گرگرفتگی در بارداری با دورههای دیگر زندگی فرق میکند. مادر حتی در هوای خنک هم احساس میکند بدنش از درون داغ شده است. احساس گرما معمولا از سهماهه اول شروع میشود و در سهماهه سوم به اوج میرسد. داغی نه نشانۀ بیماری و نه حتی تب، که اتفاقی شایع ناشی از تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون است و از فعالیت بدن برای حفظ سلامت جنین خبر میدهد؛ بنابراین درمان قطعی برایش نیست ولی با چند تغییر ساده در سبک زندگی و تغذیه میتوان دمای بدن را طوری تنظیم کرد که دیگر آزاردهنده نباشد. در این راهنما از ویژگیهای گرگرفتگی در بارداری حرف میزنیم و میگوییم چطور با چند روش ساده، بدن را دوباره به دمای ایدئال برگردانید.
گرگرفتگی در بارداری چیست؟
گرگرفتگی (Hot Flashes) در بارداری احساس ناگهانی و شدید گرما در نواحی صورت، گردن و قفسه سینه، اغلب همراه با تعریق و تپش قلب است. این وضعیت بیش از ۸۰ درصد زنان باردار را تحتتأثیر قرار میدهد و در نتیجۀ نوسانات شدید هورمونی، بهویژه کاهش موقت استروژن و افزایش پروژسترون، اتفاق میافتد.
افتوخیز هورمونها بخش تنظیم دمای بدن را کموبیش مختل میکنند. به عبارت بهتر، بدن مادر باردار عامدانه جریان خون بیشتری بهسمت پوست هدایت میکند تا گرمای حاصل از افزایش سوختوساز برای رشد جنین را دفع کند. همین امر منجر به احساس داغی و برافروختگی مکرر میشود.
علت گرگرفتگی بدن در بارداری چیست؟
گرگرفتگی در هفته های اول بارداری بهخاطر گرمای محیط نیست، ترکیبی از فعلوانفعالات شیمیایی و فیزیکی در لایههای زیرین پوست این حس داغی را ایجاد میکنند که در ادامه به آنها میپردازیم.
تغییرات هورمونی
نوسان شدید هورمونها، بهویژه افتوخیز در سطح استروژن، بر عملکرد هیپوتالاموس که تنظیمکننده دمای بدن در مغز است، تأثیر میگذارد. هیپوتالاموس در اثراین نوسانات بهاشتباه فرمان دفع گرما صادر میکند و باعث احساس داغی ناگهانی میشود.
افزایش جریان خون
حجم خون مادر در دوران بارداری تا ۵۰ درصد بیشتر میشود. برای پمپاژ این حجم خون، رگهای خونی، بهویژه عروقی که نزدیک سطح پوست قرار گرفتهاند، منبسط میشوند و خون بیشتری عبور میدهند. این جریان خون اضافه پوست را حسابی گرم میکند.
سوختوساز بیشتر
در بارداری بدن درحال خلق یک زندگی تازه است و این فرایند انرژی زیادی مصرف میکند. افزایش نرخ متابولیسم پایه به این معناست که بدن در حالت استراحت هم کالری بیشتری میسوزاند و گرمای داخلی بیشتری تولید میکند.
استرس و اضطراب
دوران بارداری با چالشهای فکری و استرسهای طبیعی همراه است. تاثیر استرس بر بدن سیستم عصبی سمپاتیک را فعال میکند و منجر به ترشح هورمون آدرنالین میشود. واکنش جنگ یا گریز ضربان قلب را بالا میبرد، دمای بدن را یکباره افزایش میدهد و از دلایل گرگرفتگی در بارداری است.
گرگرفتگی در بارداری از چه زمانی شروع میشود؟
مادران باردار احساس گرگرفتگی در بارداری را در دورههای مختلف تجربه میکنند. طبق آمارهای پزشکی، بیش از ۵۰ درصد زنان از همان سهماهه اول بارداری متوجه افزایش دمای بدن میشوند. اصلا گرگرفتگی در هفته اول بارداری یکی از نشانههای غیررسمی حاملگی، حتی قبلاز مثبتشدن تست بارداری است.
