گاباپنتین یکی از داروهای پرکاربرد در علم پزشکی است که برای درمان طیف گستردهای از بیماریها تجویز میشود. این دارو در اصل برای کنترل تشنجهای جزئی طراحی شده است؛ اما بهعنوان یکی از گزینههای درمانی برای دردهای عصبی پس از زونا، درد سیاتیک و سندرم پای بیقرار هم به کار میرود. ازآنجاکه شیوه مصرف این دارو و آگاهی از عوارض جانبی آن بسیار مهم است، پیشنهاد میکنیم این مطلب را قبل از مصرف گاباپنتین مطالعه کنید.
قرص گاباپنتین چیست؟
گاباپنتین (Gabapentin) نوعی داروی ضد تشنج متعلق به دسته داروهای گاباپنتینوئید است. این دارو به کاهش تحریکپذیری برخی از سلولهای عصبی مغز که در بروز تشنج و انتقال سیگنالهای درد نقش دارند، کمک میکند. به همین دلیل، یکی از گزینههای درمانی اصلی برای تشنجهای جزئی (پارشیال)، دردهای نوروپاتیک و حتی سندرم پای بیقرار است. جالب است بدانید که گربهها و سگها نیز با تجویز دامپزشک میتوانند گاباپنتین مصرف کنند.
مکانیسم اثر گاباپنتین
از نظر ساختار شیمیایی، گاباپنتین همان ساختار گاما آمینوبوتیریک اسید (GABA) را دارد، با این تفاوت که یک گروه سیکلوهگزیل به آن متصل شده است تا بتواند آزادانه از سد خونیمغزی عبور کند و روی انتقالدهندههای عصبی اثر بگذارد؛ بااینحال، با وجود شباهت ساختاری بین این دو، گاباپنتین به گیرندههای گابا متصل نمیشود و در سنتز یا جذب آن هم نقشی ندارد.
مکانیسم اثر گاباپنتین به این صورت است: گاباپنتین تمایل زیادی برای اتصال به نقاط مرتبط با «کانالهای کلسیمی وابسته به ولتاژ» بهویژه α2δ−1 در سراسر مغز دارد. به نظر میرسد این اتصال باعث مهار ترشح انتقالدهندههای عصبی تحریکی در ناحیه پیشسیناپسی میشود که در ایجاد تشنج نقش مهمی دارند.
از سوی دیگر، هیچ شواهدی مبنی بر تأثیر مستقیم گاباپنتین روی گیرندههای سروتونین، دوپامین، بنزودیازپین یا هیستامین وجود ندارد. بااینحال، پژوهشها نشان دادهاند که این دارو سطح کل سروتونین خون را در افراد سالم افزایش میدهد. مکانیسم دقیق اثر آن در سندرم پای بیقرار هم نامشخص است. بااینحال، دانشمندان تصور میکنند اتصال گاباپنتین به زیرواحدهای α2δ در کانالهای کلسیمی وابسته به ولتاژ، احتمالا ورود کلسیم را مهار میکند و آزادسازی انتقالدهندههای عصبی ازجمله گلوتامات تحریکی را به حالت عادی برمیگرداند.
از گاباپنتین برای چه بیماریهایی استفاده میشود؟
گاباپنتین کاربردهای گستردهای در درمان بیماریهای مختلف دارد. پزشکان در موارد زیر گاباپنتین را برای بیماران تجویز میکنند:
پیشگیری و کنترل تشنجهای جزئی
گاباپنتین در اصل نوعی داروی ضد تشنج است و به مدیریت تشنجهای پارشیال در بزرگسالان و کودکان ۳ سال به بالا کمک میکند. این دارو در آرامکردن فعالیتهای الکتریکی غیرطبیعی و بیشازحد در مغز و درنتیجه، جلوگیری از بروز تشنج نقش دارد.
تسکین درد عصبی پس از زونا
بیماری زونا نوعی بیماری است که با بثورات پوستی دردناکی همراه است و در بزرگسالانی بروز میکند که سالها قبل آبلهمرغان گرفتهاند. ویروس عامل آبلهمرغان میتواند تا سالها در بخشی از ریشه عصب نخاعی بهنام گانگلیون ریشه پشتی (Dorsal Root Ganglion) بهحالت نهفته باقی بماند. با فعالشدن دوباره این ویروس در بزرگسالی، فرد به زونا مبتلا میشود. داروی گاباپنتین دردهای عصبی پس از زونا را که به نورالژی پس از هرپس (PHN) معروف است، تسکین میدهد.
