۲۰ علت سردرد مداوم و مزمن؛ از دلایل ساده تا بیماری‌های جدی

مشکلات پزشکی همچون استرس، میگرن، فشار خون بالا، اختلالات عصبی، تیروئید یا حتی مصرف برخی از داروهای مُسکن، معمولا علت سردرد مزمن هستند. سردرد مزمن به سردردهایی گفته می‌شود که بیش از ۱۵ روز در ماه تکرار شوند و برای طولانی‌ مدت، ادامه پیدا کنند.

در ادامه این مطلب از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر، ۲۰ دلیل مهم سردردهای مزمن و سازکار آنها را به شما معرفی خواهیم کرد.

اگر سوالی دارید، در انتها بپرسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر پاسخ دهد.

سردرد مداوم چیست؟

سردردها از مشکلات شایع عصبی هستند. در واقع، بر اساس برآورد مؤسسه ملی اختلالات عصبی و سکته مغزی آمریکا (NINDS)، تقریباً ۹۰ درصد از بزرگسالان در مقطعی از زندگی خود سردرد را تجربه می‌کنند.

شدت درد سردرد می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و ممکن است چند ساعت ادامه پیدا کند. اگرچه بیشتر سردردها با استراحت و مصرف مسکن‌های بدون نسخه (OTC) برطرف می‌شوند، برخی افراد دچار سردردهایی می‌شوند که بیش از یک روز ادامه دارند.

اگر در بیشتر روزهای ماه دچار سردرد هستید، ممکن است به سردرد مزمن روزانه مبتلا باشید.

سردرد مداوم به‌جای اینکه یک نوع خاص از سردرد باشند، شامل مجموعه‌ای از انواع مختلف سردرد است. ماهیت مداوم این سردردها باعث می‌شود این عارضه یکی از ناتوان‌کننده‌ترین انواع سردرد باشد. درمان مناسب و نسبتاً تهاجمی در مراحل اولیه، همراه با مدیریت مستمر و طولانی‌مدت، می‌تواند به کاهش درد و کمتر شدن دفعات بروز سردرد کمک کند.

چرا سردرد ادامه پیدا می‌کند؟

سردرد ممکن است به دلایل مختلفی ادامه پیدا کند. شایع‌ترین علت‌ها در ادامه معرفی می‌شوند.

علت سردرد مداوم چیست؟

دلایل مختلفی وجود دارند که باعث سردرد اول صبح و سردرد شدید و تکرار شونده می‌شوند. از دلایل بدیهی همچون رژیم غذایی گرفته تا استرس و اضطراب یا مصرف برخی از داروهای خاص، باعث ایجاد این نوع از سردرد می‌شود. سردردهای مزمن، یکی از انواع سردرد است که انواع آن، طولانی و تکرار شونده هستند و تأثیری به شدت منفی بر کیفیت زندگی فرد می‌گذارند. افراد مبتلا به سردرد مزمن، ممکن است روزانه یا چند بار در هفته، دچار سردرد مزمن شوند.

اگر سردرد های شما به‌ صورت مکرر تکرار می‌ شوند یا با گذشت زمان شدت بیشتری پیدا کرده‌ اند، بهتر است برای بررسی دقیق به دکتر مهران مهیار مراجعه کنید.

مطالعات نشان داده‌اند که زنان به دلایلی همچون غییرات هورمونی، فشار روانی و عوامل ژنتیکی، بیشتر از مردان به سردردهای مزمن مبتلا می‌شوند. 

در ادامه، دلایل مختلف بروز این سردرد را بررسی خواهیم کرد اما قبل از آن، در جدولی به‌صورت خلاصه، دلایل سردرد مزمن را می‌آوریم:

۱. سردردهای تنشی

سردرد تنشی (Stress Headaches) معمولاً به علت استرس، اضطراب یا فشارهای جسمی مانند وضعیت بدنی نادرست، رخ می‌دهد. سردرد تنشی، معمولاً به صورت فشاری یا سنگینی در اطراف سر احساس می‌شود و می‌تواند به دلیل تنش در ماهیچه‌های گردن و سر باشد. این نوع سردرد معمولاً:

• هر دو طرف سر را درگیر می‌کند.
• باعث درد خفیف تا متوسط می‌شود.
• دردی ایجاد می‌کند که حالت فشار یا سفت‌شدن دارد، اما ضربان‌دار نیست.

