باکتری سالمونلا چیست و چه بیماری‌هایی ایجاد می‌کند؟ راهنمای کامل درمان بیماری سالمونلا

باکتری سالمونلا یکی از عمده‌ترین دلایل مسمومیت‌های غذایی است. این باکتری می‌تواند به صورت فعال در بدن انسان و حیوانات زندگی کرده و مسمومیت ایجاد کند. سالمونلا در روده حیواناتی مانند قورباغه، خوک، مار و مارمولک زندگی می‌کند و از طریق مدفوع آنها گسترش پیدا می‌کند. اگر آب‌های آبیاری محصولات کشاورزی به این مدفوع آلوده شوند، سالمونلا با مصرف محصولات به بدن انسان وارد می‌شود.
برای پیشگیری از ابتلا به این باکتری، باید غذاهایی مانند گوشت، مرغ و تخم‌مرغ را خوب بپزید. همچین قبل از غذاخوردن حتماً دست‌های خود را به خوبی با آب و صابون بشویید.

برای توضیح جامع‌تر، این مطلب از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر را به بررسی باکتری سالمونلا و نکات مهم مرتبط اختصاص می‌دهیم.

اگر سوال داشتید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر پاسخ دهد.

باکتری سالمونلا چیست؟

سالمونلا نوعی باکتری از شاخه پروتئوباکتریا است که برای اولین‌بار در تخم‌مرغ و جوجه‌ها دیده شد. مقاومت این باکتری در برابر گرما و عوامل فیزیکی و شیمیایی بسیار بالا بوده و تاکنون حدود ۲۵۰۰ نوع از آن کشف و ثبت شده‌اند.

آنچه که این باکتری‌ها را خطرناک‌تر می‌کند، توانایی عبور آنها از لامینا پروپریا (لایه‌ای از بافت همبند) است. نقش این لایه رساندن مواد غذایی، کمک به ایمنی بدن و کمک به ترمیم بافت‌های بدن است. بنابراین بعد از عبور از این لایه، خون فرد به سالمونلا آلوده شده و باعث تشدید علائم به بیماری‌های عفونی می‌شود.

در صورت درگیری با این باکتری، حتماً به دکتر گوارش مراجعه کنید.

انواع باکتری سالمونلا

انواع مختلفی از باکتری سالمونلا وجود دارد و تاکنون بیش از ۲۵۰۰ نوع از آن شناسایی شده است. مهم‌ترین دسته‌بندی این باکتری‌ها را بررسی می‌کنیم:

• سالمونلا تیفی
• سالمونلا کلراسوییس
• سالمونلا انتریتیدیس

اگرچه تمام انواع سالمونلا می‌توانند باعث بیماری در انسان شوند، برخی از آن‌ها بیشتر به میزبان‌های حیوانی خاص وابسته هستند؛ به این معنا که در بعضی حیوانات شایع‌ترند. مثلاً:

• سروتیپ دوبلبن از گونه سالمونلا کلراسوییس بیشتر با بیماری در گاوها مرتبط است.
• سروتیپ کلراسوئیس از گونه سالمونلا کلراسوییس بیشتر با بیماری در خوک‌ها ارتباط دارد.

سروتیپ‌های انتریتیدیس و تیفیموریوم از گونه سالمونلا کلراسوییس از مهم‌ترین انواع سالمونلا هستند که در سراسر جهان از حیوانات به انسان منتقل می‌شوند و از علل مهم عفونت سالمونلا در انسان به شمار می‌روند.

علائم باکتری سالمونلا چیست؟

مهم‌ترین علائم بیماری سالمونلا در انسان یا مسمومیت با باکتری سالمونلا عبارتند از:

• استفراغ
• تهوع
• اسهال
• تب (گاهی)
• سردرد
• گرفتگی عضلات شکمی
• از دست‌دادن اشتها

این علائم، معمولاً بعد از ۱۲ تا ۷۲ ساعت از ورود باکتری به بدن، بروز کرده و بهبود آنها معمولاً ۴ تا ۷ روز طول می‌کشد. با این حال، باکتری ممکن است تا چند ماه در روده و دستگاه گوارشی زندگی کند و عملکرد خاصی هم نداشته باشد.

نکته! در موارد نادر این باکتری می‌تواند به آرتریت (ورم مفصلی) نیز منجر شود.

باکتری سالمونلا چه بیماری‌هایی ایجاد می‌کند؟

مسمومیت با این باکتری می‌تواند بیماری‌های زیر را ایجاد کند.

