عفونت باکتریایی واژن یکی از شایعترین اختلالات دستگاه تناسلی زنان است که ممکن است در هر سنی رخ دهد و در بسیاری از موارد، بدون علامت یا با نشانههایی خفیف آغاز شود. این عفونت معمولاً در اثر برهم خوردن تعادل طبیعی باکتریهای مفید و مضر واژن ایجاد میشود و در صورت بیتوجهی، میتواند موجب بروز ناراحتیهای آزاردهنده، افزایش خطر ابتلا به عفونتهای دیگر و حتی مشکلات باروری شود. شناخت علائم عفونت باکتریایی واژن و آگاهی از عوامل زمینهساز آن، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض احتمالی دارد. در این مقاله بهصورت جامع بررسی میکنیم که علائم عفونت باکتریایی واژن چیست، چه عواملی خطر ابتلا به آن را افزایش میدهند و مؤثرترین روشهای پیشگیری و درمان کداماند.
عفونت باکتریایی واژن یا واژینوز باکتریال (BV) چیست؟
واژینوز باکتریال (BV) نوعی عفونت واژن است که در اثر رشد بیشازحد برخی باکتریها ایجاد میشود. واژن سالم بهطور طبیعی دارای باکتری است و معمولاً بین این باکتریها تعادل برقرار است. گاهی اوقات باکتریهای مضر بیش از حد رشد میکنند و بر باکتریهای مفید غلبه مییابند. این وضعیت تعادل باکتریهای واژن را بر هم میزند و منجر به بروز واژینوز باکتریال میشود.
عفونت باکتریایی واژن ممکن است باعث شود ترشحات واژن بویی شبیه بوی ماهی داشته باشند. همچنین در برخی افراد میتواند موجب تحریک و ناراحتی واژن شود. با این حال، بعضی افراد مبتلا به BV هیچ علامتی ندارند.
آیا عفونت باکتریایی واژن مسری است؟
واژینوز باکتریال از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود، اما فعالیت جنسی میتواند خطر ابتلا به آن را افزایش دهد.
آیا واژینوز باکتریال یک بیماری مقاربتی (STD یا STI) است؟
عفونت باکتریایی واژن یک بیماری مقاربتی محسوب نمیشود، اما با فعالیت جنسی ارتباط دارد. پژوهشگران معتقدند رابطه جنسی میتواند محیط باکتریایی واژن را تغییر دهد و احتمال رشد بیش از حد باکتریها را افزایش دهد.
علائم عفونت باکتریایی واژن
عفونت باکتریایی واژن شایعترین مشکل واژینال در زنان ۱۵ تا ۴۴ سال است. در واقع، حدود ۳۵٪ از افرادی که واژن دارند، در مقطعی از زندگی به BV مبتلا میشوند. میزان بروز این عارضه در افراد سیاهپوست بیشتر است.
هر فردی که واژن دارد ممکن است به واژینوز باکتریال مبتلا شود. این عارضه معمولاً در افرادی که از نظر جنسی فعال هستند دیده میشود و بروز آن در کسانی که هرگز رابطه جنسی نداشتهاند نادر است. همچنین، برخی افراد بهطور طبیعی ممکن است مقدار زیادی از باکتریهای عامل BV را تولید کنند.
تا ۸۴٪ از افراد مبتلا به واژینوز باکتریال هیچ علامتی ندارند. اگر علائمی وجود داشته باشد، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- ترشحات واژینال به رنگ سفید مایل به خاکستری، خاکستری یا سبز؛
- ترشحات واژینال با بوی ماهی، بهویژه پس از رابطه جنسی؛
- خارش یا تحریک واژن؛
- احساس سوزش هنگام ادرار کردن.
علائم عفونت باکتریایی واژن ممکن است شبیه سایر عفونتهای واژینال باشد. به همین دلیل، مراجعه به پزشک برای تشخیص دقیق و اطمینان از اینکه مشکل BV است یا نوع دیگری از عفونت واژن، اهمیت دارد.
علت عفونت باکتریایی واژن
واژن محل زندگی انواع مختلفی از باکتریهاست که به آن «میکروبیوم» گفته میشود. هرگونه تغییر در تعادل این باکتریها میتواند باعث بروز عفونت باکتریایی واژن شود.
بهطور مشخص، واژینوز باکتریال زمانی رخ میدهد که باکتریهای مضر (بیهوازیها) سریعتر از باکتریهای مفید (لاکتوباسیلها) رشد میکنند. افزایش بیش از حد یک نوع باکتری، تعادل طبیعی را بر هم میزند.
