بارداری دوران تحول و پُر از تغییرات، بهویژه در سلامت دهان و دندان است، زنان در این دوره به مراقبتهای منحصربهفردی نیاز دارند؛ بنابراین انجام خدمات دندانپزشکی مانند قبل نیست. برخی از درمانهای ارتودنسی در بارداری ممکن است خطراتی برای مادر و جنین داشته باشند؛ پس آشنایی با اثرات و عوارض این خدمات بهداشتی در دوران بارداری به شما در تصمیمگیری آگاهانه کمک میکند. بههمیندلیل در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به بررسی شرایط ارتودنسی در دوران بارداری، تأثیر آن بر سلامت جنین و مراقبتهای مهم میپردازیم.
ارتودنسی در بارداری چیست؟
ارتودنسی در بارداری روشی برای مرتبکردن دندانها تا قبل از تولد نوزاد است. در دوران بارداری، اقدامات دندانپزشکی مانند دورههای دیگر انجام میشود، اما مادر باید مراقبتهای ویژهای را زیرنظر دندانپزشک انجام دهد تا از خطرات احتمالی جلوگیری شود.
برخی زنان بهویژه در اواخر دوران بارداری یا درست بعد از زایمان متوجه جابهجایی دندانهای خود میشوند، دندانپزشکان معتقدند که علت این جابهجایی، آزادسازی هورمون ریلکسین است. هورمون ریلکسین به آمادهسازی بدن زنان برای زایمان کمک میکند، اما ممکن است رباط پریودنتال را نیز تحتتأثیر قرار داده یا شُل کند؛ در این شرایط دندانها فرصت جابهجایی پیدا میکنند.
اگر از قبل بریس ارتودنسی داشته باشید، تغییرات بالا روند کار را سرعت میدهد، اما اگر تازه برای انجام ارتودنسی اقدام کردهاید، ممکن است تغییرات ناخواستهای را تجربه کنید.
آیا ارتودنسی در بارداری خطرناک است؟
ارتودنسی بهخودیخود در بارداری خطرناک نیست، اما عدم رعایت بهداشت دهانودندان و برخی موارد دیگر ممکن است سلامت مادر و جنین را به خطر اندازد. علاوهبراین، اقدامات لازم برای بررسی وضعیت دندانها مانند تصویربرداری با اشعهایکس و همچنین تجویز برخی داروها نگرانیهایی ایجاد میکند، اما روشهای نوین ارتودنسی در بارداری بهگونهای طراحی شدهاند که ایمنی مادر و جنین در اولویت قرار گرفته و خطر کاهش پیدا میکند.
تأثیر تغییرات هورمونی بارداری بر دندانها
تغییرات هورمونی در دوران بارداری بر سلامت دهان و دندان تأثیر میگذارند، افزایش سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون اغلب باعث التهاب لثه بارداری میشود. در این شرایط، زنان باردار مشکلات زیر را تجربه میکنند:
- تورم لثهها؛
- افزایش سطح حساسیت لثهها؛
- افزایش خطر خونریزی لثهها.
با وجود مشکلات بالا، تنظیمات تجهیزات ارتودنسی در هر جلسه و استفاده از بریسها کمی ناراحتکننده خواهند شد.
تأثیر ارتودنسی بر سلامت جنین
ارتودنسی بهصورت مستقیم تأثیری بر سلامت بارداری شما نداشته و خطری برای جنین ندارد، چون بریسها از فولاد ضدزنگ یا سرامیک ساخته شده و وارد جریان خون نمیشوند؛ اما ارتودنسی در دوران بارداری ممکن است از طریق افت سلامت دهان و دندان بر سلامت جنین تأثیر بگذارد.
صرفنظر از حاملگی، میزان سلامت دندانها و لثهها است که ضرورت درمان اورتودنسی در دوران بارداری را تعیین میکنند، بنابراین اگر دندان و لثههای سالمی نداشته باشید، ارتودنسی مشکلات دهان و دندان را بیشتر خواهد کرد.
در ادامه تمامی خطرات ارتودنسی بارداری روی جنین بررسی خواهد شد:
تغییر احتمالی در رشد جنین
ارتودنسی بهویژه در دوران بارداری و با سفتکردن دورهای سیمها باعث ایجاد حساسیتهای بیشتر لثه شده و در نتیجه ممکن است مادر هنگام جویدن برخی مواد غذایی درد را تجربه کند. در چنین مواردی نداشتن رژیم غذایی کامل و متنوع شامل پروتئینها، ویتامینها و کلسیم، ممکن است روی رشد جنین تأثیر بگذارد.
