نوزادی را تصور کنید که ناگهان از شیر خوردن امتناع میکند، شکمش متورم میشود و هربار بعد از شیردهی استفراغ سبزرنگ دارد؛ یا کودکی پنجساله که از درد شکم شکایت میکند، رفتهرفته بیحال میشود و دیگر قادر به دفع گاز یا مدفوع نیست؛ یا مردی میانسالی با سابقه جراحی شکمی که ناگهان دچار نفخ شدید، تهوع و گرفتگی شکم میشود. این صحنهها نشانههای یک وضعیت خطرناک و علائم انسداد روده هستند. در این راهنما، مفصل از علائم انسداد روده کوچک و بزرگ در کودکان و بزرگسالان میگوییم و حتی به نشانههای گرفتگی روده در گربهها و سگها اشاره میکنیم.
بیشتر بخوانید: پولیپ روده چیست؟
انسداد روده چیست؟
انسداد روده بهمعنی بستهشدن مسیر عبور محتویات روده (غذا، مایعات و گاز) به طور کامل یا جزئی است. این انسداد ممکن است در روده کوچک یا بزرگ اتفاق بیفتد، راه خروج مواد زائد، شیرههای گوارشی و گاز را ببندد و باعث تجمع محتویات و در پی آن نفخ، درد و استفراغ شود.
انسداد روده یک فوریت پزشکی و نیازمند مراقبت فوری است. درمان آن نیز شامل استراحت روده، دریافت مایعات وریدی، مصرف دارو یا عمل جراحی است. اگر این عارضه بهموقع درمان نشود، خطر نکروز (مرگ بافت روده)، پارگی روده و عفونت شدید حیات بیمار را تهدید میکند.
انسداد روده چرا اتفاق میافتد؟
تشکیل بافت اسکار پس از جراحی شکم، رشد تومور، فتق، التهاب روده یا پیچخوردگی روده شایعترین دلایل این عارضهاند. بزرگسالان معمولا به این دلایل با علائم انسداد روده کوچک و بزرگ روبهرو میشوند:
- چسبندگی و زخم بافتی بین اندامهایی که نباید به هم متصل شوند باعث میشود روده دور زخم بپیچد و گرهای ایجاد شود. این بافت فیبروزی معمولا بعد از جراحی شکم یا لگن تشکیل میشود.
- رشد تومور در داخل یا اطراف روده مانع عبور محتویات میشود.
- مدفوع سفت یا انسداد مدفوعی از مهمترین دلایل انسداد روده است، زیرا تجمع مدفوع خشک در روده بزرگ جلوی تخلیه مواد زائد را میگیرد.
- فتق شکمی یا شرایطی که بخشی از روده از دیواره شکم بیرون میزند، مسیر عبور مواد را میبندد.
- پیچخوردگی روده (ولولوس) شرایطی است که روده به دور خود میپیچد و جریان محتویات روده و خونرسانی را قطع میکند.
- بیماریهای التهابی روده، مانند بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو باعث تورم دیواره روده میشوند و این عامل تنگی و انسداد است.
- برخی افراد با رودههای تنگ متولد میشوند و مادرزادی از انسداد روده رنج میبرند.
- انواژیناسیون یا تاخوردگی بخشی از روده به دور خود که یکی از دلایل شایع انسداد روده در نوزادان و کودکان خردسال است.
- ورود جسم خارجی به روده مثل جسمی که بلعیده شده یا سنگ کیسه صفرا با خطر انسداد همراه است.
- بیماری گوارشی دیورتیکولیت که با التهاب دیورتیکولها (کیسههای کوچک و غیرطبیعی) تعریف میشود، راه تخلیه مواد زائد را بهطور جزئی یا کلی میبندد.
علائم انسداد روده کوچک و بزرگ چیست؟
شدید معده رایجترین علائم انسداد روده است که در مراحل اول بهشکل موجی و گاهبهگاه و در نهایت بهشکل مداوم ظاهر میشود. این درد با سایر علائم انسداد روده کوچک و بزرگ همراه است:
- درد شکم، گرفتگی یا نفخ؛
- تهوع و استفراغ؛
- کم اشتهایی؛
- بیحالی (احساس بیماری و ناخوشاحوالی)؛
- اسهال (نشانه انسداد جزئی)؛
- تپش قلب، تیرگی ادرار و سایر علائم کمآبی بدن؛
- یبوست شدید (در موارد انسداد کامل).
درصورت مشاهده هریک از این علائم، وقت را هدر ندهید. ازطریق ویزیت آنلاین یا دریافت نوبت حضوری در دکتردکتر، پزشک متخصص را بیفوتوقت در جریان قرار دهید و راهنمایی بگیرید.
انسداد روده چه حسی دارد؟
برای توصیف حسوحال بیمار در طول دورهای که دچار انسداد میشود، باید دید که:
- کدام روده بسته شده است؟ بزرگ یا کوچک؟
- چقدر از روده بسته شده؟ انسداد جزئی یا کلی است؟
انسداد با درد شدید و گرفتگی شکمی احساس میشود. درد مربوط به انسداد روده کوچک بیشتر بهصورت موجهای کوتاه و متناوب، هر چند دقیقه یک بار ظاهر میشود و بیشتر در یک نقطه متمرکز است. درحالیکه درد ناشی از انسداد روده بزرگ مداوم است و بیمار گرفتگی را پخششده در سراسر شکم احساس میکند.
آیا امکان دفع با وجود انسداد روده وجود دارد؟
بعداز انسداد روده، امکان دفع همچنان وجود دارد. این امکان به محل انسداد و میزان جدی بودن عارضه وابسته است. درصورت انسداد جزئی روده، دفع مدفوع دشوار میشود اما همچنان امکانپذیر است. درحالیکه درصورت انسداد کامل، دفع مدفوع و حتی دفع گاز غیرممکن خواهد بود.
