پاراتیروئیدها غدد درونریز کوچکی هستند که روی غده تیروئید در گردن قرار دارند. بهطور معمول، هریک از ما چهار غده پاراتیروئید داریم ولی برخی افراد ممکن است تعداد بیشتری از آن را داشته باشند. همه غدد پاراتیروئید یک عملکرد واحد دارند و آن تنظیم سطح کلسیم در خون است. باتوجهبه این نقش مهم، شناخت دقیق پاتوفیزیولوژی پاراتیروئید ضروری است. در این مطلب، ابتدا بررسی میکنیم که وظیفه غده پاراتیروئید چیست و سپس درباره اختلالات مربوط به آن و جدیدترین رویکردهای تشخیصی و درمانی موجود صحبت خواهیم کرد.
غده پاراتیروئید چیست؟
پاراتیروئیدها (Parathyroid) چهار غده کوچک بهاندازه نخود فرنگی یا دانه برنج هستند که بخشی از سیستم غدد درونریز بدن به شمار میروند. با وجود اینکه بسیار کوچکاند، نقش قابلتوجهی در حفظ سلامتی بدن دارند. پاراتیروئید با ترشح هورمونی بهنام پاراتورمون (PTH) به کنترل سطح کلسیم در بدن ما کمک میکند. درواقع، این تنها وظیفه پاراتیروئید به حساب میآید. کلسیم ماده بسیار مهمی است که برای عملکرد صحیح اعصاب و عضلات و نیز استحکام استخوانهای ما ضروری است.
محل قرارگیری غدد پاراتیروئید
پاراتیروئید در ناحیه پشتی غده تیروئید در ناحیه گردن قرار گرفته است. همانطور که احتمالا میدانید، تیروئید شبیه پروانه است. هر دو غده پاراتیروئید روی یکی از بالهای تیروئید قرار دارند.
بااینحال، در برخی افراد غدد پاراتیروئید در امتداد مری در گردن یا در قفسه سینه (بهویژه در فضای مدیاستن) وجود دارند. اینها را غدد پاراتیروئید نابهجا مینامند. غدد پاراتیروئید نابهجا معمولا نگرانکننده نیستند اما اگر یک یا چند غده پاراتیروئید بیشازحد هورمون PTH آزاد کنند و برداشتن آنها ضروری باشد، یافتن نوع نابهجای پاراتیروئید دشوارتر است.
ساختار غدد پاراتیروئید
هریک از غدد پاراتیروئید بین ۳۰ تا ۵۰ میلیگرم وزن دارند. رنگ آنها زرد خردلی تا قهوهای روشن است که باعث میشود تشخیص آن از بافت قرمزقهوهای تیروئید آسانتر شود. کپسول نازکی از بافت همبند دور هر غده را احاطه کرده است.
سلولهای اصلی پاراتیروئید وظیفه سنتز، ذخیره و ترشح هورمون پاراتیروئید را برعهده دارند. غشای این سلولها دارای گیرندههای حساس به کلسیم است و با پایش مداوم سطح آن، میزان ترشح PTH را تنظیم میکنند.
بیشتر افراد چهار غده پاراتیروئید دارند اما براساس مطالعات، ممکن است برخی افراد کمتر یا بیشتر از چهار غده (تا ۸ عدد) داشته باشند.
هورمون پاراتیروئید چیست؟
غده پاراتیروئید مادهای بهنام هورمون پاراتیروئید یا پاراتورمون را ترشح میکند که مسئول کنترل سطح کلسیم خون است. اگر سطح کلسیم خون پایین باشد، این هورمون آزاد میشود و سطح آن را افزایش میدهد. چگونه؟ با جذب کلسیم بیشتر از غذایی که میخوریم و کلسیمی که در استخوانهای ما وجود دارد. بدون تنظیم هورمونی، سطح کلسیم ممکن است خیلی بالا یا خیلی پایین برود که نتیجه آن، استخوانهای ضعیف، مشکلات عضلانی و اختلال در عملکرد عصبی است.
