سرویسیت یا زخم دهانۀ رحم، التهاب تورم قسمت پایینی و باریک رحم است که به داخل واژن باز میشود. نشانههای احتمالی آن شامل خونریزی بین دورههای قاعدگی، درد هنگام رابطۀ جنسی یا زمان معاینۀ لگن و ترشحات غیرطبیعی واژن است. باوجوداین، ممکن است دچار این عارضه باشید اما هیچکدام از این علائم را تجربه نکنید. در ادامه علت این بیماری و روشهای درمان خانگی زخم دهانه رحم را بررسی میکنیم. به سؤال برای زخم دهانه رحم چی خوبه درمان خانگی نیز پاسخ میدهیم. همراهمان بمانید.
زخم دهانه رحم چیست؟
دهانۀ رحم گذرگاه باریکی است که رحم و واژن را به هم متصل میکند. اگر این بخش بر اثر عفونت باکتریایی یا عوامل محرک دچار زخم شود، به آن زخم دهانۀ رحم یا سرویسیت (Cervicitis) میگویند. وقتی بافت دهانۀ رحم شما زخم میشود، متورم شده و ممکن است راحتتر خونریزی کند. این وضعیت نشانههایی مانند ترشحات واژینال شبیه به چرک، خونریزی نامنظم واژن یا درد هنگام رابطۀ جنسی دارد. برخی افراد هرگز این نشانهها را تجربه نمیکنند؛ بنابراین علاوهبراینکه باید بدانید عفونت واژن چیست؟، مراجعۀ منظم به پزشک برای معاینه (حتی زمانی که فکر میکنید هیچ مشکلی وجود ندارد) را جدی بگیرید و طبق توصیۀ او برای درمان خانگی زخم دهانه رحم اقدام کنید.
علت زخم دهانه رحم
شایعترین دلیل سرویسیت، عفونت است. عفونتهایی که منجر به زخم دهانۀ رحم میشوند، ممکن است در طول فعالیت جنسی گسترش پیدا کنند؛ اما همیشه اینطور نیست. زخم دهانۀ رحم دو نوع حاد یا مزمن دارد. نوع اول بهطور معمول ناشی از عفونت بوده و بهتر است بهکمک درمان خانگی زخم دهانه رحم و روشهای پزشکی درمان شود. در مقابل، حالت مزمن در بیشتر مواقع ناشی از عفونت نیست و نشانههای آن ممکن است خفیفتر باشند؛ اما مدت زمان بیشتری طول میکشند.
عفونتهای باکتریایی و ویروسی
در بیشتر اوقات، عفونتهای باکتریایی و ویروسی که باعث زخم دهانۀ رحم میشوند، از طریق تماس جنسی انتقال مییابند. رایجترین دلیل عفونی این بیماری، باکتریهایی مانند کلامیدیا تراکوماتیس و نایسریا گونورهآ (سوزاک) است. ویروس هرپس سیمپلکس یا تبخال تناسلی (HSV)، تریکوموناس واژینالیس و مایکوپلاسما جنیتالیوم نیز در بروز این بیماری نقش دارند. در بیشتر مواقع، عامل بیماریزا قابل تشخیص نیست. بعضی منابع نیز عفونت با ویروس اچپیوی (HPV) را جزو دلایل احتمالی زخم دهانۀ رحم آوردهاند.
آسیب ناشی از زایمان یا رابطه جنسی
دهانۀ رحم در حین زایمان ممکن است آسیب ببیند و پاره شود که شرایط مناسبی برای عفونت فراهم میکند. این عفونت باعث ایجاد نوعی فرایند التهابی موضعی، یعنی سرویسیت و گسترش آن به اندامهای تناسلی داخلی میشود. همچنین بارداری ممکن است روی سطح هورمونها تأثیر بگذارد (برهمخوردن تعادل بین استروژن و پروژسترون) و منجر به زخم دهانۀ رحم شود؛ زیرا این قسمت از بدن طی این دوران حساستر است
فعالیت جنسی مکرر یا استفاده از وسایل پیشگیری از بارداری مانند آییودی نیز ممکن است باعث تورم و التهاب دهانۀ رحم شود. حساسیت به اسپرمکشهای ضدبارداری، دوشهای واژینال یا لاتکس موجود در کاندومها از دیگر دلایل احتمالی این بیماری هستند. علاوهبراین، شروع رابطۀ جنسی از سن پایین، داشتن شریک جنسی جدید، شرکای جنسی متعدد و شریک جنسیای که همزمان با افراد دیگر نیز ارتباط دارد، احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش میدهد.