در صورت ضروری بودن ارتودنسی در بارداری، باید روزهایی که حساسیت دندانها و لثهها بیشتر است، غذاهای نرم اما پُرکالری و مقوی مانند موارد زیر مصرف کنید:
- سوپهای غلیظ و مقوی؛
- اسموتیهای متنوع؛
- آبمیوههای تازه یا پوره میوهها؛
- مکملهای تجویزی پزشک متخصص زنان.
رخ دادن زایمان زودرس و وزن کم نوزاد
براکتهای ارتودنسی باعث تجمع بیشتر پلاک و باکتریها میشوند، در نتیجه، باکتریها که عامل اصلی مشکلات لثه مانند عفونت هستند، وارد جریان خون شده و به جفت میرسند؛ در این شرایط، تولید سیتوکینهای پیشالتهابی مانند پروستاگلاندینها و فاکتور نکروز تومور-آلفا در پاسخ به عفونت باکتریایی افزایش پیدا کرده و به جنین در حال رشد آسیب میزنند.
از آنجاییکه پروستاگلاندینها محرک انقباضات رحم هستند، بنابراین افزایش قابلتوجه آنها باعث زایمان زودرس و وزن کم نوزاد هنگام تولد میشود.
چالشهای تغذیه مادر در دوران بارداری
هوسهای غذایی (ویار) مانند خوراکیهای شیرین روی سلامت دهان و دندان زنان باردار تأثیر گذاشته و با وجود براکتهای ارتودنسی که محل مناسبی برای تجمع پلاک و باکتری هستند، خطر التهاب لثه، عفونت لثه و پوسیدگی دندان افزایش پیدا میکند.
علاوهبراین، زنان باردار هنگام خوردن غذا مشکلاتی با بریسهای ارتودنسی دارند، چون لثه آنها در این دوران حساستر شده و جویدن دردناک میشود؛ در چنین شرایطی ممکن است مواد غذایی مغذی کافی دریافت نکنند.
همانطور که اشاره شد، عفونت لثه از طریق جریان خون به جنین رسیده و در کنار کمبود مواد مغذی روی رشد جنین تأثیر منفی میگذارند.
تأثیر تهوع صبحگاهی بارداری بر دندانها
یکی از نگرانیهای رایج زنان در ماههای اول بارداری، فرسایش مینای دندان بهدلیل تهوع صبحگاهی است، چون مینای دندانها با تماس مکرر اسید معده، ضعیف شده و دندانها دربرابر خطر پوسیدگی آسیبپذیرتر میشوند؛ بنابراین زنانی که ارتودنسی در بارداری انجام میدهند باید بهداشت دهان و دندان را بهتر از حالت عادی رعایت کنند تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود.
در صورتیکه اورتودنتیست بعد از معاینه متوجه خطر احتمالی فرسایش مینای دندان یا پوسیدگی دندانها شود، احتمالا برداشتن ارتودنسی در بارداری را توصیه خواهد کرد؛ چون حفظ سلامت دندانها در این دوره بسیار مهمتر از زیبایی آنها است.
بهترین زمان ارتودنسی در بارداری
ارتودنسی در دوران حاملگی باید با احتیاط بیشتری انجام شود، چون موارد زیر در سلامت دهانودندان شما نقش دارند:
- تغییرات هورمونی؛
- محدودیتهای روشهای تشخیصی مانند تصویربرداری با اشعه ایکس؛
- حساسشدن لثهها.
شروع یا ادامه درمان ارتودنسی در دوران بارداری به برنامهریزی دقیقی نیاز دارد، پس باید به دندانپزشک متخصص ارتودنسی مراجعه کنید. دندانپزشک وضعیت دندانها و شرایط فعلی شما را برای تعیین بهترین زمان ارتودنسی در بارداری ارزیابی خواهد کرد.
شروع ارتودنسی قبل از بارداری
در بسیاری از موارد، دندانپزشک شروع ارتودنسی قبل از بارداری را توصیه میکند، چون لثهها مانند دوران بارداری و بهدلیل تغییرات هورمونی، متورم و حساس نشدهاند؛ بنابراین درد و عوارض کمتری تجربه میکنید.
علاوهبراین، زنانی که قبل از بارداری ارتودنسی با بریسهای فلزی یا الاینرهای پلاستیکی و شفاف را شروع کردهاند، ادامه فرایند درمان آنها در دوران حاملگی معمولا بیخطر است؛ چون تمامی آزمایشات لازم مانند تصویربرداری با اشعه ایکس را قبل از بارداری انجام دادهاند و خطر تماس با اشعه جنین را تهدید نمیکند.
