کمکاری تیروئید یکی از بیماریهای بسیار جدی است که در آن، غده تیروئید بهاندازه کافی هورمونهای ضروری برای بدن را تولید نمیکند. کمکاری تیروئید باعث اضافهوزن، تحملناپذیری نسبت به سرما، خستگی و افسردگی میشود و از مرحلهای به بعد، به درمان دارویی نیاز دارد. بااینحال، پیروی از رژیم غذایی متعادل و مغذی به کاهش علائم ناشی از تیروئید کمکار کمک میکند. در این مقاله، درباره رژیم غذایی کمکاری تیروئید صحبت میکنیم و یک برنامه غذایی نمونه به شما ارائه میدهیم.
کمکاری تیروئید و رژیم غذایی چه ارتباطی با هم دارند؟
وقتی سطح هورمونهای تیروئید شما در آزمایش خون از محدوده مشخصی عبور میکند، باید با دارو آن را کنترل کنید. در این مرحله، رژیم غذایی جایگزین درمان دارویی نمیشود اما نقش تغذیه در بهبود علائم غیرقابلانکار است. اگر میخواهید بدانید چه ارتباطی بین کمکاری تیروئید، رژیم غذایی و درمان دارویی وجود دارد، ادامه مطلب را بخوانید.
تغذیه کمکاری تیروئید؛ چه بخوریم و چه نخوریم؟
تیروئید برای عملکرد صحیح خود به ویتامینها و مواد معدنی ویژهای نیاز دارد. چرا مهم است برای کم کاری تیروئید چه بخوریم چه نخوریم؟ هدف از رژیم غذایی کمکاری تیروئید به شرح زیر است:
- رساندن مواد مغذی ضروری برای تیروئید؛
- حذف غذاهایی که عملکرد تیروئید را مهار میکنند؛
- کاهش علائم کمکاری تیروئید؛
- تقویت فرایند هضم غذا؛
- کمک به افزایش متابولیسم، کنترل وزن و بهبود سطح انرژی.
بنابراین، رژیم غذایی مناسب به افرادی که هنوز به مرحله دارو نرسیدهاند، در جلوگیری از تشدید کمکاری تیروئید و به افرادی که دارو میخورند، در مدیریت علائم این بیماری کمک میکند. قبل از مطالعه ادامه این مطلب، پیشنهاد میکنیم که ویدیو زیر را تماشا کنید و از اثر کیفیت تغذیه روی عملکرد تیروئید آشنا شوید:
الگوهای غذایی مفید برای تیروئید کمکار
- رژیم مدیترانهای؛
- رژیم غذایی ضدالتهابی؛
- رژیم غذایی پالئو (Paleo Diet)؛
- رژیم غذایی حذف واکنش خودایمنی تحت نظارت پزشک متخصص.
آیا رژیم غذایی میتواند جایگزین درمان دارویی شود؟
اگر کمکاری تیروئید شما به مرحلهای رسیده باشد که باید با درمان دارویی برطرف شود، نمیتوانید فقط با رژیم غذایی آن را کنترل کنید. پزشکان با معاینه فیزیکی، آزمایش خون و در بعضی موارد سونوگرافی گردن، سطح هورمونهای تیروئید و اندازه این غده را بررسی میکنند. تا زمانی که مقدار این هورمونها از سطح مشخصی عبور نکرده باشد، دارو تجویز نمیکنند ولی اگر تشخیص بر درمان دارویی باشد، هیچ رژیم غذایی یا مکملی نمیتواند جای آن را بگیرد. در چنین شرایطی، با مصرف غذاهای مفید برای کمکاری تیروئید فقط به بهبود علائم و جلوگیری از بدترشدن آن کمک میکنید.
بهترین ویتامینها و مواد مغذی برای کمکاری تیروئید
بسته به نوع کمکاری تیروئید، مواد مغذی مفید برای افراد مبتلا به این بیماری ممکن است متفاوت باشد. بااینحال، بهطور کلی برخی از مهمترین مواد مغذی در تغذیه تیروئید کمکار شامل موارد زیر هستند:
ید و نقش آن در عملکرد تیروئید
ید یک ماده معدنی ضروری است که برای ساخت هورمونهای تیروئید مورد نیاز است. کمبود ید شایعترین علت کمکاری تیروئید در سراسر جهان است ولی فقط در برخی از انواع کمکاری تیروئید نقش دارد. معمولا در کشورهای توسعهیافته کمتر پیش میآید که افراد درمعرض خطر کمبود ید باشند، مگر اینکه به دلایلی نمک یددار مصرف نکنند. برای نمونه، خانمهای باردار و افرادی که رژیمهای غذایی وگان را دنبال میکنند اغلب با کمبود ید مواجه میشوند. برخی از منابع خوب ید عبارتاند از:
- نمک یددار (نمک طعام معمولی)؛
- جلبک دریایی؛
- ماست؛
- شیر.
نکته مهم درباره ید این است که مصرف بیشازحد آن هم خطرناک است، بهویژه برای افرادی که کمکاری تیروئید آنها از نوع خودایمنی ازجمله تیروئیدیت هاشیموتو است؛ بنابراین مصرف مکمل ید بدون مشورت پزشک ممنوع است.
