تاثیر سیگار بر قلب؛ مهم‌ترین بیماری‌های قلبی ناشی از سیگار

از عوارض سیگار کشیدن می‌توان به آسیب زدن به قلب و عروق اشاره کرد. در این مطلب تاثیر سیگار بر قلب و عروق را بررسی می‌کنیم.

سیگار روی عروقی که خون را به قلب و سایر قسمت‌های بدن تحویل می‌دهند، تأثیر می‌گذارد. سیگار کشیدن، مقدار اکسیژن را در خون کاهش می‌دهد و باعث آسیب به دیواره رگ‌های خونی می‌شود. سیگار کشیدن به پیشرفت بیماری آترواسکلروز کمک می‌کند. آترواسکلروز زمانی اتفاق می‌افتد که عروق خونی، تنگ و مسدود می‌شود. در نهایت، باعث کاهش میزان خون و میزان اکسیژن موجود در بدن می‌شود.

تاثیر سیگار بر قلب

مواد شیمیایی موجود در دود تنباکو به سلول‌های خون آسیب می‌رسانند. همچنین سیگار کشیدن می‌تواند به عملکرد قلب و ساختار و عملکرد رگ‌های خونی آسیب برساند. این آسیب خطر ابتلا به آترواسکلروز را افزایش می‌دهد. بیماری قلبی عروقی در صورت ایجاد پلاک در شریان‌های قلب اتفاق می‌افتد.

با گذشت زمان، این حالت می‌تواند منجر به درد قفسه سینه، حمله قلبی، نارسایی قلبی، آریتمی یا حتی مرگ شود. سیگار کشیدن یک عامل خطر عمده برای بیماری قلبی است. عوارض سیگار کشیدن، همراه با سایر عوامل خطر مانند سطح سلامت ناسالم، فشار خون بالا و اضافه وزن یا چاقی، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد.

مصرف سیگار یکی از عوامل مهم افزایش خطر بیماری‌ های قلبی و عروقی است؛ برای بررسی وضعیت سلامت قلب خود به دکتر سوده رودباری مراجعه کنید.

فشار خون بالا: تاثیر سیگار بر قلب

نیکوتین موجود در سیگار بلافاصله پس از ورود به بدن، باعث ترشح هورمون آدرنالین شده و رگ‌های خونی را منقبض می‌کند. این تنگی رگ‌ها همراه با افزایش ضربان قلب، فشار مضاعفی بر جداره عروق وارد کرده و منجر به جهش ناگهانی فشار خون می‌شود.

با گذشت زمان و مصرف مداوم سیگار، انعطاف‌پذیری رگ‌ها کاهش یافته و فشار خون بالا به وضعیتی مزمن تبدیل می‌شود. فشار مداوم قلب را وادار می‌کند برای پمپ کردن خون سخت‌تر کار کند و این زمینه‌ساز آسیب‌های شدید قلبی و کلیوی خواهد بود. بنابراین برای جلوگیری از تاثیر سیگار بر قلب، مهم است راه‌های جلوگیری از فشار خون بالا را بلد باشید.

بیماری آترواسکلروز

سموم موجود در دود سیگار، پوشش داخلی و نازک رگ‌ها را تخریب می‌کنند. این آسیب ساختاری بستر مساعدی برای رسوب چربی‌ها، کلسترول و کلسیم در جداره عروق فراهم می‌سازد که به آن «آترواسکلروز» یا تصلب شرایین می‌گویند. با تشکیل این پلاک‌های سخت، مسیر عبور خون به‌تدریج تنگ و سخت می‌شود. 

خطر اصلی زمانی رخ می‌دهد که این پلاک‌ها به‌دلیل ترکیبات سمی سیگار دچار پارگی شده و با ایجاد لخته خون، جریان خون به سمت ارگان‌های حیاتی مانند قلب و مغز را مسدود کنند.

آریتمی‌های قلبی: تاثیر سیگار بر قلب

نیکوتین و مواد شیمیایی سمی سیگار، سیستم سیگنال‌دهی و فعالیت الکتریکی طبیعی قلب را مختل می‌کنند. این اختلال می‌تواند زمینه‌ساز کندی، تندی، کوبش یا بی‌نظمی ضربان قلب در سینه باشد. 

