دفراسیروکس ۲۵۰ و ۳۶۰؛ کاربرد، نحوه مصرف و عوارض

هر چیزی در بدن باید متعادل باشد، حتی مواد مورد نیاز بدن مثل آهن. با اینکه افراد زیادی از فقر آهن در بدن رنج می‌برند، شاید برایتان عجیب باشد بدانید که در برخی موارد بدن افراد دچار ازدیاد آهن می‌شود. تجمع بیش از حد آهن در بدن به‌جای کمک به سلامت می‌تواند مضر و حتی کشنده باشد. این موضوع حتی ممکن است به قلب، کبد و سایر اندام‌ها آسیب بزند؛ بنابراین، مهم است که با سازوکار یکی از مهم‌ترین داروهای کاهش آهن در بدن یعنی دفراسیروکس آشنا باشیم. در ادامه این مقاله، با داروی دفراسیروکس، کاربردها، عوارض و موارد احتیاط مصرف این دارو بیشتر آشنا می‌شویم.

دفراسیروکس چیست؟

دفراسیروکس (Deferasirox) دارویی خوراکی برای کاهش آهن اضافی بدن است. آهن معمولا در افرادی تجمع پیدا می‌کند که به‌دلیل بیماری‌های خونی مانند تالاسمی یا کم‌خونی‌های شدید، به تزریق مکرر خون نیاز دارند. تجمع آهن در اندام‌هایی مانند قلب، کبد و کلیه می‌تواند به‌مرور باعث آسیب جدی شود.

پزشک دوز دارو را با توجه به وزن، سن و میزان آهن بدن بیمار تعیین می‌کند.

از عوارض احتمالی دفراسیروکس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مشکلات گوارشی؛
• سرگیجه؛
• تغییر در عملکرد کبد و کلیه.

به همین دلیل، مصرف این دارو به پایش منظم آزمایش‌های خون و بررسی عملکرد کبد و کلیه نیاز دارد. همچنین، دفراسیروکس ممکن است برای افراد مبتلا به مشکلات شدید کلیوی یا کبدی مناسب نباشد و نباید خودسرانه مصرف شود.

در این ویدیو درباره قرص دفراسیروکس و نکاتی که برای مصرف آن باید بدانید توضیح داده شده است.

جدول اطلاعات دارویی دفراسیروکس

اشکال دارویی دفراسیروکس

دفراسیروکس به شکل‌های مختلف خوراکی تولید می‌شود. انتخاب آنها به شرایط بیمار، سن و دوز تجویزشده بستگی دارد. اشکال دارویی این دارو عبارت‌اند از:

• قرص روکش‌دار: برای مصرف خوراکی طبق دستور پزشک.
• قرص حل‌شونده در آب (دیسپرس‌پذیر): پیش از مصرف در مایع مناسب حل یا پراکنده می‌شود.
• گرانول خوراکی: برای مصرف خوراکی و در برخی موارد برای بیمارانی که بلع قرص برایشان دشوار است.

این شکل‌ها ممکن است از نظر نحوه مصرف و مقدار داروی قابل‌جذب تفاوت داشته باشند؛ بنابراین، نباید بدون نظر پزشک یک شکل دارویی را با شکل دیگر جایگزین کرد.

مکانیسم اثر دفراسیروکس در کاهش آهن اضافی بدن

دفراسیروکس پس از ورود به بدن، به آهن اضافی متصل می‌شود و ترکیبی پایدار تشکیل می‌دهد. این فرایند به کاهش اثرات سمی آهن کمک می‌کند و امکان دفع آن را فراهم می‌سازد.

آهن متصل‌شده به دارو بیشتر از طریق صفرا و مدفوع و تا حد کمتری از طریق ادرار دفع می‌شود. در نتیجه، ذخایر آهن بدن به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند و خطر آسیب ناشی از تجمع آهن در اندام‌های حیاتی کمتر می‌شود.

این مکانیسم به‌ویژه برای بیمارانی اهمیت دارد که به‌دلیل تزریق‌های مکرر خون یا برخی بیماری‌های خونی، در معرض اضافه‌بار آهن قرار دارند.