بیماریهای زمینهای و التهاب مزمن
برهمخوردن تعادل طبیعی باکتریهای واژن (مثل واژینوز باکتریال)، باعث ایجاد التهاب طولانیمدت در دهانۀ رحم میشود. اختلالات ایمنی نیز در بروز این بیماری نقش دارند. برای مثال، ضعف سیستم ایمنی که اغلب ناشی از بیماریهایی مانند ایدز است، توانایی بدن را برای مبارزه با عفونتهایی که منجر به سرویسیت میشوند، کم میکند. کاهش قدرت ایمنی بدن باعث میشود عفونتهایی مانند کلامیدیا، سوزاک و تبخال راحتتر شکل گیرند.
سایر دلایل سرویسیت عبارتاند از:
- واردکردن تامپونها، شیافهای واژینال یا دیافراگمها به داخل واژن ممکن است دهانۀ رحم را تحریک کند یا به آن آسیب برساند. این وسایل نباید بیشتر از زمان معمول در جای خود بمانند.
- درمانهای سرطان یا مراحل پیشرفتۀ سرطان دهانۀ رحم، روی بافت دهانۀ رحم تأثیر میگذارند؛ البته بهندرت به بروز نشانههای زخم دهانۀ رحم منجر میشوند.
- قرارگرفتن در معرض بعضی از مواد شیمیایی مانند خوشبوکنندههای زنانه.
درمان خانگی زخم دهانه رحم
اگر سرویسیت ناشی از بیماریهای مقاربتی باشد، پزشکان بهطور معمول آنتیبیوتیکها را برای درمان آن تجویز میکنند که برای رفع عفونت و درمان علائم این بیماری مؤثر است. در کنار مصرف دارو، برای تسکین علائم این بیماری درمان خانگی زخم دهانه رحم نیز پیشنهاد میشود. البته برای انتخاب روش مناسب با پزشک مشورت کنید.
رعایت بهداشت ناحیه تناسلی
پرهیز از دوشهای واژینال، تامپونها، دیافراگمها و محصولات زنانۀ معطر، خطر تحریک شدن دهانۀ رحم را کاهش میدهد. برای رعایت بهداشت فردی، لباس زیر نخی سبک و گشاد بپوشید؛ چون تجمع رطوبت و باکتریهایی را که منجر به عفونت شوند، کاهش میدهد. لباس زیر خود را نیز بهصورت منظم عوض کنید و محیط واژن را خشک نگه دارید.
استفاده از پروبیوتیکها و تغذیه سالم
طبق مطالعۀ معتبری در سال ۲۰۱۴، پروبیوتیکها ممکن است به درمان واژینوز باکتریایی، یکی از دلایل سرویسیت، کمک کنند. ماست یونانی، کفیر، کلمترش و کیمچی سرشار از این مواد هستند. پروبیوتیکها بهشکل مکمل نیز در دسترس هستند و امکان خرید آنلاین آنها وجود دارد.
تغذیۀ سالم از دیگر روشهای درمان خانگی زخم دهانه رحم و حفظ سلامت واژن است. در این دوران برای کاهش التهاب، تقویت سیستم ایمنی و متعادل کردن میکروبیوم واژن، غذاهای زیر را بیشتر مصرف کنید:
- سبزیجات تخمیرشده: کلمترش، کیمچی و میسو باکتریهای مفیدی را برای حمایت از میکروبیوم وارد بدن میکنند.
- کامبوجا: نوعی چای تخمیرشدۀ گازدار که پروبیوتیکها را تأمین میکند.
- سیر: سیر بهدلیل خواص ضدباکتریایی قویاش شناخته شده است و به مبارزه با عفونتها کمک میکند. برای درمان خانگی زخم دهانه رحم با سیر، مکمل آن را نیز میتوانید مصرف کنید.
- سبزیجات برگدار: اسفناج، کلمپیچ و کلم بروکلی سرشار از فولات و فیبر هستند و عملکرد سیستم ایمنی را تقویت میکنند.
- اسیدهای چرب امگا ۳: ماهی سالمون، بذر کتان و گردو به کاهش التهاب کمک میکنند.
در مقابل، مصرف قند تصفیهشده را برای جلوگیری از رشد بیش از حد مخمرها، کنترل کنید. غذاهای فرآوریشده نیز رشد باکتریهای مضر را افزایش میدهند.