عملکرد غده پاراتیروئید چگونه است؟
عملکرد اصلی غدد پاراتیروئید، ترشح هورمون پاراتورمون (PTH) برای تنظیم دقیق سطح کلسیم و فسفر خون است. در زیر عملکرد پاراتیروئید را توضیح دادهایم:
تأثیر بر استخوانها
وقتی سطح کلسیم خون کاهش مییابد، غدد پاراتیروئید هورمون PTH را ترشح میکنند. این هورمون، بهشکل مستقیم به استئوکلاستها (سلولهای استخوانخوار) نمیچسبد. درعوض، به استئوبلاستها (سلولهای استخوانساز) متصل میشود و آنها را وادار میکند مولکول RANKL را آزاد کنند. این مولکول بهنوبه خود به گیرندههای روی سلولهای پیشساز استخوانخوارها میچسبد. بهاینترتیب، پیشسازها بالغ میشوند و به سلولهای استخوانخوار فعال تبدیل میشوند. با شروع تجزیه ماتریس استخوان، کلسیم و فسفر ذخیرهشده را در خون آزاد میکنند. درنتیجه، سطح کلسیم خون بهسرعت بالا میرود و بهحالت نرمال برمیگردد.
تأثیر بر کلیهها
هورمون PTH دو نقش کلیدی در کلیهها ایفا میکند:
۱. بازجذب کلسیم را در لولههای کلیوی (توبولهای دیستال) افزایش میدهد تا از دفع آن در ادرار جلوگیری کند.
۲. همزمان، بازجذب فسفات را در توبولهای پروگزیمال کاهش میدهد و باعث دفع آن میشود. برآیند این دو اثر با هم به کاهش دفع کلسیم و افزایش دفع فسفات کمک میکند.
علاوه بر آن، آنزیم ۱-آلفا-هیدروکسیلاز را در کلیه تحریک میکند تا فرم غیرفعال ویتامین D را به فرم فعال آن یعنی کلسیتریول تبدیل کند. ویتامین D فعال عملکردی مشابه پاراتورمون در استخوان دارد.
تأثیر بر جذب کلسیم در روده
تأثیر غده پاراتیروئید بر روده غیرمستقیم است؛ زیرا جذب کلسیم عمدتا در روده کوچک انجام میشود و هورمون PTH نمیتواند مستقیما بر سلولهای روده کوچک اثر بگذارد. در عوض، PTH باعث میشود کلیهها ویتامین D را بهشکل فعال آن یعنی کلسیتریول تبدیل کنند. کلسیتریول از طریق خون به روده منتقل میشود و در آنجا بیان پروتئینهای ناقل کلسیم را افزایش میدهد. این فرایند به افزایش چشمگیر جذب کلسیم و فسفر از غذا میانجامد.
بیماریها و اختلالات پاراتیروئید
دو بیماری اصلی که غدد پاراتیروئید شما را درگیر میکنند، پرکاری پاراتیروئید و کمکاری پاراتیروئید هستند. بیایید ببینیم کمکاری و پرکاری پاراتیروئید چیست و چگونه میتوان آنها را تشخیص داد.
پرکاری پاراتیروئید (Hyperparathyroidism)
پرکاری غده پاراتیروئید زمانی رخ میدهد که یک یا چند غده پاراتیروئید بیشازحد فعال شوند و هورمون پاراتیروئید زیادی آزاد کنند. ممکن است دلیل آن پاسخ غدد پاراتیروئید به برخی بیماریها، کمبود ویتامین D و مشکلات عملکرد کلیه باشد تا سطح طبیعی کلسیم حفظ شود. این حالت از پرکاری را پرکاری پاراتیروئید ثانویه مینامند.
در موارد دیگر، بیشفعالی غدد پاراتیروئید ممکن است به افزایش سطح کلسیم در خون (هیپرکلسمی) منجر شود. این حالت را پرکاری پاراتیروئید اولیه مینامند. در پرکاری اولیه یک عامل بهشکل مستقیم پاراتیروئید را تحت تأثیر قرار میدهد. ازآنجاکه پزشکان اغلب هیپرکلسمی را در همان مراحل اولیه تشخیص میدهند، بیشتر افراد مبتلا به پرکاری اولیه پاراتیروئید علامتی ندارند.