کاربردهای دفراسیروکس

مهم‌ترین کاربرد دفراسیروکس، درمان اضافه‌بار آهن در بیمارانی است که به‌دلیل تزریق مکرر خون یا برخی اختلالات خونی، آهن اضافی در بدنشان تجمع پیدا کرده است. این دارو در شرایط زیر تجویز می‌شود:

• تالاسمی: برای کاهش آهن اضافی در بیمارانی که به تزریق مکرر خون نیاز دارند.
• کم‌خونی داسی‌شکل و برخی کم‌خونی‌های مزمن: در بیمارانی که به‌دلیل تزریق خون دچار اضافه‌بار آهن شده‌اند.
• تالاسمی غیر وابسته به تزریق خون: در برخی بیماران که بدون دریافت مکرر خون، دچار تجمع آهن می‌شوند و شرایط لازم برای درمان با دفراسیروکس را دارند.

هدف از درمان با این دارو، کاهش ذخایر اضافی آهن و محدود کردن خطر آسیب به اندام‌های حیاتی است. کنترل اضافه‌بار آهن می‌تواند به کاهش خطر عوارضی مانند آسیب کبدی، مشکلات قلبی و اختلالات غدد درون‌ریز، از جمله دیابت، کمک کند.

نحوه مصرف دفراسیروکس

دفراسیروکس یک داروی خوراکی است که باید به‌طور کامل طبق دستور پزشک مصرف شود و مقدار، زمان و مدت مصرف آن به وضعیت بدن، وزن و میزان آهن اضافی بدن بستگی دارد. این دارو اغلب روزی یک بار و در ساعتی مشخص مصرف می‌شود تا سطح دارو در بدن ثابت بماند.

اگر بنا به تجویز پزشک دفراسیروکس مصرف می‌کنید، حتماً این نکات را در نظر بگیرید:

• دفراسیروکس را باید یا با معده خالی، حداقل ۳۰ دقیقه قبل از غذا یا همراه یک وعده سبک مصرف کنید.
• قرص دفراسیروکس را باید با یک لیوان آب یا با غذاهای نرم مثل ماست و پوره سیب به‌طور کامل ببلعید.
• اگر ساشه گرانول دفراسیروکس مصرف می‌کنید، آن را در یک لیوان آب یا آبمیوه حل کنید و سپس بلافاصله بنوشید.
• هرگز دُز مصرفی دفراسیروکس را خودسرانه تغییر ندهید. این کار ممکن است عوارض جانبی جدی به بار بیاورد.
• اگر یک نوبت مصرف را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را مصرف کنید؛ اما اگر زمان نوبت بعدی نزدیک است، دُز فراموش‌شده را حذف کنید و دو دُز یک‌جا مصرف نکنید.
• اگر هم‌زمان با دفراسیروکس از داروهای دیگر استفاده می‌کنید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. برای مثال، در طول درمان با دفراسیروکس، نباید از داروهایی مثل آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم استفاده کرد.
• مصرف دارو را به‌طور منظم ادامه دهید تا بهترین نتیجه را کسب کنید.

دفراسیروکس 250 یا دفراسیروکس 360، دوز مناسب باید توسط پزشک تعیین شود. اگر در خصوص نحوه مصرف قرص دفراسیروکس، پرسشی برایتان پیش آمده که در این نکات ذکر نشده است، با تیم دکتردکتر تماس بگیرید. پلتفرم دکتردکتر دسترسی آنلاین و حضوری شما را به حرفه‌ای‌ترین و باتجربه‌ترین متخصصان فراهم می‌کند تا سلامت و ایمنی شما به مطمئن‌ترین شکل تأمین شود.

عوارض قرص دفراسیروکس

دفراسیروکس ممکن است عوارض جانبی ناخوشایندی مثل تهوع، استفراغ، اسهال، دل‌درد و کاهش اشتها به همراه داشته باشد. همچنین، برخی افراد احتمال دارد دچار سرگیجه، سردرد، خستگی یا مشکلات پوستی شوند. در برخی موارد هم تغییراتی در حس شنوایی یا بینایی مثل تاری دید یا کاهش شنوایی گزارش شده است. عوارض جانبی دفراسیروکس در شروع درمان برجسته‌تر هستند و به‌تدریج خفیف‌تر می‌شود؛ اما اگر عارضه جانبی مصرف دارو ادامه پیدا کرد یا شدت گرفت، باید آن را پیگیری کنید.