ارتودنسی در سهماهه اول بارداری
سهماهه اول بارداری معمولا زمان مناسبی برای شروع ارتودنسی نیست. در این ماهها، زنان تغییرات هورمونی زیادی را تجربه کرده و از طرفی ممکن است روزی چندبار حالت تهوع صبحگاهی داشته باشند.
در چنین شرایطی، گذاشتن براکتها بهدلیل حساسیت بالا و التهاب لثهها دردناک بوده و حتی ممکن است باعث خونریزی لثه شود، از طرفی سهماهه اول دورهای بسیار حساس برای مادر و جنین است و تصویربرداری از دندانها با اشعهایکس، خطر عوارض زیر را افزایش میدهد:
- سقط جنین؛
- مشکلات ژنتیکی جنین؛
- مشکلات یادگیری و ناتوانی ذهنی نوزاد.
ارتودنسی در سهماهه دوم بارداری
سهماهه دوم بارداری اغلب زمان ایدئالی برای مراقبتهای دندانپزشکی از جمله ارتودنسی است، چون در این دوره، حالت تهوع صبحگاهی کاهش پیدا کرده و خطر آسیب بهدندانها با تماس مکرر اسید معده کاهش پیدا میکند؛ علاوهبراین، در سهماهه دوم بارداری، اندامهای جنین کامل شدهاند، بنابراین ارتودنسی خطر بسیار کمتری برای جنین خواهد داشت.
ارتودنسی در سهماهه سوم بارداری
سهماهه سوم نیز مانند سهماهه دوم بارداری زمان مناسبی برای ارتودنسی از نظر کاهش خطر آسیب به جنین و نداشتن حالت تهوع صبحگاهی است، اما در این دوران، زنان معمولا بهدلیل افزایش وزن و سختی تحرک، چالشهایی با نشستنهای طولانیمدت در جلسات دندانپزشکی دارند. بهترین کار، مدیریت تعداد جلسهها و مدتزمان آنها است، با کوتاهتر کردن زمان هر جلسه، ناراحتی کمتری را تجربه میکنید.
لازم است بدانید که در سهماهه سوم بارداری، تغییرات در ترکیبات و حجم بزاق، خطر التهاب لثهها و آسیب به دندانها بهدلیل خشکی دهان را افزایش میدهد، در این شرایط باید آب بیشتری بنوشید و در صورت نیاز با دندانپزشک مشورت کنید.
ارتودنسی بعد از زایمان
بعد از زایمان زمان مناسبی برای ارتودنسی دندانها است، چون نوسانات هورمونی کمتر شده و از طرفی روشهایی مانند تصویربرداری اشعهایکس خطری برای نوزاد ندارند. لازم است بدانید که ارتودنسی در شیردهی نیز معمولا به نوزاد آسیب نمیزند، بنابراین بهتر است بعد از زایمان برای اینکار اقدام کنید.
بهترین راهکار برای تعیین زمان مناسب ارتودنسی در بارداری، مشورت با دندانپزشک است، بنابراین قبل از هر اقدامی، وقت ویزیت آنلاین از دکتردکتر بگیرید تا وضعیت سلامتی و شرایط فعلی شما برای انجام ارتودنسی بررسی شود.
مراقبتهای مهم ارتودنسی در بارداری
باتوجهبه تأثیر غیرمستقیم ارتودنسی بر سلامت مادر و جنین، مراقبتها و بهداشت دهانودندان در این دوره اهمیت ویژهای دارد، پس برای جلوگیری از عوارض ارتودنسی در بارداری، نکات زیر را رعایت کنید:
استفاده منظم از نخدندان و مسواک
دندانپزشک بعد از ارتودنسی به شما توصیه میکند تا بعد از خوردن هر ماده غذایی، مسواک بزنید و از نخدندان استفاده کنید. استفاده منظم از نخدندان و مسواک با جلوگیری از تجمع پلاک و باکتریها اطراف براکتهای ارتودنسی، خطر التهاب لثه و مشکلات بعدی مانند عفونت و پوسیدگی را بهشدت کاهش میدهد.
استفاده از مسواک نرم و مخصوص ارتودنسی
تغییرات هورمونی در دوران بارداری باعث افزایش حساسیت لثهها میشود، در نتیجه، مسواکزدن و استفاده از نخدندان گاهی با درد و حتی خونریزی خفیف همراه است. باتوجهبهاینکه با ارتودنسی دندانها باید بیشتر مسواک بزنید، با تجربه درد ممکن است بهدرستی مسواک نزنید و باکتریها فرصت رشد پیدا کنند؛ بهترین راهکار در این شرایط، استفاده از مسواکهای نرم و مخصوص ارتودنسی است.
