نارسایی دریچه سه‌لتی قلب؛ بررسی علائم، دلایل ایجاد و روش‌های درمان

نارسایی دریچه سه‌لتی (دریچه تریکوسپید) زمانی رخ می‌دهد که دریچۀ بین دهلیز راست و بطن راست به‌طور کامل بسته نمی‌شود. این اتفاق باعث می‌شود مقداری خون در مسیر اشتباه به‌سمت عقب جریان پیدا کند. نشت بسیار خفیف خون در این دریچه نگران‌کننده نیست، اما نارسایی شدید باعث بروز علائم و عوارض مختلفی می‌شود. روش‌های درمان نارسایی دریچه سه‌لتی شامل مصرف دارو و جراحی است. در ادامه، شما را با این عارضه، دلایل ایجاد و روش‌های درمان آن بیشتر آشنا می‌کنیم. با ما بمانید.

دریچه سه‌لتی قلب چه وظیفه‌ای دارد؟

دریچه سه‌لتی یکی از چهار دریچۀ قلب انسان است که بین دهلیز راست و بطن راست قرار دارد. وظیفۀ آن، هدایت خون در مسیر درست از دهلیز به بطن و جلوگیری از نشت خون به‌سمت عقب هنگام انقباض بطن است. زمان انقباض دهلیز راست، این دریچه برای ورود خون به بطن راست باز می‌شود. هنگام انقباض بطن نیز دریچه محکم بسته می‌شود تا جلوی بازگشت خون به دهلیز را بگیرد. این سیستم یک‌طرفه، گردش خون را در قلب حفظ می‌کند.

نارسایی دریچه سه‌لتی چیست؟

برای درک بهتر نارسایی دریچه سه‌لتی، باید با نحوۀ عملکرد این دریچه آشنا شوید. دریچۀ سه‌لتی جریان خون را از دهلیز راست به‌سمت بطن راست هدایت می‌کند (بطن راست نیز خون را به شریان اصلی ریوی می‌راند). این دریچه از حلقۀ فیبری محکمی (آنولوس) ساخته شده است که سه لت (فلاپ) را نگه می‌دارد. زمانی که قلب استراحت می‌کند (دیاستول)، این لت‌ها باز می‌شوند تا خون از دهلیز راست به بطن راست جریان یابد. هنگام انقباض قلب (سیستول)، آن‌ها بسته می‌شوند تا جلوی بازگشت خون به دهلیز راست را بگیرند.

درصورت ابتلا به نارسایی دریچه سه‌لتی، لت‌ها هنگام انقباض قلب به‌طور کامل روی هم چفت نمی‌شوند؛ درنتیجه، مقداری از خونی که باید به شریان ریوی رانده شود، به دهلیز راست نشت می‌کند. هرچه مقدار بازگشت خون بیشتر باشد، بیماری دریچه‌ای شدیدتر است. گاهی این عارضه به‌شکل گشادی دریچه سه‌لتی قلب خود را نشان می‌دهد.

نارسایی بسیار ناچیز یا جزئی دریچه سه‌لتی (بازگشت مقدار بسیار کمی از خون) شایع و بی‌خطر است و هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند. نارسایی خفیف نیز بدون علامت است و تأثیر چندانی بر زندگی شما ندارد. بااین‌حال، پزشک وضعیت شما را تحت‌نظر می‌گیرد و ممکن است پیشنهاد کند در سبک زندگی خود تغییرهایی ایجاد کنید. نارسایی متوسط تا شدید دریچه سه‌لتی جدی‌تر است، علائم خطرناکی ایجاد می‌کند و برای درمان آن نیاز به مصرف دارو یا جراحی است. چند نام دیگر دریچه سه‌لتی عبارت‌اند از:

• بازگشت خون از دریچه سه‌لتی؛
• نارسایی تریکوسپید؛
• نشتی دریچه سه‌لتی.

انواع نارسایی دریچه سه‌لتی و تفاوت آن‌ها

نارسایی دریچه سه‌لتی براساس علت بروز و وضعیت ساختاری دریچه، به چند دسته تقسیم می‌شود. پزشکان برای تشخیص دقیق و انتخاب بهترین روش درمانی، این بیماری را در سه گروه اصلی زیر دسته‌بندی می‌کنند:

نارسایی اولیه دریچه سه‌لتی

در این نوع، خود دریچه سه‌لتی دچار ناهنجاری ساختاری است. ممکن است فرد با این مشکل متولد شود (مانند ناهنجاری ابشتین) یا عواملی مانند عفونت‌ها در طول زندگی به این دریچه آسیب برسانند.

نارسایی ثانویه دریچه سه‌لتی

در این حالت، ساختار دریچه طبیعی است، اما نوعی بیماری زمینه‌ای (ازجمله بیماری‌های قلبی مختلف) باعث اختلال در عملکرد دریچه می‌شود.