هیپرکلسمی در موارد شدید یا طولانیمدت ممکن است باعث بروز علائم زیر شود:
- تکرر ادرار؛
- تشنگی بیشازحد؛
- درد استخوان؛
- خستگی؛
- سردرد؛
- حالت تهوع و استفراغ؛
- یبوست؛
- کاهش اشتها؛
- فراموشی؛
- افسردگی یا تحریکپذیری؛
- دردهای عضلانی، ضعف، گرفتگی و/ یا پرش عضلات.
آدنوم پاراتیروئید
آدنوم پاراتیروئید یک توده خوشخیم (غیرسرطانی) است که معمولا روی یک یا چند غده پاراتیروئید ظاهر میشود. شایعترین علت پرکاری اولیه پاراتیروئید، آدنوم است.
سرطان پاراتیروئید
سرطان پاراتیروئید نیز ممکن است باعث پرکاری اولیه پاراتیروئید شود اما بسیار نادر است. این نوع سرطان فقط حدود ۰٫۰۰۵درصد از کل سرطانها و ۰٫۵ تا ۱ درصد از تمام بیماریهای پاراتیروئید را تشکیل میدهد.
پرکاری پاراتیروئید ثالثیه
پرکاری پاراتیروئید ثالثیه زمانی رخ میدهد که پرکاری پاراتیروئید بهمدتی طولانی درماننشده باقی بماند. در این حالت، سطح کلسیم خون بهصورت مزمن پایین است که باعث هیپرپلازی یا بزرگشدن غدد پاراتیروئید میشود.
غدد پاراتیروئید بزرگشده دیگر به سطح کلسیم سرم پاسخ نمیدهند و بهصورت مستقل و خودکار عمل میکنند. درنتیجه، هورمون PTH زیادی تولید و ترشح میکنند، درحالیکه همزمان سطح کلسیم و فسفات خون نیز بالاست.
کمکاری پاراتیروئید (Hypoparathyroidism)
کم کاری پاراتیروئید یک بیماری نادر است که درصورت پایینبودن سطح هورمون پاراتیروئید در خون رخ میدهد. نتیجه این بیماری، سطح کلسیم پایین (هیپوکلسمی) و سطح فسفر بالا (هیپرفسفاتمی) در خون است.
تقریبا ۷۵درصد از موارد کمکاری پاراتیروئید ناشی از آسیب تصادفی به غدههای پاراتیروئید هستند. برای مثال، هنگامی که جراحی تیروئید یا هر جراحی دیگری در ناحیه گردن انجام میدهید، ممکن است بهشکل ناخواسته به پاراتیروئید آسیب برسد. البته دلایل دیگری مانند برخی بیماریهای ژنتیکی و خودایمنی هم باعث آن میشوند.
درصورتیکه علت آن جراحی نباشد، در بیشتر موارد، کمکاری پاراتیروئید تدریجی پیشرفت میکند و علائم آن خفیف هستند. برای نمونه، برخی از علائم کمکاری پاراتیروئید عبارتاند از:
- گزگز در لبها، انگشتان دست و پا؛
- گرفتگی عضلات؛
- اسپاسم عضلانی؛
- آریتمی؛
- مه مغزی؛
- گیجی؛
- درد شکم؛
- شکنندگی ناخنها؛
- موهای خشک؛
- پوست خشک و پوستهپوسته؛
- ضعیفشدن مینای دندان بهویژه در کودکان؛
- آبمروارید.
نحوه تشخیص بیماریهای پاراتیروئید
برخی از روشهای تشخیص بیماریهای پاراتیروئید عبارتاند از:
آزمایش هورمون PTH
سطح PTH را از طریق سنجش ایمنی (ایمونواسی) نمونههای خون اندازهگیری میکنند. ممکن است سطح طبیعی آن بین ۱۰ تا ۶۵ پیکوگرم بر میلیلیتر (pg/mL) متغیر باشد.
پپتید مرتبط با پاراتیروئید (PTHrP)
پپتید مرتبط با هورمون پاراتیروئید (PTHrP) پپتیدی است که تقریبا تمام بافتهای بدن در سطوح بسیار پایین آن را تولید میکنند. عملکرد فیزیولوژیکی دقیق آن ناشناخته است؛ اما به نظر میرسد بیشتر نقش اتوکراین (اثر بر خود سلول) و پاراکراین (اثر بر سلولهای مجاور) داشته باشد. به همین دلیل، سطح آن در پلاسما بسیار پایین است. معمولا سطوح طبیعی آن زیر ۲٫۰ پیکومول بر لیتر (pmol/L) است.