با انتخاب درست مسواک و استفاده از نخدندانهای مخصوص ارتودنسی، دیگر نگران باقیمانده مواد غذایی و التهاب یا عفونت لثه و تأثیر آن روی جنین نیستید. چون برسهای نرم مسواک از سوزش و درد لثهها جلوگیری کرده و در نتیجه بهداشت دهان و دندان را بهطور موثرتری رعایت میکنید.
شستوشوی دهان با دهانشویه مناسب
تهوع صبحگاهی دندانها را در معرض اسید معده قرار داده و بهمرور با فرسایش مینای دندان باعث پوسیدگی آنها میشود، پس بعد از هر بار تهوع، دهان خود را با دهانشویهای مناسب بشویید تا اثر اسید معده را خنثی و از دندانها محافظت کند.
دهانشویهای که استفاده میکنید به وضعیت دندانهای شما بستگی دارد، بهعنوانمثال اگر دندانهای حساسی دارید باید از دهانشویههای Sensitive استفاده کنید. اما اگر دهانشویه ندارید، برای جلوگیری از آسیب به مینای نرمشده بر اثر استفراغ اسیدی، دهان خود را آبکشی کنید و حدود ۳۰ دقیقه بعد مسواک بزنید.
حذف مواد غذایی مضر
غذاهای زیر نهتنها فایدهای برای شما و جنین ندارند، بلکه به دندانها و بریسهای ارتودنسی آسیب میزنند؛ بنابراین از خوردن آنها خودداری کنید:
| گروه مواد غذایی | مضرات |
|
|
| خوراکیهای چسبناک |
|
| پاپکورن با پوسته | آسیب به براکتها و سیمهای ارتودنسی |
|
|
توجه به سطح حساسیت و مشکلات دهان و دندان
براکتها و سیمهای ارتودنسی حساسیت لثهها در دوران بارداری را افزایش میدهند، در این شرایط نهتنها درد بیشتری تجربه میکنید، بلکه احتمال مشکلاتی مانند عفونت لثه، هایپرپلازی و اپولیس بارداری افزایش پیدا میکند.
بنابراین برای ارتودنسی در بارداری باید توجه ویژهای به حساسیت لثهها داشته و در صورت نیاز مسکنهای تجویزی دندانپزشک را زیرنظر پزشک متخصص زنان مصرف کنید.
مراجعه منظم به دندانپزشکی
مراجعه منظم به دندانپزشکی و بررسی وضعیت دندانها و لثهها مانع از پیشروی مشکلاتی مانند التهاب لثه و تبدیلشدن آن به عفونت میشود.
انجام اقدامات احتیاطی در هنگام مواجهه با اشعه ایکس
دندانپزشک برای بررسی وضعیت دندانها و تشخیص سریع پوسیدگیهای احتمالی، تصویربرداری با اشعه ایکس را توصیه میکند، اما چون اشعه ایکس برای مادر و جنین به احتیاط بیشتری نیاز دارد، باید اقدامات لازم را انجام دهید.
باتوجهبه اینکه یکی از بزرگترین نگرانیهای زنان برای شروع ارتودنسی در بارداری، تماس با اشعه ایکس دستگاههای تصویربرداری از دندانها است، پس قبل از ورود به اتاق ویژه تصویربرداری باید جلیقه یا پیشبند سربی بپوشید تا از تابش اشعهها در امان بمانید.
جویدن آدامسهای بدون قند
خشکی دهان بهدلیل تغییرات هورمونی یکی از مشکلات رایج در دوران بارداری است و منجر بهعوارض جدی مانند پوسیدگی دندانها میشود، جویدن آدامس، تولید بزاق را تحریک کرده و از طرفی با کمک به شستش مواد غذایی از روی دندانها، مانع مشکلات دهان و دندان خواهد شد؛ بهتر است از آدامسهای بدونقند استفاده کنید، چون آدامسهای معمولی قند زیادی داشته و بهمرور زمان باعث پوسیدگی دندانها میشوند.
مصرف هر نوع دارو تحت نظر پزشک
مصرف برخی داروها در دوران بارداری ممنوع است و داروهای دیگر را باید زیرنظر پزشک متخصص زنان مصرف کنید؛ بنابراین تنها در صورت تجویز دندانپزشک از داروهای مسکن استفاده کنید و هرگز دارویی را بدون نسخه از داروخانه نخرید.