گاستروانتریت (مسمومیت غذایی)

گاستروانتریت سالمونلایی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ناشی از این باکتری و یک علت حالت تهوع است و معمولاً پس از مصرف غذای آلوده ایجاد می‌شود. علائم آن شامل اسهال، دل‌پیچه، تهوع، استفراغ و تب است و در بیشتر افراد طی چند روز بهبود پیدا می‌کند.

تب تیفوئید

تب تیفوئید نوعی عفونت جدی است که بیشتر در اثر سروتیپ‌های خاصی از Salmonella enterica ایجاد می‌شود. بیماری معمولاً با تب بالا و مداوم، ضعف، سردرد، دل‌درد و گاهی لکه‌های پوستی همراه است و در صورت درمان نشدن می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

سپسیس (عفونت شدید)

در برخی افراد، سالمونلا می‌تواند از روده وارد جریان خون شود و عفونت شدید یا سپسیس ایجاد کند. این وضعیت ممکن است با تب بالا، ضربان قلب و تنفس سریع، افت فشار خون، گیجی یا کاهش سطح هوشیاری و رنگ‌پریدگی همراه باشد و به درمان فوری پزشکی نیاز دارد.

عفونت‌های خارج از دستگاه گوارش

سالمونلا در مواردی می‌تواند علاوه بر دستگاه گوارش، قسمت‌های دیگری از بدن را نیز درگیر کند؛ به‌ویژه در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف. از جمله این عفونت‌ها می‌توان به عفونت استخوان و مفاصل، عفونت مجاری ادراری و مننژیت اشاره کرد.

نکته! بیماری‌های عفونی در افرادی بروز می‌کنند که سیستم ایمنی‌شان بسیار ضعیف است. این بیماری‌ها بسیار خطرناک هستند و افراد مبتلا حتماً باید به پزشک و مراکز درمانی مراجعه کنند.

روش‌های انتقال باکتری سالمونلا چیست؟

این باکتری از طریق آب‌ آشامیدنی آلوده، غذاها و حیوانات به انسان منتقل می‌شوند. در ادامه نکات مهم و جزئیات را بررسی خواهیم کرد.

غذاهای آلوده به باکتری سالمونلا

مهم‌ترین غذاهایی که می‌توانند ناقل این باکتری باشند، عبارتند از:

• انواع گوشت خام؛ مانند گوشت مرغ، گوسفند و موجودات دریایی
• فرآورده‌های لبنی پاستوریزه‌نشده؛ مانند شیر و پنیر
• فراورده‌های حیوانی؛ مانند تخم‌مرغ
• سببزی‌جات خام؛ مانند کاهو، کرفس و سبزیجات برگ‌سبز
• پوست میوه‌ها؛ مانند خربره، هندوانه، انبه، خیار و توت‌فرنگی

نکته! برای جلوگیری از مسمومیت غذایی ناشی از سالمونلا، محصولات قابل پخت را به خوبی بپزید. همچنین میوه‌ها و سبزیجات را قبل از مصرف شسته و ضدعفونی کنید.

چگونه می‌توانیم وجود باکتری سالمونلا را در منابغ غذایی تشخیص دهیم؟

تشخیص وجود این باکتری در غذاها با چشم غیرمسلح ممکن نیست. با این حال، گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی و سازمان غذا و دارو در این خصوص موثر است. زیرا در صورت گزارش‌های گسترده مردمی، این سازمان‌ها غذاهای مستعد به آلودگی را اعلام می‌کنند.

حیوانات آلوده به باکتری سالمونلا

این باکتری، هیچ علائمی در بدن حیوانات ایجاد نکرده و نشانه‌های ظاهری نیز در حیوان مبتلا به آن وجود ندارد. به همین دلیل لازم است که هنگام مواجهه با حیوانات ناقل، جوانب احتیاط را رعایت کنید.

حیواناتی که می‌توانند ناقل این باکتری باشند، عبارتند از:

• مرغ
• بوقلمون
• اردک
• پرندگان و کبوتران
• لاک‌پشت
• مار
• مارمولک
• قورباغه
• گاو
• گوسفند
• بز
• خوک
• اسب
• سگ
• گربه
• موش
• خرگوش

در صورتی آلودگی حیوانات خانگی، باکتری از طریق برخورد دست با مدفوع آنها به بدن انسان منتقل می‌شود.

مهم‌ترین اقدامات هنگام مواجهه با حیوانات ناقل باکتری سالمونلا

در صورت نگهداری حیوانات خانگی یا برخورد با این حیوانات در طبیعت، به نکات زیر توجه کنید:

• بلافاصله بعد از تماس پوستی با پوست یا مدفوع حیوانات، دست‌های خود را شسته و ضدعفونی کنید؛
• در صورت نگهداری حیوانات در خانه، از ورود آنها به آشپزخانه جلوگیری کنید؛
• اجازه ندهید این حیوانات به آب یا غذای شما دست بزنند؛

همچنین، حیوانات خانگی خود را مرتباً نزد دامپزشک برده و سلامت عمومی‌شان را بررسی کنید.