با پیشرفت بارداری و رسیدن به سهماهه دوم، وضعیت گرگرفتگی کمی ثبات مییابد و با نزدیکشدن به پایان دوره، بار دیگر اوج میگیرد. جالب اینکه این داغی لزوما با زایمان برطرف نمیشود. بعضی از مادران پساز تولد نوزاد هم تا مدتها این موج رفتوبرگشتی گرما را تجربه میکنند. علت این اتفاق، افت شدید هورمونها بعداز زایمان ست.
بنابراین در پاسخ به سؤال «گرگرفتگی در بارداری از کی شروع میشه؟» باید بگوییم احتمالا از همان هفتههای اول!
گرگرفتگی در ماههای آخر بارداری
گرگرفتگی در ماه آخر بارداری که بدن را مثل کوره داغ میکند، همچنان طبیعی است! گرگرفتگی در سه ماه سوم بارداری به دلایل زیر به شدیدترین حد ممکن میرسد:
- وزنگیری حداکثری جنین در ماههای آخر و تلاش بیوقفه بدن برای گرم نگهداشتن و تغذیۀ یک موجود کامل؛
- حمل وزن اضافه جنین، جفت و مایع آمنیوتیک و فشار بیشتر بر قلب و عضلات بدن مادر؛
- تغییرات شدید جریان خون و گردش خون بسیار بالا در اواخر بارداری؛
- کمخوابی و خستگی در ماههای آخر و کاهش آستانه تحمل بدن در برابر تغییرات دما.
گرگرفتگی در بارداری چه زمانی نگرانکننده است؟
گرگرفتگی بهتنهایی هیچ خطری برای مادر و جنین ندارد و صرفا یک پاسخ طبیعی به تغییرات داخلی بدن است. اما نباید هر نوع افزایش دمایی را به حساب گرگرفتگی بارداری گذاشت. اگر داغی با علائم دیگری همراه شود، باید گوشبهزنگ عفونت یا اختلالات تیروئیدی باشید.
همراهی با تب
تب و لرز و گرگرفتگی در بارداری باهم متفاوتاند. گرگرفتگی معمولا گذراست و دمای مرکزی بدن را بهشکل خطرناکی بالا نمیبرد. اما اگر دمای بدن از ۳۸ درجه سانتیگراد فراتر برود، دیگر نامش گرگرفتگی نیست و باید با پزشک تماس بگیرید. تب در بارداری معمولا نشانه عفونت و برای جنین خطرناک است.
داشتن گرگرفتگی شدید و مداوم
اگر گرگرفتگی و داغی بهقدری شدید و طاقتفرسا شود که جلوی فعالیتهای روزانه و خوابوخوراک را بگیرد و حتی با راهکارهای خنککننده مثل دوش ولرم یا پنکه فروکش نکند، باید بهفکر بررسی پزشکی و درمان بود. گاهی اوقات پرکاری تیروئید در بارداری با احساس گرمای دائمی و تپش قلب شدید ظاهر میشود و این موضوع واقعا خطرناک است.
همراهی با علائم غیرطبیعی
میپرسید آیا گرگرفتگی در بارداری طبیعی است؟ باید دید با چه علائمی ظاهر میشود! گرگرفتگی همراه با سرگیجه شدید، غش، تنگی نفس غیرعادی، راش پوستی، اسهال و حالت تهوع شدید بسیار نگرانکننده است و باید فورا پیگیری شود.
راههای کاهش و درمان گرگرفتگی در بارداری
نکته امیدبخش در مورد گرگرفتگی علائم بارداری، درمانپذیری آن است. بیآنکه حتی یک دُز دارو مصرف کنید، بهراحتی و فقط با چند تغییر هوشمندانه و تصمیم عاقلانه، کنترل دمای بدن را در دست میگیرید و احساس خنکی میکنید.