الاینرهای شفاف، جایگزین ارتودنسی ثابت در بارداری
در دوران مهم بارداری، روشهای ارتودنسی که فشار کمتری به دندانها وارد میکنند، انتخاب مناسبتری برای برخی زنان هستند. الاینرهای شفاف مانند بریسها و براکتهای ارتودنسی، فشار دورهای زیادی را به دندانها وارد نکرده و از طرفی حساسیت لثهها را بیشتر نمیکنند، بنابراین خطرات ارتودنسی در بارداری کاهش پیدا کرده و علاوهبراین، بهداشت دهانودندان نیز راحتتر خواهد بود.
اقدامات دندانپزشکی مجاز حین ارتودنسی در بارداری
اقدامات دندانپزشکی مجار حین ارتودنسی در حاملگی به شرح زیر هستند:
کشیدن دندانها
در برخی موارد، دندانپزشک با بررسی وضعیت فک مادر باردار، کشیدن یک یا چند دندان را توصیه میکند، باتوجهبه اینکه کشیدن دندانها نیاز به بیحسی دارد و همواره با درد همراه است؛ دندانپزشک اقدامات لازم برای جلوگیری از خونریزی زیاد را انجام خواهد داد.
بیهوشی
در موارد نادری ممکن است به بیهوشی برای برخی از روشهای درمان ارتودنسی نیاز باشد، در چنین شرایطی نیز دندانپزشک تمامی جوانب را در نظر گرفته و در صورت احتمال خطر، بیحسی موضعی را توصیه میکند.
تصویربرداری با اشعه ایکس
تصویربرداری با اشعهایکس از دندانها معمولا قبل از شروع فرایند ارتودنسی انجام شده و در آن از حداقل تابش استفاده میکنند، با این وجود هنوز نگرانیهایی درباره تأثیر اشعهایکس روی جنین وجود دارد؛ بنابراین زنان باردار باید قبل از تصویربرداری از پیشبندهای سربی استفاده کنند که مانع تابش اشعه به بدن مادر میشود.
مصرف برخی داروها
داروهایی که ممکن است دندانپزشک در روشهای مختلف ارتودنسی تجویز کند معمولا خطری ندارند، بااینوجود دندانپزشک تمامی موارد احتیاط را رعایت میکند تا مشکلی برای مادر و جنین ایجاد نشود.
تجهیزات ارتودنسی
تمامی تجهیزات و ابزارهای مورداستفاده برای ارتودنسی مانند براکتهای فلزی، ترازکنندههای شفاف و سیمها، همگی زیستتخریبپذیر و کاملا ایمن هستند و به مادر و جنین آسیبی نمیزنند.
برداشتن ارتودنسی در بارداری
تصمیمگیری درباره برداشتن ارتودنسی در بارداری معمولا زمانی مطرح است که دوره درمان تقریبا به پایان رسیده یا ادامهدادن آن باعث مشکلات جدی دندان و لثه برای مادر شود.
برداشتن ارتودنسی در بارداری هیچگونه منعی برای زنان ندارد، اما اگر براکتها با نوعی از چسبهای مخصوص (نوعی رزین کامپوزیتی) به دندانها محکم شده باشند؛ برداشتن آنها معمولا نیاز به تراشیدن سطحی چسبها با ابزارهای مخصوص دارد. باتوجهبه اینکه دندانها و لثهها در این دوران حساستر هستند، بنابراین قبل از هر اقدامی باید با دندانپزشک خود مشورت کنید.
در برخی موارد، دندانپزشک بهجای برداشتن ارتودنسی، روشهای درمانی سبکتری را تا بعد از دوره زایمان ارائه میکند، بنابراین دیگر نیازی به شروع دوباره تمامی مراحل نیست.
عوارض جانبی ارتودنسی در بارداری
قبل از شروع درمان ارتودنسی با بریس یا الاینر باید از عوارض جانبی احتمالی اطلاع داشته باشید تا آگاهانه تصمیم بگیرید، البته تمامی زنان عوارض ارتودنسی در بارداری را تجربه نمیکنند؛ اما همیشه پیشگیری بهتر از درمان است.
در ادامه عوارض جانبی اصلی ارتودنسی در این دوران حساس بررسی میشود:
تجربه درد بیشتر و احساس ناراحتی
در دوران بارداری آستانهتحمل شما کاهش یافته و حساسیت بیشتری نسبت به درد دارید، در این شرایط ممکن است فشار بریسهای ارتودنسی و کشهای مخصوص براکتها را شدیدتر از دیگران تجربه کنید. زنان معمولا دنداندرد شدید در بارداری را تجربه میکنند.