این پپتید در طیف وسیعی از سرطانها (کارسینوم) بهصورت بیشازحد تولید میشود؛ اما بیشتر از همه با سرطان ریه سلول سنگفرشی، سرطانهای سلول سنگفرشی سر و گردن و سرطان سینه مرتبط است. سطوح PTHrP بالاتر از محدوده مرجع، نیازمند بررسی دقیق و جستوجوی سرطانهای مرتبط با آن است.
آزمایش کلسیم و فسفر
برای اندازهگیری سطوح کلسیم و فسفر، از تستهای زیر استفاده میکنند:
کلسیم کل سرم (Total Serum Calcium)
کلسیم کل سرم مقدار کلسیم موجود در خون شامل کلسیم آزاد، کلسیم متصل به بیکربنات یا سیترات (کلسیم کمپلکس) و کلسیم متصل به پروتئین است. سطح طبیعی آن ممکن است بین ۸٫۵ تا ۱۰٫۲ میلیگرم بر دسیلیتر (mg/dL) متغیر باشد. این مقدار تحت تأثیر میزان پروتئین در دسترس برای اتصال (معمولا آلبومین) قرار میگیرد و درصورت وجود هیپوآلبومینمی (کاهش آلبومین خون) باید اصلاح شود. بهازای هر یکگرم کاهش آلبومین سرم، کلسیم کل سرم تقریبا ۰٫۸میلیگرم کاهش مییابد.
کلسیم یونیزه سرم (Ionized Serum Calcium)
کلسیم یونیزه یا کلسیم آزاد، شکل فعال بیولوژیکی کلسیم است که برای بسیاری از عملکردها ازجمله سیگنالدهی سلولی، انتقال پیام عصبی و انقباض عضلانی ضروری است. سطح طبیعی آن معمولا بین ۴٫۶۴ تا ۵٫۲۸ میلیگرم بر دسیلیتر است. pH خون میتواند با تغییر تمایل اتصال آلبومین برای یونهای دارای بار مثبت، بر سطح کلسیم یونیزه تأثیر بگذارد. در pH پایین، فراوانی یونهای هیدروژن بهطور مؤثری با کلسیم آزاد برای اتصال به جایگاههای روی آلبومین با بار منفی رقابت میکند و درنتیجه، کلسیم آزاد را در سرم افزایش میدهد.
سونوگرافی و تصویربرداری
اسکن پاراتیروئید با سستامیبی (Sestamibi Scan) برای بیمارانی تجویز میشود که که احتمال ابتلا به آدنوم یا هیپرپلازی غدد پاراتیروئید در آنها وجود دارد.
در این روش، رادیوایزوتوپ تکنسیوم- 99m را بهصورت داخلوریدی به فرد تزریق میکنند. سلولهای فعال غدد پاراتیروئید این ماده را جذب میکنند. بلافاصله پس از تزریق، از ناحیه گردن تصویربرداری انجام میدهند تا مکان و اندازه غدد پاراتیروئید مشخص شود. پس از ۲ تا ۴ ساعت دوباره تصویربرداری تکرار میشود. غددی که همچنان ماده رادیواکتیو را در خود نگه داشتهاند، بهعنوان غدد بیشفعال در نظر گرفته میشوند. مطالعات نشان دادهاند که حساسیت این اسکن بین ۳۹ تا ۹۰ درصد متغیر است.
ویتامین دی (Vitamin D)
بیشتر آزمایشهایی که ویتامین دی را اندازه میگیرند، فرم غیرفعال بیولوژیکی یعنی شکل اصلی این ویتامین در گردش خون را ارزیابی میکنند. بهطور کلی، کمبود ویتامین D کمتر از ۲۰ نانوگرم بر میلیلیتر (ng/mL) پایین در نظر گرفته میشود.