پژوهشگران میدانند هر عاملی که ترکیب شیمیایی طبیعی واژن را تغییر دهد، میتواند بر باکتریهای آن اثر بگذارد. به همین دلیل، اقداماتی مانند دوش واژینال یا رابطه جنسی بدون محافظ میتوانند منجر به عفونت باکتریایی واژن شوند.
در صورت وجود شرایط زیر، خطر ابتلا به عفونت باکتریایی واژن افزایش مییابد:
- بارداری؛
- استفاده نکردن از کاندوم یا دنتالدم؛
- داشتن دستگاه داخل رحمی (IUD)؛
- داشتن چند شریک جنسی؛
- داشتن شریک جنسی جدید؛
- استفاده از دوش واژینال؛
- مصرف آنتیبیوتیکها.
واژینوز باکتریال از طریق جکوزی، استخر، صندلی توالت یا تماس با سطوحی که فرد مبتلا لمس کرده منتقل نمیشود.
تفاوت عفونت باکتریایی واژن با عفونت قارچی چیست؟
هر دو، واژینوز باکتریال و عفونت قارچی، از عفونتهای واژینال هستند که باعث افزایش ترشحات میشوند. تفاوتهای اصلی آنها عبارتاند از:
- ترشحات: علامت شاخص BV، ترشحات با بوی بد یا شبیه ماهی است. ترشحات ناشی از عفونت قارچی معمولاً بوی شدیدی ندارند، اما ممکن است ظاهری شبیه پنیر کاتیج داشته باشند.
- تحریک واژن: معمولاً BV باعث خارش یا تحریک شدید واژن نمیشود، در حالی که عفونتهای قارچی اغلب با خارش همراه هستند.
- درمان بدون نسخه: عفونتهای قارچی را میتوان با داروهای بدون نسخه (OTC) درمان کرد، اما برای درمان BV نیاز به مراجعه به پزشک و دریافت آنتیبیوتیک وجود دارد.
تشخیص عفونت باکتریایی واژن
تنها پزشک میتواند عفونت باکتریایی واژن را تشخیص دهد. اگر علائم عفونت باکتریایی واژن را دارید، برای تعیین وقت ویزیت آنلاین یا حضوری از پزشک در دکتردکتر اقدام کنید. در ویزیت، پزشک درباره سابقه پزشکی شما، از جمله عفونتهای واژینال یا بیماریهای مقاربتی (STI)، سؤال میکند. همچنین ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:
- معاینه لگن: پزشک با دستکش انگشتان خود را داخل واژن قرار میدهد تا علائم عفونت را بررسی کند؛ مانند افزایش ترشحات یا بوی بدن واژن یا ترشحات سفید یا خاکستری.
- نمونهبرداری از ترشحات واژن: پزشک اسپکولوم را داخل واژن قرار میدهد و سپس با سواب نمونهای از مایع واژن برمیدارد. این نمونه برای بررسی نوع باکتریها به آزمایشگاه ارسال میشود.
آزمایشهای تشخیصی عفونت باکتریایی واژن
برای تشخیص عفونت باکتریایی واژن از نمونه مایع واژن استفاده میشود. این نمونه میتواند تحت چند نوع آزمایش قرار گیرد که شایعترین آنها عبارتاند از:
- آزمایش لام مرطوب (Wet mount): بررسی ترشحات واژن روی لام شیشهای زیر میکروسکوپ.
- تست بوی ماهی (Whiff test): بررسی بوی ترشحات واژن برای تشخیص بوی ماهیمانند.
- اندازهگیری pH واژن: سنجش میزان اسیدیته ترشحات؛ pH بالاتر میتواند نشاندهنده BV باشد.
درمان عفونت باکتریایی واژن
برای درمان عفونت باکتریایی واژن، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک تجویز کند. این داروها ممکن است بهصورت قرص یا گرانول خوراکی، یا به شکل شیاف، کرم یا ژل واژینال باشند. از انواع آنتیبیوتیک برای عفونت باکتریایی واژن عبارتاند از:
- کلیندامایسین: بهصورت کرم واژینال استفاده میشود. هنگام مصرف این دارو و حداقل تا ۳ روز پس از قطع آن، نباید برای جلوگیری از بارداری از کاندومهای لاتکس استفاده کنید، زیرا این دارو میتواند لاتکس را تضعیف کند.