خطر پوسیدگی دندانها
ارتودنسی در دوران بارداری بهتنهایی باعث پوسیدگی دندانها نمیشود، اما عوامل زیر در کنار بریسهایی که همیشه روی دندانها هستند؛ محیط را برای شروع پوسیدگی و گسترش آن آماده خواهند کرد:
تماس مکرر اسید معده با دندانها
تهوع صبحگاهی یکی از شایعترین عوارض بارداری است که باعث تماس مکرر دندانها با اسید معده میشود، اسید معده بهمرور دندانها را ضعیف کرده و با فرسایش مداوم مینای دندان باعث پوسیدگی میشود.
زمانیکه ارتودنسی در بارداری انجام میدهید، بریسها خود به محل تجمع باکتری تبدیل شده و با اضافهشدن اسید معده به این باکتریها، خطر آسیب به دندانها بهشدت افزایش پیدا میکند. اگر هر بار بعد از تهوع صبحگاهی مسواک نزنید، اسید معده زمان بیشتری برای آسیب و فرسایش دندانها دارد؛ بههمیندلیل نیز ارتودنسی در حاملگی باید با احتیاط و رعایت دقیق موارد بهداشتی انجام شود تا پوسیدگی دندانهای ارزشمندتان را تجربه نکنید.
زروستومیا یا خشکی دهان
بزاق دهان نقش بسیار مهمی در توانایی چشیدن غذاها، هضم بهتر و لذتبردن از غذا داشته و بهصورت زیر از سلامت دندانها و لثهها محافظت میکند:
- خنثیکردن ترکیبات اسیدی باکتریهای دهان؛
- جلوگیری از رشد باکتریها؛
- کمک به شستن ذرات غذا از روی دندانها و لثهها.
بنابراین زمانیکه غدد بزاقی، بزاق کافی برای مرطوب نگهداشتن دهان تولید نکنند، بیماری خشکی دهان یا زروستومیا را تجربه میکنید که در آن، رشد سریع باکتریها و افزایش ترکیبات اسیدی آنها بهصورت مستقیم باعث پوسیدگی دندانها و التهاب لثه میشود.
دلایل اصلی کاهش میزان بزاق و خشکی دهان در دوران بارداری به شرح زیر هستند:
- کمآبی بدن (کاهش مصرف آب)؛
- تغییرات هورمونی؛
- ابتلا به برخی بیماریهای زمینهای؛
- مشکلات غدد بزاقی.
عدم رعایت بهداشت دندانها
رعابت بهداشت دهان در ارتودنسی اهمیت بسیار بیشتری پیدا میکند، چون محل چسبیدن بریسها به دندان بستری مناسب برای تجمع پلاک و رشد باکتریها هستند؛ بنابراین باید بعد از خوردن کوچکترین غذاها نیز مسواک نزنید.
اما چالش اصلی اینجاست که بارها مسواک زدن برای زنان در دوران بارداری و بهدلیل حساسیت بیشتر لثهها کاری سخت و دردآور است، بنابراین ممکن است گاهی مسواک زدن را به زمان دیگری موکول کنید؛ اما اینکار به باکتریهای فرصت کافی برای آسیب به دندانها میدهد.
مسواک زدن با مسواکهای مخصوص ارتودنسی و استفاده از نخدندانهای ارتودنسی برای بهداشت کامل و برداشتن ذرات ریز غذاها از لابهلای دندانها ضروری است و چون در دوران بارداری لثهها و دندانها حساستر و بیشتر در معرض خطر هستند باید بادقت زیادی اینکار را انجام دهید.
التهاب لثه
تغییرات هورمونی بارداری شامل افزایش سطوح هورمونهای استروژن و پروژسترون، معمولا باعث التهاب بافت لثهها خواهد شد، چون لثهها در دوران بارداری نسبت به مقدار طبیعی پلاک و جرم بسیار حساستر از قبل شدهاند؛ بههمیندلیل احتمال التهاب لثه در مقایسه با زنان غیرباردار، افزایش پیدا میکند.
از طرفی، تجمع جرم و پلاکها اطراف براکتها بهدلیل مراقبت کم نیز باعث التهاب لثهها خواهد شد. پس اگر بهداشت دهانودندان مناسبی نداشته باشید، التهاب لثه ادامه پیدا کرده و گستردهتر میشود، در این شرایط ممکن است به بیماری لثه مبتلا شوید.