نارسایی ایزوله دریچه سه‌لتی

این عارضه شبیه به نارسایی ثانویه است. با این تفاوت که علت اصلی آن، بزرگ‌شدن دهلیز راست به‌دلیل فیبریلاسیون دهلیزی است. جراحی‌های قبلی قلب یا وجود سیم‌های دستگاه ضربان‌ساز نیز باعث بروز این مشکل می‌شوند. در نارسایی ایزوله، هیچ نشانه‌ای از عوارض دیگر مانند فشارخون ریوی یا بیماری‌های سمت چپ قلب دیده نمی‌شود.

علت نارسایی دریچه سه‌لتی چیست؟

بیشتر مواقع دلیل اصلی نارسایی متوسط تا شدید دریچه سه‌لتی، تغییرهای ساختاری در سمت راست قلب است. این تغییرها به‌طور معمول زمانی رخ می‌دهند که فشار یا حجم خون در سمت راست قلب بیش از حد باشد که باعث اضافه‌کاری دهلیز و بطن راست و درنهایت بزرگ‌شدن آن‌ها می‌شود (نارسایی ثانویه). با بزرگ‌شدن این حفره‌ها، حلقۀ فیبری نگهدارندۀ لت‌های دریچه (آنولوس) گشاد می‌شود و لت‌ها نمی‌توانند به‌خوبی روی هم چفت شوند.

در موارد نادرتر، این عارضه ناشی از ناهنجاری یا آسیب مستقیم به لت‌های دریچه است که به آن نارسایی اولیه می‌گویند. عوامل و بیماری‌های متعددی باعث بروز این اختلال می‌شوند که در ادامه مهم‌ترین آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

بیماری‌ها و مشکلات دریچه‌ای قلب یکی از دلایل نارسایی دریچه سه لتی

بعضی از بیماری‌ها و سندرم‌ها به‌طور مستقیم به ساختار دریچه‌های قلب آسیب می‌رسانند و علت اصلی بروز این عارضه هستند، ازجمله:

• تب روماتیسمی: این عارضه که به‌طور معمول به‌دنبال عفونت درمان‌نشدۀ گلو رخ می‌دهد، آسیب ماندگاری به دریچه‌های قلب وارد می‌کند (بیماری روماتیسمی قلب).
• سندرم کارسینویید: در این بیماری، تومورهای سرطانی نادری مواد شیمیایی خاصی را وارد جریان خون می‌کنند. این بیماری باعث آسیب به دریچه‌های قلب، به‌ویژه دریچۀ سه‌لتی و ریوی می‌شود.
• سندرم مارفان: این اختلال ژنتیکی روی بافت‌های نگهدارندۀ اندام‌های بدن تأثیر می‌گذارد و گاهی با نارسایی دریچۀ قلب مرتبط است.
• دژنراسیون میکسوماتی: در این وضعیت، لت‌های دریچه ضخیم و بیش از حد کشسان می‌شوند؛ بنابراین، نمی‌توانند به‌خوبی بسته شوند.
• میکسومای دهلیزی: نوعی تومور غیرسرطانی و خوش‌خیم در قلب است که در عملکرد دریچه اختلال ایجاد می‌کند.

بزرگ‌شدن بطن راست و تغییرات ساختاری قلب از علت های نارسایی دریچه سه‌لتی

نارسایی دریچه سه‌لتی بیشتر اوقات درنتیجۀ بیماری‌های قلبی زمینه‌ای رخ می‌دهد که باعث بزرگ‌شدن بطن راست می‌شوند. علاوه‌بر این، گاهی نارسایی این دریچه با وضعیتی به نام هایپرتروفی (ضخیم‌شدن عضلۀ قلب) همراه است. در این حالت، نه‌تنها دریچۀ کنترل‌کنندۀ جریان خون در سمت راست قلب نشتی دارد، بلکه عضلۀ بطن راست به‌دلیل اضافه‌کاری برای پمپاژ خون، ضخیم شده است. این مشکل اغلب به‌علت فشار بالا در ریه‌ها یا بزرگ‌شدن قلب اتفاق می‌افتد. علائم گرفتگی عروق و مشکلات عروقی نیز بیشتر اوقات به‌دلیل بیماری‌های قلبی و ایجاد تغییر در ساختار قلب بروز می‌کنند.

فشارخون ریوی و بیماری‌های مرتبط با ریه از دلایل نارسایی دریچه سه‌لتی

زمانی که فردی به فشارخون ریوی مبتلا می‌شود، سمت راست قلب برای پمپاژ خون به ریه‌ها باید بیشتر کار کند. فشارخون ریوی شدید باعث بزرگ‌شدن بطن راست می‌شود. وضعیتی که به آن هایپرتروفی می‌گویند. به‌مرور زمان، این تغییر ساختاری روی نحوۀ عملکرد دریچۀ سه‌لتی تأثیر می‌گذارد و باعث بروز نارسایی می‌شود.