درصورتیکه نمیدانید کمکاری تیروئید شما با کمبود ید همراه است یا نه، خوب است با یک پزشک متخصص غدد و تیروئید صحبت کنید. ضرورتی ندارد که حتما نوبت حضوری بگیرید؛ کافی است از خدمات ویزیت آنلاین در پلتفرم دکتردکتر استفاده کنید. پزشک برای شما آزمایشهای لازم را مینویسد و باتوجهبه سطح ید در بدن شما، دستورالعملهای لازم درباره آن را ارائه میدهد.
سلنیوم و محافظت از غده تیروئید
سلنیوم ماده معدنی مهم دیگری است که از تیروئید دربرابر آسیب ناشی از استرس اکسیداتیو محافظت میکند و نقش مؤثری در کمک به تولید هورمونهای تیروئید دارد. تحقیقات انجامشده کمبود سلنیوم را با ابتلا به بیماری خودایمنی تیروئید ازجمله تیروئیدیت هاشیموتو مرتبط دانستهاند. برخی از منابع غنی از سلنیوم عبارتاند از:
- آجیل برزیلی (۱ تا ۲ عدد در روز بیشتر نباشد)؛
- تخمه آفتابگردان؛
- عدس؛
- برنج قهوهای؛
- ماهی تن؛
- ساردین؛
- مرغ؛
- تخممرغ؛
- حبوبات.
ازآنجاکه هنوز به تحقیقات بیشتری درباره سلنیوم و کمکاری تیروئید نیاز است، متخصصان بهطور کلی مصرف مکملهای سلنیوم را در صورت ابتلا به کمکاری تیروئید توصیه نمیکنند. ممکن است پزشک فقط برای افرادی که کمبود سلنیوم دارند و نمیتوانند از طریق منابع غذایی این ماده را دریافت کنند مکمل آن را تجویز کند.
مؤسسه ملی بهداشت (NIH)، برای بزرگسالان ۴۰۰ میلیگرم سلنیوم را بهعنوان حد بالای مصرف روزانه تعیین کرده است؛ زیرا مصرف بیشازحد و طولانیمدت آن ممکن است باعث ریزش مو و ناخن، اسهال، حالت تهوع یا بثورات پوستی شود. سمیت سلنیوم حتی ممکن است با اثرات جدی و کشنده مثل نارسایی کلیه، حمله قلبی و مشکلات تنفسی همراه باشد.
روی (زینک) و تأثیر آن بر متابولیسم
بدن ما برای تولید هورمونهای تیروئید و کمک به عملکرد صحیح آن، به روی یا زینک نیاز دارد. کمبود روی در بدن ممکن است بر عملکرد تیروئید تأثیر منفی بگذارد و به کمکاری تیروئید یا بدترشدن آن منجر شود.
یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ که در آن به شرکتکنندگان مکملهای حاوی روی، ویتامین A و سلنیوم داده بودند، نشان داد که افزایش سطح زینک در بدن ممکن است به افزایش تولید هورمونهای تیروئید در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید کمک کند. برخی از منابع خوب روی عبارتاند از:
- تخمه کدو؛
- بادام هندی؛
- غلات کامل ازجمله ارزن مرواریدی، ذرت خوشهای (سورگوم)؛
- نخود؛
- تخممرغ؛
- گوشت.
نکته: برای مصرف مکمل زینک بهتر است با پزشک مشورت کنید؛ شاید بدن شما به زینک نیاز نداشته باشد.
ویتامین B کمپلکس، B12 و آهن در کمکاری تیروئید
نقش آهن در بدن صرفا محدود به رساندن اکسیژن به سلولها نیست. سطح پایین آهن یا کمخونی فقر آهن، ممکن است عملکرد تیروئید را مختل کند. درنتیجه، پزشکان اغلب برای رسیدن به سطح آهن توصیهشده و حفظ آن، مکمل آهن تجویز میکنند. این ماده را تا حدودی از غذاهای زیر هم میتوانید دریافت کنید:
- اسفناج؛
- چغندر؛
- ارزن مرواریدی؛
- خرما؛
- شکر زرد؛
- انار؛
- گوشت قرمز و جگر.
کمبود ویتامین B12 هم در بین افراد مبتلا به کمکاری تیروئید رایج است. ازآنجاکه برای انرژی و عملکرد مغز به این ویتامین نیاز دارید، خوب است برخی از منابع غذایی آن را بشناسید و با مصرف آنها سطح این ویتامین را در بدن بهبود بخشید:
- شیر؛
- کشک؛
- پنیر؛
- ماهی و گوشت؛
- تخممرغ.
اگر سطح ویتامین ب ۱۲ شما پایین باشد، ممکن است پزشک به شما توصیه کند علاوه بر غذاهای غنی از ویتامین ب، از مکمل B12 یا آمپول ب کمپلکس استفاده کنید. بهویژه افرادی که گیاهخوار هستند احتمالا به این مکمل نیاز بیشتری دارند.