کشیدن سیگار سطح اکسیژن خون را نیز کاهش می‌دهد و با ایجاد التهاب در بافت قلب، آستانه تحریک‌پذیری سلول‌های قلبی را پایین می‌آورد. آریتمی قلبی نه‌تنها حس ناخوشایندی دارد، که درصورت عدم کنترل می‌تواند منجر به عوارض خطرساز مانند تشکیل لخته‌ خون، افت ناگهانی فشار و حتی ایست قلبی شود.

بیماری عروق کرونر قلب

شریان‌های کرونر مسئول آبرسانی و تغذیه خود عضله قلب هستند. سیگار کشیدن با دو مکانیسم هم‌زمان، یعنی تنگ کردن این عروق و تسریع رسوب چربی‌ها، باعث کاهش شدید جریان خون رسیدن به قلب می‌شود. وقتی عضله قلب اکسیژن کافی دریافت نکند، فرد دچار دردهای شدید سینه (آنژین) هنگام فعالیت می‌شود و احتمال سکته قلبی وجود دارد.

بیماری عروق کرونر شایع‌ترین خطر سیگار برای قلب است و نادیده‌ گرفتن آن راه را برای بروز عوارض جبران‌ناپذیر مثل ضعف دائمی عضله قلب و حملات حاد قلبی هموار می‌سازد.

سکته مغزی: تاثیر سیگار بر قلب

سیگار کشیدن رگ‌های مغز را تنگ می‌کند، غلظت و چسبندگی خون را زیاد می‌کند و خطر تشکیل لخته خون را به‌شدت بالا میبرد. اگر این لخته‌ها مسیر آبرسانی به بخشی از مغز را مسدود کنند، سکته مغزی ایسکمیک رخ خواهد داد.

از سوی دیگر، عادت مضر سیگار کشیدن با تضعیف دیواره رگ‌ها می‌تواند باعث پارگی عروق و سکته مغزی شود. آسیب ناگهانی به بافت مغز زمینه‌ساز اتفاقات ناگواری مثل فلج اندام‌ها، اختلال گفتاری شدید، ضعف حافظه و در موارد شدیدتر، معلولیت دائمی یا مرگ است. پیش‌از آنکه کار به درمان سکته مغزی برسد، سیگار را ترک کنید!

حمله قلبی

حمله یا سکته قلبی زمانی اتفاق می‌افتد که یکی از عروق کرونر به دلیل لخته خون کاملا مسدود و اکسیژن‌رسانی به بخشی از عضله قلب قطع شود. ترکیبات سمی سیگار از یک‌سو لخته شدن خون را تسریع می‌کنند و از سوی دیگر باعث پارگی پلاک‌های چربی داخل رگ می‌شوند. اگر در دقایق اولیه با دیدن نشانه‌هایی مثل عرق سرد رسیدگی پزشکی انجام نشود، بافت بی‌اکسیژن قلب دچار مرگ سلولی دائم خواهد شد. سیگار کشیدن خطر ابتلا به این عارضه کشنده را حتی در افراد جوان به چند برابر می‌رساند!

نارسایی قلبی

سیگار و قلب یک ارتباط دیگر نیز دارند و آن احتمال نارسایی قلبی است. وقتی قلب به‌دلیل تنگی عروق یا فشار خون بالای ناشی از سیگار مجبور به کار مداوم یا تحمل فشار مضاعف باشد، ساختار عضلانی آن به‌تدریج ضعیف می‌شود. در این حالت توان پمپاژ مؤثر خون کاهش یافته و فرد به نارسایی قلبی مبتلا می‌شود.

علائمی نظیر تنگی نفس شدید حتی هنگام استراحت، خستگی مفرط و تورم پاها از نشانه‌های این بیماری مزمن به‌شمار می‌روند.

بیماری شریانی محیطی (PAD)

تاثیر سیگار بر قلب فراتر از آسیب به عروق قلب و مغز است؛ گاهی اوقات شریان‌های دست‌ها و به‌ویژه پاها نیز درگیر می‌شوند. در بیماری شریانی محیطی رسوب چربی و تنگی عروق منجر به کاهش شدید جریان خون به اندام‌های تحتانی می‌شود. این وضعیت منجر به دردهای شدید عضلانی هنگام راه رفتن (لنگش متناوب)، بی‌حسی، سردی پاها و دیر التیام یافتن زخم‌ها خواهد شد.