عفونت دریچه قلب (اندوکاردیت) و نارسایی دریچه سه‌لتی

عفونت لایۀ داخلی قلب و دریچه‌های آن، اندوکاردیت عفونی نام دارد. این بیماری به دریچه سه‌لتی آسیب می‌رساند. مصرف مواد مخدر تزریقی خطر ابتلا به این عفونت را افزایش می‌دهد.

بیماری‌های مادرزادی قلب و علت نارسایی دریچه سه‌لتی

نقص‌های قلبی که فرد با آن‌ها متولد می‌شود (بیماری‌های مادرزادی قلب)، روی شکل و عملکرد دریچۀ سه‌لتی تأثیر می‌گذارند؛ مثلاً ممکن است این عارضه به‌دلیل بروز بیماری مادرزادی نادری به نام ناهنجاری ابشتین ایجاد شود. در این بیماری، دریچۀ سه‌لتی به‌درستی تشکیل نمی‌شود و در مقایسه با حالت طبیعی، در قسمت پایین‌تری از حفرۀ راست قلب قرار می‌گیرد.

مصرف برخی داروها و عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا به نارسایی دریچه سه‌لتی

طبق تحقیقات، مصرف بعضی داروها با افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های دریچۀ قلب ارتباط دارد. مصرف طولانی‌مدت این داروها با بروز اختلال‌هایی مانند نارسایی دریچۀ آئورت، نارسایی میترال، نارسایی سه‌لتی و تنگی دریچۀ میترال مرتبط است و سلامت کلی بدن و عملکرد قلب را به خطر می‌اندازد. ازجمله این داروها عبارت‌اند از:

• بروموکریپتین (پارلودل و سیکلوست): برای درمان علائم بیماری پارکینسون، دیابت نوع ۲ و اختلال‌های هایپرپرولاکتینمی (بالابودن هورمون پرولاکتین) استفاده می‌شود.
• کابرگولین (دوستینکس): این دارو برای درمان پارکینسون و اختلال‌های هایپرپرولاکتینمی است.
• ارگوتامین (ارگومار): برای درمان میگرن و گرگرفتگی دوران یائسگی کاربرد دارد.
• فن‌فلورامین (فینتپلا، پوندیمین): برای درمان تشنج‌های مرتبط با سندرم دراوت و لنوکس گستوت تجویز می‌شود. این دارو در گذشته برای کاهش اشتها نیز استفاده می‌شد؛ اما به‌دلیل ایجاد مسمومیت قلبی‌عروقی، مصرف آن متوقف شد.
• متی‌سرژید: برای پیشگیری از میگرن استفاده می‌شود.
• دکس‌فن‌فلورامین: نوعی داروی سرکوب‌کنندۀ اشتها است.
• پرگولید: دارویی برای درمان پارکینسون که تولید و عرضۀ آن نیز متوقف شده است.

علائم نارسایی دریچه سه‌لتی چیست؟

بیشتر اوقات، اولین نشانه‌های این عارضه همان علائم بیماری زمینه‌ای هستند که باعث بروز نارسایی شده‌اند.

علائم خفیف نارسایی دریچه سه‌لتی

بیشتر افراد مبتلا به نارسایی ناچیز یا خفیف دریچه سه‌لتی هیچ علامتی ندارند. به‌طور معمول، علائم تنها زمانی بروز می‌کنند که به نارسایی متوسط تا شدید مبتلا باشید.

علائم نارسایی شدید دریچه سه‌لتی

نشانه‌های نارسایی شدید دریچه سه‌لتی عبارت‌اند از:

• خستگی: به‌طور غیرعادی احساس خستگی می‌کنید، به‌ویژه هنگام فعالیت بدنی.
• ورم: ممکن است متوجۀ ورم قابل‌توجه در ناحیۀ شکم، پاها یا رگ‌های گردن خود شوید.
• ریتم غیرطبیعی قلب: آریتمی قلبی باعث می‌شود احساس کنید قلبتان بیش از حد کند، تند یا نامنظم می‌تپد.
• نبض‌زدن در گردن: متوجۀ تپش و ضربان واضحی در رگ‌های گردن خود می‌شوید.
• تنگی نفس: نفس‌کشیدن عمیق، به‌ویژه هنگام ورزش، برایتان سخت است.