ویتامین D و سلامت تیروئید
کمبود ویتامین D یک عامل خطر برای بیماریهای خودایمنی تیروئید ازجمله کمکاری تیروئید است. بهترین منبع ویتامین D نور خورشید است ولی برای دریافت مقدار کافی از آن، باید ۱۰ تا ۲۰ دقیقه درمعرض آفتاب قرار بگیرید. ازآنجاکه در برخی از مناطق کشور نور آفتاب بهاندازه کافی وجود ندارد و البته خطرات ناشی از پرتوهای UV هم در این میان هست، بهتر است از منابع خوب ویتامین D استفاده کنید:
- شیر غنیشده با ویتامین D؛
- تخممرغ؛
- ماهیهای چرب (مانند ماهی سالمون).
متأسفانه غلظت ویتامین D در بسیاری از غذاها زیاد نیست. درنتیجه، با نظر پزشک و بعد از انجام آزمایش برای تعیین دوز مصرف مکمل این ویتامین اقدام کنید.
آگاهی از اینکه چه ویتامینی برای کم کاری تیروئید خوب است، چند فایده دارد. مهمترینشان اینکه میتوان با برنامهریزی یک رژیم غذایی هدفمند، به بازسازی انرژی و بهبود کارایی داروها کمک کرد.
در جدول زیر، مهمترین و کلیدیترین ریزمغذیهایی که به عنوان بهترین ویتامین برای کم کاری تیروئید و عناصر حیاتی شناخته میشوند را آوردهایم.
| ماده مغذی | نقش در کمکاری تیروئید | منابع غذایی پرکاربرد |
| سلنیوم | آنزیمهای فعالکننده هورمون تیروئید را فعال کرده و از غده تیروئید در برابر استرس اکسیداتیو محافظت میکند. | آجیل برزیلی، تخممرغ، ماهی تن و ساردین |
| ویتامین D | تنظیمکننده سیستم ایمنی بدن است و کمبود آن در بیماران مبتلا به هاشیموتو بسیار شایع است. | نور خورشید، زرده تخممرغ، ماهیهای چرب و قارچ |
| ویتامین B کمپلکس | ارتباط ویتامین ب کمپلکس و کم کاری تیروئید مستقیم است؛ ویتامینهای این گروه (بهویژه B12 و B6) با خستگی مزمن ناشی از افت متابولیسم مبارزه میکنند. | گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوبات و غلات کامل |
| آهن | آهن برای تبدیل هورمون T4 به T3 (شکل فعال هورمون) ضروری است و کمبود آن باعث کمخونی و خستگی شدید میشود. | جگر، گوشت قرمز، عدس و اسفناج پخته |
| منیزیم | به کاهش التهاب بدن و رفع گرفتگیهای عضلانی شایع در کمکاری تیروئید کمک میکند. | مغزها و دانهها (مانند بادام و کدو)، اسفناج، شکلات تلخ و حبوبات |
| ویتامین A | برای تعادل متابولیسم سلولی و پشتیبانی از عملکرد هورمونهای تیروئید لازم است. | هویج، کدو حلوایی، سیبزمینی شیرین، جگر و سبزیجات برگسبز |
| فولات | به همراه ویتامین B12 در ساخت سلولهای خونی و کاهش سطح هموسیستئین موثر است. | حبوبات (عدس و نخود)، اسفناج، بروکلی و مرکبات |
| کلسیم | سلامت استخوانها را در اثر افت هورمونی حفظ میکند. | شیر، ماست، پنیر، کلمپیچ و بادام |
برای کمکاری تیروئید چه بخوریم؟ لیست غذاهای مفید
اگر میپرسید برای کمکاری تیروئید چه بخوریم بهتر است، در این بخش پاسخ سؤال خود را خواهید یافت. برخی از مواد غذایی ضروری برای تنظیم هورمونهای تیروئید عبارتاند از:
انواع لبنیات
شیر، کشک و پنیر سرشار از ید، پروتئین و کلسیم هستند. ید از تولید هورمون تیروئید پشتیبانی میکند، پروتئینها به قدرت و انرژی عضلات کمک میکنند و کلسیم برای تقویت استخوانها که با کمکاری تیروئید ضعیفتر میشوند اهمیت دارد. بااینحال، توجه داشته باشید که ید موجود در لبنیات درمقایسهبا نمک یددار یا غذاهای دریایی نسبتا کم است.
تخممرغ
تخممرغ کامل سرشار از سلنیوم، ید و پروتئین است. سلنیوم برای متابولیسم هورمون تیروئید حیاتی است و پروتئین آن به تقویت عضلات کمک میکند. خوردن ۱ تا ۲ عدد تخممرغ در روز از بهترین منابع پروتئینی برای کمکاری تیروئید است.
انواع حبوبات
نخود سیاه، ماش، لوبیا قرمز و دال عدس سرشار از پروتئین گیاهی و آهن هستند که هر دو برای بیماران مبتلا به کمکاری تیروئید عالی است و به رفع خستگی و ضعف عضلانی آنها کمک میکند. البته برخی از حبوبات ممکن است حاوی گواتروژن باشند که برای تیروئید مضر است اما اگر پخته شوند، خطر آن برطرف میشود.
