هر آنچه باید درباره کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) بدانید

تا زمانی که قلب بدون مشکل می‌تپد، کمتر کسی به نحوه عملکرد آن فکر می‌کند. اما گاهی همین عضله کوچک، بدون آنکه سال‌ها نشانه‌ای بروز دهد، دچار تغییراتی می‌شود که ممکن است بر سلامت فرد و حتی سایر اعضای خانواده نیز تأثیر بگذارد. کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ارثی قلب است که در آن عضله قلب ضخیم‌ و سفت‌تر از حالت طبیعی می‌شود.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک در همه افراد به یک شکل ظاهر نمی‌شود. بعضی از افراد هیچ علامتی ندارند و در مقابل، برخی دیگر با تنگی نفس، درد قفسه سینه، تپش قلب یا اختلالات ریتم قلب روبه‌رو می‌شوند. این بیماری ممکن است در هر سنی، از دوران کودکی تا بزرگسالی، خود را نشان دهد و حتی بر بارداری نیز تأثیر بگذارد. در این مقاله از دکتردکتر با علل، علائم، روش‌های تشخیص، عوارض و جدیدترین راهکارهای درمان و کنترل کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک آشنا می‌شوید.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک چیست؟

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (Hypertrophic Cardiomyopathy یا HCM) یکی از انواع بیماری کاردیومیوپاتی است که در آن بخش‌هایی از عضله قلب، ضخیم‌تر و سفت‌تر از حالت طبیعی می‌شوند. این تغییرات معمولا در دیواره بطن‌ها (دو حفره پایینی قلب که وظیفه پمپاژ خون را بر عهده دارند) رخ می‌دهد. در این بیماری، سلول‌های عضلانی قلب در نواحی ضخیم‌شده نیز ممکن است به‌جای قرارگرفتن در یک الگوی منظم، به‌صورت نامنظم سازمان‌دهی شوند.

به بیان دیگر، قلب را مانند یک پمپ در نظر بگیرید. وقتی دیواره‌های این پمپ بیش از حد ضخیم شوند، فضای داخلی آن کوچک‌تر می‌شود و برای پر شدن از خون و پمپاژ آن باید سخت‌تر کار کند. در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک نیز عضله قلب ضخیم و سفت می‌شود و همین موضوع می‌تواند پر شدن قلب از خون و گاهی خروج خون از آن را دشوار کند.

HCM بیشتر بطن چپ، یعنی اصلی‌ترین محفظه پمپاژکننده قلب و به‌خصوص سپتوم را درگیر می‌کند. سپتوم قلب، دیواره‌ای عضلانی است که بخش راست و چپ قلب را از هم جدا می‌کند و در این بیماری بیشتر درگیر می‌شود. البته در برخی از موارد، بطن راست نیز ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرد.

برای درک بهتر میزان ضخیم‌شدن عضله قلب، به این مثال دقت کنید: در یک فرد بزرگسال سالم، ضخامت دیواره بطن چپ معمولا حدود ۱۲ میلی‌متر است؛ درحالی‌که در افراد مبتلا به HCM این ضخامت به ۱۵ میلی‌متر یا بیشتر می‌رسد.

ضخیم‌شدن عضله قلب باعث می‌شود بطن چپ انعطاف‌پذیری کمتری داشته باشد. یعنی قلب در زمان استراحت سخت‌تر از خون پر می‌شود و همچنین برای پمپاژ خون به خارج از قلب با مشکل بیشتری روبه‌رو می‌شود. بسته به محل و شدت ضخیم‌شدن، مقدار خونی که بطن می‌تواند در خود جای دهد ممکن است طبیعی باقی بماند یا کاهش پیدا کند.

