مفنامیک اسید نوعی داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) است که پزشک آن را برای درمان دردهای خفیف و نهچندان شدید تجویز میکند. این دارو همچنین برای کاهش دردهای قاعدگی (دیسمنوره) و تسکین علائمی که پزشک تشخیص میدهد، مصرف میشود. برای تهیۀ آن باید نسخۀ پزشک را داشته باشید. در ادامه بیشتر میگوییم اشکال مختلف این دارو مانند مفنامیک اسید 250 برای چیست و مصرف مفنامیک اسید برای پریودی و دردهای دیگر چه عوارضی دارد. همراهمان بمانید.
داروی مفنامیک اسید چیست؟
مفنامیک اسید (Mefenamic Acid) یکی از مشتقات آنترانیلیک اسید است که به گروه فناماتها از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) تعلق دارد. این دارو اثرات ضدالتهابی، ضددرد (آنالژزیک) و ضدتب دارد و برای تأثیرگذاری، مشابه سایر همخانوادۀ خود، آنزیم پروستاگلاندین سنتتاز (که در تولید پروستاگلاندینها نقش دارد) را مهار میکند. پزشک اغلب این دارو را برای کاهش درد و التهاب در بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۴ سال، فقط بهمدت چند روز (تا حدود یک هفته)، تجویز میکند؛ گرچه ممکن است مصارف دیگری نیز داشته باشد. درصورت لزوم، دربارۀ هدف استفاده از این دارو با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
اطلاعات دارویی مفنامیک اسید
اطلاعات دارویی مفنامیک اسید را در جدول زیر آوردهایم:
| نام دارو | مفنامیک اسید (Mefenamic Acid) |
| دستۀ دارویی | ضدالتهاب غیراستروئیدی و فناماتها |
| اشکال دارویی | کپسول ۲۵۰ میلیگرم و کپسول ۵۰۰ میلیگرم |
| کاربرد | تسکین دردهای خفیف تاحدی شدید و کاهش دردهای قاعدگی (دیسمنوره) |
| نحوۀ اثر | این دارو با مهار تولید پروستاگلاندینها (مواد ایجادکنندۀ درد و التهاب در بدن)، درد و التهاب را کاهش میدهد. |
| محدودۀ سنی مصرف | اغلب برای افراد بالای ۱۴ سال توصیه میشود. |
| مدت مصرف | بهطور معمول چند روز تا حداکثر یک هفته |
| نحوۀ دسترسی | پزشک باید مصرف آن را تجویز کند. |
موارد مصرف قرص مفنامیک اسید
این دارو علائم التهاب مانند قرمزی و ورم را کاهش میدهد و پزشک علاوهبرآن ممکن است برای شرایط زیر قرص مفنامیک اسید را تجویز کند:
- تسکین دردهای ناشی از قاعدگی (دیسمنوره): بهخصوص در افرادی که گرفتگی شدید دارند. از همان روز شروع پریود، مفنامیک اسید 500 را (اغلب هر ۸ ساعت یک بار) تا زمانی که درد قابلتحمل باشد (بهطور معمول ۲ تا ۳ روز بعد)، مصرف کنید. این دارو همچنین برای کاهش خونریزی شدید قاعدگی (منوراژی) و کاهش علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS) مؤثر است.
- تسکین دردهای عضلانی و اسکلتی: مصرف مفنامیک اسید خارجی یا داخلی برای تسکین دردهای آرتریت و سایر اختلالات اسکلتی-عضلانی مؤثر است. بهتر است بهمحض شروع درد، این دارو را مصرف کنید. مفنامیک اسید 250 برای دندان درد پس از جراحی یا کشیدن دندان نیز تجویز میشود و از شدت درد کم میکند. مصرف مفنامیک اسید برای تسکین درد پس از جراحی یا آسیبدیدگی و درد زایمان نیز مفید است.
- سردرد خفیف تا متوسط: این دارو با کاهش تولید پروستاگلاندینها (هورمونهای مرتبط با درد)، باعث گشادشدن رگهای خونی در مغز میشود و به بهبود سردرد کمک میکند؛ البته این دارو برای درمان میگرن توصیه نمیشود.
- تب ناشی از بعضی بیماریهای التهابی: مفنامیک اسید در کاهش تب نیز مؤثر است. این دارو در نقش یک عامل ضدتب، میزان موادی را که بدن در پاسخ به عفونت، التهاب یا آسیب آزاد میکند کاهش میدهد. بنابراین، دمای بدن کاهش مییابد و علائم بیماریهایی مانند آنفلوآنزا، سرماخوردگی و سایر عفونتها تسکین پیدا میکند. این دارو برای کاهش تب در کودکان بالای ۶ ماه باید طبق نظر پزشک استفاده شود.
