بارهنگ یکی از گیاهان دارویی است که از قدیم در طب سنتی کاربرد داشته است. این گیاه بهدلیل داشتن ترکیبات طبیعی ازجمله فیبر محلول و ترکیبات موسیلاژی، توجه بسیاری را در رژیمهای کاهش وزن به خود جلب کرده است. مصرف بارهنگ برای لاغری نهتنها به کنترل اشتها و ایجاد احساس سیری طولانیمدت کمک میکند، برای مدیریت وزن و سلامت متابولیک مفید است. در این مقاله خواص بارهنگ برای لاغری، ارزش غذایی و شیوه مصرف آن را بررسی میکنیم.
بارهنگ چیست؟
بارهنگ (Plantago) یک گیاه علفی چندساله متعلق به خانواده Plantaginaceae است که در طب سنتی و مدرن بهدلیل خواص درمانی بینظیرش شناخته شده است. تقریبا ۲۵۰ گونه از این گیاه در سراسر جهان وجود دارد. دو گونه مهم این گیاه که برای درمانهای دارویی و لاغری استفاده میشوند، بارهنگ پهنبرگ و بارهنگ دندهای هستند. بخشهای اصلی قابلمصرف بارهنگ، برگها و دانه آن است.
-
بیتا معتمدیانمتخصص تغذیه و رژیم3,9 (8)تهراندریافت نوبت آنلاین -
حمید فرزانهمتخصص تغذیه و رژیم5,0 (96)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
هادی منجیمتخصص تغذیه و رژیم4,5 (44)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
رویا وزیری جاویدمتخصص تغذیه و رژیم4,4 (28)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
علی عزیزیمتخصص تغذیه و رژیم4,4 (50)یزددریافت نوبت آنلاین
-
معصومه مرادیمتخصص تغذیه و رژیم4,5 (64)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
آزاده السادات پورحسینیمتخصص تغذیه و رژیم4,6 (9)یزددریافت نوبت آنلاین
-
محسن امیدیمتخصص تغذیه و رژیم4,4 (14)شیرازدریافت نوبت آنلاین
ارزش غذایی بارهنگ
دانههای این گیاه حاوی مقادیر بالایی از ترکیبات موسیلاژی (لعابدار) هستند که در تماس با آب متورم میشوند و مادهای ژلهای تولید میکنند. این ویژگی فیزیکی و شیمیایی، بارهنگ را به یکی از گیاهان دارویی مؤثر در مدیریت وزن، بهبود عملکرد گوارش و تنظیم متابولیسم تبدیل کرده است.
کالری بارهنگ
بارهنگ یک ماده غذایی بسیار کمکالری است. یک قاشق چایخوری از دانههای بارهنگ کالری ناچیزی (حدود ۵ تا ۱۰ کیلوکالری) دارد که باعث میشود گزینه مناسبی برای انواع رژیم لاغری ازجمله رژیمهای محدودکننده کالری و فستینگ باشد.
فیبر و موسیلاژ موجود در بارهنگ
بخش عمدهای از ارزش غذایی بارهنگ به فیبر محلول و موسیلاژ آن برمیگردد. این فیبرها در دستگاه گوارش هضم نمیشوند اما با جذب آب حجم پیدا میکنند و به بهبود حرکات روده و تغذیه میکروبیوم روده کمک میکنند.
ویتامینها و ترکیبات فعال بارهنگ
برخی از ترکیبات زیستفعال بارهنگ عبارتاند از:
آکوبین (Aucubin) از ترکیبات فعال بارهنگ
یک گلیکوزید ایریدوئیدی که مسئول بخش زیادی از فعالیت ضد میکروبی و ضد التهابی بارهنگ است. تحقیقات نشان میدهد که آوکوبین میتواند به محافظت از سلولهای کبد و پشتیبانی از ترمیم بافت کمک کند.
آلانتوئین یکی از ترکیبات فعال بارهنگ
ترکیبی که تکثیر سلولی و بازسازی بافت را تقویت میکند. این همان مادهای است که در گیاه کامفری یافت میشود، اما بارهنگ آن را بدون نگرانیهای ایمنی مربوط به آلکالوئیدهای پیرولیزیدین که در باره کامفری وجود دارد، ارائه میدهد.