آب آشامیدنی آلوده به باکتری سالمونلا

روش‌های انتفال این باکتری از آب آشامیدنی به شرح زیر است:

• مصرف آب آشامیدنی آلوده به باکتری
• نشتی سیستم فاضلاب به داخل سیستم آبیاری
• مصرف آب چاه
• مصرف آب خارج‌شده از زمین‌های کشاورزی (در صورت آلودگی به باکتری)

در سال ۲۰۰۸، گزارش‌های منتشرشده از شهر آلاموسا ایالت کلرادو در آمریکا، نشان داد که ۴۵۰ نفر از مردم با مصرف آب آلوده، به سالمونلا مبتلا شده‌اند.

کدام سازمان‌ها شیوع باکتری را در سطح کشور و جهانی گزارش می‌کنند؟

اسامی سازمان‌ها را همراه با توضیحات مهم در جدول زیر آورده‌ایم:

در صورت شیوع کشوری و جهانی، سازمان‌های فوق اطلاعات مهم را در در اختیار مردم قرار می‌دهند.

درمان سالمونلا در انسان چگونه است؟

بیشتر عفونت‌های سالمونلا بدون درمان اختصاصی و به‌صورت خودبه‌خود برطرف می‌شوند. بااین‌حال، افرادی که علائم شدید دارند، سیستم ایمنی آن‌ها ضعیف است یا به برخی بیماری‌های زمینه‌ای مبتلا هستند، ممکن است به ارزیابی و درمان پزشکی نیاز داشته باشند.

آنتی‌بیوتیک‌ها

آنتی‌بیوتیک‌ها معمولاً برای همه افراد مبتلا به سالمونلا ضروری نیستند و بیشتر در موارد عفونت شدید یا تهاجمی و در افرادی که خطر بروز عوارض در آن‌ها بیشتر است، تجویز می‌شوند. آنتی‌بیوتیک مناسب به محل عفونت و شرایط بیمار بستگی دارد. از داروهایی که ممکن است در برخی موارد استفاده شوند می‌توان به سفتریاکسون، آزیترومایسین و برخی فلوروکینولون‌ها مانند سیپروفلوکساسین اشاره کرد. انتخاب دارو و مدت درمان باید توسط پزشک انجام شود.

درمان خانگی و حمایتی

درمان سالمونلا معمولاً بر کنترل علائم و پیشگیری از کم‌آبی بدن تمرکز دارد. بسته به شدت بیماری، روش‌های حمایتی زیر ممکن است مورد استفاده قرار گیرند:

• جبران مایعات: برای پیشگیری یا درمان کم‌آبی ناشی از اسهال و استفراغ، مصرف مایعات به‌صورت خوراکی یا در موارد شدید، دریافت مایعات از طریق سرم وریدی انجام می‌شود.
• داروهای ضداسهال: در برخی شرایط ممکن است برای کاهش اسهال استفاده شوند، اما مصرف آن‌ها باید با نظر پزشک باشد.
• داروهای کاهش‌دهنده درد و تب: داروهایی مانند استامینوفن یا برخی داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) می‌توانند به کاهش تب و درد کمک کنند.
• استراحت: استراحت کافی به بدن کمک می‌کند انرژی خود را برای مقابله با عفونت و روند بهبودی حفظ کند.

در بعضی مواقع، این باکتری وارد خون شده و عفونت‌های بسیار شدید ایجاد می‌کند. نتایج این عفونت‌ها به مراتب جدی‌تر و حاد‌تر از مسمومیت است. در این صورت حتماً به دکتر گوارش مراجعه کنید. برای آشنایی با زمینه فعالیت و نوع درمان متخصصین گوارش، می‌توانید مطلب تخصص گوارش چیست را مطالعه کنید.

ابتلا به باکتری سالمونلا برای چه کسانی خطرناک است؟

ابتلا به این باکتری برای افرادی که شرایط زیر را دارند، می‌تواند خطرناک باشد:

• افراد مبتلا به ضعف سیستم ایمنی
• افراد بالای ۶۵ سال
• کودکان زیر ۵ سال
• زنان باردار
• افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای (مانند دیابت، بیماری‌های قلبی و بیماری‌های التهابی روده)

در صورت ابتلای افراد فوق به این باکتری، احتمال بروز عفونت خونی یا سپسیس نیز وجود دارد. به همین دلیل، این افراد برای درمان باید داروهای آنتی‌باکتری مصرف کرده و احتمالاً برای چند روز در بیمارستان تحت نظر باشند.