نارسایی دریچه سه‌لتی در کودکان و نوزادان

نارسایی دریچه سه‌لتی در نوزادان و کودکان، بیشتر اوقات به‌دلیل نوعی بیماری نادر قلبی به نام ناهنجاری ابشتین رخ می‌دهد که از بدو تولد همراه آن‌ها است. در این بیماری مادرزادی، دریچۀ سه‌لتی به‌طور کامل بسته نمی‌شود. به همین علت، مقداری از خونی که به بطن راست رانده می‌شود، دوباره به دهلیز راست نشت می‌کند. ممکن است دهلیز به‌خاطر وجود این خون اضافه، بزرگ شود. در موارد شدید، این وضعیت به نارسایی قلبی منجر می‌شود، اما نارسایی خفیف دریچه سه‌لتی در کودکان به‌طور معمول با پیگیری‌های پزشکی قابل‌کنترل است.

برخی از کودکان مبتلا به ناهنجاری ابشتین، به نقص دیوارۀ بین‌دهلیزی (ASD) نیز دچار هستند. یعنی سوراخی در دیوارۀ بین دو حفرۀ بالایی قلبشان وجود دارد. همچنین، ممکن است با نقص‌های قلبی دیگری نیز درگیر باشند. گروهی دیگر از این کودکان، به بیماری سندرم ولف پارکینسون وایت مبتلا هستند. در این عارضه، مسیر الکتریکی اضافه‌ای بین حفره‌های بالایی و پایینی قلب (بطن‌ها) وجود دارد. این اختلال باعث ضربان قلب غیرطبیعی (آریتمی) می‌شود و توانایی قلب برای پمپاژ خون را کاهش می‌دهد.

عوارض نارسایی دریچه سه‌لتی درصورت درمان‌نشدن

عوارض نارسایی دریچه سه‌لتی به شدت این بیماری بستگی دارد. اگر فردی به نوع شدید این عارضه مبتلا باشد و آن را درمان یا کنترل نکند، به اندام‌های مختلف بدن او آسیب جدی می‌رسد. مهم‌ترین عوارض احتمالی این بیماری عبارت‌اند از:

• ضربان قلب نامنظم و تند (فیبریلاسیون دهلیزی): برخی از افراد مبتلا به نارسایی شدید این دریچه، با این اختلال شایع ریتم قلب نیز درگیر هستند. فیبریلاسیون دهلیزی خطر لخته‌شدن خون و سکته را افزایش می‌دهد.
• نارسایی قلبی: در موارد شدید این بیماری، قلب باید برای پمپاژ خون کافی به تمام بدن بیشتر کار کند. این اضافه‌کاری باعث بزرگ‌شدن حفرۀ پایینی سمت راست قلب می‌شود. درصورت درمان‌نشدن، عضلۀ قلب به‌مرور ضعیف می‌شود و توانایی خود را برای پمپاژ بدون مشکل خون از دست می‌دهد (نارسایی سمت راست قلب).
• نارسایی کبد و کلیه: نارسایی شدید این دریچه باعث اختلال در خون‌رسانی و واردشدن فشار مضاعف به اندام‌های حیاتی می‌شود و درنهایت نارسایی کبد و کلیه را به‌ همراه دارد.

نارسایی دریچه سه‌لتی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

اگر پزشک احتمال دهد که به نارسایی دریچه سه‌لتی مبتلا هستید، در نخستین قدم برای بررسی نشانه‌های این بیماری، معاینۀ بالینی انجام می‌دهد. همچنین، برای ارزیابی وضعیت قلب و دریچه‌های آن و تعیین شدت بیماری، باید آزمایش‌های مختلفی انجام دهید.

معاینه قلب و بررسی علائم بالینی برای تشخیص نارسایی دریچه سه‌لتی

در معاینۀ بالینی، پزشک بیشتر به‌دنبال نشانه‌های تجمع مایعات در بدن است، به‌ویژه ورم اندام‌ها و آسیت (آب‌آوردن شکم) که در نارسایی شدید این دریچه بسیار شایع هستند. در طول معاینه، بیشتر اوقات فشار سیاه‌رگ گردنی (ژوگولار) بالا است. همچنین، ممکن است کبد بزرگ و دارای ضربان شود که وجود این ضربان، نشانۀ تقریباً قطعی برای تشخیص نارسایی دریچه سه‌لتی است. ورم دست و پا نیز اغلب دیده می‌شود و در موارد بسیار شدید، مشکلاتی مانند سیروز قلبی رخ می‌دهد.

اکوکاردیوگرافی قلب و تشخیص نارسایی دریچه سه‌لتی

اکوکاردیوگرافی نوعی سونوگرافی قلب است. استفاده از فناوری داپلر در این روش، جریان خون در حفره‌ها و دریچه‌ها را نشان می‌دهد و به پزشکان کمک می‌کند تا میزان نشت خون از دریچۀ آسیب‌دیده را ارزیابی کنند.

تشخیص نارسایی دریچه سه‌لتی با نوار قلب (ECG)

پزشک برای بررسی فعالیت الکتریکی قلب، تشخیص بزرگ‌شدن حفره‌ها و ریتم نامنظم ضربان، نوار قلب را تجویز می‌کند. این آزمایش بدون درد است و برای تشخیص بیماری مؤثر است.

