یبوست در پریودی یکی از مشکلات گوارشی شایع است که بسیاری از زنان در روزهای قبل یا حین قاعدگی دچار آن میشوند. تغییرات هورمونی، کاهش حرکات طبیعی روده، تغییر رژیم غذایی، کمآبی بدن و حتی کاهش فعالیت بدنی در این دوران میتوانند باعث سفتشدن مدفوع و دشوارشدن دفع شوند. این وضعیت ممکن است دردهای شکمی و ناراحتیهای دوران قاعدگی را نیز تشدید کند. خبر خوب این است که یبوست در بیشتر موارد موقتی است و با چند اقدام ساده مانند اصلاح تغذیه، مصرف مایعات کافی و افزایش تحرک میتوان آن را کنترل کرد. در این مقاله بررسی میکنیم که چرا نفخ و یبوست در پریودی رخ میدهد، چه عواملی خطر ابتلا به آن را افزایش میدهند، چگونه میتوان آن را بهسرعت برطرف کرد و چه راهکارهایی برای پیشگیری از این مشکل در چرخههای قاعدگی بعدی وجود دارد.
دلیل یبوست در پریودی چیست؟
مانند بسیاری از علائم قاعدگی، متخصصان هنوز بهطور قطعی نمیدانند چرا برخی افراد در دوران پریود دچار یبوست میشوند. بااینحال، نوسانات هورمونهای پروژسترون و استروژن مهمترین عامل شناختهشده هستند. علاوهبر این، برخی بیماریهای زمینهای نیز میتوانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند.
بیماریهای زمینهای یکی از دلایل یبوست در پریودی
برخی بیماریها احتمال یبوست در دوران قاعدگی را افزایش میدهند. مثلاً، افراد مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر (IBS) یا آندومتریوز بیشتر از دیگران در روزهای اول پریود دچار یبوست میشوند.
همچنین اگر قاعدگیهای بسیار دردناکی دارید، احتمال بروز یبوست در این دوران نیز بیشتر است.
تغییرات رژیم غذایی و یبوست در پریودی
اگر در دوران پریود بیشتر از همیشه هوس شکلات، چیپس یا خوراکیهای شیرین میکنید، این موضوع کاملاً طبیعی است. تغییرات هورمونی در فاز لوتئال باعث افزایش اشتها و میل به غذاهای پرچرب و پرقند میشوند.
این تغییرات غذایی میتوانند عملکرد دستگاه گوارش را نیز تحتتأثیر قرار دهند. مصرف بیشتر غذاهای فراوریشده یا چرب ممکن است قوام، دفعات دفع و حتی بوی مدفوع را تغییر دهد.
برای حفظ سلامت دستگاه گوارش در این دوران، بهتر است مصرف قندهای تصفیهشده، تنقلات فراوریشده و غذاهای بسیار چرب را محدود کرده و در عوض از غذاهای کامل، سرشار از فیبر و مایعات کافی استفاده کنید.
استرس و اضطراب و تأثیر آن بر یبوست در پریودی
احساس استرس، اضطراب یا نوسانات خلقی در دوران قاعدگی کاملاً شایع است و این وضعیت روی عملکرد روده نیز اثر میگذارد. هورمونهای استرس میتوانند سرعت حرکت روده را کم یا زیاد کنند و درنتیجه باعث یبوست یا اسهال شوند.
این اتفاق بهدلیل ارتباط نزدیک بین مغز و روده رخ میدهد؛ سیستمی که به آن محور مغزـروده گفته میشود و ارتباطی دوطرفه بین دستگاه عصبی و دستگاه گوارش برقرار میکند.
وقتی سطح استرس افزایش مییابد، روده نیز حساستر میشود. برخی پژوهشها نشان دادهاند که روشهایی مانند هیپنوتراپی متمرکز بر روده (Gut-directed hypnotherapy) که با هدف بهبود ارتباط مغز و روده انجام میشود، ممکن است در کاهش علائم سندرم روده تحریکپذیر، و همچنین، کاهش تشدید مشکلات گوارشی مرتبط با استرس در دوران قاعدگی مؤثر باشد.
یبوست در پریودی و تغییرات هورمونی
اصلیترین دلیل یبوست در پریودی معمولاً هورمونها هستند؛ بهویژه پروستاگلاندینها و پروژسترون. این پیامرسانهای شیمیایی طبیعی، چرخه قاعدگی را تنظیم میکنند، اما همزمان بر عملکرد روده نیز تأثیر میگذارند. اگر استرس، اضطراب یا تغییر در رژیم غذایی را هم به این عوامل اضافه کنیم، بهراحتی میتوان فهمید چرا عملکرد دستگاه گوارش در این دوران غیرقابلپیشبینی میشود.