۲. میگرن مزمن

میگرن نوعی اختلال اولیه سردرد است که به‌صورت مکرر رخ می‌دهد و اغلب یک بیماری طولانی‌مدت و مادام‌العمر است. میگرن معمولاً با درد ضربانی و شدید در یک طرف سر همراه است. افراد مبتلا به میگرن ممکن است سردردهایی به صورت دوره‌ای و شدید را تجربه کنند. اگر این سردردها بیش از ۱۵ روز در ماه تکرار شوند، میگرن به حالت سردرد مزمن تبدیل می‌شود. میگرن مزمن می‌تواند با علائمی مانند تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و صدا همراه باشد. 

این علت سردرد مداوم از میگرن چشمی تا انواع دیگر آن، در زنان نسبت به مردان شایع‌تر است و نسبت ابتلا در زنان به مردان حدود ۲ به ۱ است. این تفاوت ممکن است با هورمون‌های زنانه مرتبط باشد.

۳. سردرد خوشه‌ای مزمن

سردرد خوشه‌ای در دوره‌های زمانی مشخص بروز می‌کند و می‌تواند چندین بار در طول روز تکرار شود. این نوع سردرد، معمولاً در ناحیه چشم‌ و اطراف آن احساس می‌شود و ممکن است با علائمی مانند قرمزی چشم، آبریزش بینی یا گرفتگی بینی همراه باشد. اگر این نوع از سردرد برای مدتی طولانی ادامه پیدا کند، می‌تواند به سردرد مزمن تبدیل شود. 

این سردرد اغلب در طول روز چندین بار رخ می‌دهد. علائم آن معمولاً کوتاه‌مدت هستند، اما ممکن است شدت بسیار زیادی داشته باشند.

سردرد خوشه‌ای یک دلیل سردرد مداوم و نوعی سردرد نادر است که کمتر از ۱ درصد جمعیت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

۴. آسیب سر

آسیب تروماتیک مغز (TBI) یا ضربه مغزی (Concussion) می‌تواند عوارض طولانی‌مدت متعددی ایجاد کند که یکی از آن‌ها بروز سردردهای جدید یا تشدید سردردهای قبلی است.

آسیب‌های تروماتیک مغز معمولاً پس از وارد شدن ضربه شدید یا نفوذکننده به سر ایجاد می‌شوند. این آسیب‌ها ممکن است در اثر موارد زیر رخ دهند:

• آسیب‌های ورزشی؛
• زمین خوردن؛
• تصادفات وسایل نقلیه؛
• اصابت گلوله.

سردردهای مداوم یکی از شایع‌ترین علائم پس از آسیب تروماتیک خفیف مغز هستند. آسیب‌های متوسط یا شدید مغزی نیز می‌توانند باعث سردردهای مداومی شوند که برطرف نمی‌شوند یا به مرور زمان تشدید می‌شوند.

۵. استفاده بیش از حد از داروهای مسکن

مصرف طولانی‌مدت و بیش از حد دارو برای درمان سردرد می‌تواند باعث سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو (MOH) شود و یکی از علت‌های سردرد مداوم است. این وضعیت نوعی اختلال سردرد ثانویه محسوب می‌شود و گاهی از آن با عنوان سردرد برگشتی یا سردرد ناشی از قطع دارو نیز یاد می‌شود.

این سردرد معمولاً در افرادی رخ می‌دهد که دچار حملات میگرن مزمن یا سردردهای تنشی هستند. یکی از ویژگی‌های این نوع سردرد، مصرف داروهای مسکن حداقل ۱۰ روز در ماه و برای بیش از ۳ ماه است.

۶. همی‌کرانیا کونتینوا

همی‌کرانیا کونتینوا (Hemicrania continua) نوعی سردرد مزمن و مداوم است که همیشه در یک طرف صورت و سر رخ می‌دهد.  علاوه بر درد مداوم، ممکن است دوره‌هایی از درد شدید نیز ایجاد شود و این وضعیت می‌تواند ناتوان‌کننده باشد.

برای قرار گرفتن در معیارهای تشخیصی این نوع سردرد، فرد باید:

• درد سمت راست سر یا چپ سر، به‌طور روزانه یا مداوم شدت متوسط داشته باشد.
• دردهای اضافی، کوتاه‌مدت و تیرکشنده در سر را تجربه کند.
• این سردرد را بیش از ۳ ماه، بدون تغییر سمت درد یا دوره‌های بدون درد، داشته باشد.
• به درمان با داروی ایندومتاسین (Indomethacin) پاسخ دهد.

