آیا ندول تیروئید خطرناک است؟ بررسی احتمال سرطان

ندول تیروئید گره‌‌ای کوچک است که درون این غده پروانه‌ای‌شکل ایجاد می‌شود. این غده در اغلب افراد به‌طور اتفاقی و هنگام بررسی مشکلات دیگر شناسایی می‌شود. اولین پرسشی که دربارۀ آنها به ذهن خطور می‌کند این است: آیا ندول تیروئید خطرناک است؟ در پاسخ به این نگرانی، باید بدانید بیش‌از ۹۰ تا ۹۵ درصد ندول‌های تیروئید کاملا خوش‌خیم و غیرسرطانی هستند و خطری برای جان بیمار ندارند. با‌این‌حال ازآنجا‌که درصد کوچکی از این گره‌ها ممکن است ماهیت بدخیم داشته باشند، ارزیابی دقیق پزشکی و بررسی احتمال سرطان اهمیت دارد. در این مقاله از مجله دکتردکتر، بررسی می‌کنیم اندازه نرمال ندول تیروئید چقدر است و چه زمانی رشد آن نیاز به پیگیری دارد.

ندول تیروئید چیست؟

ندول یا گره تیروئید (Thyroid nodules) توده‌ای جامد یا پر از مایع است که در غده‌ی تیروئید تشکیل می‌شود. غده‌ی مسئول تنظیم متابولیسم بدن درست بالای قفسه‌ی سینه و در پایه‌ی گردن قرار گرفته است. 

بیش‌تر گره‌های تیروئید جدی نیستند و علامت خاصی ندارند. تنها درصد کمی از این گره‌ها سرطانی هستند.

فرد تا قبل از معاینه‌ی بالینی توسط پزشک متوجه‌ی وجود آن نخواهد شد. گاهی به خاطر وجود بیماری دیگر از بیمار اسکن گرفته می‌شود و پزشک می‌تواند با توجه به نتیجه‌ی اسکن‌ها به وجود گره‌ها پی ببرد. برخی از انواع ندول‌های تیروئید بزرگ شده و به این دلیل در گردن قابل تشخیص هستند، این گره‌های بزرگ گاهی فرایند بلع و تنفس را با مشکل مواجه می‌کنند. 

بر اساس نوع گره پزشک روش‌های درمانی مختلف را به کار خواهد گرفت.

علائم گره تیروئید

بیش‌تر این گره‌ها نشانه و علامت خاصی ندارند، ولی برخی از آن‌ها بزرگ و قابل لمس هستند، علائم ندول تیروئید عبارت است از:

• به شکل تورم قسمت پایه‌ای گردن مشاهده می‌شوند.
• به حلق و مری فشار آورده و باعث تنگی نفس و بلع دشوار مواد غذایی می‌شوند. 

در برخی از موارد ندول‌ها تیروکسین اضافی تولید می‌کنند، این ماده هورمونی است که غده‌ی تیروئید ترشح می‌کند و باعث پدیدار شدن علائم پرکاری تیروئید می‌شود، این علایم عبارتند از:

• کاهش وزن ناگهانی؛
• تعریق زیاد؛
• رعشه؛
• عصبانیت؛
• ضربان قلب تند و نامنظم.

درباره تاثیر تیروئید بر شنوایی در مجله سلامت دکتردکتر بخوانید.

آیا ندول تیروئید کشنده است؟

تنها تعداد کمی از ندول‌ها سرطانی هستند. ولی برای تشخیص سرطانی بودن یا نبودن گره‌ها نمی‌توان به علایم بالینی بسنده کرد. بسیاری از این گره‌های سرطانی کوچک هستند و با سرعت کمی رشد می‌کنند. ولی در سرطان‌های تهاجمی تیروئید در موارد نادر گره‌ها می‌توانند بزرگ، ثابت، سخت و با سرعت رشد زیاد باشند.

علت ایجاد ندول تیروئید چیست؟

چندین عامل باعث رشد گره‌ در غده تیروئید می‌شود که عبارتند از:

رشد بیش از حد بافت سالم غده‌ی تیروئید

رشد غیر طبیعی بافت سالم غده را آدنومای تیروئید (thyroid adenoma) می‌گویند. علت بروز این مشکل مشخص نیست، ولی سرطانی نیست و تا زمانی که علایم آزار دهنده و افزایش اندازه نداشته باشد مشکلی جدی به شمار نخواهد رفت. برخی از آدنوماهای تیروئید منجر به پرکاری تیروئید خواهند شد.

کیست تیروئید

کیست‌های تیروئید حفره های پر از مایعی درون تیروئید هستند که معمولا در اثر از بین رفتن آدنوماهای تیروئید به وجود می‌آیند.

معمولا ترکیبات جامد به همراه مایعات محتویات کیست‌ها را تشکیل می‌دهند. کیست‌ها سرطانی نیستند، ولی گاهی دارای ترکیبات جامد سرطانی درون خود هستند.

التهاب مزمن تیروئید

بیماری هاشیموتو یک عارضه‌ی تیروئیدی است که باعث التهاب این غده شده و گره‌های بزرگ ایجاد می‌کند. این بیماری معمولا به همراه کم‌کاری تیروئید بروز پیدا می‌کند.

بیشتر بخوانید: هاشیموتو؛ علت، علائم و تشخیص تیروئیدیت هاشیموتو

گواتر چند گره‌ای سمی

گواتر هر گونه بزرگ شدن غیر طبیعی غده‌ی تیروئید است که در نتیجه‌ی کمبود ید و یا نقض غده‌ی تیروئید به وجود می‌آید. این گونه از گواترها از چندین گره تشکیل شده و علت تشکیل آن‌ها مشخص نیست

سرطان تیروئید

احتمال سرطانی بودن یک گره خیلی کم است. با این همه گره‌ی بزرگی که باعث درد و ناراحتی می‌شود، باعث ایجاد نگرانی است و باید توسط پزشک بررسی شود

سابقه‌ی خانوادگی سرطان تیروئید و یا سایر سرطان‌های غدد درون‌ریز و یا داشتن سابقه‌ی درمان‌های رادیوتراپی شانس ابتلای فرد به سرطان تیروئید را افزایش می‌دهد.

کمبود ید

کمبود ید در رژیم غذایی گاهی باعث می‌شود که این ندول‌ها در تیروئید ایجاد شوند. با این همه علت کمبود ید در آمریکا مشخص نیست چرا که ید به صورت استاندارد به نمک غذایی و دیگر فرآورده‌های غذایی اضافه می‌شود.

بیشتر بخوانید: پرکاری غده پاراتیروئید؛ علت، علائم، تشخیص و درمان پاراتیروئید

عوارض جانبی و مشکلات ندول تیروئید

• مشکلات تنفسی و بلع دشوار: گره‌های بزرگ و گواتر چند گره‌ای سمی باعث این مشکل می‌شوند.
• پرکاری تیروئید: اگر گره‌ها یا گواتر اقدام به تولید هورمون تیروئید اضافی کنند این مشکل به وجود خواهد آمد. پر کاری تیروئید باعث کاهش وزن، ضعف عضلانی، عدم تحمل گرما، اضطراب و بی‌قراری خواهد شد.

• عوارض جانبی و احتمالی پر کاری تیروئید: در مواقع نادر شخص در هنگام ابتلا به پرکاری تیروئید دچار ضربان قلب نامنظم، استخوان ضعیف و بحران تیروئید سمی خواهد شد. این مشکلات زندگی فرد را با خطر جدی مواجه کرده و در صورت بروز آن‌ها باید هر چه سریع‌تر به مراکز درمانی مراجعه کرد.

• مشکلات ناشی از جراحی گره‌ی تیروئید: اگر پزشک درمان جراحی را پیشنهاد کند، و گره را بردارد، فرد تا پایان عمر خود مجبور به مصرف مکمل‌های دارویی است.

تشخیص ندول تیروئید

زمانی که توده یا گره در گردن تشخیص داده شود، پزشک در ابتدا احتمال سرطانی بودن آن را بررسی خواهد کرد. اما از طرفی دیگر پزشک کارایی غده‌ی تیروئید را با انجام آزمایش‌هایی خاص بررسی خواهد کرد:

معاینه‌ بالینی

زمانی که پزشک مشغول معاینه‌ی غده است از بیمار می‌خواهد تا آب دهان خود را قورت دهد، چرا که در حین فرآیند بلع گره‌ی تیروئید به سمت بالا و پایین حرکت می‌کند.