درمان سندرم پای بیقرار
پزشکان برای درمان سندرم پای بیقرار (RLS) متوسط تا شدید، گاباپنتین تجویز میکنند. سندرم پای بیقرار عارضهای است که نوعی احساس ناراحتی و بیقراری در پاها ایجاد میکند و بهشکل غیرقابلکنترلی شما را به حرکتدادن پاهایتان وا میدارد. این عارضه که اغلب در ساعات شب به اوج خود میرسد، باعث میشود نتوانید بهراحتی بخوابید.
درمان دردهای عصبی سیاتیک
داروی گاباپنتین برای درمان دردهای عصبی ازجمله دردهای سیاتیک و رادیکولوپاتی مؤثر است. دردهای سیاتیک بهدلیل فشردگی عصب در ناحیه کمر ایجاد میشوند و بعد از انتقال به پاها، توانایی حرکت و راهرفتن را محدود میکنند. رادیکولوپاتی هم نوعی درد عصبی در ناحیه گردن است که بهخاطر التهاب ریشه اعصاب و تحتفشار قرارگرفتن آنها ایجاد میشود.
کاربردهای خارج از برچسب گاباپنتین
گاهی پزشکان گاباپنتین را بهصورت خارج از برچسب (Off-label) برای درمان بیماریهای دیگری ازجمله موارد زیر تجویز میکنند:
- درد ناشی از نوروپاتی دیابتی که شامل بیحسی یا گزگز بهدلیل آسیب عصبی بر اثر دیابت است؛
- گُرگرفتگی یا احساس ناگهانی گرما و تعریق که زنان پس از یائسگی یا طی دوره درمان سرطان سینه به آن مبتلا میشوند؛
- اختلالات خلقی مانند اضطراب؛
- مدیریت اعتیاد به الکل.
مصارف دامپزشکی
داروی گاباپنتین برای درمان دردهای مزمن، اضطراب و سندرم هایپراستازیا (Feline Hyperesthesia Syndrome) که نوعی اختلال عصبی در گربههاست تجویز میشود. البته گاباپنتین برای گربه و حتی سگ، فقط زمانی بیخطر است که دامپزشک آن را تجویز کرده باشد. ازآنجاکه دُز این دارو در حیوانات با انسانها متفاوت است، از خوراندن خودسرانه آن به حیوان خانگیتان خودداری کنید. شایعترین واکنش گربه به گاباپنتین، آرامبخشی خفیف و خوابآلودگی است که معمولا با ادامه مصرف و سازگاری بدن گربه با دارو بهبود مییابد.
تفاوت قرص پرگابالین و گاباپنتین
پرگابالین و گاباپنتین دو دارو متعلق به دسته گاباپنتینوئیدها هستند و عملکرد مشابهی دارند؛ اما با هم یکسان نیستند و بدون تجویز پزشک نمیتوان آنها را با یکدیگر تعویض کرد. در این بخش تفاوتهای اساسی پرگابالین و گاباپنتین را بررسی میکنیم.
برندها
گاباپنتین نوعی داروی ژنریک است که با نامهای تجاری نورونتین و گرالیز در بازار به فروش میرسد. یک پیشدارو هم با عنوان گاباپنتین اناکاربیل دارد که تحت نام تجاری هوریزانت در بازار موجود است. پرگابالین فقط دو برند با عناوین لیریکا و لیریکا CR دارد.
کاربردهای تأییدشده
پرگابالین و گاباپنتین هر دو بهعنوان داروهای ضدصرع و برای درمان دردهای نوروپاتیک استفاده میشوند. FDA پرگابالین را برای درد نوروپاتیک مرتبط با نوروپاتی محیطی دیابتی، نورالژی پس از هرپس، آسیب نخاعی و فیبرومیالژیا تأیید کرده است. درحالیکه گاباپنتین (نورونتین) برای نورالژی پس از هرپس و تشنج جزئی تأیید شده است و برای درمان بیماریهای دیگر، بهصورت خارج از برچسب تجویز میشود.
گاباپنتین اناکاربیل (هوریزانت) بهشکل جداگانه برای سندرم پاهای بیقرار و نورالژی پس از هرپس تأیید شده است.