عکس قفسۀ سینه و شناسایی نارسایی دریچه سه‌لتی

گرفتن عکس از قفسۀ سینه به تشخیص بیماری نارسایی دریچۀ سه‌لتی کمک می‌کند. عکس قفسۀ سینه علائم زیر را نشان می‌دهد:

• بزرگ‌شدن کلی قلب (کاردیومگالی) به‌دلیل بزرگ‌شدن بطن راست؛
• سایۀ قلب در کنار نمای شریان ریوی؛
• بزرگ‌شدن دهلیز راست؛
• سیاه‌رگ آزیگوس درصورت بالارفتن فشار در دهلیز راست؛
• تجمع مایع در فضای بین ریه و قفسۀ سینه (پلورال افیوژن)؛
• جابه‌جایی دیافراگم به‌سمت بالا به‌دلیل تجمع مایع در شکم (آسیت)؛
• بخش‌های برجستۀ ناف ریۀ راست و چپ (محل ورود رگ‌های ریوی).

آزمایش‌های تکمیلی برای بررسی علت بیماری نارسایی دریچه سه‌لتی

درصورت نیاز، برای تشخیص نارسایی دریچه سه‌لتی قلب آزمایش‌های تکمیلی نیز انجام می‌شود، ازجمله:

• کاتتریزاسیون سمت راست قلب: این آزمایش که کاتتریزاسیون سوان‌گانز نیز نام دارد، با واردکردن کاتتر (لوله‌ای نازک و انعطاف‌پذیر) به داخل رگ خونی و هدایت آن به‌سمت راست قلب و شریان‌های منتهی به ریه‌ها انجام می‌شود. از این روش برای بررسی عملکرد پمپاژ قلب و اندازه‌گیری فشارخون و سطح اکسیژن خون در قلب و ریه‌ها استفاده می‌شود.
• سی‌تی‌اسکن قلب: در این روش با استفاده از اشعۀ ایکس، تصاویر دقیقی از ساختارهای قلب و رگ‌های خونی ثبت می‌شود.
• ام‌آرآی قلب: ام‌آر‌آی با کمک امواج رادیویی و آهن‌ربای قدرتمند، تصاویری بسیار دقیق از ساختارهای درون قلب ارائه می‌دهد.

گاهی پزشکان آزمایش‌های خون را نیز برای بررسی تأثیر نشت خون بر اندام‌های بدن یا یافتن علت زمینه‌ای بیماری تجویز می‌کنند. رایج‌ترین آزمایش‌های خون در این زمینه عبارت‌اند از:

• آزمایش BNP یا NT-proBNP: برای بررسی میزان فشار واردشده بر قلب یا تشخیص نارسایی قلبی کاربرد دارد.
• آزمایش‌های عملکرد کبد: نشان می‌دهند که آیا فشار برگشتی از قلب بر کبد تأثیری گذاشته است یا خیر.
• عملکرد کلیه (کراتینین/BUN): میزان کارایی کلیه‌ها یا پاسخ آن‌ها به درمان را مشخص می‌کند.
• شمارش کامل سلول‌های خون (CBC): برای بررسی کم‌خونی یا وجود عفونت انجام می‌شود.

درمان نارسایی دریچه سه‌لتی

برای درمان نارسایی دریچه سه‌لتی، پزشک برنامۀ درمانی مشخصی را براساس وضعیت شما، شدت نشت خون و علت‌های بروز آن تنظیم می‌کند. بعضی از درمان‌های پیشنهادی عبارت‌اند از:

• مصرف دارو برای کنترل علائم؛
• مصرف دارو برای درمان بیماری‌های زمینه‌ای؛
• جراحی قلب برای ترمیم یا تعویض دریچۀ آسیب‌دیده؛
• استفاده از روش‌های کاتتری (ازطریق کاتتر) برای ترمیم یا تعویض دریچه.

در ادامه آن‌ها را بیشتر توضیح می‌دهیم.

درمان دارویی برای کنترل علائم نارسایی دریچه سه‌لتی

پزشک برای کنترل علائم نارسایی دریچه سه‌لتی داروهایی را تجویز می‌کند. همچنین، گاهی از داروها برای درمان علت اصلی بیماری استفاده می‌شود. رایج‌ترین داروهای تجویزی برای این عارضه عبارت‌اند از:

• دیورتیک‌ها (داروهای ادرارآور): این داروها که به آن‌ها قرص آب نیز می‌گویند، دفعات نیاز به ادرار را افزایش می‌دهند و از تجمع مایعات اضافی در بدن جلوگیری می‌کنند.
• دیورتیک‌های نگهدارندۀ پتاسیم: این داروها (آنتاگونیست‌های آلدوسترون) به افزایش طول عمر برخی از بیماران مبتلا به نارسایی قلبی کمک می‌کنند.
• سایر داروها: داروهای مختلفی که برای درمان یا کنترل نارسایی قلبی تجویز می‌شوند.
• داروهای تنظیم‌کنندۀ ضربان قلب: برخی از بیماران مبتلا به این عارضه، دچار نوعی ضربان قلب نامنظم (فیبریلاسیون دهلیزی) هستند که برای کنترل آن باید دارو مصرف کنند.