- سردردهای مرتبط با هورمونها: سردردهای قاعدگی اغلب شدیدتر و طولانیتر از دیگر سردردها هستند. مفنامیک اسید بهدلیل توانایی در کاهش التهاب در ناحیۀ سر، در کاهش سردردهای قاعدگی مؤثر عمل میکند.
نحوه مصرف مفنامیک اسید چگونه است؟
مصرف مفنامیک اسید برای سرماخوردگی یا هر مشکل پزشکی دیگر، باید طبق دستور پزشک و دستورالعملهای روی نسخه یا برچسب دارو باشد. گاهی پزشک دُز دارو را تغییر میدهد و بهتر است همیشه کمترین دُز مؤثر برای کنترل درد را مصرف کنید. همچنین دُز مصرفی دارو یا دفعات مصرف آن را تغییر ندهید. زمان مصرف این دارو به نکات زیر نیز دقت کنید:
- برای جلوگیری از ناراحتی معده، آن را همراه با غذا یا شیر مصرف کنید.
- این دارو را با یک لیوان کامل آب (حدود ۲۵۰ تا ۳۵۰ میلیلیتر) مصرف کنید.
- درصورت استفاده از مفنامیک اسید برای سردرد یا سایر دردها، مدت مصرف نباید از ۷ روز بیشتر شود؛ مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.
- اگر یک نوبت از مصرف این دارو را فراموش کردید، بهمحض یادآوری آن را مصرف کنید. اما اگر زمان نوبت بعدی نزدیک است، دُز فراموششده را نادیده بگیرید و برنامه مصرف معمول خود را ادامه دهید. از مصرف همزمان دو دُز خودداری کنید.
مصرف مفنامیک اسید در بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۲ سال
- دُز استاندارد: ۱ قرص (۵۰۰ میلیگرم)، ۳ بار در روز.
مصرف مفنامیک اسید در سالمندان (بالای ۶۵ سال)
دُز مصرفی: مشابه دُز بزرگسالان است.
مصرف مفنامیک اسید در کودکان تا ۱۲ سال
توصیه میشود کودکان زیر ۱۲ سال، شربت مفنامیک اسید (۵۰ میلیگرم در ۵ میلیلیتر) را طبق دستورالعمل زیر مصرف کنند:
- ۶ ماه تا زیر ۲ سال: یک قاشق پیمانه (۵ میلیلیتر)؛
- ۲ سال تا زیر ۵ سال: دو قاشق پیمانه (۱۰ میلیلیتر)؛
- ۵ سال تا زیر ۹ سال: سه قاشق پیمانه (۱۵ میلیلیتر)؛
- ۹ سال تا ۱۲ سال: چهار قاشق پیمانه (۲۰ میلیلیتر).
زمان استفاده از این دارو برای کودکان به نکات زیر دقت کنید:
- دُزهای بالا درصورت نیاز قابلتکرار هستند؛ اما حداکثر تا ۳ بار در روز مجاز هستید.
- نحوۀ مصرف: بهتر است این شربت همراه با غذا یا بعد از آن به کودک داده شود.
- دورۀ درمان: بهجز در موارد خاص (مانند درمان بیماری استیل)، مصرف این دارو در کودکان نباید بیشتر از ۷ روز ادامه یابد.
عوارض مصرف مفنامیک اسید 500 یا 250 چیست؟
درصورت مشاهدۀ عوارض زیر، حتما به پزشک اطلاع دهید:
- واکنشهای آلرژیک: بثورات پوستی، خارش، کهیر، ورم صورت، لبها، زبان یا گلو. قرمزی، تاول، پوستهپوسته شدن یا جداشدن پوست (حتی داخل دهان)، لکههای گرد قرمز یا تیره روی پوست؛
- خونریزی: مدفوع خونی یا سیاه و قیری، استفراغ خونی یا مواد قهوهای شبیه تفالۀ قهوه، ادرار قرمز یا قهوهای تیره، لکههای قرمز یا بنفش روی پوست، کبودی یا خونریزی غیرعادی؛
- حملۀ قلبی: درد یا احساس فشار در قفسۀ سینه، شانهها، بازوها یا فک، تهوع، تنگی نفس، پوست سرد و مرطوب، احساس ضعف یا سبکی سر، افزایش یا افت شدید فشارخون؛
- نارسایی قلبی: تنگی نفس، ورم مچ پا، پاها یا دستها، افزایش ناگهانی وزن، ضعف یا خستگی غیرمعمول؛
- سکتۀ مغزی: بیحسی یا ضعف ناگهانی در صورت، دست یا پا، مشکل در صحبتکردن، گیجی، مشکل در راه رفتن، از دست دادن تعادل، سرگیجه، سردرد شدید، تغییر در بینایی.
