تشخیص سرطان دهانه رحم از طریق کولپوسکوپی انجام میشود. کولپوسکوپی یک روش تشخیصی و درمانی است که علاوه بر شناسایی سرطان دهانه رحم، به تشخیص بیماریهای مقاربتی مانند عفونت HPV نیز کمک میکند.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره کولپوسکوپی، نحوه انجام آن و بهترین زمان اجرای این روش، تا پایان این مقاله از دکتردکتر همراه ما باشید.
محتوای پزشکی این مقاله، توسط دکتر سپیده ذاکریان، متخصص زنان و زایمان، مورد بررسی و تایید قرار گرفته است.
در پایان اگر سوالی داشتید میتوانید در بخش نظرات مطرح کنید تا پزشک پاسخ بدهد.
کولپوسکوپی چیست و چگونه انجام میشود؟
مقاله را با پاسخ به این سؤال شروع میکنیم: کولونوسکوپی رحم زنان چیست؟
کولپوسکوپی (Colposcopy) آزمایشی است که برای بررسی وضعیت دهانه رحم زنان و تشخیص بیماریهای مقاربتی مرتبط با آن انجام میشود. این روش تغییرات سلولی در دهانه رحم را مورد ارزیابی قرار میدهد و برای شناسایی بیماریهای مرتبط با رحم کاربرد دارد. در صورتی که این غربالگری تغییرات سلولی را نشان دهد، میتوان احتمال بروز سلولهای سرطانی در دهانه رحم را پیشبینی کرد.
سایت nhs در مورد کولپوسکوپی و نحوه انجام آن میگوید:
کولپوسکوپی آزمایشی برای بررسی دقیق دهانه رحم است که معمولاً پس از تشخیص تغییرات سلولی ناشی از ویروس HPV در غربالگری انجام میشود. این تغییرات ممکن است به سلولهای سرطانی تبدیل شوند. در این روش، ابزار اسپکولوم برای باز نگه داشتن واژن استفاده میشود.
در کولپوسکوپی رحم، از ابزاری به نام اسپکولوم استفاده میشود که بهآرامی در واژن قرار گرفته و باز میشود تا متخصص زنان و زایمان بررسیهای لازم را انجام دهد. برای مشاهده تغییرات سلولی، از میکروسکوپ کمک گرفته میشود. در صورت نیاز به تشخیص دقیقتر، پزشک نمونهای کوچک از سلولهای دهانه رحم را برای آزمایش برمیدارد.
کولپوسکوپی به چه دلایلی انجام میشود؟
موضوع مهم بعدی این است که نمونه برداری کولپوسکوپی برای چیست و به چه دلایلی انجام میشود؟
- نتایج غیرطبیعی تست پاپاسمیر؛
- ظاهر غیرعادی دهانه رحم در معاینه؛
- تشخیص ویروس HPV (زگیل تناسلی)؛
- التهاب دهانه رحم یا سرویسیت؛
- تغییرات پیشسرطانی در واژن؛
- نشانههای مشکوک به سرطان فرج.
بهترین زمان برای انجام کولپوسکوپی و شرایط آمادگی قبل از آزمایش
اکنون که میدانیم کولپوسکوپی برای چیست و چرا انجام میشود؟ سؤال مهم بعدی که باید پاسخش را بدانیم در مورد بهترین زمان برای کولپوسکوپی است. بهترین زمان انجام این آزمایش یک هفته پساز پایان قاعدگی است تا دهانه رحم کاملا واضح باشد. همچنین نباید در دوران پریود یا خونریزی شدید انجام شود.
این آزمایش بهتر است در بیمارستان یا کلینیک انجام و زمانی تجویز شود که تست پاپاسمیر مثبت بوده یا پزشک ابتلا به ویروس HPV یا زگیل تناسلی را تأیید کند. در این موارد، آزمایش دهانه رحم برای بررسی ضایعات و تعیین پیشرفت بیماری انجام میشود.
برای انجام کولپوسکوپی رحم باید از قبل آماده شوید. اقدامات مهم عبارتند از:
- ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از آزمایش نزدیکی نداشته و از شیاف، کرم، لوبریکانت یا تامپون استفاده نکنید؛
- زمان آزمایش را طوری تنظیم کنید که با دورۀ پریودی تداخل نداشته باشد؛
- اگر داروی رقیقکننده خون (مانند آسپرین) مصرف میکنید یا باردار هستید، به پزشک اطلاع دهید؛
- با مشورت پزشک، یک ساعت قبل از تست مسکنهای ساده مثل ایبوپروفن مصرف کنید؛
- قبلاز کولپوسکوپی نیازی به شستشوی داخلی یا دوش واژینال نیست و حتی توصیه نمیشود.
کولپوسکوپی چگونه انجام میشود؟
- بیمار روی میز معاینه دراز میکشد و پاها را روی رکاب قرار میدهد.
- پزشک با اسپکولوم واژن را باز نگه میدارد تا دهانه رحم را مشاهده کند.