استفاده از گیاهان دارویی و روشهای طبیعی (با احتیاط و نظر پزشک)
نحوۀ آمادهسازی و استفاده از داروهای گیاهی، تأثیر زیادی بر اثربخشی آنها دارد؛ پس باید همراه با احتیاط و زیر نظر پزشک باشد. گیاهان خاصی در درمان خانگی برای زخم دهانه ی رحم مفید، کاهش التهاب و مبارزه با عفونتها استفاده میشوند؛ برای مثال ترکیب اسپیره کوهی، (دانۀ) کتان، گل همیشهبهار و پای شیر. سایر گیاهان دارویی مؤثر در درمان خانگی زخم دهانه رحم عبارتاند از:
- سرخارگل (اکیناسه): این گیاه سیستم ایمنی را تقویت کرده و به دفع عفونتها کمک میکند.
- خوک طلایی (گلدن سیل): این گیاه بهدلیل خواص ضدباکتریایی قویاش شناخته میشود و با عفونتهای باکتریایی مقابله میکند.
- گل همیشهبهار (کالاندولا): این گل اغلب روی پوست استفاده میشود و التهاب را تسکین میدهد.
- گل پامچال: این گیاه خاصیت ضدالتهابی دارد و در کاهش التهاب دهانۀ رحم و درمان آن مفید است.
براساس تحقیق معتبری در سال ۲۰۱۴، بعضی گیاهان دارویی چینی بهعلت اثر ضدالتهابی ممکن است در درمان سرویسیت مؤثر باشند. متخصصان طب تلفیقی میگویند: «ترکیب طب سنتی چینی با درمانهای مدرن راهی امیدوارکننده برای بهبود سرویسیت است.»
همچنین اسانسهای روغنی مانند روغن درخت چای و روغن اسطوخودوس به مبارزه با میکروبها کمک میکنند و برای درمان خانگی زخم دهانه رحم استفاده میشوند. باوجوداین، از مصرف خودسرانۀ فرآوردههای معطر و محرک در ناحیۀ تناسلی خودداری کنید؛ چون التهاب و حساسیت پوستی را بیشتر میکند.
درمان خانگی زخم دهانه رحم با عسل
طی مطالعۀ کوچکی در سال ۲۰۱۸ دربارۀ درمان خانگی زخم دهانه رحم با عسل، ۹۷ بیمار بهمدت دو هفته با ترکیب خاکشیر و عسل داخل واژن درمان شدند. یک هفته بعد از پایان درمان، علائم بالینی بررسی شد.
از میان ۹۷ بیمار شرکتکننده، ۷۲ نفر برای معاینه و بررسی نتیجۀ درمان مراجعه کردند. تمام علائم مربوط به واژن مانند تحریکپذیری، خارش، ترشحات غیرطبیعی، خونریزی، درد بعد از رابطۀ جنسی، حساسیت و همچنین تغییرات در اندازه و شکنندگی زخم دهانۀ رحم، بهطور چشمگیری نسبت به قبل از درمان بهبود یافتند. هیچ عارضۀ جدی نیز مشاهده نشد. تنها پنج بیمار که دارو برای عفونت واژن مصرف کردند، دچار خارش واژینال شدند که طی ۳ تا ۴ روز رفع شد.
محققان نتیجه گرفتند که استفاده موضعی از ترکیب خاکشیر و عسل داخل واژن ممکن است در درمان علائم بالینی سرویسیت، بدون توجه به علت ایجاد آن، مؤثر باشد و عوارض شدید یا جدی ایجاد نمیکند. گرچه، این روش هنوز درمان اصلی نیست و بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
اجتناب از رابطه جنسی تا بهبودی
برای جلوگیری از انتقال عفونت باکتریایی به شریک جنسی خود، تا زمانی که درمان را کامل نکردهاید، از برقراری رابطۀ جنسی خودداری کنید. همچنین اگر علت بیماری عفونت مقاربتی است، شریک جنسی شما نیز باید برای درمان اقدام کند تا جلوی عفونت مجدد گرفته شود.
تغییر سبک زندگی برای پیشگیری و درمان
برای پیشگیری از سرویسیت به نکات زیر دقت کنید:
- از محرکهایی مثل دوش واژینال و تامپونهای معطر بپرهیزید.
- مطمئن شوید هرگونه جسم خارجی که وارد واژن خود میکنید (مانند تامپون)، بهدرستی در جای خود قرار گرفته باشد. از دستورالعملهای مربوط به مدت نگهداری آن داخل واژن، دفعات تعویض یا فواصل تمیزکردن آن پیروی کنید.
- مطمئن شوید شریک جنسی شما مبتلا به بیماریهای مقاربتی نیست. او و شما نباید با دیگران رابطۀ جنسی داشته باشید. همچنین برای کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مقاربتی، از کاندوم استفاده کنید.