- آسیب کلیه: کاهش مقدار ادرار، ورم مچ پا، دستها یا پاها؛
- آسیب کبد: درد در قسمت بالای سمت راست شکم، بیاشتهایی، مدفوع روشن، ادرار تیره، زردشدن پوست یا چشمها، ضعف یا خستگی غیرعادی؛
دقت کنید افراد سالمند بیشتر در معرض خطر ابتلا به عوارض جانبی جدی این دارو هستند. اگر مصرف داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) برای آنها ضروری تشخیص داده شود، باید مقدار آن کمترین دُز مؤثر و برای کوتاهترین دورۀ ممکن باشد. همچنین بیمار سالمند باید در دورۀ درمان، از نظر خونریزی گوارشی بهطور منظم تحتنظر باشد. علائم زیر نیز مصرف بیش از حد این دارو را نشان میدهند، در این شرایط، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا به مراکز درمانی مراجعه کنید:
- خوابآلودگی غیرمعمول؛
- کاهش سطح هوشیاری یا کاهش سرعت واکنشها.
بعضی از عوارض نادر مفنامیک اسید نیز عبارتاند از:
- استفراغ مداوم؛
- اسهال؛
- درد مفاصل یا عضلات؛
- کاهش حرارت بدن؛
- قطع تنفس؛
- قطع نبض؛
- خونریزی بینی؛
- دردناکشدن غدد.
موارد احتیاط یا منع مصرف مفنامیک اسید چیست؟
مصرف مفنامیک اسید برای کنترل درد اطراف عمل جراحی بایپس قلب ممنوع است. ممکن است این دارو خطر بروز حملۀ قلبی یا سکتۀ مغزی (حتی کشنده) را نیز افزایش دهد و باعث خونریزی معده یا روده شود که در بعضی موارد خطرناک یا کشنده باشد. ازطرفی، به تاریخ انقضای مفنامیک اسید دقت کنید و اگر تمام شده است، از مصرف آن خودداری کنید.
پیش از مصرف مفنامیک اسید برای قطع پریود یا کاهش درد، به نکات زیر دقت کنید:
- آلرژیها: اگر تاکنون به این دارو یا هر داروی دیگری واکنش غیرعادی داشتهاید، به پزشک خود اطلاع دهید. همچنین اگر به مواد دیگری مانند غذاها، رنگها، مواد نگهدارنده یا حیوانات حساسیت دارید، به پزشک بگویید.
- کودکان: مطالعات کافی دربارۀ تأثیر قرص مفنامیک اسید در کودکان زیر ۱۴ سال انجام نشده؛ بنابراین ایمنی و اثربخشی این دارو در این گروه سنی مشخص نشده است.
- سالمندان: مطالعات فعلی مشکل خاصی که استفاده از این دارو را در سالمندان محدود کند، نشان ندادهاند. بااینحال، افراد سالمند بیشتر در معرض مشکلات کلیوی مرتبط با افزایش سن قرار دارند؛ بنابراین بهتر است در مصرف این دارو احتیاط کنند.
- بارداری: اگر باردار هستید، فقط درصورت تجویز پزشک از این دارو استفاده کنید. مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی در ۲۰ هفته پایانی بارداری باعث بروز مشکلات جدی در قلب یا کلیه جنین و همچنین عوارض بارداری میشود.
- دوران شیردهی: مطالعات کافی برای تعیین میزان خطر این دارو برای نوزاد در دوران شیردهی وجود ندارد؛ بنابراین قبل از مصرف مفنامیک اسید در دوران شیردهی، با پزشک خود دربارۀ فواید و خطرات احتمالی آن مشورت کنید.
تجویز مفنامیک اسید برای گروههای زیر توصیه نمیشود:
- مبتلایان به بیماریهای رودهای مانند کولیت اولسراتیو یا بیماری التهابی روده؛
- مبتلایان به بیماریهای کلیوی؛
- مبتلایان به زخم فعال معده یا التهاب مزمن دستگاه گوارش؛
- بیمارانی که پس از مصرف آسپرین یا سایر داروهای NSAID دچار آسم، کهیر یا واکنشهای آلرژیک شدهاند. در این افراد، واکنشهای شدید و حتی نادر کشنده گزارش شده است.
همچنین اگر هرکدام از موارد زیر شامل حال شما میشوند، آنها را قبل از مصرف مفنامیک اسید به پزشک اطلاع دهید:
- سابقۀ سکته، حملۀ قلبی یا لختهشدن خون؛
- سابقۀ زخم یا خونریزی معده؛
- بیماری قلبی، فشار خون بالا، کلسترول بالا یا دیابت؛
- مصرف سیگار؛
- ابتلا به آسم؛
- ابتلا به احتباس مایعات (ورم بدن)؛
- ابتلا به بیماری کبدی.
