آیا پسوریازیس سر قابل درمان است؟ علائم، علت و مراقبت‌های لازم

پسوریازیس سر (scalp psoriasis) یک بیماری پوستی است که بر پوست سر، خط مو، پیشانی، پشت گردن و پوست اطراف آن نمایان می‌شود. صرف نظر از اینکه پسوریازیس پوست سر شما چقدر شدید باشد، گزینه‌هایی برای درمان خارش و پوسته‌پوسته شدن وجود دارد؛ از شامپوها و درمان‌های موضعی بدون نسخه گرفته تا نوردرمانی، درمان‌های خوراکی و بیولوژیکی.

در این مقاله از مجله پزشکی دکتردکتر، با اطلاعات مهم درباره این بیماری از جمله علائم، علت پسوریازیس سر، راه‌های درمانی و عوارض آشنا خواهید شد. با ما همراه باشید.

برای مطالعه بخش موردنظر خود می‌توانید بر تیتر آن در فهرست کلیک کنید. اگر در موبایل می‌خوانید، تیتر را لمس کنید.

پسوریازیس سر چیست؟

پسوریازیس سر یک اختلال پوستی متداول است که موجب ایجاد وصله‌های برجسته، قرمز و اغلب پوسته‌پوسته روی سر می‌شود. این بیماری می‌تواند به شکل یک یا تعدادی وصله ظاهر شود و حتی روی کل پوست سر تأثیر بگذارد. این اختلال می‌تواند تا پیشانی، پشت گردن و گوش‌ها هم گسترش یابد.

پسوریازیس پوست سر می‌تواند خفیف و تقریباً نامشخص باشد. اما همچنین می‌تواند شدید باشد، مدت زیادی طول بکشد و باعث ایجاد زخم‌های ضخیم و پوسته‌پوسته شود. احساس خارش شدید ناشی از پسوریازیس سر می‌تواند روی خواب و زندگی روزانه‌تان تأثیر بگذارد و خاراندن زیاد منجر به عفونت‌های پوستی و ریزش مو ‌شود.

علائم پسوریازیس سر

ممکن است علامت پسوریازیس پوست سر خفیف و به صورت ایجاد پوسته‌های کم و ریز باشد. اما علائم پسوریازیس پوست سر متوسط یا شدید شامل موارد زیر است:

• وصله‌های پوسته‌پوسته، قرمز و برآمده
• پوسته‌های سفید‌نقره‌ای
• پوسته‌های شبیه شوره سر
• خشکی پوست سر
• خارش سر
• سوزش یا درد
• ریزش مو

اگر هر یک از این علائم را دارید به پزشک یا متخصص پوست مراجعه کنید. ممکن است پزشک فقط نگاهی به پوست سرتان بیاندازد یا درصورت لزوم و برای رد کردن بیماری‌های مشابهی مثل درماتیت سبورئیک، از پوست نمونه‌برداری کند.

علت پسوریازیس سر

همانطور که اشاره کردیم علت دقیق این عارضه پوستی مشخص نیست و دانشمندان دقیقاً نمی‌دانند چه عاملی موجب بروز پسوریازیس پوست سر و دیگر انواع پسوریازیس می‌شود، اما به نظر می‌رسد این بیماری زمانی اتفاق می‌افتد که سیستم ایمنی بدن به‌درستی عمل نمی‌کند.

بدن شخص درگیر با پسوریازیس ممکن است تعداد بیشتری از انواع خاصی از گلبول‌های سفید به‌نام سلول­های T و نوتروفیل‌ها را بسازد. وظیفه سلول‌­های T حرکت در سرتاسر بدن و مبارزه با ویروس‌ها و باکتری‌هاست.

عوامل زمینه‌ساز پسوریازیس سر

احتمالاً مولفه‌های زیر خطر پسوریازیس پوست سر را افزایش می‌دهند:

سابقه خانوادگی

اگر یکی از والدین سابقه پسوریازیس پوست سر داشته باشد، خطر ابتلا در فرزاندن به میزان زیادی افزایش می‌یابد. پسوریازیس موجب ایجاد وصله‌های برجسته، قرمز و اغلب پوسته‌پوسته روی سر می‌شود.

چاقی

به نظر می‌رسد پسوریازیس سر در افراد دارای اضافه‌وزن رایج‌تر است. افراد چاق چین و شکن‌های بیشتری در پوستشان دارند که در آن‌ها راش (بثورات) پسوریازیس معکوس شکل می‌گیرد.