افزایش سطح پروستاگلاندینها و یبوست در پریودی
در آستانه شروع قاعدگی، سلولهای رحم پروستاگلاندین ترشح میکنند تا انقباضات رحمی لازم برای ریزش پوشش داخلی رحم ایجاد شود. بخشی از این مواد وارد جریان خون میشوند و روی سایر عضلات بدن، ازجمله عضلات روده، نیز اثر میگذارند.
این موضوع میتواند باعث بروز علائم گوارشی زیر شود:
- گرفتگی و درد شکم؛
- تهوع یا ناراحتی معده؛
- اسهال یا شلشدن مدفوع.
پروستاگلاندینها همچنین باعث میشوند بدن آب کمتری نگه دارد؛ درنتیجه ممکن است مدفوع نرمتر شده و دفعات دفع افزایش یابد.
افزایش سطح پروژسترون و میزان اثرگذاری آن بر یبوست در پریودی
پروژسترون نیز در طول چرخه قاعدگی دچار نوسان میشود. این هورمون پس از تخمکگذاری افزایش مییابد تا بدن را برای بارداری احتمالی آماده کند و اگر لقاح رخ ندهد، سطح آن کاهش پیدا میکند.
افزایش پروژسترون میتواند سرعت هضم غذا را کاهش دهد و باعث نفخ و یبوست در پریودی یا احساس سنگینی شکم شود.
البته در برخی افراد، این هورمون نتیجهای کاملاً برعکس دارد و باعث شلشدن مدفوع یا اسهال میشود. همچنین افرادی که از قبل به بیماریهای گوارشی مانند سندرم روده تحریکپذیر (IBS) یا بیماری کرون مبتلا هستند، معمولاً در این دوره تشدید علائمی مانند درد شکم، سردرد و تغییر در عادات دفع را مشاهده میکنند.
درمان سریع یبوست در پریودی
یبوست بهتنهایی آزاردهنده است، چه برسد به اینکه همزمان با سایر علائم قاعدگی مانند درد، نفخ و خستگی رخ دهد. خوشبختانه، راهکارهای سادهای وجود دارند که میتوانند به کاهش یبوست و بهبود عملکرد دستگاه گوارش در این دوران کمک کنند.
برای درمان یبوست در پریودی مصرف فیبر را افزایش دهید
فیبر باعث افزایش حجم مدفوع میشود و عبور آن را از روده آسانتر میکند. این موضوع بهویژه در دوران قاعدگی اهمیت دارد، زیرا تغییرات هورمونی ممکن است حرکات روده را کند کنند.
برخی از خوراکیهای سرشار از فیبر عبارتاند از:
- سیب؛
- لوبیا؛
- عدس؛
- سبزیجات برگ سبز تیره؛
- غلات کامل.
برای درمان یبوست در پریودی، آب بیشتری بنوشید
کمآبی بدن میتواند احتمال یبوست در پریودی را افزایش دهد. به خاطر داشته باشید که آب موردنیاز بدن فقط از نوشیدنیها تأمین نمیشود و غذاهایی مانند سوپ، میوههای آبدار و سبزیجات نیز در تأمین مایعات بدن نقش دارند.
اگر نوشیدن آب ساده برایتان دشوار است، آب گرم همراه با آبلیمو یکی از روشهای خانگی رایج برای کمک به رفع یبوست محسوب میشود. همچنین اگر به آب گازدار علاقه دارید، لازم نیست آن را کنار بگذارید؛ برخی مطالعات نشان دادهاند که نوشیدنیهای گازدار ممکن است به بهبود یبوست کمک کنند.
برای درمان یبوست در پریودی، برای ورزش زمان بگذارید
فعالیت بدنی باعث تحریک حرکات روده میشود و به عبور راحتتر مدفوع کمک میکند. ممکن است هنگام دردهای قاعدگی انگیزهای برای ورزش نداشته باشید، اما حتی یک پیادهروی آرام ۲۰ دقیقهای نیز میتواند اثر مثبتی بر عملکرد دستگاه گوارش داشته باشد. میتوانید برای مدیریت درد از مفنامیک اسید؛ داروی کاهش درد پریودی استفاده کنید.