موسیلاژ از ویتامین ها و ترکیبات فعال بارهنگ
یک پلیساکارید ژل مانند که غشاهای مخاطی تحریک شده را میپوشاند و تسکین میدهد. این عامل اصلی اثر تسکیندهنده بارهنگ است – یک لایه محافظ روی بافت ملتهب در ریهها، گلو و دستگاه گوارش تشکیل میدهد.
تاننها یکی از ترکیب های فعال بارهنگ
ترکیبات قابض که به سفت شدن و تقویت بافت، کاهش ترشحات اضافی و پشتیبانی از بسته شدن زخم کمک میکنند.
فلاونوئیدها (از جمله لوتئولین و آپیژنین) از ویتامین های باهنگ
آنتیاکسیدانهای قوی با اثرات ضد التهابی اثباتشده که به تعدیل پاسخ التهابی بدن در سطح سلولی کمک میکنند.
علاوه بر موارد بالا، دانهها و برگهای بارهنگ حاوی ریزمغذیهای دیگری مانند ویتامین C، ویتامین K و مقادیری از موادمعدنی مانند زینک و پتاسیم هستند که نقش مهمی در سلامت متابولیک ایفا میکنند.
آیا بارهنگ برای لاغری مفید است؟ خواص بارهنگ برای لاغری
برای اینکه بدانیم بارهنگ برای لاغری مفید است یا نه، باید اثر آن را بر فرایندهای مختلفی که در کاهش وزن نقش دارند بررسی کنیم:
تأثیر بارهنگ بر اشتها و احساس سیری
بارهنگ بهدلیل داشتن فیبر محلول بالا، با جذب آب در معده حجیم میشود. این افزایش حجم گیرندههای کششی معده را تحریک میکند و سیگنالهای سیری را به مغز میفرستد. درنتیجه، بهمدت طولانیتری احساس سیری میکنید.
بهبود عملکرد دستگاه گوارش از خواص بارهنگ برای لاغری
سیستم گوارشی سالم برای متابولیسم بهینه ضروری است. فیبر بارهنگ به دفع سموم و ضایعات کمک میکند و از تجمع مواد زائد در رودهها که ممکن است به التهاب و مقاومت به انسولین منجر شود جلوگیری میکند.
کمک به تنظیم قند خون از فواید بارهنگ برای لاغری
فیبر محلول بارهنگ سرعت جذب کربوهیدراتها را در روده کند میکند. این امر مانع از جهشهای ناگهانی قند خون و ترشح بیشازحد انسولین (هورمون ذخیرهساز چربی) میشود و به ایجاد انرژی پایدار کمک میکند. بنابراین، تأثیر فیبر بارهنگ در کاهش وزن برای افرادی که بهدنبال مدیریت وزن خود با ترکیبات گیاهی هستند ایدئال است.
آیا بارهنگ به چربیسوزی کمک میکند؟
بارهنگ خاصیت چربیسوزی مستقیم و ترموژنیک یا گرمازایی ندارد. بااینحال، با کاهش دریافت کالری از طریق سرکوب اشتها و تنظیم ترشح انسولین، محیط هورمونی بدن را برای تجزیه چربیها و جلوگیری از ذخیره چربی جدید آماده میکند.
روشهای استفاده از بارهنگ برای لاغری
روشهای مختلفی برای گنجاندن بارهنگ در رژیمهای لاغری وجود دارد که در این بخش برخی از آنها را بررسی میکنیم.
مصرف بارهنگ بهصورت خیسانده
رایجترین روش مصرف بارهنگ، خیساندن یک قاشق چایخوری از تخم بارهنگ در یک لیوان آبجوش بهمدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه است تا لعاب آن کاملا خارج شود.
دمنوش بارهنگ برای لاغری
۱ تا ۳ گرم (تقریبا یکچهارم تا یکدوم قاشق چایخوری) برگ خشک بارهنگ را در یک فنجان آب داغ بهمدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه دم کنید. محلول را صاف کنید و روزانه تا ۳ فنجان بنوشید. طعم ملایمی دارد و بهدلیل حفظ خواص گیاه، ممکن است برای کاهش وزن مناسب باشد.
مصرف بارهنگ با آب ولرم
روش دیگر برای مصرف بارهنگ، مخلوطکردن دانه بارهنگ با آب ولرم است. اجازه دهید مدتی بماند تا لعاب پس بدهد و سپس آن را بنوشید.