در کنار این موارد، بیمار ممکن است درگیر عوارض جدی‌تری شود که نیازمند توجه پزشک هستند. در صورت بروز این عوارض قرص دفراسیروکس، حتماً در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید:

• آسیب کلیوی که اغلب در کاهش ادرار و تورم بدن دیده می‌شود.
• آسیب کبدی که در زردی پوست و چشم به همراه ادرار تیره بروز پیدا می‌کند.
• خونریزی گوارشی که با مدفوع سیاه یا خونی یا استفراغ شبیه تفاله قهوه دیده می‌شود.
• کاهش سلول‌های خونی که ممکن است باعث ضعف شدید، عفونت یا خونریزی آسان شود.
• واکنش‌های حساسیتی شدید که در قالب تاول، پوسته‌پوسته‌ شدن یا بثورات گسترده دیده می‌شوند.

به‌دلیل عوارض جانبی گسترده و گاهی پیش‌بینی‌نشده، مصرف دفراسیروکس باید حتماً تحت نظارت دقیق پزشک و همراه با آزمایش‌های منظم خون، کلیه و کبد انجام شود.

تداخل دارویی دفراسیروکس با داروهای دیگر

دفراسیروکس ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد و خطر عوارض جانبی را افزایش دهد یا بر غلظت آن در بدن تأثیر بگذارد. پیش از شروع درمان، پزشک را از تمام داروها و مکمل‌های مصرفی خود مطلع کنید. مهم‌ترین مواردی که باید بررسی شوند عبارت‌اند از:

• آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم: مصرف هم‌زمان این داروها، مانند آلومینیوم هیدروکساید، توصیه نمی‌شود؛ زیرا ایمنی این ترکیب به‌خوبی مشخص نشده است.
• مکمل‌های آهن: مصرف آن‌ها بدون تجویز پزشک مناسب نیست؛ زیرا ممکن است باعث افزایش بیشتر ذخایر آهن بدن شود.
• داروهای ضدانعقاد و ضدالتهاب: داروهایی مانند وارفارین، ایبوپروفن و ناپروکسن ممکن است خطر خونریزی یا آسیب کلیوی را افزایش دهند.
• داروهای مؤثر بر غلظت دفراسیروکس: برخی داروها، از جمله کلستیرامین و بعضی داروهای هورمونی یا ضدتشنج، ممکن است بر غلظت دفراسیروکس در بدن اثر بگذارند؛ نوع تداخل و اهمیت آن به داروی مصرفی بستگی دارد.

هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید یا دوز آن را تغییر ندهید. پزشک می‌تواند با بررسی داروهای هم‌زمان و نتایج آزمایش‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، خطر تداخلات را کاهش دهد.

چه کسانی نمی‌توانند از داروی دفراسیروکس استفاده کنند؟

مصرف دفراسیروکس برای همه افراد مناسب نیست. بر اساس اطلاعات دارویی کلینیک مایو، این دارو در برخی شرایط منع مصرف دارد و در برخی دیگر باید با احتیاط و تحت نظارت پزشک استفاده شود.

• افراد مبتلا به بیماری شدید کلیوی یا کبدی: مصرف دفراسیروکس در این افراد ممنوع است.
• افراد مبتلا به کاهش شدید پلاکت خون: به‌دلیل افزایش خطر خونریزی، نباید از این دارو استفاده کنند.
• افراد مبتلا به برخی اختلالات مغز استخوان: در شرایطی مانند سندرم میلودیسپلاستیک، مصرف دارو ممکن است ممنوع باشد.
• افراد مبتلا به سرطان پیشرفته: این دارو در این شرایط نباید مصرف شود.
• افراد دارای سابقه حساسیت به دفراسیروکس: باید پیش از مصرف، سابقه حساسیت دارویی خود را به پزشک اطلاع دهند.

همچنین، افراد مبتلا به بیماری‌های خونی، مشکلات چشمی یا شنوایی، بیماری کلیوی و زخم یا خونریزی گوارشی باید پیش از مصرف دفراسیروکس ارزیابی شوند؛ زیرا ممکن است به مراقبت بیشتر یا تنظیم دوز نیاز داشته باشند. در افراد مبتلا به بیماری متوسط کبدی نیز ممکن است کاهش دوز لازم باشد.

تشخیص منع مصرف یا امکان استفاده از دفراسیروکس باید بر اساس وضعیت بیمار و نظر پزشک انجام شود.