نحوه رفتار دارو در بدن
از نظر نحوه رفتار دارو در بدن (فارماکوکینتیک)، پرگابالین و گاباپنتین تا حدودی مشابه یکدیگر عمل میکنند اما تفاوتهای قابلتوجهی دارند. فارماکوکینتیک لیریکا خطیتر و قابلپیشبینیتر از گاباپنتین است؛ یعنی اثرات آن در دُزهای مختلف درمقایسهبا گاباپنتین پایدارتر است.
هردو دارو عمدتا از طریق سیستم حملکننده L-آمینو اسید از روده جذب میشوند. بااینحال، پرگابالین تقریبا بهطور کامل در سراسر روده کوچک و بخشی از روده بزرگ جذب میشود ولی جذب گاباپنتین به روده کوچک محدود است. همچنین، مصرف غذا جذب کلی گاباپنتین را کمی افزایش میدهد؛ ولی روی پرگابالین تأثیر چندانی ندارد و حتی ممکن است سرعت جذب آن را کاهش دهد.
سرعت جذب پرگابالین سهبرابرِ سرعت جذب گاباپنتین است و سریعتر هم اثر میکند. گاباپنتین پس از مصرف، به ۳ تا ۴ ساعت زمان نیاز دارد تا به بیشترین غلظت خود در خون برسد؛ درحالیکه پرگابالین تقریبا ظرف یکساعت پس از مصرف به اوج غلظت خود میرسد.
نحوه اثر در بدن
از نظر نحوه اثر در بدن (فارماکودینامیک)، پرگابالین درمقایسهبا گاباپنتین مسکن قویتری برای دردهای عصبی به شمار میرود. همچنین، رابطه دُز-پاسخ آن خطی و قابلپیشبینی است؛ یعنی با افزایش دُز جذب آن هم افزایش مییابد. این در حالی است که جذب گاباپنتین اشباعپذیر و غیرخطی است؛ یعنی افزایش دُز آن بهمعنای افزایش میزان داروی جذبشده در خون (AUC) نیست و مقدار اضافی دارو از بدن دفع میشود.
دفع دارو و عوارض جانبی
هردو دارو از طریق ادرار دفع میشوند. عوارض جانبی آنها به دُز مصرفی بستگی دارد و با قطع مصرف دارو از بین میرود. سرگیجه، خوابآلودگی، افزایش وزن، تورم (ادم)، ازدستدادن تعادل یا هماهنگی بدن، مشکلات حافظه و تمرکز، لرزش، تاری دید یا دوبینی، ازجمله عوارض جانبی رایج در هر دو داروی پرگابالین و گاباپنتین هستند. شواهدی از سوءمصرف و وابستگی به هر دو دارو وجود دارد و قطع مصرف آنها ممکن است باعث سندرم ترک شود.
تداخلات دارویی پرگابالین و گاباپنتین
هر دو دارو تداخلات دارویی مشابهی دارند. بااینحال، گاباپنتین ممکن است با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک نیز تداخل داشته باشد که درباره پرگابالین موضوع نگرانکنندهای نیست.
| پرگابالین (لیریکا) | گاباپنتین (نورونتین و گرالیز) | گاباپنتین اناکاربیل (هوریزانت) | |
| نوع دارو | گاباپنتینوئید | گاباپنتینوئید | پیشدارو گاباپنتینوئید |
| زمان رسیدن به بیشترین غلظت | حدود ۱ ساعت | ۳ تا ۴ ساعت | متغیر |
| کاربردهای تأییدشده در FDA | دردهای نوروپاتیک، فیبرومیالژیا، تشنج | دردهای نوروپاتیک، تشنج | سندرم پای بیقرار، نورالژی پس از هرپس |
| نسخه ژنریک در بازار | موجود | موجود | ناموجود |
| قابلجایگزینی با اشکال دیگر | خیر | خیر | خیر |
اطلاعات دارویی و اشکال گاباپنتین
گاباپنتین بهصورت کپسول، قرص و محلول خوراکی در بازار موجود است. این دارو برندهای مختلفی دارد که سازمان غذا و دارو (FDA) آنها را برای بیماریهای متفاوتی تأیید کرده است. نکته جالب درباره گاباپنتین این است که برندهای مختلف آن با یکدیگر قابلجایگزینی نیستند. بنابراین، وقتی برای خرید این دارو به داروخانه مراجعه میکنید، دقت کنید که شکل و برند آن همان چیزی باشد که پزشکتان تجویز کرده است. برخی از اشکال مختلف گاباپنتین شامل موارد زیر هستند:
| برند | شکل دارویی | دُزهای موجود | توضیحات |
| گرالیز (Gralise) | قرص | ۳۰۰ و ۶۰۰ میلیگرمی | فقط برای دردهای عصبی پس از زونا کاربرد دارد و نباید آن را برای هیچ بیماری دیگری مصرف کنید. |
| نورونتین (Neurontin) | قرص | ۶۰۰ و ۸۰۰ میلیگرمی | برای درمان درد عصبی پس از زونا طراحی شده است ولی همراه با سایر داروهای ضدتشنج برای درمان تشنجهای جزئی در افراد سهساله به بالا به کار میرود. |
| کپسول | ۱۰۰، ۳۰۰ و ۴۰۰ میلیگرمی | بهصورت کپسولهای ژلاتینی موجود است. | |
| محلول خوراکی | حاوی ۲۵۰میلیگرم گاباپنتین در هر ۵ میلیلیتر | – | |
| هوریزانت (Horizant) یا گاباپنتین اناکاربیل (Gabapentin Enacarbil): | قرص پیوستهرهش | ۳۰۰ و ۶۰۰ میلیگرمی | فرمولاسیون متفاوتی از گاباپنتین است که برای درمان سندرم پای بیقرار و دردهای عصبی پس از زونا به کار میرود. این دارو هم با سایر فرمولاسیونهای حاوی گاباپنتین قابلجایگزینی نیست. |
برندهای ایرانی داروی گاباپنتین اغلب شامل کپسول در دُزهای مختلف ۱۰۰ و ۳۰۰ میلیگرمی هستند. ازجمله برخی از این برندها میتوان به قرص گاباتین، قرص سیرنتین، کپسول اکتوپنتین و نوروپنتین اشاره کرد.
دُزهای معمول گاباپنتین
در این بخش، اطلاعات مربوط به دُزهای معمول گاباپنتین را آوردهایم. بااینحال، این دارو تجویزی است و شما باید دُزی را که پزشکتان تنظیم کرده است ملاک قرار دهید.
دُز معمول بزرگسالان برای صرع
- دُز اولیه: روز اول ۳۰۰میلیگرم (mg) خوراکی، روز دوم ۳۰۰میلیگرم دو بار در روز، و روز سوم، ۳۰۰میلیگرم سه بار در روز؛
- دُز نگهدارنده: ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیگرم سه بار در روز؛
- حداکثر دُز: ۳۶۰۰میلیگرم در روز در سه دُز جداگانه.
حداکثر زمان بین دُزها در برنامه سه بار در روز، نباید از ۱۲ ساعت بیشتر شود. این دارو برای درمان کمکی در تشنجهایی است که بهصورت جزئی آغاز میشوند.
دُز معمول بزرگسالان برای دردهای عصبی پس از زونا
- دُز اولیه: روز اول ۳۰۰میلیگرم (mg) خوراکی، روز دوم ۳۰۰میلیگرم دو بار در روز و روز سوم، ۳۰۰میلیگرم سه بار در روز؛
- حداکثر دُز: ۱۸۰۰میلیگرم در روز در سه دُز جداگانه.
برند گرالیز برای دردهای عصبی پس از زونا
- دُز نگهدارنده: باید بهتدریج به ۱۸۰۰میلیگرم یک بار در روز همراه وعده غذایی شام برسد.
برنامه افزایش دُز آن به این صورت است:
- روز اول: ۳۰۰میلیگرم با شام؛
- روز دوم: ۶۰۰میلیگرم با شام؛
- روز سوم تا ششم: ۹۰۰میلیگرم با شام؛
- روز هفتم تا دهم: ۱۲۰۰میلیگرم با شام؛
- روز یازدهم تا چهاردهم: ۱۵۰۰میلیگرم با شام؛
- روز پانزدهم: ۱۸۰۰میلیگرم با شام.
گرالیز بهدلیل تفاوت در نوع جذب و دفع، با سایر محصولات گاباپنتین قابلجایگزینی نیست.
برند هوریزانت برای دردهای عصبی پس از زونا
- دُز توصیهشده: درمان با ۶۰۰میلیگرم صبحها آغاز میشود و سه روز به این منوال ادامه مییابد. از روز چهارم به بعد، ۶۰۰میلیگرم دو بار در روز (در مجموع ۱۲۰۰میلیگرم) باید مصرف شود.
هوریزانت با سایر اشکال گاباپنتین قابلجایگزینی نیست.