سیگارکشیدن

سیگار، خطر ابتلا به پسوریازیس پوست سر را افزایش می‌دهد. به‌علاوه، سیگارکشیدن شدت علائم بیماری را هم در افراد مبتلا بدتر می‌کند.

استرس

سطح استرس بالا با ابتلا به پسوریازیس سر در ارتباط است. چون استرس روی سیستم ایمنی تأثیر می‌گذارد. افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند بیشتر در معرض پسوریازیس پوست سر هستند.

عفونت‌های ویروسی و باکتریایی

افرادی که عفونت‌های مکرر و سیستم ایمنی ضعیفی دارند، به‌ویژه کودکان کم‌سن و افراد مبتلا به HIV، بیشتر در خطر ابتلا به پسوریازیس پوست سر هستند. برای آشنایی بیشتر با علائم، عوامل محرک و روش‌های کنترل این بیماری در سنین پایین، می‌توانید مطلب پسوریازیس سر در کودکان را مطالعه کنید.

ممکن است افرادی که پسوریازیس پوست سر دارند متوجه شوند که تعدادی از عوامل علائمشان را تحریک یا بدتر می‌کند. این عوامل عبارتند از:

• کمبود ویتامین دی
• اعتیاد به الکل
• عفونت‌هایی شامل گلودرد یا عفونت‌های پوستی
• جراحت‌های پوستی
• سیگارکشیدن
• برخی از داروها شامل لیتیوم، بتابلاکرها، داروهای ضدمالاریا، و یدید‌ها
• استرس

پوسته‌پوسته شدن شدید و خاراندن زیاد ناشی از پسوریازیس ممکن است موجب ریزش مو شود.

عوارض پسوریازیس سر

پسوریازیس پوست سر می‌تواند دو عارضه ایجاد کند:

• خون‌ریزی: پسوریازیس پوست سر می‌تواند موجب خارش و احساس ناراحتی شود. ممکن است در اثر خاراندن یا کندن پوسته‌ها خون‌ریزی رخ دهد.

• ریزش مو: تاثیر پسوریازیس روی فولیکول‌های مو، پوسته‌پوسته شدن شدید و خاراندن زیاد ممکن است موجب ریزش موی قابل‌توجهی شود. وقتی پوست سر آسیب می‌بیند احتمال دارد موها به‌طور دسته‌ای بریزند. ممکن است برخی از درمان‌های پسوریازیس پوست سر و استرس هم ریزش موی شما را بدتر کنند.

آیا رنگ کردن مو برای افراد مبتلا به پسوریازیس سر ضرر دارد؟

افراد مبتلا به پسوریازیس سر باید در مورد رنگ‌کردن موها کمی احتیاط به خرج دهند. مواد شیمیایی موجود در رنگ مو ممکن است پوست حساس و آسیب‌دیدۀ سر را تحریک کنند و دلیل تشدید علائم پسوریازیس سر باشند. بنابراین، اگر بیماری در فاز فعال و شدید است، ترجیحا رنگ کردن مو را تا بهبود نسبی شرایط به تأخیر بیندازید.

تأثیر مواد شیمیایی رنگ مو بر پوست سر

رنگ موهای سنتی حاوی ترکیبات شیمیایی قوی مانند پارافنیلن دی‌آمین (PPD)، آمونیاک، پراکسید هیدروژن و سولفات هستند. در پوست سر مبتلا به پسوریازیس، سد دفاعی پوست به‌دلیل التهاب مداوم آسیب می‌بیند. هنگامی که این مواد شیمیایی با ضایعات و زخم‌های سطحی پوست سر تماس پیدا می‌کنند، به عمق پوست نفوذ کرده و واکنش‌های آلرژیک، سوزش شدید و التهاب مضاعف ایجاد می‌کنند. همچنین PPD یکی از شایع‌ترین عوامل ایجاد درماتیت تماسی است که می‌تواند علائم پسوریازیس را به‌مراتب شدیدتر کند.

