علاوهبر درد شکم، کمر و نوسان عجیب خلقوخو، درد شدید مقعدی یکی از مهمانهای ناخواندۀ این دوره است. اغلب زنان فکر میکنند این مشکل را فقط خودشان تجربه میکنند و از شیوع آن بیخبرند. درد مقعدی در پریودی ناشی از اسپاسم شدید عضلات کف لگن و روده بزرگ است و حسی شبیه برقگرفتگی تیز در نواحی تحتانی و لگن دارد. این درد تا عمق جان نفوذ میکند و بهاندازۀ دلدرد و کمردرد پریودی آزاردهنده است. اما دلیل این شورش در پریودی چیست؟ باعثوبانیاش عوامل هورمونی است یا پای انقباض عضلانی در میان است؟ در این راهنما مفصل دربارهاش حرف میزنیم.
درد مقعدی در پریودی چیست؟
درد مقعد در پریودی نه توهم است، نه یک حساسیت ساده، که پاسخ واقعی بدن به تغییرات بیوشیمیایی بدن است. این پاسخ منجر به درد گذرای مقعد میشود: دردی شبیه فشار، تیرکشیدن یا اسپاسم ناگهانی رکتوم که چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشد!
ریزش لایه داخلی رحم (اندومتر) با آزادسازی یکسری مواد شیمیایی همراه است. این مواد عضلات صاف رحم را منقبض میکنند تا خونریزی رخ دهد. مشکل آنجاست که این مواد شیمیایی فرقی بین اعضای بدن قائل نیستند. پس بهسمت رودهها و مقعد هم نفوذ میکنند و باعث انقباض دردناک عضلات کف لگن و اسفنکتر مقعد میشوند. به زبان سادهتر، این درد نتیجۀ همسایگی رحم و روده بزرگ است که باعث میشود گرفتگی و درد از یکی به دیگری سرایت کند.
علت درد مقعدی در پریودی چیست؟
بدن در روزهای پریودی بیشباهت به یک میدان جنگ هورمونی نیست. ترکش این جنگ به اندامهای تحتانی مثل لگن و مقعد هم میرسد. در ادامه علت درد مقعدی در زمان پریودی را شرح میدهیم.
انقباضات رحم در پریودی، ریشۀ درد مقعدی
در دورۀ پریودی، رحم برای دفع دیوارۀ مخاطی منقبض میشود و این اتفاق را بهکمک یکسری انتقالدهنده بهاسم پروستاگلاندین رقم میزند. این مواد شیمیایی وظیفه دارند عضلات را منقبض کنند؛ اما آنقدر قدرتمندند که مثل یک موج به اعضای مجاور سرایت میکنند و باعث اسپاسم عضلات صاف در روده بزرگ و مقعد میشوند. این اثر دومینووار به درد مقعد در پریودی میانجامد.
تحریک اعصاب لگن و شروع درد مقعد
شبکه پیچیدۀ اعصاب لگن در نزدیکی رحم و روده جا خوش کرده است. اندکی تورم و التهاب رحم در دوران قاعدگی به اعصاب لگن فشار میآورد و باعث میشود پیام درد یکباره به مقعد و پرینه برسد.
آندومتریوز، علت درد مقعدی در پریودی
آندومتریوز یکی از دلایل اصلی درد مقعد در پریودی است. این بیماری بافتی شبیه پوشش رحم در روده یا دیواره بین رحم و مقعد میسازد که همزمان با پریود، خونریزی میکند و باعث التهاب شدید میشود. این التهاب، نتیجهای جز درد عمیق و آزاردهنده در مقعد، به ویژه موقع اجابت مزاج ندارد!
درد رکتال ناشی از یبوست یا مشکلات گوارشی
تغییرات هورمونی، بهویژه افزایش سطح پروژسترون پیشاز پریود، باعث کاهش قابلتوجه سرعت حرکت روده و سفتی مدفوع میشود. یبوست فشار مضاعفی به مقعد وارد میکند و در کنار حساسیتهای این دوره، عوارضی مثل درد، سوزش یا حتی تشدید بواسیر (هموروئید) را بهدنبال دارد.