- مترونیدازول: بهصورت قرص خوراکی یا ژل واژینال موجود است.
- سکنیدازول: بهصورت یک قرص تکدوز که فقط یکبار مصرف میشود.
- تینیدازول: بهصورت قرص خوراکی موجود است.
مترونیدازول، سکنیدازول و تینیدازول اثری بر قرص یا پچ جلوگیری از بارداری ندارند. با این حال، ممکن است باعث تهوع یا درد معده شوند، بهویژه اگر در طول درمان یا تا ۱ تا ۳ روز پس از آن الکل مصرف شود. توصیه میشود هنگام مصرف این داروها از نوشیدن الکل خودداری کنید.
واژینوز باکتریال ممکن است پس از رابطه جنسی تشدید شود. بنابراین تا زمانی که دوره دارویی شما کامل نشده و علائم بهطور کامل برطرف نشدهاند، از برقراری رابطه جنسی پرهیز کنید.
مصرف دارو برای عفونت واژن اغلب باید به مدت ۵ تا ۷ روز ادامه پیدا کند. تکمیل دوره مصرف آنتیبیوتیک برای عفونت باکتریایی واژن دقیقاً مطابق دستور پزشک بسیار مهم است. قطع زودهنگام دارو بهدلیل بهبود علائم، خطر عود عفونت باکتریایی واژن را افزایش میدهد.
درمان خانگی برای عفونت باکتریایی واژن
هیچ محصول بدون نسخهای برای درمان عفونت باکتریایی واژن وجود ندارد. از دوش واژینال یا محصولاتی که برای عفونت قارچی طراحی شدهاند استفاده نکنید، زیرا ممکن است BV را بدتر کنند. برای درمان، مراجعه به پزشک ضروری است.
آیا واژینوز باکتریال خودبهخود برطرف میشود؟
برخی موارد عفونت باکتریایی واژن ممکن است بدون مصرف دارو برطرف شوند. با این حال، اگر علائم دارید، باید به پزشک مراجعه کنید. ابتلا به BV خطر ابتلا به عفونتهای مقاربتی را افزایش میدهد و ممکن است بر بارداری نیز تأثیر بگذارد.
عفونت باکتریایی واژن چه مدت طول میکشد؟
در بیشتر موارد، یک دوره آنتیبیوتیک (تا حدود ۷ روز) عفونت را برطرف میکند. حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از افراد به یک دوره درمانی دیگر نیاز دارند. تا ۸۰٪ از افراد ممکن است در طول زندگی خود دوباره به واژینوز باکتریال مبتلا شوند.
عوارض عفونت باکتریایی واژن
عفونت باکتریایی واژن معمولاً عوارض جدی ایجاد نمیکند، اما در صورت درمان نشدن ممکن است منجر به مشکلات زیر شود:
- عوارض بارداری: اگر باردار باشید و به عفونت باکتریایی واژن مبتلا شوید، ممکن است خطر زایمان زودرس افزایش یابد.
- عفونتهای مقاربتی: BV خطر ابتلا به عفونتهایی مانند کلامیدیا و سوزاک را افزایش میدهد. اگر فرد مبتلا به HIV دچار عفونت باکتریایی واژن شود، احتمال انتقال HIV به شریک جنسی نیز بیشتر میشود.
- بیماری التهابی لگن: عفونت باکتریایی واژن میتواند باعث بیماری التهابی لگن (PID) شود؛ عفونتی که اندامهای تولیدمثل را درگیر میکند. در صورت عدم درمان، PID ممکن است منجر به مشکلات باروری و دشواری در باردار شدن شود.
عفونت باکتریایی واژن در بارداری
به دلیل تغییرات هورمونی که در دوران بارداری در بدن رخ میدهد، احتمال ابتلا به عفونت باکتریایی واژن در این دوره بیشتر است. درمان عفونت باکتریایی واژن در بارداری اهمیت زیادی دارد. برخی پژوهشها نشان دادهاند که واژینوز باکتریال با افزایش خطر بروز بعضی از عوارض بارداری مرتبط است، از جمله:
- زایمان زودرس (نارس) که میتواند منجر به مشکلاتی برای نوزاد شود، مانند وزن کم هنگام تولد و اختلالات تنفسی؛
- پاره شدن زودهنگام کیسه آب؛
- سقط جنین.