درصورت تداوم مصرف سیگار و پیشرفت بیماری، خطر بروز عفونت‌های شدید، سیاه شدن بافت (قانقاریا) و حتی قطع عضو وجود دارد.

آنوریسم آئورت شکمی

آئورت بزرگ‌ترین شریان بدن است که خون را از قلب به سراسر بدن می‌رساند. مواد سمی موجود در دود سیگار دیواره‌های این رگ حیاتی را ضعیف و شکننده می‌کنند. در اثر فشار خون، بخش ضعیف‌شده آئورت در ناحیه شکم مانند یک بادکنک متورم می‌شود که به آن آنوریسم می‌گویند. خطرناک‌ترین ویژگی این عارضه بی‌علامت بودن آن است؛ زیرا در صورت بزرگ شدن بیش از حد و پارگی ناگهانی آئورت، خونریزی داخلی شدیدی رخ می‌دهد که در اکثر موارد کشنده است.

فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)

فیبریلاسیون دهلیزی شایع‌ترین نوع آریتمی قلبی است که در آن دهلیزهای قلب به جای انقباض منظم، دچار لرزش‌های سریع و بی‌نظم می‌شوند. نیکوتین با ایجاد التهاب، تغییر در ساختار سلولی قلب و تحریک سیستم عصبی، زمینه‌ساز بروز این اختلال ریتم می‌شود. در فیبریلاسیون دهلیزی، خون در دهلیزها راکد مانده و شانس تشکیل لخته خون به‌شدت بالا می‌رود. حرکت این لخته‌ها به سمت مغز، یکی از دلایل اصلی بروز سکته‌های مغزی شدید و ناگهانی در مصرف‌کنندگان سیگار است.

علائم بیماری‌های قلبی در اثر سیگار کشیدن

مشتاقید علائم بیماری‌های قلبی در اثر سیگار کشیدن را بشناسید؟ این بخش را بادقت بخوانید. همچنین می‌توانید با ویزیت آنلاین در سامانه دکتردکتر، دربارۀ این علائم با یک پزشک متخصص گفت‌وگو کنید.

خستگی زودرس و ضعف

سیگار گاز سمی مونوکسید کربن را وارد جریان خون می‌کند؛ این گاز جایگزین اکسیژن شده و توان آبرسانی به عضلات را کاهش می‌دهد. وقتی عضله قلب و بافت‌های بدن با کمبود اکسیژن مواجه شوند، فرد حتی با انجام فعالیت‌های روزمره و سبک دچار خستگی مفرط، ضعف عضلانی و افت شدید انرژی خواهد شد.

درد در قفسه‌ سینه

یک تاثیر سیگار بر قلب احساس درد در قفسه سینه است. نیکوتین باعث تنگی ناگهانی عروق کرونر و کاهش خون‌رسانی به عضله قلب می‌شود. این کمبود اکسیژن که آنژین صدری نام دارد، به‌شکل احساس فشار، سنگینی، سوزش یا درد شدید پشت جناغ سینه نشان می‌دهد و هشداری جدی برای بروز سکته یا آسیب‌های پیشرفته قلبی در افراد سیگاری است.

سرگیجه

افت یا جهش ناگهانی فشار خون باعث اختلال در اکسیژن‌رسانی به مغز می‌شود. اگر قلب به‌دلیل تنگی عروق نتواند خون را به‌درستی پمپاژ کند، فرد دچار اختلال در تعادل، سیاهی رفتن چشم‌ها و سرگیجه ناگهانی هنگام ایستادن یا فعالیت خواهد شد.

تنگی نفس

ترکیب سموم سیگار با آسیب به بافت ریه و کاهش توان پمپاژ قلب، اکسیژن‌رسانی به بدن را مختل می‌کند. افراد سیگاری اغلب هنگام بالا رفتن از پله‌ها یا پیاده‌روی دچار تنگی نفس می‌شوند که در صورت بروز نارسایی قلبی، این احساس خفگی حتی در حالت استراحت و خواب نیز رخ می‌دهد.