سبزیجات نشاستهای و غیرنشاستهای
سبزیجات مفید برای تیروئید کمکار شامل دو دسته هستند:
- سبزیجات غیرنشاستهای مثل سبزیجات برگدار، کنگر فرنگی، کدو سبز، مارچوبه، هویج، خیار، فلفل، اسفناج (در حد اعتدال)، قارچ؛
- سبزیجات نشاستهای مثل سیبزمینی، سیبزمینی شیرین، نخودفرنگی و کدو حلوایی.
ویتامین، فیبر و آنتیاکسیدان موجود در این سبزیها به تنظیم هورمون تیروئید کمک میکند. توصیه میشود این سبزیجات را بهصورت کمپخته مصرف کنید؛ یعنی تا اندازهای که نه خام باشند و نه آنقدر پخته شوند که خاصیت خود را از دست بدهند. با پخت سبزیجات هم هضم آنها آسانتر میشود و هم اثرات گواتروژنیک احتمالی آنها کاهش مییابد.
میوهها
میوههایی مثل موز، سیب، انواع توت، هلو، انگور، آناناس، پاپایا، انار، امرود و مرکبات، سرشار از فیبر، ویتامینها و آنتیاکسیدانها هستند. هیچکدام از این میوهها گواتروژن ندارند و به تقویت سیستم ایمنی بدن و هضم راحت غذا کمک میکنند. درنتیجه، گزینه سالم و بیخطری برای افراد مبتلا به تیروئید کمکار محسوب میشوند.
غلات کامل
غلاتی که در رژیم غذایی تیروئید کمکار گنجانده میشود، باید شامل غلات کامل ازجمله جو دوسر، برنج قهوهای، کینوا، ارزن مرواریدی و ذرت خوشهای باشد. این غلات فیبر زیادی دارند و انرژی موردنیاز بیماران مبتلا به کمکاری تیروئید را تأمین میکنند. علاوه بر آن، غلات کامل برای جلوگیری از یبوست که مشکل رایج بیشتر این افراد است مفیدند. نگران گواتروژن موجود در برخی از غلات نباشید؛ زیرا با پختن آنها از بین میرود.
چربیهای سالم و غیراشباع
برخلاف تصور، همه چربیها را نمیتوان ناسالم دانست. مشکل واقعی، چربی اشباع یا ترانس است موجود در غذاهای فرآوریشده و روغنهای بازاری است. اتفاقا بیماران مبتلا به کمکاری تیروئید بهتر است در حد تعادل چربیهای سالم غیراشباع مثل روغن حیوانی (در حد بسیار کم)، روغن زیتون، روغن آووکادو و روغن نارگیل را مصرف کنند. این چربیها برای کاهش التهاب، تأمین انرژی، تولید هورمونهای تیروئید و سلامت این غده مهم مفید هستند.
انواع آجیل و دانهها
آجیل و دانهها ازجمله گردو، دانه کتان، دانه آفتابگردان، بادام درختی، بادام هندی، ماکادمیا، تخمه کدو و آجیل برزیلی منابع خوب چربی سالم و سایر مواد مغذی مفید برای تیروئید هستند. بهویژه آجیل برزیلی سرشار از سلنیوم است که برای عملکرد تیروئید عالی است (یکی دو عدد در روز کافی است).
از بین آجیل، معمولا مصرف بادامزمینی و کره بادامزمینی را به افراد مبتلا به تیروئید توصیه نمیکنند؛ زیرا حاوی نوعی گواتروژن است که در جذب ید اختلال ایجاد میکند. بااینحال، مصرف تفننی و متعادل آن اشکالی ندارد.
ادویهها، گیاهان و چاشنیها
برای طعمدارکردن غذاهایی که در رژیم غذایی کمکاری تیروئید خود میگنجانید، از موارد زیر استفاده کنید:
- ادویههایی مانند پاپریکا، زعفران و زردچوبه؛
- گیاهان تازه یا خشک مانند ریحان، جعفری و رزماری؛
- چاشنیهایی مانند سالسا و خردل.
نوشیدنیها
بهترین نوشیدنیها برای افراد مبتلا به تیروئید کمکار شامل آب ساده، چای بدون شکر (بهخاطر کنترل وزن)، اسموتی سبزیجات و قهوه هستند. از مصرف نوشابه و سایر نوشیدنیهای حاوی شیرینکنندههای مصنوعی خودداری کنید و مصرف قهوه و کافئین هم باید کمتر از ۲ تا ۳ فنجان در روز باشد.
نکته مهم
بسیاری از افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، نمیدانند دقیقا چه غذایی را به چه مقدار بخورند تا بیضرر باشد. حق هم دارند؛ چون عبارت «مصرف متعادل» کلی است و ممکن است برای همه به یک معنا نباشد. پیشنهاد میکنیم با یک پزشک تغذیه برای تدوین یک برنامه غذایی شخصی مناسب مشورت کنید. با این برنامه، موادمغذی ضروری برای بدنتان بیجهت حذف نمیشوند و هیچ یک از غذاها را بیشازحد مجاز آن مصرف نمیکنید. برای این کار، کافی است به پلتفرم دکتردکتر مراجعه کنید و برای ویزیت آنلاین دکتر تغذیه نوبت بگیرید.