دُز معمول بزرگسالان برای سندرم پای بیقرار
- برند هوریزانت: ۶۰۰میلیگرم خوراکی یک بار در روز همراه با غذا، حدود ساعت ۵ عصر.
دُز معمول کودکان ۳ تا ۱۲ سال برای صرع
این دارو برای کودکان کمتر از ۳ سال توصیه نمیشود. برای ۳ تا ۱۲ سال دُز معمول به این صورت است:
- دُز اولیه: روزی ۱۰ تا ۱۵ میلیگرم/ کیلوگرم در سه دُز جداگانه؛
- دُز مؤثر: با افزایش تدریجی طی حدود سه روز. برای سنین ۵ سال به بالا، ۲۵ تا ۳۵ میلیگرم/ کیلوگرم در سه دُز جداگانه.
فاصله بین دُزها نباید بیشتر از ۱۲ ساعت باشد.
دُز معمول کودکان بالای ۱۲ سال برای صرع
برای کودکان بالای ۱۲ سال دُز معمول به این صورت است:
- دُز اولیه: روز اول ۳۰۰میلیگرم یک بار در روز، روز دوم ۳۰۰میلیگرم دوبار در روز، روز سوم ۳۰۰میلیگرم سه بار در روز؛
- دُز نگهدارنده: ۹۰۰ تا ۱۸۰۰میلیگرم در روز در سه دُز جداگانه.
فاصله بین دُزها نباید بیشتر از ۱۲ ساعت باشد.
نحوه مصرف گاباپنتین
گاباپنتین را باید دقیقا طبق دستور پزشک مصرف کنید. دُز دارو و شکل آن را خودسرانه تغییر ندهید، مگر آنکه پزشک خودش به شما توصیه کند. برای مصرف گاباپنتین نکات زیر را به خاطر بسپارید:
- برند گرالیز را فقط باید با غذا مصرف کنید ولی برای برند نورونتین محدودیتی وجود ندارد؛
- قرص گرالیز را بهطور کامل با یک لیوان آب پُر ببلعید و از نصفکردن، شکستن، خردکردن، جویدن و حلکردن آن در مایعات خودداری کنید؛
- قرصهای نورونتین و اشکال ژنریک آن را میتوانید نصف کنید ولی نصفه دیگر آن را حتما در نوبت بعدی بخورید (قرص نصفه نباید بهمدت طولانی نگه داشته شود)؛
- کپسول گاباپنتین را باز نکنید؛
- شربت گاباپنتین را با پیمانه اندازهگیری ویژه (نه قاشق آشپزخانه) تنظیم کنید.
نکات احتیاطی
- دُز مصرفی کودکان براساس وزن آنها تعیین میشود. درنتیجه، اگر کودک افزایش یا کاهش وزن دارد به پزشک اطلاع دهید؛
- مصرف گاباپنتین را بهشکل ناگهانی قطع نکنید زیرا ممکن است باعث تشنج شود. برای کاهش تدریجی دُز، پزشک به شما برنامه میدهد؛
- تا زمانی که از تأثیر گاباپنتین در بدنتان مطمئن نشدهاید، از رانندگی یا فعالیتهای خطرناک خودداری کنید.
بهترین زمان مصرف قرص گاباپنتین
بهترین زمان برای مصرف گاباپنتین، درباره شکلها و برندهای مختلف آن ممکن است متفاوت باشد. برای نمونه، ممکن است لازم باشد آن را شبها قبل از خواب یا همراه با شام مصرف کنید. برخی از انواع آن را باید سهبار در روز با فاصله ۸ساعته مصرف کنید (فاصله دُزها نباید بیشتر از ۱۲ ساعت باشد تا اثر دارو در بدن ثابت بماند). درباره قرص پیوستهرهش هوریزانت، معمولا یکبار در روز حدود ساعت ۵ عصر کافی است.
اگر همزمان با گاباپنتین برای مشکلات گوارشی خود از آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم استفاده میکنید، ابتدا آنتیاسید را بخورید، حداقل ۲ ساعت صبر کنید و سپس گاباپنتین را مصرف کنید.
شیوه نگهداری گاباپنتین
قرصها و کپسولها را در دمای اتاق و دور از رطوبت و گرما نگهداری کنید. داروی مایع را در یخچال نگه دارید اما اجازه ندهید یخ بزند.