درد مقعدی در پریودی چه زمانی طبیعی است؟
اکثر زنان در مواجهه با این درد ناگهانی تصور میکنند دچار یک مشکل گوارشی حاد یا آسیب بافتی شدهاند؛ درحالیکه این درد همیشه نگرانکننده نیست.
درد خفیف و موقتی جای نگرانی ندارد!
اگر حسوحال درد مقعد شبیه گرفتگی عضلانی یا برقگرفتگی گذرا در مقعد باشد، بین چند ثانیه تا حداکثر ۱۰ دقیقه طول بکشد و بعد کاملا محو شود، این درد جای نگرانی ندارد.
در روزهای پریودی حساسیت اعصاب لگن به اوج میرسد و اسفنکتر مقعد بیهیچ دلیلی دچار اسپاسم میشود. درد شدید و غافلگیرکننده اگر ادامهدار نباشد، نشانه آسیب بافتی نیست و فقط یک واکنش عصبی عضلانی به استرس فیزیکی پریود است.
درد مقعد همزمان با درد قاعدگی بیخطر است!
اگر درد مقعدی همزمان و همراه با دیگر دردهای قاعدگی مثل دلپیجه و کمردرد باشد و با اتمام خونریزی به حالت عادی برگردد، مقصر همان پروستاگلاندینها هستند و باز هم جای نگرانی نیست. این همبستگی نشان میدهد که درد ریشه در سیستم تولیدمثل دارد و ناشی از مشکلات گوارشی نیست.
درد مقعدی در پریودی چه زمانی نگرانکننده است؟
درد مقعد در پریودی که گوشهای از بازی هورمونها در این دوره است، زمانی نگرانکننده میشود که از حالت گذرا خارج و با علائم دیگر ترکیب شود. آنوقت دیگر نمیتوان آن را صرفا به حساب پریودی گذاشت. در ادامه میگوییم چه زمانی مشورت با پزشک عاقلانه است.
زنگ هشدار درد شدید یا مداوم
اگر درد مقعدی با ضددردهای رایج مثل ژلوفن آرام نشود یا اگر بهجای چند لحظه، چندین ساعت ادامهدار باشد، دیگر طبیعی نیست! درد عمیق و فلجکننده احتمالا نشانۀ آندومتریوز پیشرفته یا ناشی از رشد کیستها و فشار آنها به اعصاب است، بهخصوص اگر این درد هنگام اجابت مزاج به اوج برسد.
درد همراه با خونریزی غیرطبیعی
در دورۀ پریودی فقط خونریزی واژن طبیعی است اگر همزمان با پریودی متوجه خونریزی از ناحیۀ مقعد شدید یا مدفوع تیره و خونی دفع کردید، زنگ خطر هموروئید داخلی شدید، شقاق مقعدی و یا حتی رشد بافت آندومتریوز روی دیواره روده را جدی بگیرید.
درد همراه با تب یا ترشحات غیرعادی
اگر درد مقعدی در دوران پریودی با تب و لرز یا ترشحات غیرعادی (بدبو یا چرکی) همراه شود، خطر عفونت لگنی یا آبسه در ناحیه مقعد انکارناپذیر است. در مواردی که درد مقعد ناشی از التهاب و جمعشدن عفونت باشد، مداخله فوری پزشک ضروری است.
روشهای کاهش و درمان درد مقعدی در پریودی
اگر هر نشست و برخاست در پریودی با درد شدید مقعدی همراه شود، تحمل درد دیگر منطقی نیست و باید به فکر راهی برای درمان درد مقعدی در پریودی بود. هدف از درمان، آرامکردن اسپاسمهای عضلانی و کاهش سطح التهاب در ناحیه لگن است. در ادامه، مؤثرترین روشهای درمان خانگی این درد را بیان میکنیم.