غذاهایی که برای تیروئید کمکار مضر هستند
غذاهایی که برای تیروئید کم کار مضر است به دو دسته تقسیم میشوند: دسته اول، غذاهایی که باید بهطور کامل حذف شوند و دسته دوم، غذاهایی که میتوان با احتیاط آنها را مصرف کرد. بیایید آنها را بررسی کنیم:
غذاهایی که بهتر است بهطور کامل حذف کنید
غذاهای فوقفرآوریشده باید بهطور کامل از رژیم غذایی تیروئید کمکار حذف شوند. این غذاها ممکن است التهاب و استرس اکسیداتیو را در افراد مبتلا به تیروئید بهویژه تیروئیدیت هاشیموتو افزایش دهند. استرس اکسیداتیو به افزایش رادیکالهای آزاد در بدن اشاره دارد؛ ترکیبات خطرناکی که بر دفاع آنتیاکسیدانی بدن غلبه میکنند و ممکن است به آسیب سلولی منجر شوند. این غذاها را بهطور کامل حذف کنید بهتر است:
- اسنکهایی مثل چیپس سیبزمینی؛
- سوسیس، کالباس؛
- نوشابه گازدار و نوشیدنیهای شیرین؛
- غلات صبحانه شیرین؛
- گرانولاهای طعمدار و حاوی مواد نگهدارنده.
غذاهایی که باید با احتیاط مصرف کنید
برخی موادغذایی در رژیم غذایی کمکاری تیروئید باید با احتیاط گنجانده شوند. این غذاها بهخودی خود مضر نیستند، ولی ازآنجاکه ترکیبات گواتروژن (گواترزا) در آنها وجود دارد، باعث اختلال در در تولید هورمون تیروئید و روند جذب ید میشوند. از مصرف بیشازحد این غذاها یا خوردن آنها نزدیک به زمان مصرف داروهای تیروئید خودداری کنید. این دسته موادغذایی عبارتاند از:
سویا و محصولات آن
اگر کمکاری تیروئید دارید، لازم نیست بهطور کامل از مصرف سویا اجتناب کنید اما زمان مصرف آن را چند ساعت قبل یا بعد از مصرف داروهای تیروئید در نظر بگیرید. سویا ممکن است جذب داروهای جایگزین هورمون تیروئید را با اختلال مواجه کند. افرادی که از رژیم غذایی وگان یا گیاهخواری پیروی میکنند و به پروتئین گیاهی سویا نیاز دارند، باید به این موضوع توجه ویژهای داشته باشند. بهجز سویا، محصولات تهیهشده از آن را هم محدود کنید:
- ادامامه یا سویا سبز؛
- تمپه و توفو؛
- جایگزینهای گوشت بر پایه سویا؛
- محصولات لبنی مبتنی بر سویا از شیر و ماست گرفته تا پنیر؛
- میسو یا خمیر سویا؛
- سس سویا؛
- اسموتی شیر سویا.
سبزیجات چلیپایی
سبزیجات چلیپایی بهخاطر محتوای گواترزای خود، بهعنوان سبزیجاتی شناخته شدهاند که باید در رژیم غذایی تیروئید کمکار محدود شوند. بااینحال، این سبزیجات سرشار از فیبر، فولات، ویتامین C و ویتامین K هستند. پس چه باید کرد؟
پزشکان میگویند لازم نیست از مصرف این سبزیجات بهطور کامل خودداری کنید زیرا مشکل اصلی، مصرف شکل خام آنهاست که جذب ید را کاهش میدهد. گواتروژنهای این سبزیجات با پختن از بین میرود و بنابراین، میتوانید آنها را بهعنوان یک جزء سالم از رژیم غذایی تیروئید کمکار خود در نظر بگیرید. حتی مصرف شکل خام این سبزیجات هم درصورتیکه زیادهروی نکنید، مشکلی ایجاد نمیکند. برخی از اعضای خانواده سبزیجات چلیپایی شامل موارد زیر هستند:
- کلم؛
- کلم کیل روسی؛
- کلمبرگ چینی؛
- کلم بروکسل؛
- شابانک یا آروگولا؛
- کلم بروکلی؛
- گلکلم.
گلوتن
گلوتن به گروهی از پروتئینهای موجود در گندم، جو، چاودار و چاودُم گفته میشود. این پروتئین خواص مغذی زیادی دارد اما در برخی افراد حساسیت ایجاد میکند و در برخی دیگر، بهویژه افراد مبتلا به سلیاک، باعث ایجاد یک واکنش خودایمنی میشود که با آسیب به دستگاه گوارش، بر توانایی بدن آنها در جذب سایر موادمغذی تأثیر منفی میگذارد.
رژیمغذایی بدون گلوتن برای همه مناسب نیست؛ اما برای افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، حذف این ماده غذایی یا محدودکردن آن ممکن است به جذب بهتر داروهای تیروئید کمک کند. پیشنهاد میکنیم قبل از انتخاب رژیمغذایی بدون گلوتن حتما با پزشک مشورت کنید.