- سپس با سواب پنبهای آغشته به محلولی شبیه سرکه، دهانه رحم و واژن را تمیز میکند که ممکن است کمی سوزش داشته باشد، اما مشکلی ایجاد نمیکند.
- در نهایت، با کولپوسکوپ (که خارج از واژن باقی میماند) دهانه رحم بررسی میشود.
آیا کولپوسکوپی درد دارد؟
کولپوسکوپی رحم به طور تقریبی دردی ندارد، اما هنگامی که پزشک اسپکولوم را وارد واژن میکند، ممکن است کمی احساس درد و فشار داشته باشید. در بعضی مواقع ممکن است سوزش کمی احساس کنید که این مورد، اکثرا هنگام بیوپسی اتفاق میافتد. درد برداشتن نمونه از رحم به اندازه یک نیشگون گرفتن در سایر نقاط بدن است و با مصرف مسکن قبل از نمونه برداری، همین درد هم احساس نمیشود. در حالت کلی، نگرانی از بابت درد کولپوسکوپی وجود ندارد.
فرق پاپ اسمیر و کولپوسکوپی
آزمایش پاپ اسمیر به منظور جمعآوری نمونهای از سلولهای دهانه رحم انجام میشود تا ارزیابی اولیهای برای تشخیص سرطان دهانه رحم فراهم شود. در صورتی که نتایج این آزمایش وجود سلولهای غیرطبیعی را نشان دهد و آزمایش زگیل تناسلی نیز مثبت باشد، پزشک برای بررسی دقیقتر از روش کولپوسکوپی استفاده میکند.
فرق پاپ اسمیر و کولپوسکوپی در این است که در کولپوسکوپی، سلولهای دهانه رحم با دقت بیشتری مورد بررسی قرار میگیرند تا احتمال ابتلا به برخی سرطانها، از جمله سرطان دهانه رحم، واژن و فرج، مشخص شود.
تفسیر جواب بیوپسی رحم و بررسی وضعیت نرمال در نتایج آزمایش
بعد از اتمام بررسی بیوپسی دو حالت رخ میدهد: در نتایج آزمایش سلول غیرطبیعی یافت میشود یا نمیشود.
اگر فرد هیچ سلول غیر طبیعی نداشته باشد، تفسیر جواب کولپوسکوپی نرمال خواهد بود. در این حالت، پزشک با توجه به سنوسال فرد آزمایشدهنده، تکرار تست ظرف ۳ تا ۵ سال آینده را توصیه میکند.
اما اگر در نتایج بیوپسی سلول غیرطبیعی یافت شود، تفسیر جواب کولپوسکوپی غیرعادی و نیازمند بررسی بیشتر است. این موضوع بهتنهایی تأیید ابتلا به سرطان دهانه رحم نیست، اما درصورت عدم پیگیری میتواند به آن منجر شود.
تفسیر برگه پاتولوژی بیوپسی دهانه رحم معمولا براساس طبقهبندی تغییرات سلولی انجام میشود. در ادامه عبارات کلیدی و وضعیتهای مختلف فرد در برگه آزمایش را بررسی میکنیم.
جواب کولپوسکوپی نرمال یا خوشخیم
- Normal یا Benign: تغییر سلولی غیرطبیعی یا سرطانی مشاهده نشد.
- Cervicitis: التهاب دهانه رحم که معمولا ناشی از عفونت ساده بوده و خطرناک نیست.
- Metaplasia: تغییر فیزیولوژیک و طبیعی سلولها که ناشی از ترمیم بافت است و پاتولوژیک محسوب نمیشود.
ضایعات پیشسرطانی (CIN)
اگر سلولها تغییر کرده باشند، از سیستم CIN برای تعیین شدت تغییرات استفاده میشود:
- CIN ۱: تغییرات خفیف که اغلب خودبهخود توسط سیستم ایمنی رفع میشوند.
- CIN ۲: تغییرات متوسط که به پیگیری جدی و حتی درمانهای تخریبیبرداشتی نیاز دارد.
- CIN ۳: تغییرات شدید که پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به سرطان دارد.
- CGIN: تغییرات شدید که بیانگر رشد غیرطبیعی سلولهای بدخیم بوده و بسیار پرخطر است.
اصطلاحات مهم در تفسیر جواب بیوپسی رحم
برگه کولپوسکوپی پرخطربودن سلولهای غیرعادی را با یکسری اصطلاحاتی تخصصی بیان میکند. مهمترین آنها عبارتاند از:
- Invasive Carcinoma: بهمعنای وجود سلولهای سرطانی که به بافتهای عمیقتر نفوذ کردهاند.
- Adequacy of Specimen: بیانگر آنکه آیا نمونه برداشتهشده برای تشخیص کافی بوده یا خیر. اگر «Inadequate» قید شود، ممکن است نیاز به تکرار آزمایش باشد.
- Reactive Changes: مربوط به تغییرات واکنشی معمولا ناشی از التهاب یا آییودی (IUD) بوده و نگرانکننده نیست.