نکات مهم هنگام مصرف دفراسیروکس

مصرف دفراسیروکس به رعایت دستور پزشک و پایش منظم وضعیت سلامت نیاز دارد. برای کاهش خطر عوارض و افزایش ایمنی درمان، نکات زیر را رعایت کنید:

• نحوه مصرف دارو: دفراسیروکس را دقیقاً مطابق دستور پزشک مصرف کنید. زمان و ارتباط مصرف دارو با غذا به شکل دارویی آن بستگی دارد؛ بنابراین، بروشور فرآورده را بررسی کنید و بدون مشورت، دوز دارو را تغییر ندهید یا مصرف آن را قطع نکنید.
• آزمایش‌های دوره‌ای: پیش از شروع درمان و در طول آن، آزمایش خون و بررسی عملکرد کلیه و کبد ضروری است. پزشک ممکن است آزمایش ادرار و ارزیابی شنوایی و بینایی را نیز توصیه کند.
• مصرف آب کافی: برای حفظ عملکرد کلیه، مایعات کافی بنوشید. در صورت بروز اسهال، استفراغ یا تب، با پزشک درباره احتمال کم‌آبی و ادامه مصرف دارو مشورت کنید.
• توجه به علائم هشداردهنده: کاهش ادرار، تورم بدن، زردی پوست یا چشم، درد شدید شکم، خستگی غیرعادی، تغییر بینایی یا شنوایی و خونریزی غیرمعمول را به‌سرعت به پزشک گزارش دهید.
• پیشگیری از عفونت و خونریزی: دفراسیروکس ممکن است در برخی بیماران باعث کاهش سلول‌های خونی شود. در صورت بروز تب، گلودرد مداوم، کبودی غیرعادی یا خونریزی، ارزیابی پزشکی ضروری است.
• بررسی تداخلات دارویی: پیش از مصرف هر دارو یا مکمل جدید، پزشک را مطلع کنید. به‌ویژه درباره مکمل‌های آهن، آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم و داروهایی که ممکن است بر کلیه، کبد یا غلظت دفراسیروکس در بدن اثر بگذارند، مشورت کنید.
• رانندگی و فعالیت‌های نیازمند تمرکز: اگر دچار سرگیجه یا اختلال بینایی یا شنوایی شده‌اید، تا زمان ارزیابی وضعیت از رانندگی و کار با دستگاه‌های خطرناک خودداری کنید.

دفراسیروکس ممکن است عوارض جدی کلیوی، کبدی یا گوارشی ایجاد کند؛ بنابراین، پیگیری منظم درمان و انجام آزمایش‌های توصیه‌شده پزشک را جدی بگیرید.

کلام آخر دکتردکتر

نقش آهن در بدن بسیار حیاتی است و در فرآیندهایی مثل اکسیژن‌رسانی و تولید انرژی اهمیت دارد؛ اما به همان اندازه که وجود آهن مفید است، ازدیاد بیش از حد آن هم ضرر دارد. دفراسیروکس دارویی است که تجمع بیش از حد آهن در بدن را کاهش می‌دهد و به بیمارانی که به‌دلیل بیماری‌های خونی، نیاز به تزریق‌های مکرر خون دارند، کمک می‌رساند تا از عوارض خطرناک اضافه‌بار آهن در امان بمانند. با این حال، دفراسیروکس داروی سنگینی است که باید حتماً زیر نظر پزشک مصرف شود. حین مصرف دارو، بیمار باید نکات مهمی را رعایت کند تا جلوی آسیب‌های جدی به قلب، کبد و سایر اندام‌های حیاتی را بگیرد.

اگر بنا به هر دلیلی به مصرف دفراسیروکس احتیاج دارید یا در مورد مصرف آن با پرسش‌هایی روبه‌رو شده‌اید، پیشنهاد می‌کنیم از تیم حرفه‌ای دکتردکتر کمک بگیرید. در پلتفرم دکتردکتر، به‌راحتی می‌توانید به بهترین متخصصان خون و اندام‌های داخلی بدن دسترسی حضوری یا آنلاین داشته باشید. همچنین، در صورت نیاز به داروهای مکمل دیگر، داروخانه آنلاین دکتردکتر در هر ساعت از شبانه‌روز آماده خدمات‌رسانی به شماست.

سوالات متداول

منابع

Mayoclinic

Clevelandclinic

Drugs.com