اصلاح سبک زندگی
مؤثرترین راه درمان گرگرفتگی در بارداری، اصطلاح سبک و محیط زندگی است. در خانه و محل کار جلوی جریان هوا را نگیرید و دستکم یک روزنه برای تازهشدن هوا بگذارید. همیشه یک پنکه کوچک دستی یا اسپری آبپاش اطرافتان داشته باشید و بهمحض شروع علائم گرگرفتگی در بارداری، صورتتان را خنک کنید. دوش آب ولرم قبلاز خواب شب دمای مرکزی بدن را کم میکند و خواب باکیفیتتری به شما میدهد.
پوشیدن لباس مناسب
لباسی که میپوشید مستقیما بر سرعت دفع گرمای بدن اثر میگذارد. در دوران بارداری ترجیحا فقط لباسهای پنبهای یا کتانی بپوشید و الیاف مصنوعی مثل پلیاستر را برای بعداز بارداری نگه دارید. این جنس پارچه گرما را حبس میکند.
یک ترفند دیگر، استایل لایهلایه است. بهجای پوشیدن یک لباس ضخیم، چند لایه لباس نازک بپوشید تا بهمحض احساس گرما، دستتان برای کمکردن لایهها باز باشد.
تغذیه و نوشیدن آب کافی
- بدن هیدراته دمای خود را بهتر از بدن خشک و بیآب تنظیم میکند. پس منتظر تشنهشدن نمانید؛ روزی ۸ تا ۱۲ لیوان آب را جرعهجرعه بنوشید تا دمای مرکزی بدن پایین بماند.
- گاهی اوقات تعریق زیاد باعث دفع نمکهای بدن میشود. بنابراین الکترولیتها را فراموش نکنید! اندکی لیموترش تازه یا خیار رندهشده به آب بیفزایید تا هم طعمش دلچسبتر شود، هم تعادل الکترولیتها را حفظ کند.
- غذاهای محرک مثل خوراکیهای تند، نوشیدنیهای کافئیندار و غذاهای داغ را کنار بگذارید. اینها عروق خونی را باز میکنند و موج گرما میآورند.
- به جای ۳ وعده سنگین، ۶ وعده سبک بخورید. قلب برای هضم وعدههای سنگین خون زیادی بهسمت گوارش پمپاژ میکند که نتیجهاش احساس داغی شدید بعد از صرف غذاست.
- بیش از ۹۰ درصد ترکیبات هندوانه، طالبی، خیار و کاهو آب است. مصرف اینها در طول روز بدن را از داخل خنک نگه میدارد.
تکنیکهای آرامسازی
استرس یکی از محرکهای گرگرفتگی در بارداری است؛ بههمینخاطر آرامکردن ذهن با ترفندهای زیر، بدن را تاحدی خنک میکند:
- تنفس عمیق شکمی: به محض احساس گرما، ۶ تا ۸ نفس عمیق بکشید تا سیستم عصبی آرام شود.
- یوگای بارداری: برای بهبود گردش خون و تنظیم بهتر دمای بدن، تمرینات ملایم کششی انجام دهید.
- تنفس ریتمیک: بهمحض احساس گرما، تکنیک ۵ ثانیه دم و ۵ ثانیه بازدم را امتحان کنید.
- تصویرسازی ذهنی: چشمانتان را ببندید و خود را یک جای خنک مثل کنار رودخانه یا درحال قدمزدن روی برف تصور کنید.
- ریلکسیشن پیشرونده عضلانی: از انگشتان پا شروع کنید و هر عضله را ۵ ثانیه منقبض و سپس رها کنید.
- مدیتیشن کوتاه روزانه: ۱۰ دقیقه در روز به مدیتیشن اختصاص دهید تا سطح هورمون استرس پایین بماند.
- خنکسازی نقاط نبض: مچ دستها یا پشت گردن را زیر آب سرد بگیرید.
آیا گرگرفتگی در بارداری به جنین آسیب میزند؟
بسیاری از مادران نگرانند که وقتی خودشان احساس گرما میکنند، جنین هم از گرما اذیت شود! درحالیکه گرگرفتگی در بارداری برخلاف تب یا گرمازدگی محیطی، دمای رحم را تغییر نمیدهد، جای جنین در کیسه آب کاملا امن است.