انواع کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک بر اساس محل ضخیم‌شدن عضله قلب به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. محل ضخیم‌شدن ممکن است بر علائم بیماری و روش درمان مورد نیاز تأثیر بگذارد. در این بخش به معرفی انواع HCM می‌پردازیم:

• هیپرتروفی اپیکال: در این نوع، عضله قسمت پایینی قلب (نوک یا اپکس قلب) ضخیم می‌شود و معمولا باعث کاهش فضای داخلی بطن می‌شود.
• هیپرتروفی متقارن یا کانسنتریک: در این حالت، تقریبا تمام دیواره بطن چپ ضخیم می‌شود و حجم داخلی آن را کاهش می‌دهد.
• کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک غیرانسدادی: در این نوع، سپتوم قلب ضخیم می‌شود، اما این ضخامت مانعی در مسیر خروج خون از قلب ایجاد نمی‌کند.
• کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک انسدادی: در این حالت، ضخیم‌شدن سپتوم باعث محدودشدن جریان خون خروجی از قلب می‌شود و بطن چپ برای پمپاژ خون باید فشار بیشتری تحمل کند. این وضعیت گاهی ممکن است روی دریچه میترال نیز اثر بگذارد و مانع بسته‌شدن کامل آن شود. در نتیجه، مقداری خون به سمت دهلیز چپ برمی‌گردد که به آن نارسایی دریچه میترال گفته می‌شود. این مشکل ممکن است باعث ایجاد صدای غیرطبیعی قلب یا سوفل قلبی شود که پزشک با گوشی پزشکی آن را تشخیص می‌دهد.

دلایل ایجاد کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

شایع‌ترین علت کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، یک جهش ژنتیکی است. در بیشتر موارد، تنها تغییر در یک ژن برای ایجاد این بیماری کافی است. اگر یکی از والدین به HCM مبتلا باشد، هر فرزند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد این جهش ژنتیکی را به ارث ببرد و در آینده به این بیماری مبتلا شود.

نوع ژن درگیر به زمان بروز نشانه‌های بیماری تأثیر می‌گذارد. ممکن است فردی با این جهش ژنتیکی متولد شود، اما علائم HCM تا دوران نوجوانی، اوایل بزرگسالی یا حتی سال‌های بعد ظاهر نشوند. برخی از افراد، علائم بسیار خفیفی دارند یا اصلا متوجه هیچ نشانه‌ای نمی‌شوند. در بعضی موارد نیز بیماری در سنین بالاتر بروز می‌کند که به آن کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک دیررس گفته می‌شود.

علاوه‌بر جهش‌های ژنتیکی مرتبط با HCM، برخی بیماری‌های ژنتیکی دیگر مانند بیماری فابری نیز ممکن است تغییراتی مشابه این بیماری در عضله قلب ایجاد کنند.

غربالگری اعضای خانواده در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

به‌دلیل ارتباط قوی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک با عوامل ژنتیکی، توصیه می‌شود خویشاوندان درجه‌یک فرد مبتلا، یعنی فرزندان، خواهر و برادرها و والدین، نیز تحت بررسی قرار بگیرند. این بررسی معمولا شامل اکوکاردیوگرافی و نوار قلب زیر نظر متخصص قلب است. در برخی موارد، آزمایش ژنتیک نیز برای بررسی وجود همان جهش در اعضای خانواده انجام می‌شود.

نکته مهم این است که حتی اگر چند نفر از اعضای یک خانواده حامل یک جهش ژنتیکی مشابه باشند، HCM ممکن است در هر فرد به شکل متفاوتی ظاهر شود. این تفاوت‌ها ممکن است از محل ضخیم‌شدن عضله قلب گرفته تا شدت علائم و عوارض بیماری متغیر باشند.

علائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

علائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک در افراد مختلف ممکن است بسیار متفاوت باشد. برخی افراد علائم بسیار خفیفی دارند یا حتی هیچ نشانه‌ای را احساس نمی‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر ممکن است با علائم شدیدی مواجه شوند که نیازمند پیگیری پزشک است. رایج‌ترین علائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک عبارت‌اند از:

تپش قلب یکی از علائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

تپش قلب به احساس ضربان سریع، شدید یا نامنظم قلب گفته می‌شود. این نشانه معمولا به دلیل آریتمی‌ها (اختلال در ریتم طبیعی قلب) ایجاد می‌شود. به بیان دیگر، این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که پیام‌های الکتریکی کنترل‌کننده ضربان قلب دچار اختلال می‌شوند.