- HPV: برخی گزارشها اثرات فعالیت ویروس پاپیلومای انسانی را نیز ذکر میکنند.
هریک از این اصطلاحات، میزان ریسک متفاوتی دارند که توسط پزشک بررسی میشوند.
آیا تشخیص انجام بیوپسی توسط پزشک نشانه خطرناکی است؟
تشخیص بیوپسی نمیتواند به عنوان نشانههای خطرناک عنوان شود. زیرا با توجه به آزمایش انجام شده ممکن است که میزان ریسک بیماری و ایجاد سلولهای غیر طبیعی کم باشد و خطری بیمار را تهدید نکند. اما در شرایطی که میزان ریسک بیماری سرطانی افزایش پیدا کند باید به موقع برای درمان اقدام کرد.
اقدامات و روشهای درمان بعد از مشاهده بافت غیر طبیعی در بیوپسی
با توجه به اینکه نتایج آزمایش بیوپسی با میزان ریسک متفاوتی همراه است، از اینرو روشهای درمانی مختلفی هم برای بیمار در نظر گرفته میشود که در جدول زیر میزان ریسک بیماری و درمان توصیه شده را عنوان کردهایم:
| عنوان | میزان ریسک | درمان توصیه شده |
| CIN1 | پایین | درمان فوری لازم نیست و میتوان برای اطمینان بیشتر از تست پاپ اسمیر استفاده کرد. |
| CIN2 | متوسط | از کولپوسکوپی برای تشخیص بهتر، دقیق یا برداشتن سلول استفاده شود. |
| CIN3 | بالا | پزشک درمانی برای حذف سلول و بافت سرطانی توصیه میکند. |
| CGIN | بالا | پزشک درمانی برای حذف سلول و بافت سرطانی توصیه میکند. |
پزشک با توجه به نتیجه کولپوسکوپی و میزان ریسک، آزمایشهای بیشتری را انجام میدهد.
مراقبت های لازم در دوران نقاهت بعد از کولپوسکوپی
بعد از کولپوسکوپی رحم و بیوپسی میتوان به زندگی طبیعی بازگشت و سراغ کارهای روزمره رفت. اما دقت داشته باشید که هیچ چیزی داخل واژن قرار ندهید و از استفاده تامپون و کرم خودداری کنید. همچنین حداقل 48 ساعت پس از کولپوسکوپی رابطه جنسی نداشته باشید.
خطرات و عوارض کولپوسکوپی
کولپوسکوپی و بیوپسی، روشهای بی خطری هستند و هیچگونه عوارضی از خود بر جای نمیگذارند. اندکی خونریزی یا لکه بینی پس از انجام این آزمایشها بسیار طبیعی است.
اگر بعد از انجام کولپوسکوپی رحم، شرایط غیر طبیعی داشته باشید باید به پزشک مراجعه کنید. در حقیقت در صورت بروز موارد زیر نیاز است که به پزشک مراجعه کنید:
- تب؛
- ترشحات شدید، زرد و بوی بد واژن؛
- درد شدید در ناحیه پایین شکم.
همچنین اگر خونریزی واژینال دارید که بیش از ۷ روز طول کشیده هم باید بلافاصله به پزشک زنان مراجعه کنید.
هزینه کولپوسکوپی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
هزینه کولپوسکوپی تحت تأثیر عوامل متعددی تعیین میشود که مهمترین آنها عبارتند از:
- نوع مرکز درمانی: هزینه این آزمایش در بیمارستانهای دولتی معمولاً کمتر از کلینیکها و مراکز خصوصی است.
- پوشش بیمهای: بهرهمندی از بیمههای درمانی، از جمله بیمه تأمین اجتماعی یا بیمههای تکمیلی، میتواند هزینه کولپوسکوپی را کاهش دهد.
- نیاز به انجام بیوپسی: در صورتی که پزشک تشخیص دهد آزمایش بیوپسی همزمان با کولپوسکوپی انجام شود، هزینه نهایی افزایش خواهد یافت.
هر یک از این عوامل میتوانند بر میزان هزینه کولپوسکوپی تأثیر بگذارند.
برای کولپوسکوپی به چه متخصصی مراجعه کنیم؟
معاینه دقیق واژن و رحم، یکی از حساسترین بخشهای بدن زنان است که باید توسط پزشک زنان انجام شود. از اینرو برای انجام کولپوسکوپی باید به متخصص زنان و زایمان مراجعه کرد تا معاینات به بهترین شکل انجام شوند. بعضی از مراکز، انجام این آزمایش را به اپراتورها یا پرستارها محول میکنند، اما بهتر است این کار توسط پزشک زنان انجام گیرد تا تشخیص دقیقتری به دست آید.
اگر نیاز به مشاوره پزشکی در این خصوص دارید، میتوانید از خدمات ویزیت حضوری یا غیرحضوری سامانه دکتردکتر استفاده کنید.
منابع:
