آموزش صحیح تزریق عضلانی در منزل با فیلم + محل‌های تزریق صحیح

تزریق آمپول عضلانی یک راهکار برای دارورسانی سریع و مؤثر است که لازم است با شناخت دقیق آناتومی بدن و یادگیری اصولی انجام شود. یک اشتباه کوچک در انتخاب زاویه سرنگ یا چند سانتی‌متر جابه‌جایی در پیدا کردن محل تزریق، می‌تواند این اقدام درمانی را به یک آسیب عصبی دردناک تبدیل کند. در این راهنمای مجلۀ دکتردکتر، محل‌های دقیق و امن تزریق عضلانی را هم به‌شکل تئوری و هم با فیلم آموزش می‌دهیم تا در مواقع نیاز و درصورت امکان، عمل تزریق را خودتان در خانه انجام دهید.

تزریق عضلانی چیست؟

تزریق عضلانی (Intramuscular Injection) یک روش بالینی پرکاربرد برای رساندن مستقیم دارو یا واکسن به عمق بافت ماهیچه‌ای است که در آن، سوزن سرنگ به‌طور عمودی و با زاویه ۹۰ درجه مستقیما از پوست و لایه چربی زیرین آن عبور می‌کند تا به عمق بافت ماهیچه‌ای برسد. به‌دلیل وجود شبکه بسیار مویرگی و خون‌رسانی گسترده‌ای که در ساختار ماهیچه‌ها وجود دارد، دیواره‌های عروقی مجاور به‌سرعت مایع واردشده را به‌سمت جریان خون هدایت می‌کنند و به این ترتیب، فرایند انتقال و توزیع آن در سراسر بدن آغاز می‌شود.

تزریق عضلانی در چه مواردی کاربرد دارد؟

از‌آنجا‌که عضلات ما شبکه گسترده‌ای از رگ‌های خونی دارند، این روش برای جذب سریع‌تر و مؤثرتر دارو در مقایسه با تزریق‌های پوستی یا مصرف خوراکی کاربرد دارد. متخصصان معمولاً زمانی سراغ آمپول عضلانی می‌روند که دستگاه گوارش توانایی پردازش صحیح دارو را نداشته باشد، یا دارو به قدری حساسیت‌زا باشد که تزریق مستقیم آن در سیاهرگ‌ها یا بافت چربی زیر پوست باعث تحریک، سوزش و آسیب بافتی شود.

محل های تزریق عضلانی

تزریق عضلانی در چند نقطۀ مختلف بدن قابل‌انجام است. در ادامه به مهم‌ترین آنها اشاره می‌کنیم.

عضله دلتوئید بازو

عضله دلتوئید محلی است که معمولاً برای واکسن استفاده می‌شود. با این حال، این محل برای خود تزریقی رایج نیست، زیرا توده عضلانی کوچک آن، حجم داروهای قابل تزریق را محدود می‌کند (معمولاً بیش از 1 میلی‌لیتر نیست). همچنین استفاده از این قسمت برای خود تزریقی مشکل است. یک مراقب، دوست یا یکی از اعضای خانواده می‌تواند در تزریق به این عضله کمک کند. برای پیدا کردن این محل، استخوان (برجستگی آکرومیون) را که در بالای بازوی شما قرار دارد احساس کنید. ناحیه مناسب برای تزریق، عرض دو انگشت زیر برجستگی آکرومیون است. در پایین دو انگشت یک مثلث وارونه تشکیل خواهد شد. تزریق را در مرکز مثلث انجام دهید.

عضله واستوس جانبی ران

ران زمانی برای تزریق استفاده می‌شود که سایر نقاط در دسترس نباشند یا نیاز به تزریق دارو به‌تنهایی توسط خودتان دارید. آموزش تزریق عضلانی به خود در قسمت ران به این صورت است که ابتدا باید قسمت بالای ران را به سه قسمت مساوی تقسیم کنید. وسط این سه بخش را پیدا کنید. تزریق باید در قسمت بالای بیرونی این بخش انجام شود.

عضله ونتروگلوتئال لگن

عضله ونتروگلوتئال امن ترین محل برای بزرگسالان و کودکان بالای 7 ماه است. عمیق است و به هیچ رگ خونی یا اعصاب اصلی نزدیک نیست. این محل برای خود تزریقی دشوار است و ممکن است برای این کار به کمک یکی از دوستان، اعضای خانواده یا مراقب نیاز داشته باشید. کف دست خود را روی باسن فردی که تزریق می‌کند قرار دهید، در حالی که انگشتانتان به سمت سر او باشد. انگشتان خود را طوری قرار دهید که انگشت شست به سمت کشاله ران باشد و لگن را زیر انگشت کوچک خود احساس کنید. انگشت اشاره و وسط خود را به شکل V کمی باز کنید و سوزن را به وسط آن V تزریق کنید.

عضلات دورسوگلوتئال باسن

عضله دورسوگلوتئال باسن برای سالیان متمادی محلی بود که معمولاً توسط متخصصان مراقبت های بهداشتی انتخاب می‌شد. با‌این‌حال، به دلیل احتمال آسیب به عصب سیاتیک، اغلب عضله بطن گلوتئال به جای آن استفاده می‌شود. تزریق آمپول به پشت زنان یا مردان برای خود تزریقی مشکل است و توصیه نمی‌شود. همچنین شما نباید از محل تزریقی که عفونت یا آسیب دارد، استفاده کنید. اگر بیش از یک بار تزریق انجام می دهید، مطمئن شوید که محل های تزریق را جا‌به‌جا کنید تا از آسیب یا ناراحتی عضلات جلوگیری کنید.

نحوه انجام تزریق عضلانی

هر فردی که تزریق عضلانی انجام می‌دهد باید تکنیک‌های صحیح تزریق را آموزش ببیند. اندازه سوزن و محل تزریق به عوامل زیادی بستگی دارد. این موارد شامل سن و جثه فرد دریافت کننده دارو و حجم و نوع دارو می‌شود. پزشک یا داروساز دستورالعمل های خاصی را در مورد اینکه کدام سوزن و سرنگ برای تجویز دارو مناسب است به شما ارائه می‌دهد. سوزن باید به اندازه‌ای بلند باشد که بدون نفوذ به اعصاب و رگ‌های خونی زیر آن به عضله برسد. به طور کلی، سوزن ها برای بزرگسالان باید ۱ اینچ تا ۱٫۵ اینچ باشند و برای کودکان کوچکتر خواهند بود. ضخامت آنها ۲۲ تا ۲۵ گیج است که روی بسته‌بندی ۲۲ گیج ذکر شده است.

برای یک تزریق عضلانی ایمن مراحل زیر را دنبال کنید.

۱. دست‌ها را بشویید

برای جلوگیری از عفونت احتمالی دست های خود را با آب گرم و صابون بشویید. حتماً بین انگشتان، پشت دست ها و زیر ناخن ها را کاملاً تمیز کنید. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) توصیه می‌کند ۲۰ ثانیه شستشو را ادامه دهید.

۲. لوازم مورد نیاز را جمع‌آوری کنید

لوازم زیر را جمع آوری کنید:

• سوزن و سرنگ با دارو؛
• پدهای الکلی؛
• گاز پانسمان؛
• ظرف مقاوم در برابر سوراخ‌کردن برای دور انداختن سوزن‌ها و سرنگ‌های استفاده شده؛
• بانداژ.

۳. محل تزریق را بیابید

برای جداسازی عضله و هدف قرار دادن محل تزریق، پوست محل تزریق را بین دو انگشت قرار دهید. فردی که تزریق را دریافت می‌کند باید در موقعیتی قرار بگیرد که راحت باشد، دسترسی آسان به محل تزریق را فراهم کند و ماهیچه ها را آرام نگه دارد.

۴. محل تزریق را تمیز کنید

محل انتخاب شده برای تزریق را با سواب الکلی تمیز کنید و اجازه دهید پوست در هوا خشک شود.

۵. سرنگ را با دارو آماده کنید

1. درپوش را بردارید. اگر ویال یا قلم دارای چند دوز است، این که ویال اولین بار چه زمانی باز شده است را یادداشت کنید. درپوش لاستیکی باید با یک سواب الکلی تمیز شود.
2. هوا را به داخل سرنگ بکشید. پیستون را به سمت عقب بکشید تا سرنگ تا میزان دوزی که تزریق می کنید پر از هوا شود. این کار به این دلیل انجام می‌شود که ویال دارای خلاء است و برای تنظیم فشار باید به مقدار مساوی هوا اضافه کنید. این کار کشیدن دارو به داخل سرنگ را نیز آسان می‌کند. اگر این مرحله را فراموش کردید، همچنان می توانید دارو را از ویال خارج کنید.
3. هوا را داخل ویال وارد کنید. درپوش را از سوزن بردارید و سوزن را از درپوش لاستیکی در بالای ویال فشار دهید. تمام هوا را به داخل ویال وارد کنید. مراقب باشید برای تمیز نگه داشتن سوزن به آن دست نزنید.
4. دارو را کنار بگذارید. ویال و سرنگ را وارونه بچرخانید تا سوزن به سمت بالا باشد و پیستون را به عقب بکشید تا مقدار صحیح دارو خارج شود.
5. حباب های هوا را خارج کنید. روی سرنگ ضربه بزنید تا حباب‌ها بالا بیایند و به آرامی پیستون را فشار دهید تا حباب‌های هوا بیرون بروند.

۶. دارو را تزریق کنید

سرنگ را مانند دارت نگه دارید و با زاویه 90 درجه وارد ماهیچه کنید. شما باید سوزن را سریع اما کنترل شده وارد کنید. پیستون را به آرامی فشار دهید تا دارو به عضله تزریق شود.

۷. سوزن سرنگ را بیرون بیاورید

سرنگ را به سرعت بیرون بیاورید و آن را در ظرف ضد سوراخ شدن بیندازید. درپوش را دوباره روی سوزن قرار ندهید. این ظرف یک ظرف قرمز رنگ است که برای جمع آوری زباله های پزشکی مانند سوزن و سرنگ استفاده می‌شود و می توانید آن را از هر داروخانه ای خریداری کنید. شما نباید هیچ یک از این مواد را در زباله های معمولی قرار دهید، زیرا سوزن می‌تواند برای هر کسی که زباله ها را کنترل می‌کند، خطرناک باشد.

۸. به محل تزریق فشار وارد کنید

از یک تکه گاز برای اعمال فشار کم به محل تزریق استفاده کنید. حتی می توانید ناحیه مورد نظر را ماساژ دهید تا به جذب دارو در عضله کمک کنید. دیدن خونریزی خفیف طبیعی است. در صورت لزوم از بانداژ استفاده کنید.

نکاتی برای تزریق راحت‌تر

برای به حداقل رساندن ناراحتی احتمالی قبل از تزریق:

• قبل از اینکه محل تزریق را با پد الکلی تمیز کنید، یخ یا کرم بی‌حس‌کننده موضعی بدون نسخه را روی محل تزریق بمالید.
•  قبل از تزریق اجازه دهید الکل کاملا خشک شود. در غیر این صورت ممکن است باعث سوزش شود.
• قبل از کشیدن دارو به داخل سرنگ، ویال دارو را با مالش بین دستان خود گرم کنید.
• از شخصی که به او اعتماد دارید بخواهید این تزریق را برای شما انجام دهد. برخی افراد در تزریق توسط خودشان مشکل دارند.

عوارض تزریق اشتباه آمپول عضلانی

تزریق اشتباه آمپول عضلانی می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری به‌دنبال داشته باشد. اگر آموزش تزریق عضلانی را ندیده باشید و سوزن را به‌جای بافت عضلانی، وارد رگ‌های خونی، بافت چربی یا اعصاب اصلی کنید، مشکلاتی نظیر آسیب شدید عصبی، عفونت‌ عمیق بافتی، خونریزی داخلی و حتی فلج موقت یا دائم اندام رخ می‌دهد که نیازمند مداخله فوری پزشکی است.

در ادامه رایج‌ترین عوارض تزریق اشتباه آمپول عضلانی را نام برده و شرح داده‌ایم.

درد شدید در محل تزریق

احساس درد ملایم پس‌از تزریق طبیعی است، اما درد شدید، ناگهانی و تیرکشنده نشانۀ یک مشکل اساسی است. این وضعیت معمولا زمانی رخ می‌دهد که مایع دارو به‌جای عضله، در بافت چربی تزریق شود یا سوزن مستقیما با یک عصب برخورد کند. همچنین تزریق سریع دارو یا سرد بودن مایع آمپول می‌تواند این درد حاد را ایجاد کند.

احساس گزگز یا بی‌حسی

اگر بعداز آمپول زدن به باسن یا عضلات دیگر، در محل تزریق عضلانی احساس بی‌حسی، گزگز و سوزن‌سوزن دارید، این زنگ خطر جدی آسیب عصبی است. اگر تزریق عضلانی (به‌ویژه در بافت باسن) درست انجام نشود، سوزن یا ماده دارویی عصب سیاتیک را تحریک می‌کند و به آن آسیب می‌زند. احساس گزگزی که بعداز تزریق آمپول عضلانی تا پایین پا امتداد می‌یابد، درصورت عدم درمان، به ضعف حرکتی منجر خواهد شد.