کمپرس گرم برای درمان درد مقعدی در پریودی
گرما یکی از قدیمیترین و مؤثرترین راهها برای شل کردن عضلات منقبض است. گذاشتن کیسه آب گرم یا حوله داغ روی ناحیه زیر شکم و کمر، جریان خون در لگن را بالا میبرد و از شدت اسپاسمهای رحمی که به مقعد سرایت میکنند، میکاهد. همچنین حمام آب گرم عضلات اسفنکتر مقعد که دچار گرفتگی شدهاند را حسابی آرام میکند.
داروهای مسکن مجاز تسکین درد مقعد
مسکنهای ضدالتهاب مثل ژلوفن یا ناپروکسن نقش پررنگی در مهار پروستاگلاندینها ایفا میکنند. ترجیحا این داروها را یک روز قبلاز پریودی مصرف کنید تا سطح التهاب از همان ابتدا تحتکنترل باشد.
اصلاح تغذیه و پیشگیری از یبوست
برای آنکه فشار ناشی از عفونت درد پریودی را دوچندان نکند، در هفتۀ منتهی به پریودی تا میتوانید فیبر و آب مصرف کنید و نمک و کافئین را کنار بگذارید. بهاینترتیب دفع مدفوع فشار کمتری به عضلات حساس مقعد وارد میکند.
ورزشهای ملایم برای آرامکردن درد مقعد
ورزشهای سبک مثل یوگای لگن، حرکات کششی ملایم و پیادهروی بهطرز شگفتآوری درد را در نطفه خفه میکنند. این فعالیتها یک مسکن طبیعی به نام اندورفین را آزاد و وارد خون میکنند.
ترجیحا بر حرکاتی تمرکز کنید که روی بازکردن لگن تمرکز دارند. این حرکات فشار را از روی اعصاب مقعدی برمیدارند و احتقان خون در این ناحیه را رفع میکنند.
تفاوت درد مقعدی پریودی با بیماریها
با وجود تفاوتهای کلیدی بین هموروئید و زخم مقعدی با درد ناشی از پریود، بعضی از خانمها در تشخیص و تمایز این دردها دچار اشتباه میشوند. در این بخش، موضوع صحبت تفاوت درد مقعدی ناشی از پریودی و سایر بیماریهاست.
تفاوت با هموروئید
هموروئید یا بواسیر معمولا با تورم رگها، خارش شدید و برجستگیهای قابللمس در دهانه مقعد همراه است. درد هموروئید لزوما با چرخه قاعدگی شروع و تمام نمیشود و بیشتر هنگام دفع مدفوع سفت یا نشستن طولانیمدت اوج میگیرد.
تفاوت با فیشر مقعدی
فیشر یا شقاق، یک شکاف کوچک یا زخم در پوست پوشش مقعد است، درد تیز و برنده دارد و تقریبا همیشه رد خون روی دستمال توالت به جا میگذارد. این درد با دفع مدفوع شروع میشود و ممکن است تا ساعتها بعد ادامهدار باشد.
تفاوت با آندومتریوز لگنی
درد آندومتریوز معمولا عمیقتر، طولانیتر و فلجکنندهتر از اسپاسم پریودی است. اگر درد مقعدی محدود به روزهای پریودی نباشد و هربار حین نزدیکی یا در دستشویی احساس شود، احتمالا موضوع درد قاعدگی نیست و ریشۀ ماجرا به آندومتریوز برمیگردد.
علت دردناک بودن دفع مدفوع در زمان پریود چیست؟
بخشی از درد مقعدی در دوران پریودی و زمان دفع مدفوع زیر سر همان انتقالدهندۀ بازیگوش پروستاگلاندین است که درباره تأثیرش بر عضلات روده و اسپاسم بهقدر کافی حرف زدهایم. موضوع دیگر، نوسان هورمونها و تأثیر آن بر اسهال یا یبوست ناگهانی است که فشار مضاعفی به دیوارههای حساس روده و اسفنکتر مقعد وارد میکند.