خیار برای کمکاری تیروئید خوب است یا مضر؟
اگر میپرسید آیا خیار برای کم کاری تیروئید مضر است یا مفید، باید بگوییم خیار نه تنها برای کمکاری تیروئید مضر نیست، بلکه بهدلیل نداشتن ترکیبات گواتروژن (که عملکرد تیروئید را مختل میکنند) یکی از امنترین سبزیجات در رژیم غذایی کمکاری تیروئید است.
ازآنجاکه کمکاری تیروئید معمولا با کندی متابولیسم، افزایش وزن و یبوست همراه است، خیار با محتوای فیبر فراوان، کالری بسیار پایین و حجم بالای آب، مثل یک یاور طبیعی به بهبود هضم، کنترل وزن و آبرسانی پوست کمک میکند. بنابراین میتوانید با خیال راحت و بدون نگرانی از تداخل در جذب هورمونها، آن را به عنوان یک میانوعده مغذی و تازه در برنامه روزانه خود بگنجانید.
برنج، نان و پنیر در رژیم کمکاری تیروئید
اگر میپرسید چه نانی برای کم کاری تیروئید خوب است یا ارتباط برنج و کم کاری تیروئید و پنیر و کم کاری تیروئید چیست، این بخش را بادقت بخوانید.
مصرف برنج، نان و پنیر برای افراد مبتلا به کمکاری تیروئید ممنوعیت مطلق ندارد، اما نحوه انتخاب و زمانبندی مصرف آنها تعیینکننده است. کربوهیدراتهای تصفیهشده مثل نان سفید و برنج سفید بهدلیل افت متابولیسم در این بیماری روند افزایش وزن و یبوست را شدت میبخشند؛ بنابراین بهتر است برنج قهوهای و نانهای سبوسدار یا فاقد گلوتن جایگزین شوند، بهویژه اگر علت بیماری، هاشیموتو باشد.
پنیر نیز اگرچه منبع خوبی از کلسیم است، اما کلسیم موجود در آن میتواند مانع جذب قرص لووتیروکسین شود؛ به همین دلیل باید حداقل ۴ ساعت میان مصرف پنیر (و لبنیات) با زمان خوردن داروی تیروئید فاصله باشد.
آیا ترشی، سیر، ذرت، فلفل و عدس برای کمکاری تیروئید ضرر دارند؟
برای کنترل کمکاری تیروئید، شناخت اثر هر خوراکی بر گوارش و جذب داروها اهمیت زیادی دارد. هیچکدام از خوراکیهای این لیست مستقیما باعث تخریب تیروئید نمیشوند، اما نحوه مصرف آنها متفاوت است:
- ترشیجات: اگر میپرسید آیا ترشی برای کم کاری تیروئید مضر است، باید بدانید سرکه تداخلی با هورمونهای تیروئید ندارد؛ اما ترشیهای خیلی اسیدی میتوانند معده حساس و سیستم گوارش کندِ این بیماران را تحریک کنند.
- سیر: تصور اینکه سیر برای تیروئید کم کار ضرر دارد اشتباه است. سیر با آنتیاکسیدانهای قوی به کاهش التهاب بدن کمک میکند.
- فلفل: باور اینکه فلفل برای تیروئید کم کار ضرر دارد حقیقت ندارد، مگر اینکه فرد دچار سوءهاضمه باشد.
- عدس: این فکر که عدس برای تیروئید کم کار ضرر دارد نادرست است. فیبر بالای عدس به درمان یبوست کمک میکند؛ فقط کافی است مصرف آن حداقل ۴ ساعت با زمان خوردن قرص لووتیروکسین فاصله داشته باشد تا بر جذب دارو اثر نگذارد.
- ذرت: سوال بسیاری از افراد این است که ایا ذرت برای کم کاری تیروئید مضر است؟ پاسخ منفی است. ذرت فاقد ترکیبات گواتروژن بوده و یک کربوهیدرات بسیار امن به شمار میرود.
- کدو حلوایی: این فکر که کدو حلوایی برای تیروئید کم کار ضرر دارد اشتباه است؛ کدو با فیبر فراوان، دوست گوارش شماست.
- هویج: درباره اینکه آیا هویج برای کم کاری تیروئید مضر است باید بگوییم هویج کاملا مفید است، هرچند به دلیل افت متابولیسم، تبدیل بتاکاروتن آن به ویتامین A در بدن کمی کندتر انجام میشود.
- توت سفید: باور اینکه توت سفید برای تیروئید کم کار ضرر دارد درست نیست. توت یک جایگزین عالی برای قند مصنوعی است.
- گلاب: این تصور که گلاب برای تیروئید کم کار ضرر دارد نیز پایه علمی ندارد. مصرف متعادل گلاب آرامشبخش است.
سویا برای تیروئید کمکار مضر است؟
اگر میپرسید آیا سویا برای تیروئید مضر است، باید بگوییم مصرف سویا برای افراد مبتلا به کمکاری تیروئید ممنوع نیست؛ اما مصرفش نیاز به مدیریت زمانبندی دارد. سویا حاوی ترکیبات ایزوفلاون است که آنزیمهای دخیل در تولید هورمون تیروئید را تحت تأثیر قرار میدهند.