درمان بیماریهای پاراتیروئید
درمانهای مختلفی برای بیماریهای پاراتیروئید وجود دارد که عبارتاند از:
جراحی پاراتیروئید
تنها درمان پرکاری پاراتیروئید عمل جراحی است. بااینحال، اگر بیماری شما بسیار خفیف باشد یا شرایط جسمانی مناسبی برای بیهوشی عمومی نداشته باشید، ممکن است خطرات جراحی بیشتر از فواید آن باشد. شرایط قبل و بعد از جراحی بهصورت زیر است:
آمادگی برای جراحی غده پاراتیروئید
قبل از انجام جراحی باید مراحل زیر را طی کنید:
- تصمیمگیری با پزشک دارای تخصص غدد درباره جراحی؛
- گرفتن سابقه پزشکی کامل از شما، گوشدادن به صدای قلب و ریهها و اندازهگیری فشار خون بهمنظور ارزیابی اینکه آیا از نظر جسمی شرایط لازم برای جراحی را دارید یا نه؛
- بررسی تارهای صوتی بهمنظور پیشگیری از عوارض احتمالی جراحی غدد پاراتیروئید یعنی آسیب به اعصاب حنجره و تارهای صوتی. برای این کار با لوله دوربیندار ویژه تارهای صوتی را از طریق بینی بررسی میکنند. این کار تنها چند دقیقه طول میکشد و کاملا بدون درد است.
فرایند جراحی غده پاراتیروئید
برای انجام این جراحی، بیهوشی عمومی لازم است. جراح یک برش کوچک در قسمت پایین و جلوی گردن شما ایجاد میکند. سپس با کمک سونوگرافی و اسکن MIBI، غددی را که باید بردارد مشخص میکند. در پایان عمل، پوست گردن را با بخیههای جذبی بخیه میزند. قبل از اینکه بیدار شوید، به شما بیحسی موضعی تزریق میکنند تا درد و ناراحتی ناشی از جراحی تسکین یابد.
درمانهای کمتهاجمی
درمانهای کمتهاجمی برای افرادی هستند که جراحی آنها موفقیتآمیز نبوده است یا شرایط آنها اجازه جراحی را نمیدهد. در این صورت، ممکن است پزشک از روشهای زیر برای درمان استفاده کند:
دارودرمانی
داروهای درمان پرکاری پاراتیروئید شامل موارد زیر هستند:
- کلسی میمتیک: دارویی که از عملکرد کلسیم موجود در خون تقلید میکند. مصرف این دارو ممکن است باعث شود غدد پاراتیروئید هورمون پاراتیروئید کمتری تولید کنند. این دارو با نام سیناکلست در بازار موجود است؛
- بیس فسفوناتها: داروهایی که با جلوگیری از ازدسترفتن کلسیم استخوانها خطر پوکی استخوان ناشی از پرکاری پاراتیروئید را کاهش میدهد. بنابراین، این دارو برای درمان اختلالات غدد پاراتیروئید طراحی نشده است. درنتیجه، سطح کلسیم خون همچنان بالا خواهد ماند.
درمان جایگزینی هورمون
برای افرادی که یائسگی را پشتسر گذاشتهاند و علائم پوکی استخوان دارند، درمان جایگزینی هورمون ممکن است به حفظ کلسیم در استخوانها کمک کند. بااینحال، این درمان هم برای رفع مشکلات اساسی غدد پاراتیروئید مؤثر نیست.
عوارض بیماریهای پاراتیروئید
بیماریهای پاراتیروئید با ایجاد اختلال در ترشح هورمون پاراتیروئید (PTH)، تعادل کلسیم و فسفر بدن را از بین میبرند. نوع و شدت عوارض بیماریهای پاراتیروئید به این بستگی دارد که غدد پاراتیروئید فعالیت بیشازحد دارند یا هورمون کافی تولید نمیکنند. بسیاری از این بیماریها در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارند اما در صورت تداوم میتوانند استخوانها، کلیهها، عضلات، دستگاه عصبی و قلب را درگیر کنند.
عوارض پرکاری پاراتیروئید
- کاهش تراکم استخوان و ابتلا به استئوپنی یا پوکی استخوان؛
- افزایش احتمال شکستگی، بهویژه در مهرهها، لگن و استخوانهای اندام؛
- تشکیل سنگ کلیه بهدلیل افزایش کلسیم ادرار؛
- رسوب کلسیم در بافت کلیه؛
- ضعف عضلانی و خستگی؛
- درد استخوانها و مفاصل؛
- افزایش تشنگی و دفع ادرار؛
- یبوست، تهوع یا ناراحتیهای گوارشی؛
- کاهش تمرکز و حافظه، تحریکپذیری و تغییرات خلقی؛
- اختلال ریتم قلب در صورت افزایش شدید کلسیم.