میزان مصرف بارهنگ برای لاغری
معمولا برای مقاصد لاغری و حفظ سلامت گوارش، مصرف ا تا ۲ قاشق چایخوری (حدود ۵ تا ۱۰ گرم) دانه بارهنگ در روز کافی است (این مقدار بهاندازه ۳ فنجان روزانه است).
بهترین زمان مصرف بارهنگ برای لاغری
بهترین زمان مصرف بارهنگ برای لاغری نیمساعت قبل از غذاست. در این مدت زمان، بارهنگ فرصت کافی برای حجیمشدن در معده و ایجاد احساس سیری دارد تا به کنترل اشتها و آمادهسازی معده کمک کند.
مصرف بارهنگ ناشتا
مصرف خیسانده بارهنگ با آب ولرم بهصورت ناشتا، به پاکسازی رودهها و آمادهسازی سیستم گوارش برای هضم بهتر در طول روز کمک میکند.
خواص بارهنگ برای سلامت بدن
بارهنگ به دلایل زیادی برای تندرستی مفید است. برخی از فواید بارهنگ بر فرایندهای مختلف بدن شامل موارد زیر است:
خواص بارهنگ برای اسید معده
محتوای موسیلاژ بارهنگ، غشاهای مخاطی تحریکشده را در سراسر دستگاه تنفسی و گوارشی میپوشاند و تسکین میدهد. تحقیقات نشان دادهاند که بارهنگ ممکن است از طریق دو مکانیسم به جلوگیری از زخم معده کمک کند: کاهش اسیدیته معده (که سوزش و درد معده را تسکین میدهد) و مهار فعالیت هلیکوباکتر پیلوری. هلیکوباکتر پیلوری باکتری عامل ایجادکننده بیشتر زخمهای گوارشی است. وقتی این میکروب بدون کنترل در پوشش معده ساکن میشود، التهاب مزمنی ایجاد میکند که سد مخاطی معده را از بین میبرد. موسیلاژ بارهنگ با پوشاندن پوشش تحریکشده، یک لایه محافظ اضافی ایجاد میکند و سایر ترکیبات ضدالتهابی آن به آرامکردن التهاب زمینهای کمک میکنند.
خواص بارهنگ برای سرفه
بارهنگ یکی از بهترین خلطآورهای طبیعی است. این گیاه به شلشدن و پاککردن مخاط از مجاری هوایی کمک میکند. در طب سنتی، بارهنگ برای نرمشدن گلو، کاهش التهاب مجاری تنفسی، سرفههای خلطدار، برونشیت و احتقان قفسه سینه کاربرد دارد.
خواص بارهنگ برای عفونت روده
شواهد مستندی برای خواص ضدالتهابی و آنتیباکتریال بارهنگ بهویژه برخی ترکیبات آن مانند اکوبین وجود دارد. این ترکیبات به تسکین التهابات رودهای و اسهالهای عفونی کمک میکنند.
تأثیر بارهنگ بر یبوست
دانههای بارهنگ حاوی فیبر موسیلاژی شبیه به پسیلیوم هستند. این فیبر آب را در روده جذب میکند، به مدفوع حجم میدهد و از حرکات منظم روده پشتیبانی میکند. به همین دلیل، در درمان یبوست و رفع دلایل مدفوع سیاه مؤثر است.
عوارض مصرف بارهنگ
بارهنگ بهطور کلی بسیار ایمن تلقی میشود. بیشتر افراد ازجمله کودکان میتوانند آن را تحمل کنند. هنوز هیچ عوارض شناختهشدهای درباره بارهنگ گزارش نشده است. بااینحال، برخی از عوارض مصرف بیشازحد بارهنگ یا شیوه نادرست مصرف آن عبارتاند از:
مشکلات گوارشی در مصرف بیشازحد بارهنگ
مصرف دزهای بالای بارهنگ ممکن است باعث دلپیچه، نفخ و اسهال شود. دزهای توصیهشده آن ایمن هستند.
احتمال انسداد روده در مصرف نادرست بارهنگ
محتوای بالای فیبر و موسیلاژ بارهنگ درصورت مصرفنکردن آب کافی با آن ممکن است به انسداد روده منجر شود.
حساسیتهای احتمالی به بارهنگ
برخی افراد ممکن است به خانواده بارهنگیان آلرژی داشته باشند که با علائمی نظیر بثورات پوستی، خارش یا تنگی نفس بروز میکند.