۷. اختلالات عصبی و ساختاری در مغز

برخی بیماری‌های مغزی، مانند تومورهای مغزی، آنوریسم مغزی یا آسیب‌های مغزی، می‌توانند باعث بروز یا تغییر الگوی سردرد شوند. این سردردها ممکن است با علائم دیگری مانند تغییرات بینایی، تهوع و استفراغ، اختلالات شناختی یا تشنج همراه باشند. در صورت بروز سردرد جدید و مداوم، تغییر قابل‌توجه در الگوی سردرد یا همراهی آن با علائم عصبی، باید برای بررسی علت به پزشک مراجعه کرد. سردرد ناگهانی و بسیار شدید، به‌ویژه اگر با اختلال هوشیاری، ضعف یا بی‌حسی، اختلال گفتار یا تشنج همراه باشد، به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. 

۸. عفونت‌ها

برخی عفونت‌ها مانند سینوزیت، مننژیت و سایر عفونت‌های ناحیه سر و گردن می‌توانند باعث بروز سردرد شوند. سردرد ناشی از عفونت ممکن است با علائم دیگری مانند تب، گرفتگی یا آبریزش بینی، درد و فشار صورت، التهاب، تهوع یا سفتی گردن همراه باشد. مننژیت معمولاً علت سردرد شدید و ناگهانی همراه با تب و سفتی گردن است که به مراقبت فوری پزشکی نیاز دارد. 

۹. سردردهای سرویکوژنیک (ناشی از گردن)

سردردهای سرویکوژنیک نوعی سردرد ثانویه هستند که در اثر مشکلات ساختاری در سر، گردن و ستون فقرات ایجاد می‌شوند. معمولاً درد در افراد مبتلا به سردرد سرویکوژنیک از گردن و پشت سر شروع می‌شود و به سمت جلوی سر گسترش پیدا می‌کند.

سردردهای سرویکوژنیک ممکن است به مرور زمان تشدید شوند و در برخی موارد به آسیب سیستم عصبی مرکزی منجر شوند. برخی از این سردردها به‌طور منظم عود می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر تا زمانی که فرد تحت درمان قرار نگیرد، ادامه پیدا می‌کنند و یک علت سردرد مداوم هستند.

۱۰. سندروم درد مزمن

سندروم‌های درد مزمن مانند فیبرومیالژیا می‌توانند با سردردهای مکرر یا مزمن همراه باشند. فیبرومیالژیا معمولاً با درد گسترده و طولانی‌مدت در بخش‌های مختلف بدن، خستگی و اختلالات خواب همراه است و سردرد، به‌ویژه میگرن و سردرد تنشی، در افراد مبتلا به آن شایع‌تر است. بنابراین، سردرد می‌تواند یکی از علائم همراه این اختلالات باشد.

۱۱. مشکلات هورمونی

هورمون‌ها نقش مهمی در نحوه تجربه درد در زنان دارند. تغییرات سطح استروژن می‌تواند بر نحوه پردازش پیام‌های درد توسط مغز تأثیر بگذارد. به همین دلیل، بسیاری از زنان در حوالی دوران قاعدگی، بارداری یا یائسگی متوجه بروز سردرد می‌شوند. سردردهای میگرنی نیز اغلب تحت تأثیر این تغییرات هورمونی قرار می‌گیرند و ممکن است در دوره‌های خاصی از ماه شدیدتر یا مکررتر شوند. 

در برخی موارد، مصرف قرص‌های ضدبارداری و درمان‌های هورمونی نیز می‌توانند باعث بروز سردردهای مزمن شوند. 

۱۲. اختلالات خواب

مشکلات خواب مانند آپنه خواب، می‌توانند باعث سردردهای مزمن شوند. افرادی که به طور مداوم به اختلالات خواب دچار هستند، بیشتر در معرض ابتلا به سردردهای مزمن قرار دارند. 

خواب نامناسب، ساعت‌های طولانی کار با صفحه‌نمایش و نداشتن زمان کافی برای استراحت، همگی می‌توانند از عوامل ایجادکننده سردرد مداوم باشند. در چنین شرایطی، بدن فرصت کافی برای بازیابی پیدا نمی‌کند و درد ممکن است به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شود. 