عوارض کمکاری پاراتیروئید
عوارض کمکاری پاراتیروئید بیشتر از نوع عصبیعضلانی هستند:
- مورمورشدن و بیحسی، بهویژه اطراف دهان، انگشتهای دست و پا؛
- گرفتگی و انقباض عضلات؛
- پرش عضلانی؛
- خستگی، ضعف و تحریکپذیری؛
- سردرد یا احساس مهآلودگی ذهنی؛
- اسپاسم حنجره و دشواری تنفس در موارد شدید.
برخی عوارض مانند خستگی، ضعف و اختلال تمرکز ممکن است در هر دو بیماری دیده شوند و بهتنهایی برای تشخیص کافی نیستند.
اهمیت درمان به موقع بیماریهای پاراتیروئید
تشخیص و درمان بهموقع بیماریهای پاراتیروئید برای جلوگیری از آسیبهای ماندگار به استخوانها، کلیهها، قلب و سیستم عصبی اهمیت زیادی دارد. ازآنجاکه برخی افراد در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارند، انجام آزمایشهایی مانند اندازهگیری کلسیم، فسفر، هورمون PTH، ویتامین D و بررسی عملکرد کلیه میتواند به شناسایی زودهنگام اختلال کمک کند.
عوارض برداشتن غده پاراتیروئید
این عوارض را میتوان به دو دسته تقسیم کرد: عوارض مربوط به خود عمل جراحی و عوارض ناشی از بیهوشی عمومی.
عوارض جراحی
پس از جراحی ممکن است برخی از عوارض زیر را تجربه کنید:
عفونت
ناحیه جراحیشده معمولا بهسرعت بهبود مییابد. بنابراین، کمتر پیش میآید که عفونت کند. بااینحال، اگر پس از ترخیص متوجه شدید زخمتان چرک کرده است یا قرمز و دردناک است، با پزشکتان تماس بگیرید.
ممکن است بعد از جراحی جای زخم یا اسکار آن بماند. همچنین، خشکی و سفتی گردن نسبتا شایع است اما معمولا موقتی است.
خونریزی
پس از جراحی پاراتیروئید ممکن است در محل عمل کمی کبودی یا تورم ایجاد شود که معمولا خفیف است و بهتدریج برطرف میشود. در موارد نادر، خونریزی شدیدتر ممکن است باعث تجمع خون در گردن شود. این عارضه معمولا قبل از ترخیص از بیمارستان بروز میکند و به درمان فوری یا جراحی مجدد نیاز دارد.
آسیب عصبی
عصبی که حنجره شما را کنترل میکند، از فاصله بسیار نزدیکی از غدد پاراتیروئید عبور میکند. این عصب ممکن است در طول جراحی آسیب ببیند و باعث گرفتگی صدای شما شود. ممکن است موقتی (۱ نفر از هر ۱۰۰ نفر) یا دائمی (بسیار نادر، ۱ نفر از هر ۱۰۰۰ نفر) باشد. بیشتر بیماران بهدلیل وجود لوله تنفسی حین بیهوشی و همچنین خود جراحی، با گلودرد و گرفتگی صدا از خواب بیدار میشوند. بنابراین، این شرایط معمولا نگرانکننده نیست.
پایینآمدن سطح کلسیم
یکی از مهمترین عوارض برداشتن غده پاراتیروئید، افت کلسیم خون یا هیپوکلسمی است. پس از برداشتن غده پرکار، ممکن است سایر غدد پاراتیروئید برای مدتی فعالیت کافی نداشته باشند یا حین جراحی آسیب ببینند. کاهش سطح کلسیم خون ممکن است به علائمی نظیر سوزنسوزن شدن (گزگز) در انگشتهای دست و پا و همچنین دور دهان منجر شود. ممکن است لازم باشد مدت کوتاهی پس از جراحی، قرص کلسیم مصرف کنید.