موارد منع مصرف گاباپنتین
بیشتر بزرگسالان و کودکان ۶ سال به بالا میتوانند گاباپنتین مصرف کنند. حتی پزشکان برای کودکان خردسالتر هم ممکن است این دارو را تجویز کنند. بااینحال، اگر شرایط زیر را دارید، حتما به پزشک اطلاع دهید:
- مشکلات تنفسی؛
- دیابت؛
- سابقه واکنش آلرژیک نسبت به گاباپنتین یا هر داروی دیگری؛
- بارداری یا تلاش برای باردارشدن؛
- شیردهی؛
- سابقه اعتیاد به هرگونه دارو یا سوءمصرف آنها؛
- افسردگی، اختلالات خلقی، افکار یا اقدامات خودکشی؛
- عادت به نوشیدن الکل؛
- سابقه اعتیاد به هرگونه ماده مخدر؛
- مشکلات کلیوی، دیالیز یا رژیمغذایی کنترلشده از نظر سدیم و پتاسیم (شربت گاباپنتین حاوی سدیم و پتاسیم است).
اگر به سندرم پای بیقرار مبتلا هستید، درصورتیکه شیفت شب کار میکنید و روز میخوابید، به پزشک اطلاع دهید.
عوارض مصرف گاباپنتین
گاباپنتین ممکن است عوارض متعددی داشته باشد که برخی از آنها رایج و برخی نادر اما جدی هستند. درباره همه عوارض مصرف گاباپنتین باید با پزشک صحبت کنید اما در موارد جدی، بلافاصله خود را به مراکز درمانی برسانید. فهرست عوارض گاباپنتین عبارتاند از:
عوارض جانبی کوتاهمدت گاباپنتین
هنگامی که برای اولین بار مصرف گاباپنتین را شروع میکنید، ممکن است بدن شما با بروز چندین عارضه جانبی کوتاهمدت واکنش نشان دهد. شناخت این عوارض به شما کمک میکند بدانید چه چیزی در انتظارتان است و چگونه آنها را برطرف کنید.
- سردرد یا سرگیجه؛
- خستگی و خوابآلودگی غیرمعمول؛
- حالت تهوع یا استفراغ؛
- تاری دید؛
- اسهال یا یبوست؛
- خشکی دهان؛
- تورم (ادم) در دستها، پاها یا مچ پا؛
- درد کمر یا مفاصل؛
- افزایش وزن؛
- مشکل در هماهنگی حرکات دست و پا؛
- لرزشهای غیرارادی؛
- علائم شبیه آنفولانزا مانند تب یا درد بدن.
عوارض جانبی کوتاهمدت گاباپنتین معمولا با عادتکردن بدن شما به دارو از بین میروند. بااینحال، آنها را بهدقت پایش کنید.
در طول مصرف گاباپنتین بهشکل منظم با پزشک ارتباط داشته باشید. اینجاست که خدمات ویزیت و مشاوره آنلاین با پزشک، مزایای خود را نشان میدهد. تصور کنید برای یک سؤال ساده درباره عوارض جانبی رایج دارو، مجبور باشید تا مطب پزشک بروید و ساعتها در انتظار بمانید تا نوبتتان شود. با خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر، بهراحتی از منزل و با چند کلیک در تلفنهمراه یا رایانه، با پزشک ارتباط برقرار میکنید و پرسشهایتان را با او در میان میگذارید.
عوارض جانبی بلندمدت گاباپنتین
اگرچه گاباپنتین در درازمدت برای بیماران مزایای زیادی دارد، مصرف طولانیمدت آن ممکن است باعث یکسری عوارض جانبی شود که عبارتاند از:
- افزایش وزن؛
- مشکلات حافظه؛
- افسردگی؛
- ضعف عضلانی یا خستگی مداوم؛
- اختلال در عملکرد جنسی شامل اختلال نعوظ (مردان) و کاهش میل جنسی؛
- بینظمیهای قاعدگی (زنان)؛
- ادم محیطی (تورم مداوم در دستها و پاها)؛
- برهمخوردن تعادل بدن؛
- مشکلات مزمن گوارشی مانند یبوست یا اسهال؛
- احتمال وابستگی به گاباپنتین.
برخی از عوارض کوتاهمدت در بلندمدت هم ادامه پیدا میکنند. با درک عوارض جانبی کوتاهمدت و بلندمدت میتوانید فواید گاباپنتین را دربرابر خطرات احتمالی آن ارزیابی کنید. معاینات منظم و مشورت با پزشک درباره علائمی که در بلندمدت خود را نشان میدهند، به شما کمک میکند که از ایمنبودن و سودمندی درمان خود اطمینان یابید.