تأثیر گرگرفتگی بر جنین
جفت یک مبدل حرارتی بیعیبونقص است که گرمای تولیدشده توسط جنین را به خون مادر منتقل میکند تا ازطریق تعریق یا گرگرفتگی، از بدن دفع شود. پس گرگرفتگی نهتنها نگرانکننده نیست، که نشان میدهد بدن در دفع گرمای جنین عملکرد درستی دارد.
مایع آمنیوتیک مثل یک عایق حرارتی دمای محیط رشد را ثابت نگه میدارد و اجازه نمیدهد نوسانات دمایی کوتاهمدت مادر به جنین منتقل شوند.
اطمینانبخشی به مادران باردار
به خود یادآوری کنید که گرگرفتگی در بارداری نتیجۀ سازوکار طبیعی بدن است و حین این تعریق آزاردهنده، در واقع بدن درحال انجام وظیفهاش برای جلوگیری از اوجگیری واقعی دماست. گرچه مادر کلافه و برافروخته میشود، ضربان قلب و فعالیت جنین در اکثر مواقع نرمال باقی میماند و جای نگرانی وجود ندارد.
گرگرفتگی در بارداری و تعیین جنسیت
قدیمیها به ارتباط بین گرگرفتگی در اوایل بارداری و جنسیت جنین معتقد بودند؛ درحالیکه علم پزشکی هیچ ارتباطی میان این دو موضوع پیدا نمیکند. گرمای بدن نتیجۀ نوسان هورمونها و افزایش سوختوساز بدن مادر بوده و این دو در بارداری هر دو جنس، چه پسر چه دختر، بهیکاندازه اتفاق میافتد.
عوامل تشدید گرگرفتگی در بارداری
برخی عوامل روزمره و قابلکنترل میتوانند شدت گرگرفتگی در دوران بارداری را افزایش دهند. شناخت این محرکها به شما کمک میکند تا با مدیریت آنها، دفعات و شدت این وضعیت را کاهش دهید:
- غذاهای تند و پرادویه بهدلیل گشادشدن عروق و ایجاد حس گرما؛
- نوشیدنیهای کافئیندار بهدلیل افزایش ضربان قلب و دمای بدن؛
- لباسهای پلاستیکی و نایلونی بهدلیل حبس گرما و کاهش تهویه پوست؛
- قرارگیری در محیطهای شلوغ و بسته بهدلیل افزایش استرس و احساس گرما؛
- استرس و فشار عصبی بهدلیل ترشح آدرنالین و اختلال در تنظیم دمای بدن؛
- فعالیت فیزیکی سنگین بهدلیل تولید گرمای بیشتر در عضلات؛
- نوشیدن آب ناکافی بهدلیل اختلال در تعریق و دفع حرارت؛
- مصرف وعدههای غذایی پرحجم بهدلیل افزایش متابولیسم هنگام هضم؛
- خوابیدن در اتاق گرم بهدلیل تشدید تعریق شبانه؛
- اضافهوزن بالا بهدلیل حفظ بیشتر گرما در بدن؛
- دوش آب داغ بهدلیل افزایش دمای بدن؛
- کمبود خواب و خستگی بهدلیل کاهش تحمل بدن نسبت به تغییرات هورمونی.
کلام آخر دکتردکتر
هرگاه از داغی ناگهانی بدن وسط یک جلسه کاری یا خواب شبانه کلافه شدید، به یاد بیاورید این گرما نتیجۀ تلاش بدن برای حفظ سلامت جنین است. شما احساس داغی میکنید تا فرزندتان در دمای ایدئال رشد کند. این وضعیت موقتی است و پس از تولد نوزاد به حالت عادی برمیگردد. در طول بارداری نمیتوان هورمونها را متوقف کرد و جلوی دفع گرما را گرفت؛ ولی میتوان با نوشیدن آب کافی، پوشیدن لباسهای نخی و تکنیکهای آرامسازی، این دوره را با آرامش بیشتر سپری کرد.
درصورت بروز علائم غیرطبیعی مثل تب، سرگیجه شدید، غش و … ثانیهها را برای گفتوگو با پزشک از دست ندهید. در سامانه سلامت و پزشکی دکتردکتر با ویزیت آنلاین هرلحظه به پزشک متخصص دسترسی دارید.
سوالات متداول