در روزهای قاعدگی که رکتوم و رحم بهدلیل التهاب لگن فضای کمتری برای مانور دارند، سادهترین دفع با فشار و انقباض دردناک همراه خواهد بود.
راههای پیشگیری از درد مقعد در پریودی
برای پیشگیری از درد مقعد در پریودی، چند روز قبلاز شروع دوره بدن را در وضعیت آمادهباش قرار دهید:
- از سه روز قبل حجم سبزیجات، میوهها و غلات مصرفی را بالا ببرید تا دچار یبوست نشوید؛
- اگر سابقه دردهای شدید دارید، با مشورت پزشک، مسکنهای ضدالتهاب مصرف کنید؛
- خوراکیهای کافئیندار، غذاهای خیلی تند و لبنیات پرچرب را موقتا کنار بگذارید؛
- تا حد امکان غذاهای منیزیمدار نوش جان کنید؛
- تمرینات تنفسی و یوگا را در برنامه هفتگی خود بگنجانید؛
- برای جلوگیری از انقباض ناخواسته عضلات لگن، به فکر مدیریت استرس باشید.
حرکات کششی مناسب برای کاهش درد مقعد پریود
اسپاسم عضلات کف لگن و اسفنکتر مقعد با نشستن و درازکشیدن آرام نمیشود. بدن به حرکات کششی نیاز دارد که فضای لگن را باز کنند و فشار را از روی اعصاب این نواحی بردارند. چند حرکت مؤثر پیشنهاد داریم.
۱. پوزیشن کودک
زانوها را باز کنید، روی پاشنه پا بنشینید و تنه را به جلو بکشید تا پیشانی روی زمین قرار بگیرد. ۲ تا ۳ دقیقه در همین وضعیت بمانید و عمیق نفس بکشید. این حرکت عضلات پایین کمر را حسابی میکشد و عضلات اطراف مقعد را شل میکند.
۲. پوزیشن کودک خوشحال
به پشت دراز بکشید، زانوها را بغل بگیرید، کف پاها را بهسمت سقف بالا ببرید و با دست نگه دارید. سعی کنید عضلات مقعد را کاملا رها کنید. این حرکت با ایجاد انبساط در ناحیه رکتوم، درد اسپاسم را آرام میکند.
۳. حرکت پاهای روی دیوار
نزدیک دیوار دراز بکشید و پاها را به دیوار تکیه دهید. این حالت احتقان خون در لگن را رفع میکند و فشار فیزیکی رحم روی روده و اعصاب مقعد را کاهش میدهد. ۵ تا ۱۰ دقیقه در همین وضعیت بمانید.
۴. پوزیشن کبوتر
یک پا را از زانو خم کرده و جلو بگذارید و پای دیگر را صاف به عقب بکشید. این کشش عمیق، گرفتگی مزمن لگن که عامل تشدید درد مقعد است را از بین میبرد.
کلام آخر دکتردکتر
درد مقعدی در پریودی از سر ضعف نیست و حاصل همزمانی نوسان هورمونها و انقباضهای لگنی است. با استفاده از کمپرس گرم، اصلاح رژیم غذایی و در موارد شدید مصرف مسکنها میتوان این درد را تسکین داد و این چند روز سخت را با فشار کمتری پشت سر گذاشت. اما اگر درد لجوجانه ادامه یابد و فعالیتهای روزمره را مختل کند یا با علائم شدید مثل خونریزی غیرعادی همراه شود، دیگر جای حدس و گمان نیست. اکنون وقت مراقبت از بدن بهعنوان ارزشمندترین دارایی و ریشهیابی درد است. بدون نیاز به خروج از خانه و در فضای کاملا محرمانه جلسات ویزیت آنلاین دکتردکتر، با بهترین متخصصان زنان و زایمان دربارۀ این درد گفتوگو کنید و راهنمایی بگیرید.
سوالات متداول
