اگر گوش میانی عفونت کند چه می‌شود؟ علائم، عوارض و درمان

عفونت گوش میانی که به آن اوتیت مدیا نیز می‌گویند، نوعی درگیری در فضای پُر از هوای پشت پردۀ گوش است. کودکان بیشتر از بزرگسالان به این بیماری مبتلا می‌شوند. ازآنجاکه عفونت‌های گوش اغلب خودبه‌خود بهبود می‌یابند، پزشکان به‌طور معمول درمان را با کنترل درد و تحت‌نظرگرفتن شرایط بیمار آغاز می‌کنند، اما گاهی برای ریشه‌کن‌کردن عفونت، آنتی‌بیوتیک نیز تجویز می‌کنند. برخی افراد به‌طور مکرر دچار عفونت گوش میانی می‌شوند، مشکلی که زمینه‌ساز بروز اختلال‌های شنوایی و سایر عوارض جدی می‌شود. در ادامه، علائم عفونت لایه میانی گوش، علت‌ها، درمان و راه‌های پیشگیری از آن را بررسی می‌کنیم تا بدانید چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید. با ما بمانید.

علائم عفونت گوش میانی چیست؟

علائم عفونت گوش میانی در بزرگسالان عبارت‌اند از:

• گوش‌درد؛
• بالارفتن دمای بدن (تب)؛
• احساس ناخوشی یا حالت تهوع؛
• کمبود انرژی و خستگی؛
• افت خفیف شنوایی (درصورت تجمع مایع در گوش میانی).

احساس فشار یا گرفتگی گوش نیز از علائم عفونت گوش است. اگر علائم عفونت گوش میانی و سرگیجه را هم‌زمان دارید، به پزشک مراجعه کنید. تهوع، استفراغ یا گلودرد شدید همراه با علائم عفونت گوش نیز به بررسی فوری نیاز دارند. درصورت داشتن تب ۳۹ درجۀ سانتی‌گراد یا بیشتر نیز به پزشک مراجعه کنید. همچنین، اگر علائم بیماری بدتر شده‌اند یا بیش از ۲ تا ۳ روز ادامه یافته‌اند، بررسی پزشکی ضروری است. ازطرفی، در نوزادان و کودکان مبتلا به عفونت گوش، علائم زیر مشاهده می‌شوند:

• مالیدن یا کشیدن گوش؛
• بی‌توجهی و واکنش‌ نشان‌ندادن به بعضی صداها؛
• کج‌خلقی و بی‌قراری؛
• بی‌اشتهایی و امتناع از غذاخوردن؛
• ازدست‌دادن مداوم تعادل.

علت عفونت گوش میانی چیست؟

بیشتر عفونت‌های گوش میانی زمانی رخ می‌دهند که بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی، باعث تجمع مخاط در فضای گوش میانی شوند. در این حالت، شیپور استاش (لولۀ باریکی که گوش میانی را به پشت بینی متصل می‌کند) متورم یا مسدود می‌شود؛ درنتیجه، ترشحات مخاطی به‌درستی تخلیه نمی‌شوند و شرایط برای نفوذ و گسترش عفونت به داخل گوش میانی فراهم می‌شود. التهاب و جمع‌شدن مایع پشت پردۀ گوش، علت گوش‌درد در عفونت حاد گوش میانی نیز هستند.

متن انگلیسی:

An enlarged adenoid (soft tissue at the back of the throat) can also block the Eustachian tube. The adenoid can be removed if it often causes ear infections.

ترجمۀ متن:

بزرگ‌شدن لوزۀ سوم یا آدنوئید (بافت نرمی در پشت گلو) نیز باعث انسداد شیپور استاش می‌شود. اگر این تورم به‌طور مداوم عفونت گوش ایجاد کند، پزشکان با جراحی آن را برمی‌دارند.

nhsinform

ابتلا به بعضی از بیماری‌ها و شرایط خاص نیز خطر بروز عفونت گوش میانی را افزایش می‌دهد؛ ازجمله:

شکاف کام؛

سندرم داون.

چه کسانی بیشتر به عفونت گوش میانی مبتلا می‌شوند؟

عفونت گوش میانی در کودکان شایع‌تر است، زیرا:

• اندازۀ شیپور استاش در کودکان کوچک‌تر از بزرگسالان است؛
• لوزۀ سوم کودکان در مقایسه با بزرگسالان، تاحدی بزرگ‌تر است.

به‌طور کلی، گروه‌های زیر بیشتر در معرض خطر ابتلا به این عفونت قرار دارند:

• کودکان ۶ ماهه تا ۲ساله بیشتر در معرض ابتلا به عفونت گوش قرار دارند. دلیل آن اندازه و شکل شیپور استاش در این سنین است.
• کودکانی که در محیط‌های گروهی نگهداری می‌شوند، بیشتر از کودکانی که در خانه می‌مانند، به سرماخوردگی و عفونت گوش مبتلا می‌شوند. حضور در این محیط‌ها باعث مواجهه بیشتر با عوامل عفونی مانند ویروس سرماخوردگی می‌شود.
• نوزادانی که با شیشه شیر تغذیه می‌شوند، بیشتر از نوزادانی که شیر مادر می‌خورند، دچار عفونت گوش می‌شوند. این مسئله به‌ویژه زمانی که نوزاد در حالت خوابیده در تخت شیشه شیر می‌خورد، تشدید می‌شود.
• افراد مبتلا به آلرژی‌های فصلی در زمان افزایش گرده‌های گیاهان، بیشتر با خطر ابتلا به عفونت گوش مواجه می‌شوند.
• کسانی که در معرض دود دخانیات یا آلودگی شدید هوا قرار می‌گیرند، بیشتر به عفونت گوش میانی مبتلا می‌شوند.
• ساختار استخوان‌ها و عضلات صورت در کودکان مبتلا به شکاف کام، روند تخلیۀ ترشحات از شیپور استاش را دشوارتر می‌کند.

عفونت گوش میانی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک براساس شرح علائم و معاینۀ بالینی، عفونت گوش میانی را تشخیص می‌دهد. او با استفاده از دستگاه چراغ‌داری به نام اتوسکوپ، داخل گوش‌ها، گلو و مجرای بینی را بررسی می‌کند. همچنین، با کمک گوشی پزشکی، صدای تنفس کودک را می‌شنود.

برای تشخیص دقیق‌تر، پزشک از ابزار تخصصی‌تری به نام اتوسکوپ پنوماتیک (بادی) استفاده می‌کند. این دستگاه برای مشاهدۀ داخل گوش و بررسی وجود مایع در پشت پردۀ گوش کاربرد دارد. پزشک با استفاده از آن، جریان ملایمی از هوا را به‌سمت پردۀ گوش می‌فرستد تا حرکت آن را ارزیابی کند. اگر گوش میانی پر از مایع باشد، پردۀ گوش حرکت بسیار کمی خواهد داشت یا به‌هیچ‌وجه تکان نمی‌خورد. علاوه‌بر این، گاهی پزشک آزمایش‌های تکمیلی زیر را تجویز می‌کند:

• تمپانومتری (سنجش تراکم گوش میانی): این آزمایش میزان حرکت پردۀ گوش را می‌سنجد. در این روش، مجرای گوش مسدود می‌‎شود و فشار هوای داخل آن تغییر می‌کند تا پردۀ گوش به حرکت درآید. این تست با ارزیابی قابلیت حرکت پردۀ گوش، فشار داخل گوش میانی را به‌طور غیرمستقیم اندازه‌گیری می‌کند.
• بازتاب‌سنجی صوتی: این تست میزان مایع موجود در گوش میانی را به‌طور غیرمستقیم ارزیابی می‌کند و نشان می‌دهد چه مقدار صدا از پردۀ گوش بازتاب می‌یابد. در حالت طبیعی، پردۀ گوش بیشتر صداها را جذب می‌کند، اما تجمع مایع در گوش میانی باعث افزایش فشار می‌شود و درنتیجه، پردۀ گوش صدای بیشتری را منعکس می‌کند.
• تمپانوسنتز (کشیدن آب گوش): در این روش، پزشک با استفاده از لوله‌ای بسیار ظریف، سوراخ کوچکی در پردۀ گوش ایجاد می‌کند تا مایع جمع‌شده در گوش میانی را تخلیه کند. سپس این مایع برای بررسی وجود ویروس یا باکتری به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.
• ارجاع به سایر متخصصان: درصورت بروز عفونت‌های مکرر یا تجمع مداوم مایع در گوش میانی، پزشک کودک را برای بررسی‌های بیشتر به متخصص شنوایی‌سنجی، گفتاردرمانگر یا متخصص رشد ارجاع می‌دهد. این ارزیابی‌ها برای بررسی مهارت‌های مرتبط با شنوایی، گفتار، درک زبان و سایر توانایی‌های رشدی کودک ضروری هستند.

متن انگلیسی:

Occasionally, a CT scan or MRI is needed to check for rare causes such as a cholesteatoma or tumors.

ترجمۀ متن:

بعضی مواقع، پزشک برای بررسی دقیق‌تر و اطمینان از نبود مشکلات نادری مانند تومورها یا کلستئاتوم (تودۀ غیرسرطانی در گوش میانی)، سی‌تی‌اسکن (CT) یا ام‌آرآی (MRI) را تجویز می‌کند.

columbiadoctors

درمان عفونت گوش میانی چگونه است؟

انتخاب درمان به علت عفونت و بخش درگیر گوش بستگی دارد. روند دقیق درمان عفونت گوش به نوع آن بستگی دارد. به‌طور کلی، اگر علائم بیماری پس از ۴۸ تا ۷۲ ساعت بهبود نیافت، به پزشک مراجعه کنید تا درصورت لزوم تخلیه عفونت گوش میانی را انجام دهد یا درمان‌های دیگر را پیشنهاد کند.

درمان عفونت گوش میانی در بزرگسالان

پزشکان برای درمان عفونت گوش میانی در بزرگسالان درمان‌های زیر را تجویز می‌کنند:

• آنتی‌بیوتیک‌ها (به‌صورت خوراکی یا قطره گوش)؛
• داروهای مسکن؛
• داروهای ضداحتقان، آنتی‌هیستامین‌ها یا استروئیدهای بینی.

پزشک گاهی انجام تکنیک دمیدن هوا در گوش را نیز پیشنهاد می‌کند. این روش به تنظیم فشار هوای داخل گوش کمک می‌کند. برای انجام آن، باید بینی خود را با دست بگیرید و به‌آرامی عمل بازدم را انجام دهید. این کار هوا را با فشار به داخل شیپور استاش برمی‌گرداند.

درمان عفونت گوش میانی در کودکان

بیشتر عفونت‌های گوش میانی در کودکان بدون نیاز به درمان پزشکی برطرف می‌شوند. اگر کودک درد شدیدی نداشته باشد، پزشک به‌طور معمول به‌جای تجویز فوری آنتی‌بیوتیک، رویکرد صبر و انتظار را پیش می‌گیرد. در این مواقع، پزشک مسکن‌های بدون نسخه را برای کاهش درد پیشنهاد می‌دهد تا روند بهبود خودبه‌خودی عفونت را ارزیابی کند. به این دلیل که درمان زودهنگام با آنتی‌بیوتیک باعث مقاومت باکتری‌ها در برابر این داروها می‌شود و درمان عفونت‌های بعدی را دشوارتر می‌کند.

ازطرفی، در بیشتر مواقع نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک نیست و عفونت گوش میانی بدون مداخله دارویی بهبود می‌یابد. اگر عفونت ادامه پیدا کرد، نوع درمان باتوجه‌به سن کودک، شدت درد و علائم بیماری انتخاب می‌شود.