تغییر سبک زندگی و مراقبت‌های حمایتی برای درمان نارسایی دریچه سه‌لتی

اگر به نارسایی دریچه سه‌لتی یا هر نوع بیماری قلبی دیگری مبتلا هستید، پزشک پیشنهاد می‌کند سبک زندگی خود را عوض کنید. تغییرهای پیشنهادی او عبارت‌اند از:

• غذای سالم بخورید: میوه، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین‌های بدون چربی را بیشتر مصرف کنید. از مصرف چربی‌های اشباع، چربی‌های ترانس، قند و غلات تصفیه‌شده بپرهیزید. همچنین، به غذای خود نمک اضافه نکنید. اگر دچار نارسایی قلبی هستید، پزشک از شما می‌خواهد مصرف مایعات و نمک را کاهش دهید.
• سیگار و تنباکو را ترک کنید: سیگارکشیدن از عوامل خطر مهم برای ابتلا به بیماری‌های عروق کرونر است. نیکوتین رگ‌های خونی را سفت کرده و قلب را مجبور می‌کند سخت‌تر کار کند.
• ورزش منظم داشته باشید: ورزش برای بهبود سلامت قلب مفید است. سعی کنید در بیشتر روزهای هفته، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی داشته باشید. دربارۀ نوع و میزان ورزش مناسب، با پزشک خود مشورت کنید.
• وزن خود را در محدودۀ سالم نگه دارید: اضافه‌وزن خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد.
• به‌اندازۀ کافی بخوابید: خواب بی‌کیفیت خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را بیشتر می‌کند. بزرگسالان باید روزانه ۷ تا ۹ ساعت بخوابند. هر روز، حتی در روزهای تعطیل، در ساعت مشخصی بخوابید و بیدار شوید.
• فشارخون، کلسترول و قند خون را کنترل کنید: فشارخون و کلسترول بالا خطر بیماری قلبی را افزایش می‌دهند. با تغییر سبک زندگی و مصرف منظم داروها، آن‌ها را کنترل کنید. اگر دیابت دارید، کنترل قند خون خطر بروز مشکلات قلبی را کاهش می‌دهد.
• استرس را کنترل کنید: راه‌هایی برای کاهش استرس و فشارهای روانی پیدا کنید. ورزش بیشتر، تمرین ذهن‌آگاهی و ارتباط با گروه‌های حمایتی مفید هستند.

علاوه‌بر این، اگر دریچۀ سه‌لتی خود را با جراحی تعویض کرده‌اید، از پزشک بپرسید که آیا پیش‌از انجام بعضی کارهای دندان‌پزشکی (مانند جراحی لثه) به مصرف آنتی‌بیوتیک نیاز دارید یا خیر. برخی از بیماران دارای دریچۀ قلب مصنوعی، باید آنتی‌بیوتیک مصرف کنند. این داروها از ورود میکروب‌ها به جریان خون و رسیدن آن‌ها به لایۀ داخلی قلب جلوگیری می‌کنند.

ترمیم دریچه سه‌لتی

ترمیم دریچه سه‌لتی روشی جراحی یا کاتتری (TTVR) برای اصلاح بافت آسیب‌دیدۀ دریچه، بدون نیاز به تعویض آن است. این روش اغلب به تعویض دریچه ترجیح داده می‌شود، زیرا:

• ساختار طبیعی دریچه را حفظ می‌کند.
• نیاز به مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدانعقاد خون را کاهش می‌دهد.
• در برخی از بیماران، نتایج بهتری در درازمدت به‌ همراه دارد.

گزینه‌های جراحی برای ترمیم دریچه عبارت‌اند از:

• استفاده از حلقه‌های آنولوپلاستی: برای تنگ‌کردن دهانۀ دریچه.
• بازسازی لت‌ها: برای اصلاح لت‌های پاره‌شده یا افتاده (پرولاپس).
• ترمیم طناب‌های وتری: برای بازگرداندن حرکت طبیعی دریچه.