پزشک احتمال وجود بیماری پرکاری تیروئید را بررسی کرده و به دنبال نشانه‌های آن همچون رعشه، واکنش‌های سریع و زیاد و ضربان قلب نامنظم و سریع فرد را معاینه می‌کند.

همچنین احتمال وجود بیماری کم کاری تیروئید هم بررسی می‌شود، ورم صورت، پوست خشک و ضربان قلب آهسته از جمله نشانه‌های بالینی این بیماری هستند.

آزمایش‌های عملکرد غده‌ تیروئید

برای تشخیص کم کاری و پر کاری تیروئید سطح هورمون TSH و سایر هورمون‌هایی که غده‌ی تیروئید تولید می‌کند اندازه گیری می‌شود.

سونوگرافی

در این روش تشخیصی با استفاده از امواج صوتی فرکانس بالا می‌توان به تصویر درست و دقیقی در مورد شکل، اندازه و ساختار ندول تیروئید رسید. همچنین از این روش برای تشخیص کیست از گره‌ها هم استفاده می‌شود. سونوگرافی به عنوان راهنمایی دقیق در نمونه برداری آسپیراسیون به کمک سوزن هم استفاده می‌شود.

ندول‌ها اساسا اندازۀ طبیعی ندارند چون ذاتا وجود ندول غیرطبیعی است. اما اندازه طبیعی ندول هیپواکو معمولا زیر ۱ سانتی‌متر است و اگر به‌این‌اندازه باشند، معمولا فقط تحت‌نظر گرفته می‌شوند.

نکته! بعضی وقت‌ها آدنوم پاراتیروئید در سونوگرافی تشخیصی به‌دلیل پرکاری غده پاراتیروئید با ندول اشتباه گرفته می‌شود! 

نمونه‌برداری آسپیراسیون به کمک سوزن

پزشکان در تفسیر سونوگرافی به ویژگی‌های ظاهری دقت فراوان دارند. مشاهدۀ یک ندول هیپواکو با کلسیفیکاسیون در تیروئید از علائم مشکوک و نیازمند نمونه‌برداری دقیق است. در نمونه‌برداری پزشک سوزن باریکی را به درون گردن فرو کرده و اندکی از سلول‌های بافت گره را برداشت می‌کند.

این روش تشخیصی معمولا در مطب پزشک انجام شده و خطرات خیلی کمی دارد. پزشک با کمک سونوگرافی جای ورود سوزن را مشخص می‌کند. بعد از برداشت، نمونه برای بررسی دقیق به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.

اسکن تیروئید

برای ارزیابی بهتر گره‌ها پزشک اسکن کامل تیروئید را تجویز می‌کند. برای انجام این روش تشخیصی به بازوی فرد داروی ید رادیو اکتیو تزریق می‌شود. بعد از آن به کمک دستگاهی مخصوص تصویر دقیقی از غده برداشته خواهد شد.

 گره‌هایی که هورمون تیروئیدی زیادی تولید می‌کنند و به آن‌ها گره‌های داغ (hot nodules) گفته می‌شود، در اسکن دیده می‌شوند، چرا که ایزوتوپ بیش‌تری نسبت به بافت سالم تیروئید جذب می‌کنند. گره‌های داغ در بیش‌تر موارد غیر سرطانی هستند.

در برخی موارد گره‌هایی که ایزوتوپ کم‌تری جذب کرده‌اند و به آن‌ها گره‌های سرد (cold nodules) گفته می‌شود سرطانی هستند. با این همه اسکن تیروئید نمی‌تواند گره‌های سرد سرطانی را از غیر سرطانی‌ها تشخیص دهد.

درمان ندول تیروئید بر اساس نوع گره

درمان گره یا ندول تیروئید فرمول ثابتی ندارد. پزشک متخصص براساس نتایج آزمایش‌ها، سونوگرافی و نمونه‌برداری، ابتدا نوع گره را تعیین کرده و سپس یکی از مسیرهای درمانی زیر را انتخاب می‌کند.