چگونه خطر تحریک پوست سر را کاهش دهیم؟

برای اینکه بتوانید با حداقل خطر و بدون تحریک شدید پوست سر موهای خود را رنگ کنید، رعایت نکات زیر قبل، حین و بعد از رنگ مو ضروری است:

• انجام تست پچ ۴۸ ساعت قبل: مقدار کمی از رنگ مو را روی پوست پشت گوش یا بازو تست کنید تا از عدم حساسیت به مواد شیمیایی آن مطمئن شوید.
• انتخاب رنگ‌های بدون آمونیاک و PPD: از رنگ موهای نیمه‌دائمی، طبیعی یا گیاهی فاقد آمونیاک، پارابن و PPD استفاده کنید تا تحریک شیمیایی به حداقل برسد.
• پرهیز از رنگ در زمان شعله‌وری بیماری: اگر پوست سر دچار زخم، ضایعات فعال، پسوریازیس شدید یا خونریزی است، هرگز موهای خود را رنگ نکنید.
• محافظت از خط رویش مو و پوست سر: قبل‌از شروع، روی خط رویش مو، گوش‌ها و بخش‌های سالم پوست سر لایه نازکی از وازلین یا روغن زیتون بمالید تا سدی در برابر مواد شیمیایی ایجاد شود.
• خودداری از دکلره و هایلایت از ریشه: از روش‌هایی مثل مش یا هایلایت با فویل استفاده کنید که مواد رنگ مستقیما با پوست سر تماس پیدا نکنند و با فاصله از ریشه زده شوند.
• شست‌وشوی سریع و کامل با آب ولرم: رنگ را بیش از زمان توصیه‌شده روی سر نگه ندارید و در انتهای کار پوست سر را با آب ولرم به‌آرامی و کاملا آبکشی کنید.
• مرطوب‌کردن پوست سر پس‌از رنگ: پس‌از اتمام کار، از نرم‌کننده‌ها و لوسیون‌های التیام‌بخش و مخصوص پوست سر حساس استفاده کنید تا رطوبت از دست‌رفته بازگردد.

درمان پسوریازیس پوست سر چیست؟

متداول‌ترین درمان پسوریازیس سر برای موارد خفیف داروهایی هستند که مستقیم روی پوست سرتان می‌گذارید. اگر پسوریازیس سر شدیدتر باشد یا در نقاط دیگری از بدنتان هم پسوریازیس وجود داشته باشد، ممکن است به دارویی نیاز داشته باشید که کل بدنتان را درمان کند.

دارودرمانی متداول‌ترین روش درمان پسوریازیس سر از نوع خفیف است.

این داروها را می‌توانید به‌صورت خوراکی یا تزریقی مصرف کنید. هرچند بسیاری از آنها بدون نسخه هستند، اما بهتر است قبل از استفاده حتماً با پزشک مشورت کنید.

اگر بعد از مصرف مکرر یک دارو برای درمان پسوریازیس پوست سر به خوبی جواب نگیرید، ممکن است پزشک داروی شما را جایگزین یا با انواع دیگر درمان ترکیب کند.

درمان گیاهی پسوریازیس پوست سر

فتوتراپی پسوریازس سر

فتوتراپی یا نوردرمانی یکی از روش‌های مؤثر و ایمن برای کنترل پسوریازیس و اگزمای پوست سر متوسط تا شدید است. در این روش درمان، از طول‌موج‌های خاصی از نور ماوراء بنفش برای کاهش التهاب و تکثیر آهسته‌تر سلول‌های پوستی استفاده می‌شود.

ازآنجاکه موهای سر اجازه نمی‌دهند نور به پوست سر برسد، فتوتراپی پسوریازیس پوست سر به وسیله دستگاه‌های تخصصی مانند «شانه فتوتراپی» (Laser/UV comb) یا لیزرهای اگزایمر (Excimer laser) انجام می‌گیرد؛ این ابزارها امکان هدایت مستقیم نور به ضایعات و پوسته‌های کف سر را فراهم می‌کنند. 

نکته: فتوتراپی به‌عنوان قاتل پسوریازیس سر روشی غیرتهاجمی است و زمانی توصیه می‌شود که پوست سر به درمان‌های موضعی پاسخ کافی نداده یا بیماری وسعت زیادی پیدا کرده باشد.

شامپوهای مناسب و درمانی

شامپوهای خاصی برای درمان پسوریازیس پوست سر وجود دارند که برای پوست سر (نه مو) ساخته شده‌اند. این شامپوها به کاهش پوسته‌ریزی، قرمزی و خارش کمک می‌کنند. در برخی موارد تنها استفاده از شامپوهای مخصوص برای کنترل علائم کافی است.