• نوزادان زیر ۶ ماه: نوزادان زیر شش ماه تقریبا همیشه آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کنند، چون سیستم ایمنی آنها هنوز با واکسیناسیون کامل تقویت نشده است. همچنین، هیچ تحقیق علمی معتبری مبنی بر بی‌خطربودن قطع مصرف آنتی‌بیوتیک در این سنین وجود ندارد. ازطرف‌دیگر، عوارض عفونت گوش میانی در نوزادان خردسال شدیدتر است و باکتری‌های محبوس در پشت پردۀ گوش به‌راحتی به سایر قسمت‌های بدن سرایت می‌کنند و عفونت‌های خطرناکی به وجود می‌آورند.
• کودکان ۶ماهه تا ۲ساله: برای کودکان ۶ ماهه تا ۲ساله، آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند که پزشک و والدین برای درمان عفونت‌های خفیف گوش میانی با یکدیگر هم‌فکری و تصمیم‌گیری کنند. بهترین اقدام در این شرایط، زیر نظرگرفتن کودک به‌مدت دو تا سه روز پیش‌از تجویز آنتی‌بیوتیک است. البته اگر کودک درد زیادی داشته باشد یا عفونت پیشرفت کرده باشد، پزشک مصرف فوری آنتی‌بیوتیک را تجویز می‌کند.
• کودکان بالای ۲ سال: در کودکان بالای ۲ سال، عفونت‌های خفیف اغلب بدون نیاز به هیچ درمانی و خودبه‌خود برطرف می‌شوند. در این مدت، والدین می‌توانند برای تسکین درد کودک از مسکن‌های بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن استفاده کنند. چنانچه پس‌از دو تا سه روز هیچ نشانه‌ای از بهبودی مشاهده نشد، تجویز آنتی‌بیوتیک ضرورت می‌یابد.

بهترین آنتی‌بیوتیک برای عفونت گوش میانی

مسکن‌های بدون نسخه علت زمینه‌ای عفونت گوش میانی را برطرف نمی‌کنند، اما درد آن را تسکین می‌دهند. مسکن‌های خوراکی بدون نسخه مانند استامینوفن یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئید مانند ایبوپروفن، درد کوتاه‌مدت و تب ناشی از انواع عفونت گوش را کاهش می‌دهند. بااین‌حال، دادن ایبوپروفن به کودکان زیر ۶ ماه ممنوع است، مگر آنکه پزشک متخصص آن را تجویز کند. همچنین، پزشکان از تجویز آسپرین (نوعی داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی) برای کودکان و نوجوانان زیر ۱۹ سال به‌دلیل خطر بروز سندرم ری خودداری می‌کنند.

• آنتی‌بیوتیک برای عفونت گوش کودکان: آموکسی‌سیلین انتخاب اول پزشکان برای درمان عفونت گوش میانی در کودکان است. این دارو به‌شکل قرص، کپسول و سوسپانسیون خوراکی (شربت) در دسترس است. پزشک دُز مصرفی آموکسی‌سیلین برای کودکان را براساس وزن بدن آنها تعیین می‌کند. کودک به‌طور معمول باید این دارو را دو بار در روز به‌صورت خوراکی مصرف کند. دورۀ درمان به‌طور معمول ۱۰ روز طول می‌کشد، اما علائم بیماری اغلب پس‌از حدود ۳ روز رو به بهبود می‌رود.
  کوآموکسی‌کلاو (ترکیب آموکسی‌سیلین و کلاوولانات) داروی جایگزین و مناسبی برای کودکانی است که در ۳۰ روز گذشتۀ آموکسی‌سیلین مصرف کرده‌اند. همچنین، اگر کودک هم‌زمان به عفونت گوش و عفونت چشم (چشم صورتی) مبتلا باشد، این دارو بهترین انتخاب خواهد بود. اگر کودکتان به پنی‌سیلین حساسیت دارد، آن را به متخصص اطفال اطلاع دهید. در این شرایط، پزشک آنتی‌بیوتیک دیگری مانند آزیترومایسین یا داروهای خانوادۀ سفالوسپورین (مانند سفدینیر) را برای درمان بیماری تجویز می‌کند.
• آنتی‌بیوتیک برای عفونت گوش بزرگسالان: آموکسی‌سیلین آنتی‌بیوتیکی مؤثر برای بزرگسالان مبتلا به عفونت گوش میانی و درمان فوری گوش‌درد است. بیمار باید این دارو را ۲ تا ۳ بار در روز به‌مدت ۵ تا ۱۰ روز به‌صورت خوراکی مصرف کند. علائم بیماری اغلب ظرف ۳ روز پس‌از شروع مصرف دارو کاهش می‌یابند. درصورت اثربخش‌نبودن آموکسی‌سیلین، پزشک کوآموکسی‌کلاو را تجویز می‌کند. بزرگسالان دارای حساسیت به پنی‌سیلین نیز مانند کودکان، گزینه‌های درمانی دیگری پیش رو دارند، ازجمله آنتی‌بیوتیک‌های سفالوسپورین (مانند سفدینیر یا سفپودوکسیم). داروی آزیترومایسین نیز برای بزرگسالان تجویز می‌شود.