علائم انسداد روده در نوزادان و کودکان
علائم انسداد روده در کودکان و نوزادان مشابه بزرگسالان است، با این تفاوت که بچهها نمیتوانند محل دقیق درد را اعلام کنند. بچههای کوچک ممکن است گریه کنند، پای خود را بهسمت داخل شکم بکشند و این علائم را نشان دهند:
- تب؛
- وجود خون در مدفوع (خونریزی رکتوم)؛
- استفراغ سبز یا زرد-سبز و تخلیه مایع صفرا؛
- بیحالی (فعالیت کودک کمتر از حالت عادی)؛
- شکم متورم و سفت؛
- نالههای مداوم بهدلیل درد.
ممکن است کودک برای مدتی دست از گریه بکشد و به نظر برسد که حالش بهتر شده است؛ علائم انسداد روده در کودکان رفتوبازگشت دارند و وقتی برمیگردند، بهمراتب شدیدتر از قبل هستند.
با ادامه بیماری و عدم پیگیری درمان، کودک ضعیف و ضعیفتر و دچار شوک میشود. خیلی زود جریان خون به اندامها کاهش مییابد و علائم تهدیدکننده مثل تپش قلب و افت فشار خون آغاز میشوند.
علائم انسداد روده در نوزاد تازهمتولدشده
نوزادان تازهمتولدشده درصورت ابتلا به انسداد روده بهطور مکرر بالا میآورند و غذا را برمیگردانند. در روزهای اول والدین این اتفاق را با رفلاکس اشتباه میگیرند.
رفلاکس اگرچه جدی و آزاردهنده است، مثل انسداد روده، تهدیدکننده زندگی نوزاد نیستند. ولی اگر این بازگشت با علائم انسداد روده در نوزادان مثل محتویات سبزرنگ، عوقزدن با استفراغ، رنگپریدگی یا پریشانی ظاهری و استفراغ پرتابی همراه باشد، یک علامت اورژانسی است. استفراغ سبز باید فورا به پزشک اطلاع داده شود.
محتویات زرد معضلی دشوارتر است! رنگ آغوز در اوایل شیردهی زرد روشن است و اگر نوزاد هرازگاهی پساز چند استفراغ عادی، استفراغ زردرنگ داشته باشد، طبیعی است. ولی اگر رنگ استفراغ اولیه زرد باشد و نوزاد به هیچ بیماری ویروسی مبتلا نباشد، خطر انسداد روده بسیار بالا و این موقعیت کاملا اورژانسی است.
تب بالای ۳۸ درجه در نوزادان تازهمتولد اگر همراه با علائم عفونت و استفراغ باشد، زنگ هشدار انسداد روده و نیازمند معاینه فوری است.
علائم انسداد روده در بزرگسالان
تشخیص انسداد روده در بزرگسالان ابتدا با بررسی علائم بالینی آغاز میشود و در مراحل بعد به ارزیابی تخصصی میرسد. علائم انسداد روده در بزرگسالان معمولا شامل این موارد است:
- درد شکمی شدید، مداوم و گاهی متناوب، اغلب در اطراف ناف یا کل شکم؛
- نفخ و ورم شکم بهخاطر تجمع گاز و محتویات روده؛
- تهوع و استفراغ که ابتدا شبیه خروج غذا و سپس به رنگهای سبز یا قهوهای است؛
- بیحالی و ضعف عمومی بهخاطر کمآبی و اختلالات الکترولیتی؛
- تب و علائم عفونت درصورت پارگی روده.
بیشتر بخوانید: چسبندگی روده چیست؟
در مراحل بعد پزشک برای تشخیص دقیق و قطعی اقدام به معاینه فیزیکی و تجویز آزمایشات خون و تصویربرداری میکند:
- پزشک در مورد سابقه پزشکی فردی و خانوادگی بیمار و تجربه جراحی شکمی سؤالاتی میپرسد؛
- سپس معاینه فیزیکی و بررسی تورم شکم یا تودهها را آغاز میکند. ممکن است با استفاده از گوشی به صداهای روده گوش دهد؛
- سپس نوبت به آزمایشات تکمیلی خون برای بررسی کمآبی، عفونت یا اختلالات الکترولیتی میرسد؛
- نهایتا آزمایشات تصویربرداری شامل رادیوگرافی ساده شکم، سونوگرافی و سیتیاسکن برای تشخیص محل و شدت انسداد انجام میشود.
کلام آخر دکتردکتر
انسداد روده زمانی رخ میدهد که راه عبور محتویات روده بسته و فرایند تخلیه سموم و مواد زائد متوقف شود. این عارضه گروههای سنی مختلف را درگیر میکند و در هر دوره علائم متفاوت دارد. نوزادان معمولا با بیقراری، استفراغ و اتساع شکم واکنش نشان میدهند؛ کودکان دچار دردهای متناوب، یبوست و علائمی شبیه مسمومیت میشوند؛ بزرگسالان نیز علائم سوءهاضمه و یبوست را تجربه میکنند.
شناخت دقیق و بهموقع علت این علائم، بهویژه در مراحل اولیه، حیاتی است. هرچه بیشتر دستدست کنید، خطر انسداد کامل، نکروز روده و در نهایت جراحی اضطراری نزدیکتر میشود. برای جلوگیری از این اتفاقات ناگوار، فرصت را غنیمت بشمرید و در سامانه سلامت دکتردکتر، درخواست ویزیت آنلاین با بهترین پزشکان متخصص کشور را ثبت کنید. این مؤثرترین گام شما در مسیر تشخیص زودهنگام و درمان این بیماری است.