عوارض جانبی نادر اما جدی گاباپنتین
برخی عوارض جانبی گاباپنتین بهندرت رخ میدهند اما باید آنها را جدی بگیرید و بلافاصله اقدام کنید:
مشکلات تنفسی
مصرف همزمان گاباپنتین با داروهای مسکن اپیوئیدی یا الکل که باعث خوابآلودگی شدید یا کاهش هوشیاری میشوند، ممکن است باعث مشکلات تنفسی جدی شود. اگر ۶۵ سال یا بیشتر دارید یا به بیماریهایی ازجمله بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD) مبتلا هستید، خطر مشکلات تنفسی در شما بیشتر است.
درصورتیکه متوجه شدید تنفس شما کُند و با مکثهای طولانی همراه است، لبهایتان آبی رنگ است یا بهسختی از خواب بیدار میشوید، باید بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید. چنین شرایطی را به اطرافیان خود بگویید تا اگر رخ داد، به شما کمک کنند.
تغییرات رفتاری
گاباپنتین ممکن است در موارد نادر با افزایش خطر افکار یا رفتارهای خودکشی مرتبط باشد. اگر خودتان یا عضوی از خانوادهتان گاباپنتین مصرف میکنید، درصورت هرگونه تغییرات غیرمعمول در خلقوخو ازجمله موارد زیر، بهسرعت به پزشک اطلاع دهید:
- آشفتگی؛
- رفتارهای خشونتآمیز یا پرخاشگرانه؛
- افسردگی؛
- افکار یا رفتار خودکشی؛
- اضطراب شدید؛
- حملات هراس؛
- مشکلات خواب؛
- احساس تکانشی؛
- تحریکپذیری؛
- بیقراری؛
- پرحرفی غیرمعمول؛
- تمایل به آسیبرساندن به خود.
کودکان هم ممکن است عوارض جانبی جدی گاباپنتین را تجربه کنند. برای نمونه، میتوان به تغییرات رفتاری، مشکلات حافظه، مشکل در تمرکز، بیقراری، رفتارهای خصومتآمیز و پرخاشگری اشاره کرد. در چنین مواردی بلافاصله به پزشک اطلاع دهید.
عوارض جانبی در صورت مصرف بیشازحد
مصرف بیشازحد گاباپنتین ممکن است کشنده باشد. برخی از علائم اوردُز یا مسمومیت با گاباپنتین عبارتاند از:
- تنفس آهسته؛
- دوبینی؛
- اختلال در گفتار یا بلع؛
- خوابآلودگی شدید؛
- لرزش؛
- آنژیوادم (تورم صورت و گلو)؛
- تغییر در وضعیت روانی؛
- سرگیجه غیرمعمول؛
- اسهال.
درصورت مصرف بیشازحد دارو با اورژانس تماس بگیرید.
مدیریت عوارض جانبی گاباپنتین
برخی عوارض جانبی گاباپنتین را تا زمان سازگاری بدن با دارو میتوان مدیریت کرد. برخی از راهکارهای مؤثر شامل موارد زیر هستند:
- تنظیم دُز: این کار برعهده پزشک است. با کاهش یا افزایش دُز گاباپنتین برخی از عوارض رایج آن برطرف میشوند.
- اصلاح سبک زندگی: ورزش منظم، تغذیه مناسب و تمرینات آرامشبخش مانند ذهنآگاهی ممکن است به مدیریت برخی از عوارض جانبی ازجمله افزایش وزن و خستگی کمک کند.
- دریافت خدمات حمایتی: مشاوره، درمان روانشناختی و گروههای حمایتی به شما نکات مهمی درباره مدیریت چالشهای روزمره مرتبط با عوارض جانبی گاباپنتین میآموزند.
به یاد داشته باشید که رویکردهای مدیریت عوارض جانبی برای همه یکسان نیست. باید درباره هر عارضهای که برایتان پیش آمده است، بهشکل منظم و بهصراحت با پزشکتان صحبت کنید تا درصورت نیاز، تغییراتی در برنامه درمانی شما اعمال کند.
مصرف گاباپنتین در دوران بارداری و شیردهی
- بارداری: ازآنجاکه هنوز مطالعات کافی درباره بیخطربودن گاباپنتین برای جنین انجام نشده است، مصرف گاباپنتین در دوران بارداری توصیه نمیشود. بااینحال، اگر مزایای گاباپنتین بیشتر از خطرات احتمالی آن باشد، چارهای جز مصرف آن تحت نظارت پزشک نیست. برای نمونه، اگر به صرع مبتلا هستید، خود تشنج برای شما و جنین خطرناکتر از عوارض گاباپنتین است.