پریودنتال و افزایش خطر عفونت لثه
بهداشت دهان و دندان همیشه مهم است، اما در دوران بارداری، حیاتی است. مادران باردار در این دوره اغلب متوجه ابتلا به مشکلات پریودنتال زیر میشوند:
- بیماریهای لثه؛
- افزایش حساسیت دندانها و لثه؛
- خونریزی لثه.
این مشکلات بهدلیل افزایش سطح هورمون استروژن و پروژسترون در بارداری رخ داده و بر نحوه واکنش دندانها به پلاک و باکتریها تأثیر میگذارند، بنابراین مراقبت دندانها در بارداری اولویت بیشتری پیدا میکند.
عفونت لثه نوعی بیماری التهابی شدید است که بهدلیل تجمع باکتری و پلاک در دهان رخ داده و مرحله بعدی التهاب لثه است. ضعف سیستم ایمنی و تغییرات هورمونی دوران بارداری، بهداشت ضعیف دهان و دندان و ابتلا به برخی بیماریها مانند دیابت و بیماریهای قلبی، خطر ابتلا به عفونت لثه را در زنان باردار افزایش میدهند.
باتوجهبه اینکه براکتهای ارتودنسی محل مناسبی برای تجمع پلاک و باکتری بیشتر هستند، عفونت گسترش پیدا کرده و حتی ممکن است به استخوان نگهدارنده دندان برسد یا باعث عفونت دندان در بارداری شود؛ در این شرایط درد بیشتری نیز خواهید داشت.
عفونت لثه عوارضی به شرح زیر دارد:
| دستهبندی عوارض | عوارض |
| عوارض اولیه |
|
| عوارض پیشرفته، جدی و خطرناک |
|
افزایش خطر هایپرپلازی لثه (افزایش حجم لثه)
هایپرپلازی لثه که به آن «گوشت اضافه لثه» نیز میگویند، بهمفهوم ضخیمشدن و رشد غیرطبیعی بافت لثه است که بیشتر بهدلایل زیر رخ میدهد:
- تغییرات هورمونی در دوران بارداری؛
- تجمع پلاک و باکتریها؛
- عفونت درماننشده لثه.
ارتودنسی بهتنهایی باعث هایپرپلازی لثه نمیشود، اما چون براکتهای ارتودنسی محل مناسبی برای رشد باکتریها و تجمع پلاک هستند، بنابراین ارتودنسی و بارداری در کنار یکدیگر میتوانند خطر این مشکل را افزایش دهند.
در این بیماری حجم لثهها افزایش پیدا کرده و ممکن است لبههای دندان را بپوشانند، در این شرایط، بریس ارتودنسی باعث مشکلات زیر میشود:
- برآمدگی کوچک یا بزرگ و تورم لثهها؛
- حساسیت، قرمزی و درد زیاد لثهها؛
- خونریزی لثهها هنگام نخدندان کشیدن و مسواکزدن؛
- بوی بد دهان؛
- تغییر رنگ لثهها؛
- ناراحتی شدید هنگام دریافت خدمات ارتودنسی.
افزایش خطر اپولیس بارداری
اپولیس بارداری، تودهای خوشخیم، مشخص و تومور مانند است که معمولا در نقطهای خاص (اغلب روی بافت لثه بین دو دندان) ایجاد میشود، این تودهها بیشتر شبیه برآمدگیهای قرمزی هستند که از لثه بیرون زدهاند. ارتودنسی بهتنهایی عامل ایجاد چنین تومورهایی نیست، اما مانند عامل تشدیدکننده عوارض عمل میکند.
باتوجهبه اینکه این مشکل در دوران بارداری رخ میدهد، بنابراین بریس ارتودنسی خطراتی مانند عفونت و خونریزی شدیدتر را افزایش خواهد داد؛ چون اپولیس پُر از عروق خونی ظریف بوده و با کوچکترین تماس و حتی هنگام غذا خوردن و مسواک زدن، خونریزی میکند.
بریسها و سیمهای ارتودنسی محیط ایدئالی برای تجمع غذای باقیمانده، پلاک و باکتریها هستند، بنابراین با تماس فیزیکی مداوم باعث خراشیدگی و تحریک بیشتر لثهها میشوند؛ در چنین شرایطی ممکن است بدن با تولید بافت اپولیس بیشتر به این تحریکها واکنش نشان دهد. بههمیندلیل نیز ارتودنسی در بارداری خطر تشکیل تومورهای لثه را افزایش داده و عوارضی به شرح زیر دارد:
| دستهبندی عوارض | علائم |
| عوارض شایع |
|
| عوارض نادر |
|
آسیب به فلز بریسهای ارتودنسی
هرچند که بریسهای ارتودنسی از فلزی مقاوم ساخته میشوند، اما هنوز احتمال آسیب به آنها در دوران بارداری وجود دارد؛ تماس مکرر اسید معده با دندانها و بریسها در هر بار تهوع صبحگاهی، ممکن است علاوهبر التهاب لثه و پوسیدگی دندانها به بریسها آسیب بزند.