این روش بیشتر اوقات برای درمان نارسایی متوسط تا شدید دریچه سه‌لتی یا درگیری هم‌زمان دریچه‌های میترال و سه‌لتی پیشنهاد می‌شود. به‌ویژه درصورت تشخیص زودهنگام بیماری. اگرچه ترمیم دریچه سه‌لتی در مقایسه با تعویض آن کمتر تهاجمی است و بیماران از آن نتیجۀ خوبی می‌گیرند، بدون خطر نیست. عوارض احتمالی این روش عبارت‌اند از:

• خون‌ریزی یا عفونت؛
• باقی‌ماندن نشت خون یا تنگی دریچه سه‌لتی؛
• اختلال در سیستم هدایت الکتریکی قلب (مانند بلوک قلبی)؛
• قرارگیری نادرست ابزار در روش‌های کاتتری؛
• نیاز به تعویض دریچه در آینده (درصورت موفق‌نبودن ترمیم).

تعویض دریچه سه‌لتی

تعویض دریچه سه‌لتی زمانی انجام می‌شود که دریچه بیش از حد آسیب دیده است و امکان ترمیم آن وجود ندارد یا جراحی ترمیمی قبلی با شکست مواجه شده است. برخلاف روش ترمیم، در این عمل دریچۀ اصلی بیمار خارج و دریچۀ جدیدی جایگزین آن می‌شود. این عمل ازطریق جراحی قلب باز یا روش‌های کاتتری انجام می‌شود. تعویض دریچه سه‌لتی بیشتر مواقع در شرایط زیر پیشنهاد می‌شود:

• نشت خون یا تنگی شدید دریچه که به درمان دارویی یا ترمیم پاسخ نمی‌دهد؛
• نقص‌های مادرزادی که امکان ترمیم ندارند؛
• تخریب ساختاری دریچه‌ای که پیش‌از این ترمیم یا تعویض شده است؛
• عفونت دریچه (اندوکاردیت) یا رسوب کلسیم (کلسیفیکاسیون) روی آن.

در این عمل، دریچۀ آسیب‌دیده خارج و با دریچه‌ای مصنوعی جایگزین می‌شود. این دریچۀ مصنوعی مکانیکی، زیستی (بافتی) یا کاتتری (TTVR) است.

• دریچه‌های مکانیکی: این دریچه‌ها از فلز یا مواد کربنی ساخته شده‌اند و اغلب حلقه‌ای از جنس پلی‌استر دارند تا بهتر با بافت قلب پیوند بخورند. دریچه‌های مکانیکی دوام بسیار بالایی دارند و تا پایان عمر کار می‌کنند؛ اما برای جلوگیری از لخته‌شدن خون و سکته، بیمار باید تا آخر عمر از داروهای رقیق‌کنندۀ خون (ضدانعقادها) استفاده کند.
• دریچه‌های زیستی (بیوپروتز): این دریچه‌ها از بافت قلب گاو یا خوک ساخته می‌شوند و حرکت آن‌ها بیشتر شبیه به دریچۀ طبیعی است. اگرچه این دریچه‌ها به‌طور معمول ۱۰ تا ۱۵ سال دوام می‌آورند، نیازی به مصرف مادام‌العمر داروهای ضدانعقاد نیست. به همین دلیل، گزینۀ مناسبی برای افراد مسن یا بیمارانی هستند که نمی‌توانند داروهای رقیق‌کنندۀ خون مصرف کنند.
• دریچه‌های کاتتری (TTVR): سیستم‌های مختلفی برای تعویض کاتتری دریچه طراحی شده‌اند تا نارسایی شدید دریچه سه‌لتی را در بیماران پرخطر درمان کنند. بیشتر این دریچه‌ها (مانند EVOQUE و LuX-Valve) به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که جایگزین دریچۀ اصلی شوند و با قرارگیری درون حلقۀ دریچه، عملکرد لت‌ها را بازیابی کنند. درمقابل، سیستمی مانند TricValve به‌جای خود دریچه، در ورید اجوف (بزرگ‌سیاه‌رگ) قرار می‌گیرد تا بدون تعویض دریچه سه‌لتی، از بازگشت خون به سیاهرگ‌ها جلوگیری کند و علائم را کاهش دهد.

درمان‌های کم‌تهاجمی و روش‌های کاتتری برای بهبود نارسایی دریچه سه‌لتی

امروزه پیشرفت در درمان‌های کم‌تهاجمی مانند ترمیم لبه‌به‌لب ازطریق کاتتر (TEER) و تعویض کاتتری دریچه (TTVR)، امید تازه‌ای برای بیماران به وجود آورده است. این روش‌های نوین، گزینه‌هایی ایمن و کارآمد برای بیماران پرخطری هستند که پیش‌از این انتخاب‌های درمانی محدودی داشتند یا هیچ راهکاری برای آن‌ها وجود نداشت. هدف اصلی این درمان‌ها، بهبود کیفیت زندگی افراد است.