براساس مقاله‌ای منتشرشده در وبسایت mayoclinic،

با اینکه عفونت ناشی از این باکتری تهدید‌کننده زندگی نیست، اما در صورت ابتلای گروه‌های پرخطر، مراجعه به پزشک ضروری است.

گروه‌های پرخطر در صورت ابتلا، نشانه‌هایی مانند کاهش شدید دفعات ادرار، ادرار تیره‌رنگ، خشک‌شدن دهان و زبان و فرورفتگی چشم‌ها را تجربه می‌کنند.

عوارض باکتری سالمونلا

مهم‌ترین عوارض ابتلا به این باکتری عبارتند از:

• دل‌درد
• کرامپ شکمی (گرفتگی و درد شکم ناگهانی)
• تهوع و استفراغ
• سردرد
• بدن‌درد
• اسهال
• کم‌آبی بدن (در صورت ابتلای گروه خطر)
• ورود عفونت به خون (نادر)
• بروز عفونت در استخوان، مفاصل و دستگاه عصبی (نادر)

نکته! عفونت باکتریایی ناشی از سالمونلا، همچنین می‌تواند موجب التهاب روده بزرگ شود. در بعضی موارد، این عفونت با ترشح از راست‌روده، همراه با اسهال مخاطی یا خونی بروز می‌کند. این وضعیت، معمولاً به‌دلیل آسیب و تحریک مخاط روده در اثر حضور باکتری رخ می‌دهد.

چگونه از ابتلا به باکتری سالمونلا پیشگیری کنیم؟

برای پیشگیری از ابتلا به عفونت ناشی از این باکتری، اقدامات زیر کارساز هستند:

• پختن کامل گوشت حیوانات
• آب‌پز کردن تخم‌مرغ
• اجتناب از مصرف محصولات غیرپاستوریزه
• ضدعفونی‌کردن تخته برش، چاقو و سایر لوازم بعد از برش و پاک‌کردن گوشت و مرغ
• ضدعفونی‌کردن میوه‌ها و سبزیجات خام پیش از مصرف

توجه داشته باشید که رشد این باکتری در دمای اتاق بسیار سریع است. لذا نباید منابع غذایی بیش از دو ساعت بیرون از یخچال نگهداری شوند.

هنگام ابتلا به باکتری سالمونلا به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

در حالت عادی، این بیماری خود‌به‌خود درمان می‌شود. با این حال، در صورت مشاهده نشانه‌های زیر حتماً به پزشک متخصص گوارش مراجعه کنید:

• تشدید مجدد بیماری بعد از ۷ روز
• تجربه اسهال شدید یا اسهال خونی
• افزایش تب به بالای 38.5 درجه سانتی‌گراد یا 101.5 فارنهایت به مدت بیش از یک روز

اگر جزو افراد گروه پرخطر باشید، دکتر گوارش بعد از بررسی‌ها و درمان‌های اولیه، احتمالاً شما را به متخصصین سایر حوزه‌ها ارجاع خواهند داد.

برای دریافت مشاوره آنلاین و نوبت حضوری از بهترین متخصصین گوارش در سراسر ایران، به پلتفرم آنلاین نوبت‌دهی دکتردکتر مراجعه کنید.

کلام آخر دکتردکتر

باکتری سالمونلا یکی از عوامل مهم عفونت‌های گوارشی و بیماری‌های ناشی از غذای آلوده است که می‌تواند باعث گاستروانتریت، تب تیفوئید و در موارد شدید، عفونت خونی یا عفونت سایر اندام‌ها شود. علائمی مانند اسهال، دل‌پیچه، تهوع، تب و ضعف از نشانه‌های شایع عفونت سالمونلا هستند. رعایت بهداشت دست‌ها، پخت کامل غذا و جلوگیری از آلودگی متقاطع مواد غذایی نیز نقش مهمی در پیشگیری از ابتلا به سالمونلا دارد.

بیشتر عفونت‌های سالمونلا با مراقبت حمایتی، مصرف مایعات کافی و استراحت بهبود پیدا می‌کنند. بااین‌حال، در صورت بروز علائم شدید، کم‌آبی بدن، انتشار عفونت یا وجود عوامل خطر، مراجعه به پزشک و دریافت درمان مناسب ضروری است. می‌توانید سریع و آسان در دکتردکتر وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.

منابع

webmd.com

healthline.com

Health

سوالات متداول باکتری سالمونلا