تشخیص دیرهنگام برخی مشکلات دهان و دندان
زنان در دوران بارداری نمیتوانند از تجهیزات رادیولوژی با اشعه بالا استفاده کنند، باتوجهبه اینکه عکسبرداری با اشعه ایکس از دندانها یکی از رایجترین روشهای تشخیص آسیبهای دندانی و بررسی وضعیت دندانها است؛ این محدودیتها ممکن است باعث تشخیص دیرهنگام و در نتیجه گسترش مشکلات دهان و دندان در زنان باردار شود.
چه زمانی ارتودنسی در بارداری توصیه نمیشود؟
در دوران بارداری، اولویت اصلی سلامت مادر و جنین است، بنابراین هر اقدامی که با خطراتی همراه باشد، توصیه نمیشود. دندانپزشکان، ارتودنسی در بارداری را در شرایط زیر توصیه نمیکنند:
بهداشت ضعیف دهانودندان
کسانی که به بهداشت دهان و دندان خود توجه ویژهای ندارند، نباید برای ارتودنسی در دوران بارداری اقدام کنند؛ چون حساسیت لثهها و تجمع پلاکها خطر پوسیدگی و آسیب را بهشدت افزایش میدهد.
عدم اطمینان از بارداری
در مواردی که هنوز از بارداری مطمئن نیستید، نباید برای تصویربرداری با اشعهایکس اقدام کنید، چون ممکن است به جنین آسیب بزند.
تشدید حالت تهوع
کسانی که با قرار گرفتن براکتهای ارتودنسی یا الاینرهای شفاف دچار حالتتهوع میشوند، نباید در دوران بارداری ارتودنسی انجام دهند؛ چون این حساسیت ممکن است حالت تهوع صبحگاهی را بیشتر کند.
منع مصرف برخی داروها
مصرف برخی داروها در دوران بارداری ممنوع است. باتوجهبه اینکه روزهای اول ارتودنسی بهدلیل کشیدن دندانها و قرار گرفتن بریسها و سیمها با درد همراه است، ممکن است مصرف داروهای مسکن یا آرامبخش خطری برای مادر و جنین داشته باشند؛ در چنین شرایطی نباید برای ارتودنسی در حاملگی اقدام کنید.
التهاب شدید لثه، تورم و خونریزی مداوم
مادران بارداری که با مشکلاتی مانند التهاب شدید و تورم لثهها و خونریزی مداوم دستوپنجه نرم میکنند نباید برای ارتودنسی در حاملگی اقدام کنند.
نیاز به تصویربرداری دورهای
اگر شرایط دندانها و روند ارتودنسی بهگونهای است که نیاز به چندینبار تصویربرداری با اشعهایکس دارد، نباید برای ارتودنسی در دوران حاملگی اقدام کنید.
ارتودنسی در دوران شیردهی
ارتودنسی در شیردهی معمولا خطری نداشته و تأثیر مستقیمی روی کیفیت شیر مادر و سلامت نوزاد ندارد. از طرفی، برخلاف دوران بارداری، التهاب و مشکلات لثه ناشی از نوسانات هورمونی کمتر است؛ بنابراین زمان مناسبی برای شروع ارتودنسی خواهد بود.
کلام آخر دکتردکتر
بارداری باعث ایجاد تغییرات فیزیکی زیادی در زنان میشود که فراتر از بزرگشدن شکم هستند. برخی از این تغییرات مانند ضخیمشدن موها یا درخشانشدن چهره برای زنان خوشایند خواهند بود، اما برخی موارد دیگر مانند مشکلات لثه و گاهی جابهجایی دندانها نگرانکننده است. برخی زنان دوران بارداری را فرصتی مناسب برای ارتودنسی میبینند، اما چالش اصلی، خطراتی است که ارتودنسی در بارداری برای مادر و جنین دارد. باتوجهبه احتمتال عفونت لثه و پوسیدگی دندان یا دیگر مشکلات دهان، بهتر است قبل از هر اقدامی با دندانپزشک مشورت کنید، برای این کار تنها کافی است وقت ویزیت آنلاین از دکتردکتر بگیرید.
سوالات متداول