درد قفسه سینه‎ یکی از پیامد های کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

در افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، ضخیم‌شدن عضله قلب ممکن است نیاز قلب به اکسیژن را افزایش دهد یا جریان خون‌رسانی به عضله قلب را کاهش دهد. در نتیجه، فرد ممکن است احساس درد یا فشار در قفسه سینه داشته باشد. هرچند این نشانه، تنها یکی از انواع قلب درد محسوب می‌شود و ممکن است علل دیگری نیز داشته باشد.

سرگیجه یا غش‌کردن و علائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

برخی از آریتمی‌ها باعث کاهش جریان خون به مغز اکسیژن‌رسانی به مغز می‌شوند. در نتیجه، فرد ممکن است دچار سرگیجه، احساس سبکی سر یا در برخی موارد غش شود.

تنگی نفس از پیامد های کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

سفت و ضخیم‌شدن عضله قلب باعث می‌شود بطن چپ به‌خوبی از خون پر نشود. این مسئله ممکن است باعث افزایش فشار در رگ‌های اطراف ریه و تجمع مایع در این ناحیه شود و در نتیجه تنفس را دشوار کند.

خستگی شدید از علائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

وقتی توانایی قلب برای پمپاژ مؤثر خون کاهش پیدا می‌کند، اکسیژن و انرژی کمتری به بافت‌های بدن می‌رسد. این مسئله ممکن است باعث احساس خستگی مداوم و کاهش توان انجام فعالیت‌های روزمره شود.

آریتمی‌ها یا اختلالات ریتم قلب و علائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک ممکن است سیستم الکتریکی قلب را مختل کند و باعث شود قلب خیلی سریع، خیلی آهسته یا به‌صورت نامنظم بتپد. برخی از مهم‌ترین آریتمی‌های مرتبط با این بیماری عبارت‌اند از:

• فیبریلاسیون دهلیزی (AF): در این حالت، پیام‌های الکتریکی غیرطبیعی باعث می‌شوند حفره‌های بالایی قلب یا همان دهلیزها، سریع و نامنظم منقبض شوند. این وضعیت کارایی پمپاژ قلب را کاهش می‌دهد و خطر تشکیل لخته خون و سکته مغزی را بالا می‌برد. به همین دلیل، بسیاری از افراد مبتلا به AF داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند.
• تاکی‌کاردی بطنی (VT): در این نوع آریتمی، فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در بطن‌ها باعث ضربان بسیار سریع قلب می‌شود. این ضربان سریع جلوی پر شدن کافی قلب از خون را می‌گیرد و در برخی از موارد باعث سرگیجه یا بیهوشی می‌شود.
• فیبریلاسیون بطنی (VF): در این وضعیت، سیگنال‌های الکتریکی غیرطبیعی باعث می‌شوند بطن‌های قلب به‌جای انقباض منظم، دچار لرزش شوند. در نتیجه، قلب نمی‌تواند خون را به‌طور مؤثر پمپاژ کند. فیبریلاسیون بطنی یک وضعیت اورژانسی است که ممکن است باعث ایست قلبی شود و نیاز به درمان فوری با دستگاه دفیبریلاتور دارد.

انسداد مجرای خروجی بطن چپ (LVOTO) یکی دیگر از عائم کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

در برخی از افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، ضخیم‌شدن عضله قلب مسیر خروج خون از بطن چپ را محدود می‌کند. این مشکل ممکن است باعث علائمی مانند خستگی، تنگی نفس و درد قفسه سینه شود. این علائم در بعضی از افراد تنها هنگام فعالیت و ورزش ظاهر می‌شوند، اما در برخی دیگر حتی در حالت استراحت نیز احساس می‌شوند.

خطرات کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک چیست؟

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک علاوه‌بر علائم رایج، در برخی از افراد با عوارض جدی‌تری نیز همراه است. شناخت این خطرات اهمیت ویژه‌ای دارد، چراکه به پزشکان کمک می‌کند بررسی‌های لازم و روش درمانی مناسب را برای هر فرد تعیین کنند. در این بخش خطرات HCM و نشانه‌های آنها را بررسی می‌کنیم:

نارسایی قلبی یکی از خطرات کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

نارسایی قلبی زمانی رخ می‌دهد که قلب نتواند خون کافی را با فشار مناسب برای تأمین نیازهای بدن پمپاژ کند. در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، پر شدن یا پمپاژ مؤثر بطن مختل می‌شود و در نتیجه علائمی مانند موارد زیر ایجاد می‌شوند:

•  افزایش وزن ناشی از تجمع مایعات در بدن؛
•  تنگی نفس؛
•  سرفه مداوم؛
•  تورم پاها یا سایر بخش‌های بدن (ادم)؛
•  تپش قلب؛
•  سرگیجه؛
•  خستگی مداوم.