برخی مطالعات جدید به عوامل دیگری نیز برای بروز این مشکلات اشاره کردهاند، اما همچنان به تحقیقات بیشتری نیاز است؛ با این حال، آمارها نشان میدهد که زنان باردار مبتلا به واژینوز باکتریال، با نرخ بالاتری دچار عوارض بارداری میشوند.
ابتلا به عفونت باکتریایی واژن در دوران بارداری همچنین میتواند خطر کوریوآمنیونیت را افزایش دهد؛ وضعیتی که به التهاب پردههای اطراف جنین در رحم گفته میشود. این عارضه احتمال زایمان زودرس را بیشتر میکند. نوزادانی که پس از چنین زایمانی زنده میمانند، بیش از حد معمول در معرض خطر فلج مغزی هستند؛ اختلالی که توانایی حرکت، حفظ تعادل و وضعیت بدنی کودک را تحت تأثیر قرار میدهد.
مطالعه بیشتر: علت بوی بد واژن چیست؟
پیشگیری از عفونت باکتریایی واژن
پیشگیری کامل از واژینوز باکتریال ممکن نیست، اما رعایت نکات زیر میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد:
- از دوش واژینال استفاده نکنید. دوش واژینال تعادل طبیعی باکتریهای واژن را بر هم میزند. بهجای آن، بهداشت سالم ناحیه واژن و فرج را رعایت کنید.
- از تماس واژن با هر چیزی که با مقعد تماس داشته است خودداری کنید. مواردی مانند دستمال توالت یا اسباببازیهای جنسی میتوانند باکتریهای موجود در مدفوع را به واژن منتقل کنند. اسباببازیهای جنسی را پس از هر بار استفاده بهطور کامل تمیز کنید.
- تعداد شرکای جنسی را محدود کنید. پژوهشها نشان میدهند داشتن چند شریک جنسی احتمال ابتلا به BV را افزایش میدهد.
- از کاندوم لاتکس یا دنتالدم استفاده کنید. اگرچه علت دقیق آن مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهد فعالیت جنسی با بروز BV ارتباط دارد.
- لباس زیر نخی یا با آستر نخی بپوشید. باکتریها در محیطهای مرطوب بهتر رشد میکنند و پنبه به جذب رطوبت و خشک نگه داشتن ناحیه کمک میکند. البته باید مراقب خشکی واژن هم باشید.
مشاوره با متخصص زنان برای درمان عفونت باکتریایی واژن
از آنجا که علائم عفونت باکتریایی واژن ممکن است شبیه علائم سایر عفونتها باشد. مثلاً برفک واژن نیز میتواند باعث تغییر در ترشحات واژینال شود. برای تشخیص علت این تغییرات، مراجعه به پزشک ضروری است.
مشخص شدن علت بسیار مهم است. در موارد زیر حتماً به دکتر زنان مراجعه کنید اگر:
- ترشحات واژینال جدید همراه با بوی نامطبوع، خارش، درد یا تب دارید؛
- بیش از یک شریک جنسی دارید یا شریک جنسی جدیدی دارید (در این صورت ممکن است لازم باشد از نظر بیماریهای مقاربتی بررسی شوید)؛
- برای عفونت قارچی از داروی بدون نسخه استفاده کردهاید اما همچنان علائم شما ادامه دارد.
بدون مشاوره با متخصص زنان و سرخود برای درمان آنتیبیوتیک مصرف نکنید.
کلام آخر دکتردکتر
عفونت باکتریایی واژن یکی از شایعترین مشکلات سلامت زنان است که در اثر برهم خوردن تعادل طبیعی باکتریهای واژن ایجاد میشود. این عفونت ممکن است با علائمی مانند ترشحات غیرطبیعی، بوی نامطبوع، خارش یا سوزش واژن همراه باشد و در برخی موارد نیز بدون علامت بروز کند. تشخیص بهموقع نقش مهمی در جلوگیری از عوارض احتمالی، بهویژه در دوران بارداری و سلامت دستگاه تناسلی، دارد. رعایت اصول بهداشتی صحیح، پرهیز از شستوشوی داخلی واژن، استفاده نکردن از محصولات معطر، داشتن روابط جنسی ایمن و مراجعه منظم به پزشک از مهمترین روشهای پیشگیری به شمار میآیند.
توجه به علائم بدن و اقدام بهموقع برای تشخیص و درمان، کلید حفظ سلامت واژن و بهبود کیفیت زندگی زنان است. در دکتردکتر میتوانید از بهترین پزشکان متخصص زنان سریع و ساده وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
سوالات متداول
منابع