- تلاش برای بارداری: درصورتیکه تلاش میکنید باردار شوید یا در دوره مصرف گاباپنتین باردار شدهاید، ممکن است پزشک دُز بالایی از فولیکاسید (۵ میلیگرم در روز) برای شما تجویز کند. در بهترین حالت، باید ۳ ماه پیش از آغاز تلاش برای بارداری و در ۱۲ هفته اول بارداری، فولیکاسید مصرف کنید.
- نزدیک به زایمان: برای زنانی که مصرف گاباپنتین را نزدیک به زمان زایمان آغاز کردهاند، احتمالا پزشک پس از تولد نوزاد او را تا چند روز تحت پایش قرار میدهد. هنوز مشخص نیست که اثرات طولانیمدت مصرف گاباپنتین در دوران بارداری بر یادگیری و رشد کودک چگونه است.
- شیردهی: گاباپنتین بهمقدار بسیار کمی وارد شیر مادر میشود اما هنوز مطالعات کافی درباره عوارض جانبی آن از طریق شیر مادر وجود ندارد. درصورتیکه باید در دوران شیردهی گاباپنتین مصرف کنید، تحت نظارت پزشک بمانید. هرگاه متوجه شدید که نوزادتان بهخوبی شیر نمیخورد، بهشکل غیرعادی خوابآلود است، افزایش وزن او مطابق انتظار نیست، تحریکپذیرتر از حد معمول است یا علائمی مانند اسهال، یبوست، حالت تهوع و جوشهای پوستی دارد، بلافاصله او را به مراکز درمانی ببرید.
نکته مهم: در هنگام مصرف گاباپنتین، با نوزاد خود در یک تخت مشترک نخوابید.
تداخلات دارویی گاباپنتین
برخی از داروها و مکملهایی که با گاباپنتین تداخل ایجاد میکنند، ممکن است باعث عوارض جدی و حتی مرگ شوند. فهرست زیر دستهبندی داروهایی را که نباید با گاباپنتین بهشکل همزمان مصرف کنید نشان میدهد:
- داروهای اپیوئیدی مانند هیدروکودون، اکسیکدون، مرفین، بوپرنورفین؛
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDS) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن؛
- داروهای سرماخوردگی، سرفه و آلرژی حاوی آنتیهیستامین؛
- داروهای ضداضطراب؛
- داروهای ضدافسردگی ازجمله آمیتریپتیلین، فلوکستین و سرترالین؛
- داروهای دیگر برای تشنج، مانند فنوباربیتال و پریمیدون؛
- داروهایی برای مشکلات معده مثل آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم و منیزیم؛
- داروهای بیهوشی عمومی، بیحسکنندههای موضعی یا شلکنندههای عضلانی قبل از جراحی؛
- الکل؛
- زولپیدم؛
- لورازپام؛
- سایمتیدین.
نکته: اگر قرار است جراحی داشته باشید به پزشک اطلاع دهید که گاباپنتین مصرف میکنید، حتی اگر جراحی دندان باشد.
کلام آخر دکتردکتر
در این مطلب درباره داروی گاباپنتین، کاربردها و عوارض جانبی آن صحبت کردیم. بهجز درمان تشنج و دردهای نوروپاتیک، گاباپنتین برای کمردرد و پادرد و گرفتگی عضلات هم تجویز میشود. بااینحال، هرگز نباید آن را بدون تجویز پزشک مصرف کنید. گزارشهایی از تغییرات غیرمنتظره در سلامت روان افراد بعد از مصرف گاباپنتین وجود دارد. برخی از افراد حتی یک هفته پس از شروع مصرف این دارو به افکار و رفتار خودکشی روی آوردهاند. به همین دلیل، از مصرف خودسرانه گاباپنتین بپرهیزید و با پزشکتان درباره نحوه مصرف آن مشورت کنید.
بهدنبال خرید گاباپنتین هستید؟ میتوانید از سامانه دکتردکتر، فهرست و اطلاعات تمام داروخانههای معتبر محل سکونت خود را بیابید، بدون اینکه وقت زیادی برای گشتن در خیابانها و یافتن داروخانه موردنظرتان صرف کنید.