سکته مغزی و خطرات احتمالی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

افراد مبتلا به HCM که هم‌زمان دچار فیبریلاسیون دهلیزی (AF) هستند، با افزایش جزئی خطر سکته مغزی مواجه می‌شوند. در این شرایط، ضربان نامنظم دهلیزها ممکن است باعث تشکیل لخته خون در قلب شود. این خطر معمولا با مصرف داروهای مناسب، به‌ویژه داروهای رقیق‌کننده خون، مدیریت می‌شود.

مرگ ناگهانی قلبی (SCD) یکی از هشدار های کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

مرگ ناگهانی قلبی یکی از جدی‌ترین مشکلات مرتبط با HCM است، اما خطر آن در همه افراد یکسان نیست. پزشکان با بررسی عوامل مختلف، احتمال بروز این عارضه را ارزیابی می‌کنند. مهم‌ترین عوامل خطر مرگ ناگهانی قلبی در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک شامل موارد زیر هستند:

• تاکی‌کاردی بطنی ناپایدار؛
•  سابقه غش کردن یا سنکوپ؛
•  واکنش غیرطبیعی فشار خون هنگام ورزش؛
•  سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی قلبی؛
•  ضخیم‌شدن قابل‌توجه دیواره بطن چپ.

افرادی که چند عامل خطر را به‌طور هم‌زمان دارند، بیشتر در معرض مرگ ناگهانی قلبی قرار می‌گیرند. در این شرایط، پزشک ممکن است برای کاهش این خطر، کاشت ICD (دفیبریلاتورهای کاشتنی قلبی) را به‌عنوان روشی پیشگیرانه پیشنهاد کند.

مرحله فرسودگی بیماری و خطرات کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

در برخی از افراد، کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک با گذشت زمان وارد مرحله‌ای به نام مرحله فرسودگی (Burn-out Phase) می‌شود. در این مرحله، سلول‌های عضله قلب در بطن چپ به‌تدریج کاهش پیدا می‌کنند و جای خود را به بافت اسکار یا همان جای زخم می‌دهند. در نتیجه، بطن چپ به‌جای ضخیم ماندن، بزرگ و گشاد می‌شود.

در این مرحله، عملکرد قلب ممکن است شبیه کاردیومیوپاتی اتساعی شود و فرد برای حفظ عملکرد قلب به درمان‌ها و مراقبت‌های بیشتری نیاز داشته باشد.

روش‌های تشخیص کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

تشخیص کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک معمولا با ترکیبی از بررسی سوابق پزشکی، معاینه فیزیکی و آزمایش‌های تخصصی قلب انجام می‌شود. این بررسی‌ها به پزشک کمک می‌کنند وجود بیماری را تأیید کند، میزان تأثیر آن بر عملکرد قلب را ارزیابی کند و مناسب‌ترین روش درمان و پیگیری را انتخاب کند. در این بخش راه‌های تشخیص کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک را مرور می‌کنیم:

• بررسی سابقه پزشکی: پزشک درباره علائم فعلی یا گذشته، سابقه بیماری‌های قلبی و وجود افراد مبتلا به HCM در خانواده سؤال می‌کند. ازآنجایی‌که این بیماری معمولا زمینه ژنتیکی دارد، ممکن است بررسی سابقه خانوادگی و ترسیم شجره‌نامه پزشکی خانواده نیز انجام شود.
• معاینه فیزیکی: پزشک با معاینه عمومی، به‌دنبال نشانه‌های مرتبط با HCM یا سایر مشکلات سلامتی می‌گردد.