در طول دورۀ درمان خانگی زخم دهانه رحم، ورزش و استراحت را نیز جدی بگیرید. ورزش استرس را کاهش میدهد، روحیه را بهبود میبخشد و سلامت جسمانی شما را تقویت میکند. از تمرینهای بیش از حد سخت یا آنهایی که ممکن است به وضعیت شما آسیب بزنند، خودداری کنید. ورزشهای مناسب در دوران بهبودی عبارتاند از:
- پیادهروی سبک؛
- تمرینهای کششی؛
- یوگای سبک.
کنترل بیماریهای زمینهای
دیابت تأثیر زیادی بر سلامت و ایمنی پوست دارد و درصد زیادی از بیماران مبتلا به التهاب واژن (واژینیت) و عفونتهای دهانۀ رحم، از حساسیت، درد و سوزش شکایت دارند. علاوهبراین، این بیماری با تضعیف سیستم ایمنی، خطر عفونتها و ترمیم ضعیفتر بافتها را افزایش میدهد. بنابراین برای جلوگیری از زخم دهانۀ رحم، قند خون خود را کنترل کنید. گرچه ارتباط مستقیمی بین سرویسیت و فشار خون نیست، فشار خون بالا بیماری مزمنی است که بر سلامت عمومی و پاسخ التهابی بدن اثر میگذارد. با کنترل آن جلوی ابتلا به سایر بیماریها را میگیرید.
اجتناب از دخانیات و الکل
سیگارکشیدن با افزایش خطر عفونتهای دهانۀ رحم مرتبط بوده و ممکن است عملکرد دفاع ایمنی موضعی را تغییر دهد؛ پس به ماندگاری یا مزمنشدن عفونت کمک میکند. مصرف الکل نیز با افزایش احتمال ابتلا به عفونتهای مقاربتی مرتبط است که علت اصلی التهاب دهانۀ رحم محسوب میشوند.
مدیریت استرس و خواب کافی
استرس زیاد سیستم ایمنی را ضعیف میکند؛ بنابراین توانایی بدن در مبارزه با عفونتها، مانند آنهایی که باعث التهاب دهانۀ رحم میشوند، کمتر خواهد شد. تکنیکهای رایج کاهش استرس و تقویت سلامت کلی بدن عبارتاند از:
- تمرینهای مراقبه و ذهنآگاهی؛
- یوگا و تایچی؛
- تمرینهای تنفس عمیق؛
- آرامسازی پیشروندۀ عضلات.
خواب کافی نیز برای تقویت سیستم ایمنی ضروری است، بدن هنگام خواب سلولهای آسیبدیده را ترمیم میکند و ماهیچه میسازد. برای بهبود کیفیت خواب خود به نکات زیر دقت کنید:
- داشتن برنامۀ خواب منظم؛
- ایجاد روتین آرامشبخش قبل از خواب؛
- خودداری از مصرف کافئین و استفاده از گوشی قبل از خواب؛
- اطمینان از راحتی محل خواب.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
بهطور معمول، سرویسیت هیچ علامت و نشانهای ندارد و ممکن است پزشک فقط هنگام معاینۀ لگن متوجه آن شود. باوجوداین، در شرایط زیر توصیه میکنیم به پزشک مراجعه کنید:
خونریزی شدید یا طولانی
خونریزی شدید یا طولانی در طول ماه یا خونریزی واژینال پس از رابطۀ جنسی که با دورۀ قاعدگی مرتبط نیست.
درد یا ترشحات غیرمعمول
ترشحات مداوم و غیرطبیعی واژن (زرد، خاکستری یا سفید) نیاز به بررسی پزشکی دارند. ادرار و رابطۀ جنسی نیز نباید دردناک باشند.
عدم بهبود با روشهای خانگی
روشهای درمان خانگی زخم دهانه رحم همیشه مؤثر نیستند و در صورت مشاهدۀ مجدد علائم بیماری، به متخصص مراجعه کنید.
کلام آخر دکتردکتر
زخم دهانۀ رحم ممکن است بهصورت اتفاقی هنگام معاینۀ رایج لگن تشخیص داده شود و اگر علت آن عفونت نباشد، اغلب نیازی به درمان نیست. بعضی مواقع نشستن کوتاهمدت در آب ولرم ممکن است به کاهش التهاب کمک کند؛ اما در صورت مشاهدۀ ترشحات غیرعادی واژن، خونریزی حین رابطۀ جنسی و ادرار دردناک، به متخصص زنان یا پزشک عمومی مراجعه کنید. همچنین برای درمان خانگی زخم دهانه رحم در بارداری هرگز خودسرانه عمل نکنید. توصیه میکنیم برای اطلاعات بیشتر دربارۀ روشهای درمان خانگی زخم دهانه رحم و این بیماری نظر بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر را بپرسید که آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی سؤالهای شما باشند.
سوالات متداول
