طاعون به ایران رسیده است؟ آخرین وضعیت و هشدارهای وزارت بهداشت

شاید خبرهایی درباره شیوع طاعون در ایران شنیده باشید و این سؤال‌ها برایتان پیش آمده باشد که آیا طاعون به ایران رسیده است یا خیر، آیا بیماری طاعون در ایران وجود دارد، آیا طاعون واگیردار است و خطر طاعون برای ایران چقدر جدی است؟ در این راهنمای سلامت دکتردکتر، آخرین اخبار طاعون در ایران و وضعیت طاعون در ایران در سال ۱۴۰۵ را براساس گزارش‌های رسمی وزارت بهداشت بررسی می‌کنیم و به پرسش‌های رایج درباره این بیماری پاسخ می‌دهیم.

آیا طاعون به ایران رسیده است؟ آخرین اعلام رسمی چیست؟

بنابر آخرین استعلام‌ها و طبق آخرین گزارش‌های رسمی اعلام‌شده ازسوی وزارت بهداشت در ۱۶ مهر ۱۴۰۵، هیچ مورد مثبت یا حتی مشکوکی از ابتلا به طاعون انسانی در سراسر ایران تا تاریخ این گزارش، شناسایی و ثبت نشده است. شبکه پایش و مراقبت‌های مرزی کشور در آماده‌باش کامل هستند تا هرگونه تحرک مشکوک و مورد مثبت طاعون در ایران را به‌موقع شناسایی کنند؛ بااین‌حال، نبود موارد انسانی گزارش‌شده به معنای نبود عامل بیماری در طبیعت نیست و وضعیت بیماری باید براساس اطلاعیه‌های رسمیِ به‌روز بررسی شود.

چرا دوباره درباره شیوع طاعون در ایران صحبت می‌شود؟

طرح دوباره بحث طاعون در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی، عمدتاً ناشی از بازتاب خبرهای مربوط به حادثه آزمایشگاهی اخیر و مرگ یک پژوهشگر در سیبری روسیه است. این رویداد که بازتاب گسترده‌ای داشت، موجی از نگرانی‌های عمومی را درباره احتمال شیوع و انتقال بیماری ایجاد کرد. برای مطالعه جزئیات دقیق‌تر درباره این رویداد خارج از کشور، می‌توانید ماجرای طاعون روسی را در مجله سلامت دکتردکتر بخوانید.

آیا احتمال شیوع طاعون در ایران وجود دارد؟

گفتیم که براساس آخرین گزارش وزارت بهداشت در ۱۶ مهر ۱۴۰۵، هیچ‌گونه مورد مشکوک طاعون در ایران شناسایی و به‌طور رسمی اعلام نشده است؛ با‌این‌حال، وقتی صحبت از احتمال شیوع طاعون در ایران می‌شود، باید میان شواهد عینی و احتمالات تفاوت قائل شویم. 

نبود شواهد عینی از بیماری طاعون در ایران یا علائم مشکوک به طاعون تضمین نمی‌کند که احتمال شیوع در آینده وجود نداشته باشد. به عبارت بهتر، نبود گزارش ابتلا به طاعون در جمعیت انسانی به‌ معنای اطمینان از نبود باکتری طاعون در طبیعت نیست. باکتری یرسینیا پستیس (Yersinia Pestis) یک عامل بیماری‌زاست که در کانون‌های طبیعی حیات‌وحش و در میان برخی جوندگان زندگی می‌کند و هرآن احتمال انتقال آن به انسان وجود دارد. شبکه پایش بهداشتی کشور به همین‌ خاطر وضعیت شیوع طاعون در ایران ۱۴۰۵ را با هوشیاری کامل رصد می‌کند.

آیا طاعون در تهران یا شهرهای ایران گزارش شده است؟

براساس گزارش‌های رسمی و اعلام وزارت بهداشت، هیچ‌گونه مورد مثبت، مشکوک یا تأییدشده‌ای از بیماری طاعون در تهران یا سایر شهرهای ایران گزارش نشده است.

متخصصان بیماری‌های عفونی و نهادهای نظارتی تأکید کرده‌اند که باوجود آمادگی وزارت بهداشت برای طاعون، هیچ کانون درگیر یا شیوع فعالی در هیچ‌یک از مناطق کشور وجود ندارد و شهرها به‌خاطر این ماجرا در شرایط قرنطینه یا بحران نیستند.

وزارت بهداشت برای پیشگیری از ورود طاعون چه اقداماتی کرده است؟

وزارت بهداشت برای پیشگیری و آمادگی در برابر هرگونه تهدید احتمالی، مجموعه اقدامات مشخصی را در دستور کار قرار داده است. برخی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:

• پایش و مراقبت مرزی طاعون: کنترل جدی‌تر و رصد روتین پایانه‌های مرزی و مسافران ورودی از مناطق پرخطر توسط شبکه پایش بهداشتی کشور؛
• آماده‌باش آزمایشگاه‌های مرجع: فعال‌سازی و ارتقای آمادگی آزمایشگاه‌های تخصصی برای تشخیص سریع و بررسی مولکولی نمونه‌های مشکوک احتمالی؛
• رصد و پایش مستمر: پیگیری دقیق تحولات بین‌المللی و داده‌های سازمان جهانی بهداشت همراه با ابلاغ دستورالعمل‌های مراقبتی به مراکز درمانی سراسر کشور برای مدیریت وضعیت طاعون در ایران.

چه علائمی را باید جدی بگیریم و چه زمانی اقدام کنیم؟

تب و لرز، سرفه، تنگی نفس و بدن‌درد از نشانه‌های ابتلا به طاعون هستند؛ اما هر تب ساده، سرفه یا بدن‌دردی به‌ معنای ابتلا به طاعون نیست و نباید با دیدن علائم رایج سرماخوردگی دچار اضطراب شوید. 