بر اساس نتایج این بررسی‌ها، پزشک ممکن است یک یا چند مورد از آزمایش‌های زیر را درخواست کند:

نوار قلب برای تشخیص کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

نوار قلب، فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و برای شناسایی آریتمی‌ها به کار می‌رود. در بسیاری از افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، نتیجه ECG غیرطبیعی است. این آزمایش گاهی هنگام ورزش نیز انجام می‌شود تا عملکرد قلب در شرایط فشار بیشتر بررسی شود.

اکوکاردیوگرافی و تشخیص کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

اکوکاردیوگرافی نوعی تصویربرداری با استفاده از امواج صوتی است که ساختار قلب، ضخامت عضله قلب و نحوه عملکرد آن را نشان می‌دهد. این آزمایش یکی از اصلی‌ترین روش‌ها برای تشخیص HCM و بررسی شدت ضخیم‌شدن عضله قلب است.

تشخیص کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک با تست ورزش همراه با نوار قلب

در این آزمایش، فعالیت قلب هنگام ورزش، مانند رکاب‌زدن روی دوچرخه ثابت یا راه‌رفتن روی تردمیل بررسی می‌شود. تست ورزش قلب نشان می‌دهد قلب در زمان فعالیت چگونه عمل می‌کند، فشار خون چه واکنشی به ورزش دارد و میزان مصرف اکسیژن بدن چگونه تغییر می‌کند.

هولتر مانیتورینگ و بررسی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

هولتر یک دستگاه کوچک قابل حمل است که معمولا روی بدن قرار می‌گیرد و فعالیت الکتریکی قلب را برای چند ساعت تا چند روز، در زمان انجام فعالیت‌های روزمره، به‌طور مداوم ثبت می‌کند. این روش به شناسایی آریتمی‌هایی کمک می‌کند که ممکن است در یک نوار قلب کوتاه دیده نشوند.

ام‌آر‌آی قلب برای شناسایی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

ام‌آر‌آی قلب تصاویر دقیق‌تری از ساختار و عملکرد قلب ایجاد می‌کند. این آزمایش برای بررسی میزان ضخامت عضله قلب و شناسایی بخش‌هایی از عضله که دچار بافت اسکار شده‌اند، استفاده می‌شود. وجود این تغییرات ممکن است در ارزیابی خطر HCM اهمیت داشته باشد.

روش‌‌های درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک برای هر فرد به‌صورت اختصاصی تنظیم می‌شود. عواملی مانند شدت علائم، میزان ضخامت عضله قلب و خطر بروز آریتمی‌های خطرناک، در انتخاب روش درمانی تأثیر دارند. هدف اصلی درمان، کنترل علائم، بهبود کیفیت زندگی و کاهش خطرات جدی مثل آریتمی‌ها یا سکته مغزی است. برخی از افراد مبتلا به HCM ممکن است به درمان خاصی نیاز نداشته باشند و تنها تحت نظر پزشک پیگیری شوند. در ادامه چندین راه درمان ضخیم شدن دیواره قلب را با هم مرور می‌کنیم:

داروها یکی از روش های درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

داروها معمولا اولین مرحله درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک هستند و به کنترل علائم، تنظیم ضربان قلب و کاهش خطر برخی از عوارض کمک می‌کنند. نوع داروی تجویزشده به شرایط هر فرد و علائم او بستگی دارد. با وجود اینکه برخی افراد به‌دنبال داروی گیاهی برای ضخیم شدن دیواره قلب هستند، تاکنون شواهد علمی معتبری مبنی بر اثربخشی این روش‌ها در درمان HCM یا کاهش ضخامت عضله قلب وجود ندارد. نمونه‌هایی از داروهای کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک عبارت‌اند از:

• بتابلاکرها: با کاهش سرعت ضربان قلب، به کنترل آریتمی‌ها کمک می‌کنند و در برخی افراد باعث کاهش علائم ناشی از انسداد مجرای خروجی بطن چپ (LVOTO) می‌شوند.
• داروهای مسدودکننده کانال کلسیم: قدرت انقباض عضله قلب را پایین می‌آورند و به کاهش انسداد مسیر خروج خون از بطن چپ کمک می‌کنند.
• داروهای ضدآریتمی: برای کنترل ریتم‌های غیرطبیعی قلب و کاهش علائم مرتبط با آریتمی‌ها استفاده می‌شوند.
• داروهای ضدانعقاد یا رقیق‌کننده خون: در افرادی که دچار آریتمی‌هایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی هستند، برای کاهش خطر تشکیل لخته خون و سکته مغزی تجویز می‌شوند.
• داروهای ادرارآور: این داروها با افزایش دفع آب از طریق ادرار، به کاهش تجمع مایعات در بدن، ریه‌ها یا مچ پاها کمک می‌کنند. داروهای ادرارآور برای همه افراد مبتلا به HCM مناسب نیستند و تنها در شرایط خاص استفاده می‌شوند.