درمان عفونت گوش میانی با جراحی

برخی کودکان به‌طور مداوم دچار عفونت گوش می‌شوند و گاهی این اتفاق پنج یا شش بار در سال رخ می‌دهد. در این مواقع، پزشکان با انجام عمل جراحی، لوله‌های کوچکی را در پردۀ گوش قرار می‌دهند تا جریان هوا را بهبود بخشند و از تجمع مایع جلوگیری کنند. اگرچه این لوله‌ها جلوی تمام عفونت‌های گوش را نمی‌گیرند، اما کنترل بیماری را آسان‌تر می‌کنند. لوله‌ها ۶ تا ۹ ماه در جای خود می‌مانند و تا زمانی که بیرون بیفتند، به معاینۀ پیگیری نیاز دارند. اگر لوله‌ها هم جلوی عفونت‌های بعدی را نگیرند، ممکن است پزشک برداشتن لوزۀ سوم را بررسی کند تا عفونت از آن به شیپور استاش منتقل نشود.

روش‌های درمان خانگی عفونت گوش میانی

بهترین درمان برای بیشتر عفونت‌های گوش، استراحت است، زیرا این بیماری بیشتر اوقات بدون نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک بهبود می‌یابد. بااین‌حال، انجام راهکارهای ساده زیر در خانه برای آرامش بیشتر کودک تا بهبودی مؤثر هستند:

• درصورت احساس درد، مسکن‌هایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن به کودک بدهید.
• کودک را آرام کنید و با دادن مایعات فراوان، از آب‌رسانی کافی به بدن او مطمئن شوید (نوشیدن مایعات در هر ۱۵ دقیقه، پیشنهاد می‌شود).
• قراردادن دو یا چند بالش زیر سر کودک، به خوابیدن راحت‌تر او در طول شب کمک می‌کند (این روش را فقط در صورتی انجام دهید که کودک به‌اندازۀ کافی برای استفاده از بالش بزرگ شده باشد و هرگز در تخت نوزاد یا گهواره بالش نگذارید).
• پارچۀ گرم روی گوش بگذارید.
• ترشح بیرون گوش را با پنبه پاک کنید.
• برای خارج‌کردن جرم، گوش‌پاک‌کن یا انگشت وارد گوش نکنید.
• اجازه ندهید آب یا شامپو وارد گوش شود.

به‌طور کلی زمان مراقبت از گوش‌درد و رفع عفونت آن، هیچ‌چیز را خودسرانه وارد آن نکنید. برای انتخاب قطره اوتیسپت گوش یا قطره‌های دیگر، از پزشک بپرسید که آیا آن قطره برای مشکل شما مناسب است یا نه. ازطرفی، بعضی مسکن‌ها برای همه بی‌خطر نیستند. برای مثال در بارداری باید ایمنی مسکن را پیش‌از مصرف بررسی کنید.

عفونت گوش میانی چقدر طول می‌کشد؟

بیشتر عفونت‌های گوش در حدود ۳ روز بهتر می‌شوند، اما گاهی علائم تا یک هفته ادامه دارند. کودک باید ظرف چند روز پس‌از مراجعه به پزشک بهتر شود. اگر چند روز گذشته است و همچنان بیمار به نظر می‌رسد، با پزشک تماس بگیرید. احتمال دارد به آنتی‌بیوتیک دیگری نیاز داشته باشد. پس‌از عفونت، باقی‌ماندن مایع همیشه به معنی ادامۀ عفونت فعال نیست. پزشک با معاینه وجود مایع را بررسی می‌کند. اگر این مایع مدت طولانی باقی بماند یا دائماً برگردد، مقابله با عفونت‌های جدید را برای کودک سخت‌تر می‌کند و بر شنوایی او اثر می‌گذارد.