• شامپوهایی که برای درمان پسوریازیس پوست سر ساخته می‌شوند حاوی بعضی از ترکیبات مفیدی هستند که در داروها و لوسیون‌هایی که پزشک شما ممکن است برای پسوریازیس در سایر نقاط بدن تجویز کند هم وجود دارند.
• برای درمان پسوریازیس خفیف تا متوسط می‌توانید این نوع شامپوها را به راحتی از داروخانه تهیه کنید. دو ترکیب اصلی این شامپوها قطران زغال‌سنگ و سالیسیلیک اسید هستند. اما اگر به درمان قوی‌تری نیاز دارید، پزشک باید آن را برایتان تجویز کند.
• فرقی ندارد خودتان شامپوها را بخرید یا دکتر آن‌ها را برایتان تجویز کند، در هر صورت آن‌ها باید فقط برای مدت کوتاهی مصرف شوند.
• نکته مهمی که باید داشته باشید این است که شامپوها را با ملایمت به پوست سر بمالید. اگر شامپو را خیلی محکم روی سرتان بمالید ممکن است پسوریازیستان بدتر شود. همچنین مهم است که طبق دستورالعمل پزشکتان پیش بروید.

درمان موضعی پسوریازیس پوست سر

در درمان پسوریازیس سر، اولین و مهم‌ترین قدم نرم کردن و برداشتن لایه‌های ضخیم پوسته‌ها (پولک‌ها) است؛ زیرا وجود این لایه‌ها مانع نفوذ داروها به عمق پوست شده و اثربخشی درمان را کاهش می‌دهد. درمان‌های موضعی به شکل شامپو، لوسیون، فوم و پماد پسوریازیس سر در دسترس هستند و برای پسوریازیس سر خفیف تا متوسط تجویز می‌شوند.

• سالیسیلیک اسید (کراتولیتیک و لایه‌بردار): سالیسیلیک اسید یک عامل لایه‌بردار قوی است که با حل کردن ماده چسباننده میان سلول‌های مرده پوست، ضخامت پوسته‌ها را کم و جداکردنشان را آسان می‌کند.
• قطران زغال‌سنگ (ضدالتهاب و کندکننده رشد سلولی): قطران زغال‌سنگ یکی از قدیمی‌ترین و اثربخش‌ترین ترکیبات موضعی برای جلوگیری از رشد بیش‌ازحد سلول‌های پوستی و کنترل خارش، التهاب و پولک‌ریزی است.
• کورتیکواستروئیدهای موضعی (مهارکننده قوی التهاب و خارش): کورتون‌های موضعی (مانند کلوبتازول، بتامتازون و فلوسینولون) پرکاربردترین داروهای تجویزی برای کاهش سریع التهاب، قرمزی و خارش شدید در فاز فعال بیماری هستند.
• آنالوگ‌های ویتامین دی (تنظیم‌کننده تکثیر سلولی): این ترکیبات عملکردی شبیه به ویتامین D دارند و با کند کردن روند تولید سلول‌های پوستی، از ضخیم شدن ضایعات پسوریازیس جلوگیری می‌کنند.

برای اینکه داروها حداکثر جذب را داشته باشند، مراحل زیر را دنبال کنید:

1. قبل از حمام، لایه ضخیمی از نرم‌کننده، روغن زیتون یا کرم لایه‌بردار را روی پوست سر بمالید؛
2. با شانه دندانه‌ریز، پوسته‌های نرم‌شده را آرام شانه بزنید؛
3. سر را با شامپوی دارویی بشویید و بگذارید شامپو چند دقیقه روی پوست بماند؛
4. وقتی پوست سر هنوز اندکی نم‌دار است، دارو یا کرم تجویزی پزشک را روی پوست سر بمالید.