نیاز به جراحی مجدد
در موارد نادر ممکن است برای درمان کامل پرکاری پاراتیروئید به یک عمل جراحی دیگر نیاز باشد.
عوارض بیهوشی
عوارض احتمالی پس از این جراحی که بهخاطر بیهوشی بروز میکنند عبارتاند از:
- گلودرد؛
- احساس تهوع یا استفراغ واقعی؛
- سرگیجه ناشی از افت فشار خون؛
- آسیب به دندانها (بسیار نادر است).
پس از جراحی غده پاراتیروئید
معمولا یک شب بعد از جراحی باید در بیمارستان بمانید. ممکن است کمی درد داشته باشید ولی با مسکنهایی مثل استامینوفن ساده و کدئین بهخوبی کنترل میشود. ممکن است لازم باشد این داروها را تا چند روز پس از عمل مصرف کنید. تا زمانی که در بیمارستان هستید، برای بررسی سطح هورمونها و کلسیم خون باید آزمایش بدهید. بیشتر بیماران تا ظهر روز بعد به خانه برمیگردند.
آزمایش خون
طی یک هفته پس از ترخیص، باید دوباره آزمایش خون انجام دهید تا سطح کلسیم خونتان بررسی شود.
مراقبت در منزل
بخیههای محل جراحی جذبی هستند. یک پانسمان کوچک روی آنها را میپوشاند که میتوانید پس از ۳ تا ۴ روز آن را بردارید. طبیعی است که مقداری تورم و سفتی در ناحیه جراحی داشته باشید. اگر درباره زخمتان نگرانید به پزشک مراجعه کنید یا از خدمات ویزیت آنلاین پزشک عمومی یا داخلی در سایت دکتردکتر استفاده کنید.
پس از بهبودی زخم، وقتی توانستید بهراحتی گردنتان را لمس کنید، آن را با کرمها و روغنهایی که پزشک برایتان تجویز میکند بهآرامی و ملایمت ماساژ دهید. بهمدت یکی دو هفته، یعنی تا زمانی که بهراحتی و بدون درد گردن خود را به اطراف بچرخانید، رانندگی نکنید.
پرهیز از آوازخواندن و فریادزدن
چند هفته به صدای خود استراحت دهید. اگر محل کارتان طوری است که مجبورید آواز بخوانید یا فریاد بزنید، توصیه میکنیم در مدت استراحت مرخصی بگیرید.
پیگیریهای پس از جراحی غده پاراتیروئید
برای پیگیری وضعیت پس از جراحی، حداقل ۲ تا ۴ هفته ویزیت سرپایی یا آنلاین داشته باشید تا پزشک اطمینان یابد که روند بهبودی بهخوبی پیش رفته است. اگر مراجعه حضوری لازم است، از قبل در سامانه نوبتدهی دکتردکتر نوبت خود را ثبت کنید و بعد به مطب مراجعه کنید.
درمان کمکاری پاراتیروئید
هدف از درمان کمکاری پاراتیروئید، تسکین علائم و بازگرداندن سطح کلسیم و فسفر بدن به محدوده سالم است. برخی از رویکردهای درمان کمکاری پاراتیروئید عبارتاند از:
تزریق وریدی کلسیم
در این رویکرد، ممکن است پزشک تزریق وریدی کلسیم یا قطره آن را تجویز کند. در طول این درمان، عملکرد قلب شما با الکتروکاردیوگرام (ECG) بهطور مداوم کنترل میشود. احتمالا درکنار آن قرص ویتامین D را بهصورت خوراکی به شما میدهند. پس از ترخیص باید مصرف مکملهای کلسیم و ویتامین D ادامه یابد.