برای درمان یبوست در پریودی، دفع مدفوع را به تأخیر نیندازید
اگر عادت دارید پس از احساس نیاز به دفع، آن را به تعویق بیندازید، بهتر است این عادت را ترک کنید.
نگهداشتن مدفوع باعث میشود آب بیشتری از آن جذب شده و مدفوع سفتتر شود. درنتیجه، دفع آن دشوارتر و دردناکتر خواهد بود.
درصورت نیاز برای درمان یبوست در پریودی، از ملینهای ملایم استفاده کنید
ملینها بدون نسخه در بیشتر داروخانهها در دسترس هستند و برای درمان سریع یبوست در پریودی مؤثر، اما بهتر است پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید. ممکن است بسته به شرایط شما، استفاده از نرمکننده مدفوع یا نوع خاصی از ملین توصیه شود.
به خاطر داشته باشید که مصرف مکرر یا طولانیمدت برخی ملینها میتواند باعث وابستگی روده به دارو شود. بنابراین همیشه دستورالعمل مصرف روی بستهبندی یا توصیه پزشک را رعایت کنید.
بهترین خوراکیها برای رفع یبوست در قاعدگی
برای رفع یبوست در پریودی چی بخوریم؟ همانطور که گفتیم فیبر گزینه نخست است. سعی کنید هر روز یک تا دو وعده از میوهها، سبزیجات یا غلات کامل سرشار از فیبر را به رژیم غذایی خود اضافه کنید. برخی از بهترین گزینهها عبارتاند از:
- سیب؛
- گلابی؛
- موز؛
- تمشک؛
- انواع توتها؛
- بروکلی؛
- هویج؛
- آووکادو؛
- جو دوسر؛
- ذرت بوداده (پاپکورن) بدون کره و روغن زیاد.
افزایش فیبر در رژیم غذایی باید بهتدریج انجام شود. شاید باعث درمان سریع یبوست در پریودی نشود، اما اگر از چند روز جلوتر این کار را شروع کنید، احتمالاً از یبوست در زمان پریودی پیشگیری میشود.
چه داروهایی برای یبوست در زمان پریودی مناسب هستند؟
در ادامه به بررسی کامل داروهایی که می توانند به درمان یبوست در پریودی کمک کنند، پرداخته ایم:
ایبوپروفن یکی از داروهای مناسب یبوست در پریودی
ایبوپروفن یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) است که میتواند درد را کاهش دهد، التهاب را کنترل کند و درصورت مصرف حدود ۲۴ ساعت قبل از شروع قاعدگی، سطح پروستاگلاندینها را کاهش دهد. به همین دلیل، ممکن است به تسکین دردهای قاعدگی و ناراحتیهای گوارشی مرتبط با آن نیز کمک کند.
عوارض احتمالی ایبوپروفن عبارتاند از:
- سوزش سر دل؛
- تهوع؛
- استفراغ.
اگر معده حساسی دارید، سابقه زخم معده یا بیماریهای گوارشی، کلیوی یا سایر مشکلات پزشکی را دارید، پیش از مصرف منظم ایبوپروفن حتماً با پزشک مشورت کنید.
ملینها و درمان دارویی یبوست در پریودی
ملینها بهعنوان یک راهکار کوتاهمدت برای درمان سریع یبوست در پریودی استفاده میشوند و نباید بهطور مداوم یا خودسرانه مصرف شوند.
برخی از انواع ملینها عبارتاند از:
- ملینهای لغزنده مانند روغن معدنی (Mineral Oil)؛
- نرمکنندههای مدفوع مانند دوکوسات سدیم (Docusate Sodium).
پیش از مصرف هر نوع ملین، بهویژه اگر یبوست بهطور مکرر تکرار میشود یا بیماری زمینهای دارید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. مصرف نادرست یا طولانیمدت این داروها میتواند باعث وابستگی روده و کاهش عملکرد طبیعی آن شود.
قرصهای ضدبارداری از داروهای مناسب برای یبوست در پریودی
اگر بهطور مداوم دچار نفخ و یبوست در پریودی میشوید، مصرف قرصهای ضدبارداری ممکن است کمککننده باشند. این قرصها، هورمونها را تنظیم میکنند. مصرف آنها باید با تجویز و تشخیص پزشک متخصص زنان باشد و به همۀ افراد توصیه نمیشود.
راههای پیشگیری از یبوست در دوران قاعدگی
اگر تقریباً در هر چرخه قاعدگی دچار یبوست میشوید، با رعایت چند نکته میتوانید احتمال بروز یبوست در زمان پریودی را کاهش دهید یا حتی از آن پیشگیری کنید.