تب شدید و ناگهانی زمانی خطرناک است که با سابقه تماس پرخطر مانند مسافرت اخیر به مناطق آلوده یا مواجهه با افراد مشکوک و حیوانات ناقل همراه باشد. علائمی همچون تنگی نفس شدید، سرفه خونی و بدحالی عمومی در این بستر نیازمند بررسی فوری پزشکی است؛ در غیر این صورت، علائم تنفسی عادی ارتباطی با این بیماری ندارند.

آیا طاعون واگیردار است؟

بله، طاعون می‌تواند از راه‌های مختلف منتقل شود و میزان سرایت آن به نوع بیماری بستگی دارد؛ بنابراین، درصورت بروز علائم مشکوک پس از مواجهه احتمالی، باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.

برای آشنایی بیشتر با علائم و راه‌های پیشگیری، مقاله طاعون چیست را بخوانید.

اگر به طاعون مشکوک شدیم، چه‌کار کنیم؟

درصورت مشاهده نشانه‌های طاعون ریوی همراه با سابقه مواجهه، بی‌معطلی اقدامات زیر را انجام دهید:

• برای ارزیابی تشخیصی به مطب پزشک یا مراکز درمانی مراجعه کنید؛
• سابقۀ سفرها، حضور در مناطق پرخطر یا تماس با افراد مشکوک را به کادر درمان اطلاع دهید؛
• از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای دیگر بپرهیزید و دستورالعمل درمانی پزشک را دنبال کنید.

آیا هنوز کانون طبیعی طاعون در ایران وجود دارد؟

از دیدگاه علم بوم‌شناسی، کانون‌های طبیعی و مخازن حیوانی این باکتری (مانند برخی جوندگان ناقل) در طبیعت ایران وجود دارند؛ در واقع، پژوهش‌های اکولوژیک دهه‌های گذشته وجود مخازن حیوانی را نشان داده‌اند، اما این به‌ معنای فعال بودن کانون‌ها یا انتقال تأییدشدۀ بیماری به انسان نیست. اصلاً این یافته‌های قدیمی به‌ معنای شیوع فعال بیماری در جامعه انسانی نیستند.

باوجود مخازن طبیعی باکتری در زیست‌بوم منطقه، باتوجه‌به رصدهای مداوم وزارت بهداشت در مورد خطر طاعون برای ایران، تا زمان نگارش این مقاله هیچ‌گونه طغیان یا انتقال انسانی از این کانون‌ها گزارش نشده است.

بیماری طاعون در ایران چه سالی بود؟

بزرگ‌ترین همه‌گیری ثبت‌شده بیماری طاعون در تاریخ ایران به اوایل قرن بیستم میلادی و دوران قاجار بازمی‌گردد؛ زمانی که به‌دلیل عدم دسترسی به آنتی‌بیوتیک‌ها و امکانات بهداشتی، شیوع‌ گسترده عامل بیماری تلفات زیادی بر جای گذاشت. 

در دهه‌های اخیر با ارتقای سطح بهداشت عمومی، پایش همه‌گیرشناختی و ورود درمان‌های مؤثر، طغیان انسانی طاعون به‌طور کامل مهار شده و گزارش رسمی از اپیدمی شهری یا روستایی در کشور ثبت نشده است.

عکس بیماری طاعون چه چیزی را نشان می‌دهد؟

عکس‌های مربوط به طاعون ممکن است علائمی مانند تورم دردناک غدد لنفاوی در طاعون خیارکی یا تغییرات ریه در تصاویر رادیوگرافی بیماران مبتلا به طاعون ریوی را نشان دهند. ظاهر علائم به نوع بیماری و مرحله آن بستگی دارد؛ بااین‌حال، این نشانه‌ها به‌تنهایی برای تشخیص طاعون کافی نیستند.

طاعون را هرگز نمی‌توان از روی عکس معمولی تشخیص داد.

در ادامه عکس تورم غدد لنفاوی کشاله ران در بیماری طاعون خیارکی را مشاهده می‌کنید.

عکس زیر مربوط به تصویر رادیوگرافی قفسه سینه در بیمار مبتلا به طاعون ریوی و تشکیل ضایعات وسیع، لکه‌ای و ندولار در هر دو ریه است.

کلام آخر دکتردکتر

طاعون یک بیماری درمان‌پذیر است و اگر شناسایی به‌موقع اتفاق بیفتد، با‌ آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود. بعداز ماجرای اخیر طاعون روسیه، لازم است به خود یادآوری کنید که عبور از نگرانی‌های کاذب درباره اپیدمی‌ها، نیازمند دوری از هیاهوی رسانه‌ای و تکیه بر شبکه دیده‌بانی بهداشتی کشور است. باید بدانید که در‌حال‌حاضر، وزارت بهداشت کشور هیچ مورد مثبت یا مشکوک طاعون را در ایران شناسایی و تأیید نکرده است.

با‌این‌حال، اگر به‌طور کلی نگران شیوع این بیماری در آینده هستید و می‌پرسید «اگر به طاعون مشکوک شدیم، چه کنیم؟»، پیشنهاد ما گفت‌وگو با پزشک متخصص است. شما می‌توانید در جلسات ویزیت آنلاین پلتفرم پزشکی دکتردکتر با بهترین پزشکان کشور حرف بزنید و راهنمایی تخصصی بگیرید.

سؤالات متداول

منابع

pmc.ncbi.nlm.nih.gov

cdc

cdc

cdc

who

medicalnewstoday

cdc