نگرانی اصلی در مورد مصرف سویا در رژیم غذایی کمکاری تیروئید مربوط به تداخل در جذب داروی لووتیروکسین است. پژوهشها نشان میدهند که سویا جلوی جذب کامل این دارو در دستگاه گوارش را میگیرد. از اینرو باید فاصلۀ زمانی حداقل ۴ساعته بین مصرف محصولات بر پایه سویا و زمان مصرف قرص تیروئید فاصله باشد تا اثربخشی دارو حفظ شود.
نمونه رژیم لاغری برای تیروئید کمکار
برخی افراد به درمانهای گیاهی و طب سنتی بیشتر از داروهایی که پزشکان عادی تجویز میکنند باور دارند. به همین دلیل، ممکن است بهدنبال درمان گیاهی کمکاری تیروئید باشند. یکی از گیاهان سنتی که در طب آیورودا به کار میرود و ظاهرا برای کمکاری تیروئید مفید است، آشواگاندا یا جینسینگ هندی است. در چند مطالعه کوچک انسانی، به افراد شرکتکننده ۶۰۰میلیگرم در روز مکمل آشواگاندا دادند. نتایج نشان میداد ناهنجاریهای هورمون تیروئید در این افراد تا حدودی کاهش یافته است. مطالعات دیگری نشان دادهاند که این گیاه ممکن است باعث ایجاد تیروتوکیسکوز شود که نوع شدیدی از پرکاری تیروئید است.
گیاه دیگر، زنجبیل است. یک مطالعه آزمایشی کوچک با مکمل زنجبیل روی افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، نشانههایی از بهبود در علائم این بیماری یافت. در این مطالعه، بهمدت ۳۰ روز به شرکتکنندگان روزی ۲ بار ۵۰۰میلیگرم مکمل زنجبیل دادند. گزارش این افراد بعد از یکماه نشان میداد که افزایش وزن، تحملنکردن سرما، یبوست، خشکی پوست، اشتها و ازدستدادن حافظه و تمرکز در آنها تا حدودی بهتر شده است.
با استناد به نتایج این مطالعات، نمیتوان گفت گیاهان دارویی هیچ تأثیری بر کمکاری تیروئید ندارند؛ اما محدودبودن تعداد شرکتکنندگان اجازه نمیدهد با قطعیت این یافتهها را بپذیریم. باید مطالعات و بررسیهای گستردهتری انجام شوند تا شواهد قوی به دست آیند. بنابراین، از مصرف خودسرانه درمانهای گیاهی و مکملها برای درمان کمکاری تیروئید خودداری کنید. چه بسا افرادی که با این داروها از درمان بهموقع کمکاری تیروئید غافل میشوند؛ درحالیکه میتوانستند با یک رژیم غذایی مناسب آن را کنترل کنند.
بهترین صبحانه برای کمکاری تیروئید چیست؟
اگر میپرسید صبحانه برای کم کاری تیروئید چه بخوریم، بهترین صبحانه باید حاوی پروتئین کافی، فیبر بالا، چربیهای سالم و ریزمغذیهای مقوی مثل سلنیوم و روی باشد و درعینحال، در جذب داروی تیروئید تداخلی ایجاد نکند.
حتی اگر بهترین صبحانه برای کم کاری تیروئید را انتخاب کنید، باید قرص لووتیروکسین را با معده خالی و همراه با آب مصرف کنید و حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه برای خوردن صبحانه صبر کنید. همچنین از مصرف لبنیات (کلسیم بالا) یا مکملهای آهن تا حداقل ۴ ساعت بعد از دارو خودداری کنید.
در ادامه چند پیشنهاد عالی برای صبحانه رژیم غذایی کمکاری تیروئید در اختیارتان میگذاریم. این غذاها را با خیال راحت در تغذیه کم کاری تیروئید در کودکان بگنجانید.
- املت تخممرغ با اسفناج پخته و آووکادو: زرده تخممرغ سرشار از ید و سلنیوم است و به تولید هورمونهای تیروئید کمک میکند. اسفناج پخته ترکیبات گواتروژن ندارد و آووکادو چربی سالم و انرژی پایدار فراهم میکند.
- اوتمیل با آجیل و توت: جوی دوسر فیبر فراوانی دارد و به بهبود یبوست ناشی از افت متابولیسم کمک میکند. افزودن ۲ عدد آجیل برزیلی به این اوتمیل نیاز روزانه بدن به سلنیوم را کاملا تأمین میکند.
- نان سبوسدار با کره بادامزمینی یا کره بادام و موز: کره بادام یا بادامزمینی حاوی چربی سالم و پروتئین است و جلوی افت ناگهانی قند خون و خستگی رایج در این بیماری را میگیرد. موز نیز فیبر و پتاسیم کافی به بدن میرساند.
- بشقاب پروتئینی (عدسی یا خوراک لوبیا): یک کاسه کوچک عدسی یا خوراک لوبیا (کمنمک و کمروغن) یک صبحانه سنتی عالی است. محتوای فیبر و پروتئین در حبوبات احساس سیری طولانیمدت ایجاد میکند.