عوارض عفونت گوش میانی چیست؟

عوارض عفونت گوش میانی تاحدی نادر هستند، اما پیامدهای جدی و خطرناکی به‌همراه دارند. بیشتر این عوارض زمانی رخ می‌دهند که عفونت به سایر قسمت‌های گوش یا سر سرایت کند. گاهی عفونت باعث ایجاد شکاف یا سوراخ در پردۀ گوش می‌شود. درصورت بروز این عوارض، پزشک باید بیمار را بلافاصله در بیمارستان بستری کرده و درمان با آنتی‌بیوتیک را شروع کند. علاوه‌بر این، ممکن است کودکان مبتلا به عفونت گوش میانی دچار عوارض جدی زیر شوند:

• ماستوئیدیت (عفونت استخوان ماستوئید در پشت گوش)؛
• کلستئاتوم (رشد تودۀ غیرسرطانی در گوش میانی)؛
• لابیرنتیت (التهاب و عفونت گوش داخلی)؛
• اختلال در تکامل گفتار و زبان؛
• فلج اعصاب صورت؛
• مننژیت (عفونت پرده‌های محافظ مغز و نخاع)؛
• آبسۀ مغزی.

چگونه از عفونت گوش میانی پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از عفونت گوش میانی به‌صورت قطعی امکان‌پذیر نیست، اما راهکارهایی وجود دارند که با رعایت آنها خطر ابتلای کودک به این بیماری کاهش می‌یابد، ازجمله:

• واکسیناسیون دوره‌ای کودک، به‌ویژه واکسن پنوموکوک و واکسن شش‌گانه (DTaP/IPV/Hib/HepB) را به‌موقع انجام دهید.
• درصورت امکان، نوزاد را به‌جای شیرخشک با شیر مادر تغذیه کنید.
• کودک را در معرض محیط‌های پر از دود (مانند دود دست‌دوم دخانیات) قرار ندهید.
• پس از دوازده‌ماهگی، دیگر به کودک پستانک ندهید.
• زمانی که کودک به‌طور کامل به پشت دراز کشیده است، به او شیر یا غذا ندهید.
• به کودک خود شستن صحیح دست‌ها را بیاموزید، چون جلوی پخش ویروس‌های عامل عفونت گوش براثر لمس صورت و گوش را می‌گیرد.

کلام آخر دکتردکتر

اوتیت مدیا، عفونت گوش میانی است که باعث التهاب (قرمزی و تورم) و تجمع مایع در پشت پردۀ گوش می‌شود. ممکن است هر فردی در هر سنی به این عفونت مبتلا شود، اما این بیماری در کودکان خردسال شایع‌تر است. ازآنجاکه بیشتر عفونت‌های گوش طی ۳ تا ۵ روز خودبه‌خود بهبود می‌یابند، برای درمان آنها همیشه نیازی به مراجعه به پزشک ندارید.

بااین‌حال، درصورت مشاهدۀ علائم جدی که در این مقاله توضیح دادیم به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید. شما می‌توانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعه به متخصص موردنظر خود بگیرید. همچنین، اگر سؤال بیشتری دربارۀ بیماری‌های گوش دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آماده‌اند تا به‌صورت آنلاین پاسخ‌گوی شما باشند. آیا کودک شما نیز مبتلا به عفونت گوش میانی شده است؟ علائم او چه زمانی بهبود یافته‌اند و پزشک چه دارویی برای او تجویز کرده است؟

سؤالات متداول

منابع

hopkinsmedicine

hopkinsmedicine

medparkhospital

columbiadoctors

mayoclinic

nhsinform

rch.org

goodrx

nidcd.nih

clearchemist.co