قرمزی، تورم یا گرما در محل تزریق

بروز هم‌زمان این سه علامت، نشانۀ التهاب شدید یا شروع یک عفونت باکتریایی (مانند آبسه عضلانی) است. اگر اصول استریل در زمان تزریق رعایت نشود یا بدن به ماده تزریق شده واکنش بافتی شدید نشان دهد، جریان خون در محل تزریق عضلانی در ران یا هر قسمت دیگر افزایش یافته و محل تزریق قرمز، متورم، داغ و دردناک می‌شود.

ترشح در محل تزریق

خروج هرگونه مایع زرد رنگ، چرک یا ترشحات بدبو از محل تزریقات عضلانی نشانه قطعی بروز عفونت و تشکیل آبسه است. این عارضه زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها به عمق بافت عضلانی نفوذ کرده باشند. این وضعیت به‌هیچ‌وجه با درمان خانگی بهبود نمی‌یابد و نیازمند تجویز آنتی‌بیوتیک توسط پزشک است.

خونریزی طولانی مدت

کمی خونریزی در محل تزریق عضلانی آمپول طبیعی است، اما اگر این خونریزی بند نمی‌آید، احتمالا سوزن اشتباهی وارد یک رگ خونی بزرگ در عمق بافت شده است. این مشکل در افرادی که داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند شدیدتر است و درصورت عدم کنترل، می‌تواند باعث تجمع خون در زیر پوست و تشکیل هماتوم (کبودی و تورم دردناک) شود.

علائم واکنش آلرژیک

واکنش آلرژیک بعداز تزریق عضلانی یک وضعیت تهدیدکننده است که به دلیل حساسیت دارویی رخ می‌دهد. علائم آن شامل خارش شدید، بروز کهیر در سراسر پوست، تورم لب‌ها، زبان یا گلو، تنگی نفس، سرگیجه شدید و افت ناگهانی فشار خون (شوک آنافیلاکسی) است که باید فوراً به اورژانس گزارش شود.

فیلم تزریق عضلانی آمپول

برای آموزش تزریق عضلانی در منزل، نگاهی به این فیلم تزریق عضلانی آمپول به پشت بیندازید. این فیلم شامل آموزش صحیح تزریق عضلانی است و در آن محل دقیق آمپول عضلانی و مراحل تزریق را گام‌به‌گام می‌بینید.

تفاوت تزریق عضلانی با تزریق وریدی و زیرجلدی

تزریق دارو به بدن روش‌های مختلفی دارد که هرکدام برای هدف، سرعت اثرگذاری و داروی خاصی طراحی شده‌اند. سه روش پرکاربرد تزریق یعنی عضلانی (IM)، وریدی (IV) و زیرجلدی (SC) تفاوت‌های ساختاری و عملکردی مهمی با یکدیگر دارند. اول بخوانید تزریق زیرجلدی چیست؛ سپس برای درک بهتر، تفاوت‌های این سه روش را در جدول زیر مقایسه کنید.

کلام آخر دکتردکتر

تزریق عضلانی یک اقدام تخصصی برای دارورسانی سریع‌تر و مؤثرتر به بدن در شرایط ویژه است که موفقیت و ایمنی آن در گروی سه اصل حیاتی است: شناخت دقیق آناتومی بدن برای انتخاب محل مناسب (مانند بازو، ران یا باسن)، تسلط بر زاویه استاندارد ۹۰ درجه و رعایت بی‌قیدوشرط اصول استریل. ما در این راهنما اموزش تزریق عضلانی بدون درد را ارائه کردیم و نکات آن را گفتیم، اما شما بدانید که برای پیشگیری از آسیب به اعصاب یا عروق خونی، این باید زیر نظر پزشک یا پرستار آموزش‌دیده انجام شود. توصیه می‌شود بدون آموزش عملی و حضوری اقدام به این کار نکنید.

برای تزریق آمپول عضلانی im به نزدیک‌ترین درمانگاه بروید و این وظیفۀ حساس را به فردی ماهر و باتجربه بسپارید.

منابع

healthline

who

سؤالات متداول