درمان ندول‌ تیروئید خوش‌خیم (غیرسرطانی)

اگر نتایج نمونه‌برداری گویای علائم ندول خوش خیم تیروئید باشد، نیازی به درمان‌های تهاجمی فوری نیست. در این حالت معمولا ۳ رویکرد در پیش گرفته می‌شود:

• نظارت و مراقبت پزشکی: در این روش، بیمار باید هر چند ماه یک‌بار برای معاینه بالینی و بررسی آزمایش خون به پزشک مراجعه کند. همچنین انجام سونوگرافی‌های دوره‌ای برای بررسی تغییر سایز ندول ضروری است. اگر اندازه گره ثابت بماند، نیازی به درمان نیست؛ اما درصورت رشد، نمونه‌برداری تکرار می‌شود.
• هورمون‌درمانی: اگر آزمایش خون نشان دهد که غده تیروئید به‌دلیل وجود این گره‌ها با افت کارکرد مواجه شده و به‌قدر کافی هورمون تولید نمی‌کند، پزشک درمان دارویی با هورمون تیروئید را آغاز می‌کند.
• جراحی ندول‌ خوش‌خیم: اگر گره‌های خوش‌خیم بیش‌از‌حد بزرگ شوند و با ایجاد فشار روی راه هوایی، مری یا رگ‌های خونی، تنفس و بلع بیمار را با مشکل مواجه کنند، باید با جراحی از بدن خارج شوند. همچنین گره‌هایی که در سونوگرافی رفتار مشکوک دارند نیز جهت بررسی دقیق‌تر جراحی خواهند شد.

۲. درمان ندول‌ تیروئید پرکار (عامل پرکاری تیروئید)

گاه یک یا چند ندول خودسرانه شروع به تولید بیش‌از‌حد هورمون تیروئید می‌کنند و بدن را به سمت پرکاری تیروئید سوق می‌دهند. کنترل این گره‌ها به روش‌های زیر انجام می‌شود:

• ید رادیواکتیو: این ماده در فرم‌های کپسول خوراکی یا محلول مایع تجویز شده و توسط غده تیروئید جذب می‌شود. با گذشت دو تا سه ماه از مصرف آن، گره‌ها کوچک‌تر شده و علائم پرکاری تیروئید به‌مرور زمان فروکش خواهد کرد.
• داروهای ضد تیروئید: داروهایی مانند متی‌مازول برای مهار تولید هورمون و کاهش علائم پرکاری استفاده می‌شوند.
• جراحی ندول پرکار: اگر بیمار شرایط درمان با ید رادیواکتیو را نداشته باشد یا به داروهای ضد تیروئید پاسخ ندهد، پزشک گزینه جراحی را برای برداشتن گره پرکار انتخاب خواهد کرد.

۳. درمان ندول‌ تیروئید سرطانی (بدخیم)

تشخیص گره سرطانی و علائم ندول بدخیم تیروئید نیازمند مداخله جدی‌تر است. بسته به اندازه و نوع سرطان، رویکردها متفاوت خواهد بود:

• پایش دقیق و منظم: برخی سرطان‌های تیروئید کوچک‌اند و سرعت رشد کمی دارند. در این شرایط پزشک متخصص تیروئید ممکن است قبل از هرگونه جراحی، مدتی بیمار را با آزمایش خون و سونوگرافی زیر نظر بگیرد.
• جراحی: جراحی متداول‌ترین راهکار برای مقابله با گره‌های بدخیم است. در گذشته پزشکان بخش اعظم بافت تیروئید را خارج می‌کردند. امروزه در اغلب موارد برداشتن نیمی از بافت تیروئید برای مهار بیماری کافی است.

اگر درباره‌ ندول تیروئید و انواع آن سوالی در ذهن شما باقی مانده، در بخش پرسش و پاسخ انتهای همین مقاله با ما در میان بگذارید. پزشکان و کارشناسان مجله دکتردکتر آماده پاسخ‌گویی به شما عزیزان هستند.

منابع

mayoclinic

سؤالات پرتکرار

[FAQ]