۱۳. عوامل محیطی

عوامل محیطی مانند آلودگی هوا، تغییرات آب‌وهوا، نور شدید، صداهای بلند و تغییرات دما می‌توانند در برخی افراد محرک یا تشدیدکننده سردرد باشند. افرادی که نسبت به این عوامل حساس هستند، ممکن است در معرض حملات مکررتر یا شدیدتر سردرد، به‌ویژه میگرن، قرار بگیرند. 

۱۴. کافئین

مصرف زیاد کافئین می‌تواند در برخی افراد باعث بروز یا تشدید سردرد شود. همچنین، قطع ناگهانی مصرف کافئین در افرادی که به‌طور منظم آن را مصرف می‌کنند، ممکن است باعث سردرد ناشی از ترک کافئین شود؛ زیرا بدن به دریافت مداوم کافئین عادت کرده است.

۱۵. الکل

مصرف الکل می‌تواند در برخی افراد باعث بروز یا تشدید سردرد شود. کم‌آبی بدن، تغییرات عروقی و تأثیر الکل بر خواب و عملکرد مغز از عواملی هستند که ممکن است در ایجاد سردرد نقش داشته باشند. در افراد حساس، حتی مصرف مقدار کمی الکل نیز ممکن است باعث شروع یا تشدید سردرد، به‌ویژه میگرن، شود. 

۱۶. ابتلا به سرطان

تومورهای مغزی، چه سرطانی و چه غیرسرطانی، در برخی موارد می‌توانند با افزایش فشار داخل جمجمه یا فشار بر بافت‌های اطراف باعث بروز سردرد شوند. این سردرد ممکن است مداوم باشد و به‌مرور زمان شدت بیشتری پیدا کند و گاهی با علائمی مانند تهوع و استفراغ، اختلالات بینایی، تغییرات شناختی یا تشنج همراه شود.

چکاپ‌های لازم برای تشخیص علت سردردهای‌ تکرار شونده

در ادامه، آزمایش‌هایی که برای تشخیص علت سردرد مزمن لازم است به تشخیص پزشک به‌عمل آورید را بررسی می‌کنیم:

• شمارش کامل خون (CBC)؛ بررسی عفونت یا کم‌خونی. (بدون نیاز به ناشتا بودن)
• قند خون ناشتا (FBS)؛ تشخیص دیابت. (8-12 ساعت ناشتا)
• Hb A1C؛ ارزیابی میانگین قند خون در 3 ماه. (بدون نیاز به ناشتا بودن)
• پروفایل چربی؛ اندازه‌گیری چربی خون. (12-14 ساعت ناشتا)
• عملکرد کبد (AST, ALT)؛ تشخیص بیماری‌های کبدی. (بدون نیاز به ناشتا بودن)
• عملکرد کلیه (اوره و کراتینین)؛ بررسی سلامت کلیه‌ها. (بدون شرایط خاص)
• عملکرد تیروئید (TSH, T3, T4)؛ تشخیص کم‌کاری یا پرکاری تیروئید. (بدون نیاز به ناشتا بودن)
• سطح ویتامین D3؛ بررسی کمبود ویتامین. (بدون شرایط خاص)
• سطح آهن (Fe)، TIBC و فریتین؛ تشخیص کم‌خونی فقر آهن. (بدون شرایط خاص)
• آنالیز ادرار؛ تشخیص عفونت ادراری. (ترجیحاً نمونه صبحگاهی)

درمان سردرد مزمن

برای درمان انواع سردرد مزمن، 6 روش درمانی مختلف وجود دارد که در جدول زیر، درباره آنها برایتان گفته‌ایم:

برای تشخیص علت سردرد مزمن و درمان آن باید به پزشکان کدام تخصص مراجعه کرد؟

برای تشخیص علت سردرد مزمن و درمان آن، باید به بهترین دکتر مغز و اعصاب تهران مراجعه کنید. پزشکان این تخصص، با معاینه دقیق و پیاده‌سازی روش‌های تشخیصی همچون گرفتن نوار مغز، علت را یافته و بسته به آن، درمان مناسب را تجویز می‌کنند.

اگر برای مشاوره پزشکی نیاز به نوبت دارید، می‌توانید با استفاده از پلتفرم آنلاین دکتردکتر، زمان کاری بهترین پزشکان شهرتان را بررسی کرده و نوبت خود را ثبت کنید.

روش‌های پیشگیری از سردرد مداوم

مراقبت صحیح از خود می‌تواند به کاهش سردردهای مزمن روزانه کمک کند.