درمان‌های بیولوژیک در موارد خاص

اگر پسوریازیس سر بسیار شدید و گسترده باشد، با مفصل‌ها درگیر شده یا به سایر درمان‌های موضعی، خوراکی و نوردرمانی پاسخ نداده باشد، پزشک داروهای بیولوژیک را توصیه می‌کند. این داروها ازطریق تزریق زیرجلدی یا وریدی وارد بدن می‌شوند و پروتئین‌ها و بخش‌های خاصی از سیستم ایمنی را که باعث التهاب و تکثیر سریع سلول‌های پوست سر می‌شوند، هدف قرار می‌دهند. این داروها عبارت‌اند از:

• مهارکننده‌های TNF-آلفا (مانند آدالیمومب، اینفلیکسیماب و اتانرسپت): این داروها سیستم ایمنی فوق‌فعال را مهار و به کنترل سریع ضایعات شدید و مقاوم پوست سر کمک می‌کنند.
• مهارکننده‌های اینترلوکین ۱۲ و ۲۳ (مانند اوستکینوماب): این داروها جلوی التهاب و تکثیر سریع سلول‌های پوستی در بیماران مبتلا به پسوریازیس را می‌گیرند.
• مهارکننده‌های اینترلوکین ۱۷ (مانند سکوکینوماب و ایکسکیزوماب): این دسته از داروهای بیولوژیک نتایج درخشانی در پاکسازی ضایعات ضخیم پوست سر و رفع خارش شدید دارند.
• مهارکننده‌های اختصاصی اینترلوکین ۲۳ (مانند گوسلکومب و ریسانکیزوماب): نسل جدیدی از داروهای بیولوژیک هستند که بیشترین میزان پاکسازی پوست سر و طولانی‌ترین دوره بهبودی را با عوارض جانبی کمتر فراهم می‌سازند.

درمان پسوریازیس سر با سرکه سیب

برای درمان پسوریازیس سر اگرچه درمان‌های دارویی در دسترس هستند، خطر عوارض جانبی در مورد این داروها وجود دارد. در نتیجه بسیاری از افراد به روش‌های درمان خانگی پسوریازیس سر ازجمله سرکه سیب روی می‌آورند.

سرکه سیب از زمان‌های کهن به عنوان ضدعفونی‌کننده استفاده می‌شده است. در اواخر قرن هجدهم، پزشکان از آن برای رفع مشکلات پوستی‌ای از قبیل التهاب ناشی از پیچک سمی استفاده می‌کردند. اخیراً سرکه سیب با تسکین‌ خارش ناشی از پسوریازیس، به‌ویژه روی پوست سر، مرتبط دانسته شده است.

مثل بسیاری از درمان‌های خانگی طبیعی شواهدی که نشان می‌دهد استفاده از سرکه سیب برای درمان پسوریازیس پوست سر و بیماری‌های دیگر مؤثر است بیشتر دهان‌به‌دهان منتقل شده و اثبات نشده است. مدارک علمی اندکی وجود دارد که نشان دهد سرکه سیب همیشه مؤثر است.

بنابراین توجه داشته باشید که این ماده باید بااحتیاط مصرف شود. همچنین اگر سرکه به اندازه کافی رقیق نشود، عوارض جانبی‌ای مثل سوزش را به همراه خواهد داشت.

آیا پسوریازیس سر مسری است؟

پسوریازیس پوست سر موجب بروز وصله‌های قرمز و پوسته‌پوسته روی سر می‌شود. این لکه‌ها می‌توانند شبیه راش پوستی باشند پس ممکن است نگران شوید که آن را از شخص دیگری گرفته باشید یا آن را به دیگران انتفال بدهید. اما خیالتان راحت: این بیماری مسری نیست و با لمس فردی که به این بیماری مبتلا است آن را نمی‌گیرید.

کلام آخر دکتردکتر

پسوریازیس پوست سر مثل بسیاری از بیماری‌های دیگر می‌تواند علاوه بر جسم سایر شرایط زندگی شما را هم تحت تأثیر قرار دهد. به عنوان مثال، ممکن است بر سلامت عاطفی، روابط و میزان استرس شما اثرگذار باشد. پسوریازیس سر حتی می‌تواند روی مسائل جزئی و بی‌ربطی مثل انتخاب لباس هم سایه بیندازد.

علاوه براین، بعضی از افراد مبتلا به پسوریازیس پوست سر ممکن است احساس انزوا کنند و باور کنند هیچکس آن‌ها را درک نمی‌کند. خوشبختانه روش‌های مختلفی برای رویارویی با این چالش‌ها و حفظ یک زندگی طبیعی وجود دارد. همچنین یادتان باشد که بهترین راه برای درمان پسوریازیس پوست سر این است که کمک تخصصی دریافت کنید تا اثرات این بیماری را به‌حداقل برسانید.

سوالات متداول

منابع

National Psoriasis Foundation