از روشهای هورمونی پیشگیری از بارداری (درصورت تجویز پزشک) استفاده کنید
روشهای هورمونی پیشگیری از بارداری، مانند قرصهای ضدبارداری، میتوانند با ثابتنگهداشتن سطح هورمونها به کاهش نوسانات هورمونی، و درنتیجه کاهش یبوست و سایر مشکلات گوارشی مرتبط با قاعدگی کمک کنند. این داروها علاوهبر جلوگیری از بارداری، مزایای دیگری نیز دارند، اما برای همه افراد مناسب نیستند. بنابراین قبل از مصرف، حتماً با پزشک مشورت کنید.
برای پیشگیری از یبوست در پریودی از غذاهای محرک دوری کنید
برای کاهش احتمال یبوست در پریودی، مصرف غذاهای فراوریشده و خوراکیهای سرشار از چربی، قند و نشاسته را محدود کنید. بهتر است این مواد غذایی را با میوهها و سبزیجات تازه، حبوبات و غلات کامل جایگزین کنید. همچنین با نزدیکشدن به زمان قاعدگی، تاحدامکان مصرف نوشیدنیهای کافئیندار و الکلی را کاهش داده و بهجای آنها آب یا دمنوشهای گیاهی بنوشید.
برای کنترل و پیشگیری از یبوست در قاعدگی، پروبیوتیکها را در رژیم غذایی خود بگنجانید
پروبیوتیکها در برخی افراد به بهبود یبوست و حفظ سلامت دستگاه گوارش کمک میکنند. مواد غذایی سرشار از پروبیوتیک عبارتاند از:
- ماست یونانی ساده؛
- کیمچی؛
- سبزیجات تخمیرشده یا شور طبیعی؛
- میسو.
درصورت تداوم مشکل یبوست در پریودی با پزشک مشورت کنید
اگر هر ماه یبوست شدید را دارید یا این مشکل کیفیت زندگی شما را تحتتأثیر قرار داده است، بهتر است با پزشک مشورت کنید. پزشک درصورت لزوم میتواند درمانهای مؤثرتری مانند نرمکنندههای مدفوع، ملینهای مناسب یا بررسی علتهای زمینهای را پیشنهاد دهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر عادات دفع ظرف چند روز پس از شروع قاعدگی به حالت طبیعی برگردند، معمولاً جای نگرانی نیست و یبوست به احتمال زیاد ناشی از تغییرات طبیعی هورمونی است.
اما اگر یبوست بیش از سه روز ادامه پیدا کند، فعالیتهای روزمره شما را مختل کند یا بهطور مکرر در هر چرخه قاعدگی رخ دهد، بهتر است برای بررسی علت با پزشک مشورت کنید.
همچنین درصورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه به پزشک ضروری است:
- درد بسیار شدید در دوران قاعدگی؛
- وجود خون در مدفوع؛
- کمردرد شدید یا مداوم؛
- خونریزی قاعدگی بسیار شدید؛
- درد ضرباندار در ناحیه لگن یا قسمت بالای پاها؛
- مشکلات گوارشی شدید و مداوم، چه در دوران قاعدگی و چه در سایر روزهای ماه؛
- تهوع و استفراغ در دوران قاعدگی.
آشنایی با علتها و راههای درمان حالت تهوع در پریودی، ارتباط بین کمخونی و پریودی و علت و درمان سردرد پریودی ممکن است کمککننده باشد.
کلام آخر دکتردکتر
یبوست در پریودی یکی از مشکلات شایع، اما معمولاً موقتی است که بیشتر بهدلیل تغییرات هورمونی، بهویژه نوسانات پروژسترون و پروستاگلاندینها، ایجاد میشود. در اغلب موارد، با رعایت رژیم غذایی سرشار از فیبر، نوشیدن آب کافی، فعالیت بدنی منظم و پرهیز از بهتعویقانداختن دفع مدفوع میتوان این مشکل را کنترل کرد. اگر یبوست شدید باشد، بیش از چند روز ادامه پیدا کند یا هر ماه بهطور مکرر رخ دهد، لازم است برای بررسی علتهای زمینهای و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید. تشخیص و درمان بهموقع میتواند از بروز ناراحتیهای بیشتر جلوگیری کرده و دوران قاعدگی را با آسایش بیشتری همراه کند. میتوانید در دکتردکتر در چند گام ساده از متخصص وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
سوالات متداول