دستگاه‌های کاشتنی قلبی برای درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

اگر علائم با دارو کنترل نشوند یا فرد در معرض آریتمی‌های خطرناک قرار داشته باشد، ممکن است از دستگاه‌های کاشتنی برای تنظیم ریتم قلب استفاده شود. مهم‌ترین دستگاه‌ها در درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک را در ادامه معرفی می‌کنیم:

دفیبریلاتورهای کاشتنی قلبی

این دستگاه ریتم قلب را به‌صورت مداوم کنترل می‌کند و در صورت تشخیص آریتمی‌های خطرناک، با ارسال شوک الکتریکی مناسب، از ایست قلبی و مرگ ناگهانی قلبی جلوگیری می‌کند.

براساس دستورالعمل‌های انجمن قلب اروپا (European Society of Cardiology)، تصمیم برای کاشت دستگاه ICD به میزان خطر مرگ ناگهانی قلبی در هر فرد بستگی دارد. پزشک برای برآورد این خطر، عوامل زیر را بررسی می‌کند:

• سن فرد؛
• میزان ضخامت دیواره بطن چپ؛
• سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی قلبی؛
• سابقه سنکوپ ناشی از آریتمی‌ها؛
• سابقه حملات تاکی‌کاردی بطنی؛
• اندازه دهلیز چپ؛
• اندازه‌گیری‌های فشار خون مرتبط با انسداد مجرای خروجی بطن چپ.

افرادی که در گروه پرخطر قرار می‌گیرند، معمولا برای کاهش احتمال بروز مرگ ناگهانی قلبی، کاندید دریافت ICD می‌شوند.

ضربان‌ساز قلبی یا پیس میکر

این دستگاه با ارسال پیام‌های الکتریکی، ضربان قلب را تنظیم می‌کند. در مواردی محدود، ضربان‌ساز ممکن است برای کمک به کنترل علائم ناشی از انسداد مجرای خروجی بطن چپ نیز استفاده شود.

جراحی و روش های درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

هدف از جراحی در درمان HCM، کاهش ضخامت عضله قلب و برطرف‌کردن انسداد مجرای خروج خون از بطن چپ است. جراحی معمولا برای افرادی در نظر گرفته می‌شود که انسداد قابل‌توجهی در مسیر خروجی بطن چپ دارند و علائم آنها با درمان دارویی به‌خوبی کنترل نمی‌شود. روش‌های اصلی جراحی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک عبارت‌اند از:

• ابلیشن سپتوم با الکل: در این روش مقدار کنترل‌شده‌ای الکل به بخش ضخیم‌شده عضله قلب تزریق می‌شود تا بافت عضلانی آن ناحیه کوچک‌تر شود و انسداد کاهش پیدا کند. این روش تخصصی است و برای همه افراد مناسب نیست.
• میکتومی (Surgical myectomy): میکتومی، یک جراحی قلب باز است که در آن بخشی از عضله ضخیم‌شده قلب برداشته می‌شود تا مسیر خروج خون بازتر شود.
• پیوند قلب: در موارد بسیار شدید که عملکرد قلب به‌شدت کاهش پیدا کرده و سایر درمان‌ها مؤثر نیستند، پیوند قلب ممکن است به‌عنوان آخرین گزینه درمانی بررسی شود. در این روش، قلب آسیب‌دیده با قلب سالم اهدایی جایگزین می‌شود.

درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک با اصلاح سبک زندگی

در کنار داروها و درمان‌های پزشکی، برخی از تغییرات سبک زندگی ممکن است به حفظ سلامت قلب و کنترل بهتر علائم کمک کنند. در ادامه به مهم‌ترین اقدام‌ها جهت درمان HCM اشاره می‌کنیم:

• کاهش مصرف الکل: الکل ممکن است ضربان قلب و فشار خون را افزایش دهد. محدودکردن آن به کاهش فشار اضافی بر قلب کمک می‌کند.
• رعایت رژیم غذایی سالم: داشتن یک الگوی غذایی متعادل به حفظ وزن مناسب کمک می‌کند و فشار واردشده بر قلب را کاهش می‌دهد.
• کاهش مصرف نمک: محدودکردن نمک به کنترل فشار خون و کاهش تجمع مایعات در بدن کمک می‌کند.
• ترک سیگار: سیگار با کاهش اکسیژن خون و تنگ کردن رگ‌های خونی، عملکرد قلب و ریه را تحت تأثیر قرار می‌دهد و لازم است کنار گذاشته شود.
• محدودکردن کافئین: برخی از افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک به کافئین حساس‌تر هستند و مصرف زیاد آن ممکن است باعث تپش قلب شود. این افراد بهتر است مصرف قهوه، چای و سایر نوشیدنی‌های کافئین‌دار را محدود کنند.

ورزش و فعالیت بدنی جهت کنترل و درمان کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

ورزش با شدت متوسط مثل پیاده‌روی یا ایروبیک در آب معمولا برای بسیاری از افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک توصیه می‌شود. بااین‌حال، میزان و نوع فعالیت باید بر اساس شرایط هر فرد، شدت علائم و نظر پزشک تعیین شود. پیش از شروع یا تغییر برنامه ورزشی، بهتر است با پزشک مشورت شود. در صورت نیاز، پزشک ممکن است توان‌بخشی قلبی را نیز توصیه کند. توان‌بخشی قلبی برنامه‌ای است که با ارائه راهنمایی‌های تخصصی، به انجام ورزش ایمن و مدیریت بهتر بیماری کمک می‌کند.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک در بارداری

بارداری فشار بیشتری به بدن وارد می‌کند، اما با مراقبت مناسب و پیگیری توسط تیم تخصصی، بیشتر بانوان مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک می‌توانند بارداری ایمنی داشته باشند. بیشتر افراد مبتلا به این بیماری، دوران بارداری را بدون عوارض جدی پشت سر می‌گذارند و خطر مرگ مادر در اثر HCM بسیار نادر است. برخی از افراد نیز ممکن است علائمی مثل تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تپش قلب داشته باشند. در ادامه، مهم‌ترین توصیه‌های مربوط به بارداری در افراد مبتلا به HCM را می‌خوانید:

برنامه‌ریزی پیش از بارداری در بیماری کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

از آنجا که HCM معمولا زمینه ارثی دارد، مشاوره ژنتیک پیش از بارداری به والدین کمک می‌کند احتمال انتقال بیماری به فرزند و گزینه‌های موجود را بهتر بررسی کنند. این گزینه‌ها شامل بررسی ژنتیکی جنین در دوران بارداری، آزمایش پس از تولد یا روش‌هایی مانند تشخیص ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی (PGD) هستند.

زنانی که علائم شدید یا خطر بالاتری دارند، بهتر است پیش از بارداری با متخصص قلب خود مشورت کنند. در برخی موارد ممکن است درمان‌هایی مانند اصلاح انسداد مجرای خروجی بطن چپ، کنترل نارسایی قلبی یا کاشت ICD پیش از بارداری بررسی شود.

داروها و مراقبت‌های دوران بارداری در افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

برخی از داروهای کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک مثل بتابلاکرها ممکن است در دوران بارداری با نظارت پزشک ادامه پیدا کنند، اما بعضی از داروها باید تغییر کنند یا قطع شوند. مثلا داروی ماواکامتن باید پیش از بارداری قطع شود، چراکه ایمنی آن در دوران بارداری تأیید نشده است.

در طول بارداری، به‌خصوص در سه‌ماهه سوم که احتمال بروز عوارض بیشتر است، بررسی‌های منظم مانند اکوکاردیوگرافی برای ارزیابی وضعیت قلب مادر انجام می‌شود.