تداخلات دارویی مفنامیک اسید
تداخلات دارویی مصرف مفنامیک اسید را جدی بگیرید. پزشک باید از تمام داروهایی که مصرف میکنید آگاه باشد؛ ازجمله داروهای تجویزی، بدون نسخه، ویتامینها و مکملها. بیماران باید درصورت مصرف هریک از داروهای زیر، آن را به پزشک خود اطلاع دهند:
- آنتیاسیدهای حاوی منیزیم هیدروکسید؛
- داروهای ضدافسردگی (مانند SSRIها و SNRIها)؛
- داروهای فشارخون (مثل بتابلاکرها، ARBها و مهارکنندههای ACE)؛
- داروهای درمان سرطان مانند متوترکسات و پمترکسد؛
- داروهای ادرارآور مانند فوروزماید؛
- داروهای قلبی مانند دیگوکسین؛
- داروهای سرکوبکنندۀ سیستم ایمنی مانند سیکلوسپورین؛
- لیتیوم (برای اختلالات روانی)؛
- سایر مسکنها، بهویژه داروهای NSAID و آسپرین؛
- مهارکنندههای بازجذب سروتونین-نوراپینفرین (SNRIها)؛
- آلیسکیرن (Aliskiren)؛
- مهارکنندههای ACE (مانند بنزاپریل، لیزینوپریل)؛
- مسدودکنندههای گیرندۀ آنژیوتانسین II (مانند لوزارتان، والسارتان)؛
- سیدوفوویر (Cidofovir)؛
- کورتیکواستروئیدها (مانند دگزامتازون، پردنیزون)؛
- متوترکسات؛
- مکملها مانند سیر، زنجبیل، جینکو و متیلسولفونیلمتان (MSM).
مصرف مفنامیک اسید همراه با داروهایی که خودشان خطر خونریزی دارند، این خطر را بیشتر میکند. ازجمله:
- داروهای ضدپلاکت مانند کلوپیدوگرل؛
- داروهای رقیقکنندۀ خون مانند دابیگاتران، انوکساپارین، وارفارین.
همچنین ممکن است مفنامیک اسید بر نتایج بعضی آزمایشها (مانند آزمایش صفرا در ادرار) تأثیر بگذارد و نتایج آن را تغییر دهد. مصرف این دارو را به پزشک و پرسنل آزمایشگاه اطلاع دهید. با آنکه مصرف آسپرین با مفنامیک اسید خطر عوارض آن را افزایش میدهد، اگر پزشک برای پیشگیری از حملۀ قلبی یا سکته، آسپرین با دُز پایین (اغلب ۸۱ تا ۱۶۲ میلیگرم در روز) را تجویز کرده است، مصرف آن را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
دقت کنید فهرست بالا شامل تمام تداخلات احتمالی مفنامیک اسید با سایر داروها نیست. بنابراین فهرستی از تمام داروها و مکملهای خود (ازجمله داروهای گیاهی) تهیه کنید و آن را در اختیار پزشک یا داروسازتان قرار دهید. بدون مشورت با پزشک، برای شروع، قطع یا تغییر هیچ دارویی اقدام نکنید.
مکانیسم اثر مفنامیک اسید
مکانیسم اثر مفنامیک اسید بر پایۀ توانایی آن در مهار آنزیمهای COX-1 و COX-2 است. این آنزیمها نقش مهمی در تولید پروستاگلاندینها ایفا میکنند. پروستاگلاندینها ترکیباتی شبهچربی هستند که در ایجاد درد، التهاب و تب نقش دارند. مفنامیک اسید با مهار این آنزیمها، تولید پروستاگلاندینها را کاهش میدهد و درنتیجه باعث کاهش درد و التهاب میشود.
آنزیم COX-1 در حفظ پوشش طبیعی معده، محافظت از دستگاه گوارش و عملکرد طبیعی پلاکتها نقش دارد. در مقابل، COX-2 بیشتر در محلهای التهاب فعال است. درحالیکه مهار COX-2 درد و التهاب را کاهش میدهد، مهار COX-1 باعث بروز عوارض گوارشی میشود که یکی از چالشهای رایج در مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها)، ازجمله مفنامیک اسید، است.
کلام آخر دکتردکتر
مفنامیک اسید دارویی از گروه ضدالتهابهای غیراستروئیدی است که پزشک آن را برای درمان دردهای مختلف مانند آرتریت (التهاب مفاصل)، درد ناشی از خونریزی شدید قاعدگی و همچنین درد پس از جراحی تجویز میکند بهطور خلاصه، مراحل ساخت این دارو از طریق فرایندهای شیمیایی بهگونهای است که آنزیمهای مسئول ایجاد درد و التهاب، بهویژه آنزیمهای سیکلواکسیژناز (COX) را مهار کند. اگر سؤال بیشتری دربارۀ این دارو و عوارض احتمالی آن دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.