تپش قلب شدید

نیکوتین با تحریک سیستم عصبی و ترشح هورمون آدرنالین، ضربان قلب را به‌شدت افزایش می‌دهد. این ماده سمی با برهم زدن سیگنال‌های الکتریکی قلب، باعث بروز آریتمی می‌شود که فرد آن را به صورت احساس کوبش ناگهانی، نامنظم بودن ضربان یا احساس احساس فرو ریختن دل در سینه تجربه می‌کند.

عرق سرد

عرق سرد یکی از نشانه‌های اورژانسی واکنش شدید سیستم عصبی به کاهش ناگهانی خون‌رسانی به قلب است. وقتی یکی از عروق اصلی قلب به دلیل لخته ناشی از سیگار مسدود شود، بدن تحت استرس شدید قرار گرفته و فرد هم‌زمان با درد سینه، دچار تعریق سرد و چسبناک می‌شود. این می‌تواند نتیجۀ تاثیر سیگار بر قلب باشد.

روش‌های کاهش تاثیر سیگار بر قلب

تنها راهکار قطعی برای نجات قلب از سموم سیگار، ترک کامل آن است؛ زیرا حتی مصرف روزانه یک نخ سیگار نیز بخش قابل توجهی از خطرات قلبی را زنده نگه می‌دارد و می‌تواند علت تنگی نفس باشد. با‌این‌حال، تا زمان قطع کامل یا در طول مسیر ترک، ایجاد برخی تغییرات در سبک زندگی می‌توانند بار کاری قلب را کاهش دهند:

• انجام ورزش‌های هوازی منظم تحت نظر پزشک به باز شدن عروق کمکی و افزایش اکسیژن‌رسانی به عضله قلب کمک می‌کند. 
• رعایت رژیم غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها (سبزیجات برگی، مرکبات و توت‌ها) به ترمیم التهاب پوشش داخلی رگ‌ها کمک می‌کند؛
• مصرف آب کافی غلظت خون ناشی از مونوکسید کربن را تعدیل می‌کند.
• مهار استرس، کنترل دقیق فشار خون و چک‌اپ‌های دوره‌ای قلب نیز از دیگر ارکان کاهش آسیب‌های قلبی مصرف سیگار به شمار می‌روند.

درمان جایگزین نیکوتین

درمان جایگزین نیکوتین (Nicotine Replacement Therapy) روشی علمی و ایمن برای محافظت از قلب در طول دورۀ ترک است. خطر سیگار برای قلب بیشتر به‌خاطر سموم کشنده‌ای مانند قطران، گاز مونوکسید کربن و فلزات سنگین است، نه صرفاً خود نیکوتین. 

محصولات NRT شامل چسب‌های پوستی، آدامس‌ها، قرص‌های مکیدنی و اسپری‌های نیکوتین، دُز پاک و کنترل‌شده‌ای از نیکوتین را بدون آن سموم وارد بدن می‌کنند. این ابزارها با تأمین نیاز بدن، جلوی علائم شدید خمارکننده، پرخاشگری و جهش‌های ناگهانی فشار خون را می‌گیرند و فرصتی به عروق قلب می‌دهند تا پاکسازی اولیه را آغاز کند.

داروهای ترک سیگار

برای افرادی که وابستگی روانی و جسمی شدیدی به سیگار دارند، استفاده از داروهای غیرنیکوتینی تجویزی تحت نظر پزشک، شانس ترک موفق و نجات قلب را تا چند برابر افزایش می‌دهد. داروهای اصلی این حوزه شامل وارنیکلین (Varenicline) و بوپروپیون (Bupropion) هستند. این داروها بدون وارد کردن هیچ‌گونه نیکوتینی به بدن، بر گیرنده‌های شیمیایی مغز اثر گذاشته و دو کار مهم انجام می‌دهند: 

• میل شدید به کشیدن سیگار را سرکوب می‌کنند؛ 
• لذت حاصل از مصرف آن را از بین می‌برند. 

کاهش این تمایل روانی، استرس وارد شده به سیستم قلبی‌عروقی حین ترک را به حداقل رسانده و از نوسانات شدید ضربان قلب و فشار خون جلوگیری می‌کند.