چه کسانی نباید بارهنگ مصرف کنند؟
افراد زیر بهتر است از مصرف بارهنگ خودداری کنند:
- افراد دارای مشکلات رودهای خاص: افرادی که سابقه انسداد روده، تنگی مری یا فلج روده دارند؛
- زنان باردار و شیرده: مطالعات کافی درباره خطر آن در این دوران وجود ندارد. بااینحال، مهم است که با احتیاط و تحت نظر پزشک آن را مصرف کنید؛
- افراد مصرفکننده داروهای خاص: فیبر بالای بارهنگ میتواند جذب برخی داروها مانند داروهای دیابت، تیروئید و ضدافسردگیها را کاهش دهد. بهتر است با پزشک درباره تداخلات دارویی بارهنگ صحبت کنید.
اگر به مشاوره با پزشک درباره خواص بارهنگ برای لاغری و عوارض احتمالی آن درباره خودتان نیاز دارید، آسانترین راه استفاده از خدمات آنلاین دکتردکتر است. بدون نیاز به خروج از منزل، با چند کلیک وارد سایت شوید و نوبت مشاوره خود را با بهترین متخصصان تغذیه کشور ثبت کنید.
نکات مهم در مصرف بارهنگ برای لاغری
نکات مهم زیر را هنگام مصرف بارهنگ برای لاغری رعایت کنید تا هم از عوارض ناخواسته آن جلوگیری شود و هم بیشترین تأثیر را بر لاغری شما داشته باشد:
اهمیت مصرف آب کافی همراه بارهنگ برای لاغری
مهمترین قانون مصرف بارهنگ، نوشیدن آب فراوان است. بهازای هر قاشق چایخوری بارهنگ، حداقل یک تا دو لیوان آب اضافی بنوشید تا از انسداد گوارشی جلوگیری شود.
نحوه صحیح خیساندن بارهنگ برای لاغری
دانهها باید حداقل ۱۵دقیقه در آب گرم بمانند تا موسیلاژ آنها بهطور کامل آزاد شود. مصرف دانههای خشک اثربخشی لازم را ندارد و ممکن است خطرناک باشد.
آیا مصرف روزانه بارهنگ بیخطر است؟
مصرف روزانه و متعادل بارهنگ بههمراه آب کافی برای بیشتر افراد سالم بیخطر است. بااینحال، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا خیالتان راحت باشد. درصورتیکه هریک از عوارض گفتهشده را تجربه کردید، مصرف آن را متوقف کنید.
مقایسه بارهنگ با سایر دانههای لاغری
- بارهنگ یا تخم شربتی: هردو سرشار از موسیلاژ هستند، اما تخم شربتی کلسیم، آهن و امگا-۳ بیشتری دارد. تمرکز بارهنگ بیشتر بر تسکین التهابات گوارشی و تنفسی است؛
- بارهنگ یا خاکشیر: خاکشیر طبع ملایمتری دارد و بیشتر برای پاکسازی کبد و رفع عطش استفاده میشود. برای سرکوب اشتها و تأمین فیبر، بارهنگ انتخاب بهتری است؛
- بارهنگ یا دانه چیا: دانه چیا پروتئین و چربیهای سالم (امگا-۳) بسیار بالاتری دارد و از نظر ارزش غذایی کاملتر است. بارهنگ خواص دارویی قویتری برای درمان مشکلات معده و روده دارد اما بهطور کلی مطالعات درباره دانه چیا قویتر است.
کلام آخر دکتردکتر
بارهنگ یک گیاه دارویی ارزشمند با فیبر محلول بالاست که از طریق تنظیم قند خون، بهبود هضم و سرکوب اشتها، به کاهش وزن کمک میکند. بااینحال، به یاد داشته باشید یک ماده غذایی حتی اگر گیاهی باشد، بهتنهایی برای لاغری معجزه نمیکند. مصرف بارهنگ برای لاغری باید همزمان با یک رژیم غذایی اصولی، مصرف آب فراوان و فعالیت بدنی منظم باشد. پیش از شروع مصرف روزانه، بهویژه اگر داروهای خاصی مصرف میکنید یا مشکلات گوارشی زمینهای دارید، حتما با پزشک مشورت کنید.
بهدنبال بهترین رژیم غذایی برای لاغری با استفاده از گیاهان دارویی میگردید؟ با استفاده از خدمات مشاوره آنلاین دکتردکتر برای ویزیت بهترین متخصصان تغذیه نوبت بگیرید.