درمان با مکملها
- کلسیم خوراکی: مکملهای کلسیم بهصورت قرص، قرص جویدنی یا مایع مصرف میشوند و سطح کلسیم خون را بالا میبرند. مصرف مقادیر بالای این مکملها ممکن است در برخی افراد باعث عوارض جانبی مانند یبوست شود؛
- ویتامین D: مصرف مقادیر کافی از این ویتامین به بدن در جذب بهتر کلسیم و دفع فسفر کمک میکند. نوع تجویزی آن کلسیتریول است که با ویتامین D بدون نسخه در داروخانهها متفاوت است؛
- مکمل منیزیم: اگر سطح منیزیم خون پایین باشد، مصرف مکمل منیزیم میتواند به بهبود علائم کمک کند؛
- دیورتیکهای تیازیدی: درصورتیکه سطح کلسیم خون با درمانهای معمول بهحد کافی بالا نرود یا اگر دفع کلسیم از طریق ادرار زیاد باشد، پزشک ممکن است این داروها را تجویز کند. تیازیدها با کاهش دفع کلسیم در ادرار و حفظ سطح کلسیم خون کمک میکنند.
درمان جایگزینی هورمون پاراتیروئید
در گذشته دارویی بهنام ناتپارا برای جایگزینی هورمون پاراتیروئید وجود داشت اما درحالحاضر از بازار حذف شده است. انواع جدیدتر این داروها در کارآزماییهای بالینی درحال بررسی هستند ولی هنوز تأییدیه نهایی نگرفتهاند.
اصلاح رژیم غذایی
ممکن است به مشورت با متخصص تغذیه نیاز داشته باشید. بااینحال، رژیمغذایی پاراتیروئید کمکار باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- غنی از کلسیم: شامل محصولات لبنی، سبزیجات دارای برگ سبز و کلم بروکلی و نیز غذاهای غنیشده با کلسیم مانند غلات صبحانه؛
- دارای فسفر کم: خودداری از نوشیدنیهای گازدار (نوشابهها) حاوی فسفر بهشکل اسید فسفریک و محدودکردن غذاهای فرآوریشده، گوشتها، پنیرهای سفت، آجیل و غلات کامل؛
- خودداری از اسید اگزالیک: از مصرف غذاهای حاوی اسید اگزالیک مانند اسفناج خودداری کنید زیرا مانع جذب کلسیم میشوند.
پایش درمان
پزشک شما احتمالا بهطور منظم آزمایش خون را برای بررسی سطح کلسیم و فسفر شما تجویز خواهد کرد. در ابتدا، این آزمایشها احتمالا بهصورت هفتگی یا ماهانه انجام میشوند. با گذشت زمان، ممکن است تنها یک یا دو بار در سال به آزمایش خون نیاز داشته باشید. آزمایشهای منظم به پزشک شما اجازه میدهد در صورت بالا یا پایین رفتن سطح کلسیم، مقدار کلسیم مصرفی شما را تغییر دهد.
ازآنجاکه کمکاری پاراتیروئید اغلب یک اختلال طولانیمدت است، آزمایش و درمان آن معمولا تا پایان عمر ادامه مییابد.
پیشگیری و مراقبت از سلامت پاراتیروئید
غدد پاراتیروئید شما در پشت تیروئیدتان قرار دارند، بنابراین معمولا بهراحتی آسیب نمیبینند یا زخمی نمیشوند. برای سالم نگهداشتن این غدد، کار زیادی لازم نیست انجام دهید. بااینحال، میتوانید برای کمک به غدد پاراتیروئید خود در حفظ سطح کلسیم خون در محدوده سالم مطمئن شوید که ویتامین D و کلسیم بدنتان در سطح مناسبی قرار دارد.
کلام آخر دکتردکتر
در این مطلب درباره غده پاراتیروئید و نقش آن در تنظیم سطح کلسیم خون صحبت کردیم. این غده با وجود اندازه کوچکی که دارد، نقش مهمی در سلامت هورمونی بدن ایفا میکنند. گاهی اوقات بهدلایل مختلف غدد پاراتیروئید کمکار یا پرکار میشوند. برای رفع این اختلالات ممکن است به جراحی، دارودرمانی یا درمان جایگزینی هورمون نیاز باشد. خبر خوب اینکه پیشگیری از اختلالات پاراتیروئید تا حدی امکانپذیر است. برای این منظور، سطح کلسیم و ویتامین D بدن خود را در سطح متعادل نگه دارید و چکاپ دورهای آنها را بهموقع انجام دهید.
میخواهید بدانید سطح کلسیم و ویتامین D بدنتان چقدر است؟ میتوانید با مراجعه به سایت دکتردکتر به راحتترین روش ممکن درخواست خود را برای خدمات آزمایش در محل ثبت کنید.