حقایقی در مورد سیگار

سیگار شامل هزاران مواد شیمیایی است. از مهم‌ترین و مضرترین مواد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نیکوتین: یک داروی اعتیاد آور است که بر فعالیت مغز و عضلات تأثیر می‌گذارد و فشار خون را افزایش می‌دهد.
• مونوکسید کربن: یک گاز سمی است که جای اکسیژن را در خون می‌گیرد و توانایی خون برای حمل اکسیژن به قلب و سایر اعضای بدن را کاهش می‌دهد. مهم‌ترین تاثیر سیگار بر قلب نیز ناشی از همین گاز است.

مزایای ترک سیگار و اجتناب از دود دوم

یکی از بهترین راه‌های کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، این است که از مصرف سیگار اجتناب کنید. مهم نیست چقدر یا چه مدت سیگار می‌کشید، انتخاب بهترین روش ترک سیگار به نفع شما است. می‌پرسید چرا؟ چون:

• ترک سیگار مهم‌ترین اقدام برای کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی است. با گذشت زمان پس از ترک، خطر تشکیل لخته‌های خونی و پیشرفت بیماری آترواسکلروز (تصلب شرایین) به‌طور مداوم کاهش می‌یابد.
• ترک سیگار در افرادی مبتلا به بیماری‌های قلبی خطر بروز حمله قلبی مجدد، مرگ ناگهانی و مرگ‌ومیر ناشی از سایر بیماری‌های مزمن را به‌شدت پایین می‌آورد.
• مطالعات گوناگون نشان می‌دهند که ترک سیگار می‌تواند خطر بروز حوادث ناگهانی قلبی‌عروقی و مرگ ناشی از آن را در بیماران مبتلا، تا ۵۰ درصد یا حتی بیشتر کاهش دهد.
• اثر ترک سیگار بر کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، با اثربخشی داروهای شاخص قلب مثل آسپرین، استاتین‌ها، بتابلوکرها و مهارکننده‌های ACE برابری کرده و در مواردی حتی بیشتر است.
• بررسی جوامعی که قوانین منع مصرف سیگار در اماکن عمومی و کاری را اجرا کرده‌اند گویای افت چشمگیر وقوع حملات قلبی در افراد است. این موضوع با ترک سیگار و کاهش استنشاق دود دست دوم ارتباط نزدیک دارد.

خطرات دود دوم سیگار

دود دوم سیگار، اشاره به دود است که فرد سیگاری بیرون می‌دهد. دود دوم سیگار حاوی بسیاری از مواد شیمیایی مضر است. این دود می‌تواند به قلب و عروق خونی افرادی که سیگار نمی‌کشند و در معرض دود سیگار هستند، آسیب برساند. دود دوم سیگار خطر ابتلا به حمله قلبی و مرگ را به شدت افزایش می‌دهد.

کلام آخر دکتردکتر

هرطور حساب کنید، سیگار کشیدن به عوارض و آسیب‌هایش نمی‌ارزد. تاثیر سیگار بر قلب آنقدر جدی است که به‌تنهایی می‌تواند عمر عزیز را کوتاه یا زندگی را سخت کند. خوشبختانه قلب قدرت خودترمیمی فوق‌العاده‌ای دارد. تنها چند ساعت پس‌از آخرین نخ سیگار، ضربان قلب و فشار خون شروع به تنظیم مجدد می‌کنند و با گذشت زمان، خطر ابتلا به بیماری‌های سخت قلبی کم خواهد شد. هیچ‌وقت برای ترک دیر نیست و هر روزی که بدون سیگار بگذرد، یک قدم بزرگ به سمت زندگی سالم‌تر و طولانی‌تر است. 

اگر در این مسیر به کمک احتیاج دارید، ما جلسات مشاوره آنلاین در دکتردکتر را به شما پیشنهاد می‌کنیم. کافی است درخواست ویزیت آنلاین را ثبت کنید. همچنین می‌توانید برای مراجعه حضوری به مطب پزشک، اینترنتی نوبت بگیرید.

منابع

cdc

heart

cdc

cdc

fda

hopkinsmedicine

heartandstroke

betterhealth

سؤالات متداول