زایمان در بانوان مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

خطر عوارض هنگام زایمان در بانوان مبتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک پایین است و زایمان طبیعی معمولا گزینه مناسب‌تری محسوب می‌شود. سزارین تنها در شرایط خاص توصیه می‌شود که مشکلی برای مادر یا جنین وجود داشته باشد. برنامه زایمان باید از قبل با همکاری متخصص قلب و متخصص زنان تنظیم شود تا ایمنی مادر و نوزاد حفظ شود.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک در کودکان

اگرچه HCM بیشتر در بزرگسالان شناخته می‌شود، اما کودکان نیز حدود ۱۰٪ از موارد ابتلا به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک را تشکیل می‌دهند. ازآنجایی‌که این بیماری بیشتر ارثی است، در بسیاری از کودکان پس از تشخیص یکی از اعضای خانواده یا به دلیل سابقه خانوادگی شناسایی می‌شود. علائم معمولا در دوران نوجوانی ظاهر می‌شوند، اما ممکن است در سنین پایین‌تر نیز خود را نشان دهند. هرگونه غش‌کردن بدون علت مشخص در کودکان باید جدی گرفته شود و توسط پزشک بررسی شود.

اصول تشخیص، درمان و پیگیری کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک در کودکان مشابه بزرگسالان است، اما نوع درمان و برنامه مراقبتی با توجه به سن، شدت بیماری، علائم و خطر آریتمی برای هر کودک به‌صورت اختصاصی توسط متخصص قلب کودکان تعیین می‌شود. با تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم، بسیاری از کودکان مبتلا به HCM می‌توانند زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند.

چه زمانی برای کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک به پزشک مراجعه کنیم؟

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک ممکن است سال‌ها بدون نشانه باقی بماند، اما در برخی از افراد با علائمی ظاهر می‌شود که نیاز به بررسی فوری دارند. همچنین اگر سابقه این بیماری در خانواده شما وجود دارد، حتی در صورت نداشتن علائم نیز بهتر است توسط متخصص قلب ارزیابی شوید؛ چراکه تشخیص زودهنگام از بروز عوارض جدی پیشگیری می‌کند. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، بهتر است هرچه زودتر به متخصص قلب مراجعه کنید:

• تنگی نفس، به‌خصوص هنگام فعالیت یا حتی در حالت استراحت؛
• درد یا احساس فشار در قفسه سینه؛
• تپش قلب مکرر یا احساس نامنظم بودن ضربان قلب؛
• سرگیجه، سبکی سر یا غش‌کردن بدون علت مشخص؛
• کاهش تحمل فعالیت‌های روزمره یا خستگی غیرعادی؛
• سابقه ابتلای یکی از بستگان درجه‌یک به HCM یا مرگ ناگهانی قلبی در خانواده.

اگر قبلا کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک برای شما تشخیص داده شده است، پیگیری منظم و مراجعه در صورت تغییر یا تشدید علائم بسیار مهم است. همچنین در صورت تصمیم به بارداری، شروع فعالیت ورزشی جدید یا بروز علائم تازه، بهتر است پیش از هر اقدامی با متخصص قلب مشورت کنید.

اگر امکان مراجعه حضوری ندارید، می‌توانید از طریق سایت دکتردکتر، توسط متخصص قلب ویزیت شوید و بدون نیاز به مراجعه حضوری، درباره علائم، نتایج آزمایش‌ها یا روند درمان خود با پزشک مشورت کنید.

کلام آخر دکتردکتر

اگرچه کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یک بیماری مزمن است، اما با تشخیص به‌موقع، پیگیری منظم و درمان مناسب، در بیشتر موارد قابل‌ کنترل است. بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری می‌توانند زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند و از بروز بسیاری از عوارض پیشگیری کنند. ازآنجایی‌که HCM بیشتر منشأ ارثی دارد، بررسی سابقه خانوادگی و غربالگری بستگان درجه‌یک نیز نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و شروع به‌موقع درمان دارد.

اگر شما یا یکی از عزیزانتان علائم HCM را دارید، مراجعه و پیگیری پزشکی را به تعویق نیندازید. با رزرو ویزیت آنلاین از طریق سایت دکتردکتر می‌توانید از منزل خود با یک متخصص مشورت کنید و راهنمایی‌های لازم را دریافت کنید.

سوالات متداول