بیشتر اوقات، عمل‌های کم‌تهاجمی تنها گزینه برای بیماران مسن یا ضعیفی هستند که توان جسمی لازم برای تحمل جراحی قلب باز را ندارند. روش TEER با جای‌گذاری گیره‌هایی درون دریچه، میزان نشت خون را کاهش می‌دهد و برای بسیاری از بیماران به‌خوبی عمل می‌کند، اما برای افرادی با آناتومی پیچیدۀ دریچه، اثربخشی کمتری دارد. در چنین شرایطی، روش TTVR که دریچه را به‌طور کامل تعویض می‌کند، گزینۀ بهتری است.

چه زمانی برای درمان نارسایی دریچه سه‌لتی نیاز به جراحی است؟

ممکن است برای ترمیم یا تعویض دریچۀ آسیب‌دیده، به عمل جراحی نیاز پیدا کنید. پزشکان ترمیم یا تعویض دریچه را به‌صورت جراحی قلب باز یا با ایجاد برش‌های کوچک‌تر (جراحی کم‌تهاجمی) انجام می‌دهند. گاهی نیز برای درمان نارسایی دریچه سه‌لتی، از لوله‌های نازک و انعطاف‌پذیری به نام کاتتر همراه با بالون یا گیره استفاده می‌کنند. ممکن است در شرایط زیر به جراحی نیاز داشته باشید:

• بیماری دریچۀ قلب شدید است و علائمی مانند تنگی نفس ایجاد می‌کند.
• قلب در حال بزرگ‌شدن یا ضعیف‌شدن است. حتی اگر هیچ نشانه‌ای از این بیماری نداشته باشید.
• به نارسایی دریچه سه‌لتی مبتلا باشید و هم‌زمان برای درمان بیماری قلبی دیگری (مانند مشکل دریچۀ میترال) به جراحی نیاز داشته باشید.

درصورت ابتلا به ناتوانی دریچه سه‌لتی، توصیه می‌کنیم با متخصص قلب و عروق برای مشورت دربارۀ بهترین روش درمان مشورت کنید. دکتردکتر این شرایط را برایتان فراهم کرده است که به‌راحتی نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید.

آیا نارسایی دریچه سه‌لتی قابل‌پیشگیری است؟

همیشه پیشگیری از نارسایی دریچه سه‌لتی امکان‌پذیر نیست، زیرا دلایل بروز آن گوناگون است. بااین‌حال، با رعایت نکات زیر خطر ابتلا به این عارضه را کاهش می‌دهید:

• از برنامۀ غذایی مفید برای قلب، مانند رژیم مدیترانه‌ای، پیروی کنید.
• در طول هفته دست‌کم ۱۵۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط انجام دهید.
• از مصرف هرگونه دخانیات پرهیز کنید.
• مصرف الکل را متوقف کرده یا بسیار محدود کنید.
• برای چکاپ سالانه به پزشک مراجعه کنید.

آیا نارسایی دریچه سه‌لتی خطرناک است؟

نارسایی اولیه یا خفیف دریچه سه‌لتی بیشتر اوقات علائمی ایجاد نمی‌کند. در این شرایط، بیمار به درمان نیازی ندارد یا درمان بسیار محدودی برای او در نظر گرفته می‌شود. علاوه‌بر این، ممکن است این عارضه هرگز به مرحلۀ شدید نرسد. به‌طور کلی، نارسایی خفیف دریچه سه‌لتی روی روند عادی زندگی روزمره تأثیری نمی‌گذارد. بااین‌حال، درصورت پیشرفت بیماری و شدیدترشدن آن، شخص دچار تنگی نفس و خستگی می‌شود. بروز این علائم باعث می‌شود تا او به‌سختی فعالیت‌های بدنی یا کارهای روزمرۀ خود را انجام دهد.

کلام آخر دکتردکتر

نارسایی دریچه سه‌لتی عارضه‌ای است که بسته به شدت آن، تأثیر چشمگیری بر زندگی روزمرۀ شما می‌گذارد یا به‌هیچ‌وجه مشکلی ایجاد نمی‌کند. به‌لطف پیشرفت‌های پزشکی نوین، امکان درمان این عارضه ازطریق تجویز دارو یا جراحی وجود دارد. باتوجه‌به روش‌های مختلف درمان برای این بیماری، درصورت ابتلا به آن هرچه زودتر با متخصص قلب و عروق مشورت کنید. همین الان برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه از دکتردکتر نوبت ویزیت بگیرید. همچنین، اگر سؤال بیشتری دربارۀ نارسایی دریچه سه‌لتی دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آماده‌اند تا به‌صورت آنلاین پاسخ‌گوی شما باشند.

سؤالات متداول

منابع

uhhospitals

wikidoc

wikidoc

demanddeborah

myphteam

ucsfhealth

chop

uofmhealthsparrow

mayoclinic

my.clevelandclinic

columbiacardiology

pennmedicine

piemedicalimaging

mayoclinic

cedars-sinai