرار ملاقاتهای بعدی با پزشک معمولا یک، سه و شش ماه پس از حمله قلبی انجام میشود. بسیار مهم است که داروهای خود را طبق دستور مصرف کنید و از تمام دستورالعملهای پزشک خود پیروی کنید.
احساس اضطراب یا افسردگی نیز ممکن است پس از حمله قلبی افزایش یابد. اگر این احساسات در شما پدید آمد یا اگر حس کردید در فعالیتهای روزانهتان اختلال ایجاد شده، به پزشک خود اطلاع دهید. پزشک میتواند اقداماتی را برای کاهش اضطراب توصیه نماید.
عوامل خطر اسپاسم عروق کرونر
عواملی که زمینه را برای انسداد عروق و بروز انواع شدیدتر ACS (مانند STEMI و NSTEMI) فراهم میکنند، شامل سبک زندگی و ویژگیهای فردی زیر هستند:
- عوامل قابل کنترل و سبک زندگی: سیگار کشیدن، مصرف الکل، چاقی، تحرک کم و تغذیهای که به افزایش کلسترول بد (LDL) و فشار خون بالا میانجامد.
- بیماریهای زمینهای: ابتلا به دیابت، سطح بالای چربی خون، فشار خون مزمن، سابقه ابتلا به میگرن یا حساسیتهای مزمن (آلرژی)، پرکاری تیروئید (افزایش هورمونهای تیروئیدی)، افت سطح منیزیم در خون، عوارض جانبی برخی داروهای شیمیدرمانی.
- سن و جنسیت: با افزایش سن، خطر ابتلا بالا میرود. تا قبل از ۵۵ سالگی، مردان بیشتر در معرض خطر حمله قلبی هستند؛ اما پس از یائسگی، به دلیل کاهش هورمون استروژن، خطر ابتلا در زنان برابر با مردان میشود. معمولا مردان در شریانهای بزرگتر قلب مشکل دارند، در حالی که زنان اغلب در شریانهای کوچکتر قلب دچار انسداد میشوند.
نکات پیشگیری از سندرم حاد کرونری
با رعایت نکات زیر میتوانید خطر ابتلا به سندرم حاد کرونری را کمتر کنید:
- در هفته حداقل ۱۵۰ دقیقه را به ورزش با شدت متوسط، مانند پیادهروی سریع یا شنا اختصاص دهید.
- یک رژیم غذایی سالم برای قلب داشته باشید، شامل میوهها، سبزیجات، غلات کامل، پروتئینهای بدون چربی، لوبیا، عدس، آجیل و روغن زیتون.
- از مصرف گوشت قرمز، غذاهای فراوریشده و نوشیدنیهای حاوی قند اضافه خودداری کنید.
- سیگار را ترک کنید.
- داروهای تجویزی را مرتب و طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- هر شب ۷ تا ۹ ساعت بخوابید.
- استرس خود را مدیریت کنید.
- معاینات و آزمایش خون منظم داشته باشید.
کلام آخر دکتردکتر
سندرم حاد کرونری یک وضعیت اورژانسی و بسیار پرخطر است. شناخت نشانههای هشدار مانند درد ناگهانی قفسه سینه یا تنگی نفس میتواند نجاتبخش باشد و فرصت درمان را به پزشک و بیمار بدهد. فراموش نکنید که هرجا پای قلب در میان است، درمان پزشکی تنها بخشی از مسیر است و باید آمادۀ تغییرات پایدار در سبک زندگی خود باشید. تغذیه سالم، مدیریت استرس و ترک عادتهای مخرب بازیابی و حفظ سلامت قلب را تضمین میکند. مشتاقید با مراقبت آگاهانه از قلب خود، گامی بزرگ برای یک زندگی طولانیتر و باکیفیتتر بردارید؟ همین امروز با یک پزشک متخصص قلب در سامانه سلامت دکتردکتر گفتوگو و راهنمایی بگیرید.