از عوامل محرک سردرد دوری کنید

ثبت سردردها در یک دفترچه می‌تواند به شما کمک کند علت سردرد مداوم خود و عواملی را که باعث شروع آن می‌شوند شناسایی و از آن‌ها اجتناب کنید. جزئیات هر سردرد، از جمله زمان شروع، کاری که در آن لحظه انجام می‌دادید و مدت‌زمان آن را یادداشت کنید.

از مصرف بیش از حد دارو خودداری کنید

مصرف داروهای سردرد، از جمله داروهای بدون نسخه، بیش از دو بار در هفته می‌تواند شدت و تعداد دفعات سردردها را افزایش دهد. درباره کاهش تدریجی مصرف دارو با پزشک مشورت کنید، زیرا قطع یا کاهش نادرست برخی داروها می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

به اندازه کافی بخوابید

بیشتر بزرگسالان به ۷ تا ۸ ساعت خواب شبانه نیاز دارند. بهتر است هر روز در ساعت مشخصی به رختخواب بروید و در زمان مشخصی از خواب بیدار شوید. اگر دچار اختلالات خواب، مانند خروپف، هستید با پزشک مشورت کنید.

وعده‌های غذایی را حذف نکنید

هر روز تقریباً در زمان‌های مشخص، وعده‌های غذایی سالم مصرف کنید. از غذاها یا نوشیدنی‌هایی که به نظر می‌رسد باعث تحریک سردرد می‌شوند، مانند مواد حاوی کافئین، پرهیز کنید. اگر چاقی دارید، کاهش وزن می‌تواند مفید باشد.

به‌طور منظم ورزش کنید

فعالیت بدنی هوازی منظم می‌تواند سلامت جسمی و روانی را بهبود دهد و استرس را کاهش دهد. با تأیید پزشک، فعالیت‌هایی را که از آن‌ها لذت می‌برید، مانند پیاده‌روی، شنا یا دوچرخه‌سواری، انتخاب کنید. برای جلوگیری از آسیب، ورزش را به‌آرامی شروع کنید.

استرس را کاهش دهید

استرس یکی از عوامل شایع تحریک‌کننده سردردهای مزمن است. کارهای خود را سازمان‌دهی کنید، برنامه روزانه را ساده‌تر کنید و از قبل برنامه‌ریزی داشته باشید. نگرش مثبت را حفظ کنید و تکنیک‌های کاهش استرس مانند یوگا، تای‌چی یا مدیتیشن را امتحان کنید.

مصرف کافئین را کاهش دهید

برخی داروهای سردرد حاوی کافئین هستند، زیرا کافئین می‌تواند در کاهش درد سردرد مؤثر باشد؛ بااین‌حال، کافئین ممکن است خود باعث تشدید سردرد شود. سعی کنید مصرف کافئین را در رژیم غذایی خود به حداقل برسانید یا آن را حذف کنید.

کلام آخر دکتردکتر

سردرد مداوم و مزمن می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از عوامل ساده و قابل‌اصلاح مانند کم‌آبی بدن، کم‌خوابی، استرس، مصرف زیاد کافئین، الکل و برخی عوامل محیطی گرفته تا مشکلاتی مانند میگرن مزمن، سردرد تنشی، آپنه خواب، اختلالات گردن و برخی بیماری‌های زمینه‌ای. در موارد نادر نیز بیماری‌های جدی‌تری مانند تومورهای مغزی، اختلالات عروقی، عفونت‌های مغزی یا آسیب‌های سر می‌توانند باعث سردرد شوند.

بنابراین، اگر سردرد شما به‌طور مکرر اتفاق می‌افتد، بیشتر روزها ادامه دارد، الگوی آن تغییر کرده یا با درمان‌های معمول برطرف نمی‌شود، بهتر است برای شناسایی علت سردرد مداوم و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید. همچنین سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا سردرد همراه با علائمی مانند ضعف یا بی‌حسی، اختلال گفتار یا بینایی، تشنج، گیجی، تب و سفتی گردن نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. تشخیص علت سردرد، نخستین قدم برای انتخاب درمان مؤثر و جلوگیری از مزمن شدن یا تشدید آن است. شما می‌توانید سریع و آسان در دکتردکتر وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.

منابع

mayoclinic.org

healthline.com

Dranuragneuro

Medicalnewstoday

Headaches

سوالات متداول