رژیم غذایی برای تیروئید کمکار در شرایط خاص
اگر همزمان با تیروئید کمکار شرایط خاص زیر هم وجود داشته باشد، ممکن است نیاز به اعمال تغییرات کوچکی در رژیمغذایی باشد. برای نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
رژیم غذایی کمکاری تیروئید در بارداری
کنترل کمکاری تیروئید در بارداری بسیار مهم است و باید بدانیم برای کم کاری تیروئید در بارداری چه بخوریم؛ زیرا علاوه بر سلامت مادر، بر رشد جنین هم تأثیر میگذارد. در این دوران، دریافت ید، پروتئین، آهن، ویتامینهای خانواده ب ازجمله ویتامین B12 و سلنیوم اهمیت بیشتری پیدا میکند. نمک یددار، ماهی سالمون یا ساردین، تخممرغ، گوشت قرمز بدون چربی و سبزیجات برگسبز منابع خوبی برای دریافت این موادمغذی هستند. اگر رژیم غذایی برای مادر و جنین کافی نباشد، ممکن است پزشک مکملهای دوران بارداری را تجویز کند. بدون مشورت پزشک مکمل مصرف نکنید.
تغذیه کمکاری تیروئید در کودکان
کودکان مبتلا به کمکاری تیروئید برای رشد طبیعی خود به رژیم غذایی متعادل نیاز دارند که ید کافی، کلسیم، ویتامینهای خانواده B، ویتامین D و پروتئین آنها را تأمین کند. فستفودها و خوراکیهای کمارزش غذایی در وعدههای روزانه را با غذاهای سالم جایگزین کنید. برای مثال، تخممرغ و لبنیات منبع خوبی از پروتئین و آجیل، حبوبات و گلکلم منبع ویتامین b7 هستند که برای جلوگیری از ریزش مو و حفظ سلامت پوست کودک مبتلا به کمکاری تیروئید ضروری است.
رژیم غذایی تیروئید کمکار برای کاهش وزن
یکی از عوارض جانبی کمکاری تیروئید، افزایش ناخواسته وزن بهدلیل کاهش متابولیسم بدن است. بسیاری از افراد انواع روش های لاغری را امتحان میکنند درحالیکه پیروی از یک رژیمغذایی مناسب بیشتر به کاهش وزن آنها کمک میکند. گنجاندن موادمغذی مهم ازجمله ویتامین B2 که برای سوختوساز و عملکرد بهتر سلولها مفید است، روند کاهش وزن را تسریع میکند. لبنیات کمچرب، گوشت سفید، سبزیجات برگسبز و تخممرغ بهترین منابع پروتئینی و ویتامینی برای کاهش وزن در افراد مبتلا به تیروئید کمکار هستند.
برنامه غذایی روزانه برای افراد مبتلا به کمکاری تیروئید و کاهش وزن
در این بخش، نمونهای از یک برنامه غذایی روزانه را برای افراد مبتلا به کمکاری تیروئید معرفی میکنیم که بهعنوان یک رژیم لاغری کم هزینه برای کاهش وزن آنها هم عمل کند. قبل از آن، بیایید درباره اینکه بین مصرف غذا و داروهای تیروئید چقدر باید فاصله باشد صحبت کنیم.
زمانبندی مصرف غذا و داروی تیروئید
داروی تیروئید باید ناشتا مصرف شود. حداقل ۱ تا ۲ ساعت قبل از اولین وعده غذایی روز یعنی صبحانه، بهترین زمان برای مصرف این داروها است.
نمونه وعده صبحانه، ناهار و شام
این نمونه رژیم لاغری تیروئید کم کار شامل هر سه وعده اصلی بهاضافه میانوعده است:
شنبه
- صبحانه: یک عدد موز.
- ناهار: سالاد تن ماهی با ماست یونانی. ماست یونانی پروتئین بالا و قند کمی دارد و تن ماهی منبع غنی از ید و چربیهای امگا ۳ سالم است.
- شام: خوراک مرغ و سیبزمینی.
- میانوعده: ۲ تا ۳ عدد آجیل برزیلی.
یکشنبه
- صبحانه: پودینگ چیا شکلاتی. دانههای چیا منبع فوقالعادهای از پروتئین، فیبر و منیزیم هستند.
- ناهار: تن ماهی کنسروی با مقداری برنج. این غذا بهشکل طبیعی گلوتن ندارد.
- شام: شاک شوکای (نوعی املت) تخممرغ و سبزیجات. این غذای تونسی بهخاطر سبزیجات و تخممرغ منبع فوقالعادهای از ید است و گلوتن هم ندارد.
- میانوعده: یک فنجان هویج و خیار بهاضافه پنیر کاتیج.
دوشنبه
- صبحانه: نان تست بدون گلوتن با تخممرغ نیمرو یا آبپز.
- ناهار: سالاد میسون جار. این سالاد درون بطری شیشهای سرو میشود و تهیه آن خیلی راحت است (بهجای شیشه میتوانید از کاسه استفاده کنید). کمی روغنزیتون، سرکه بالزامیک، نمک، فلفل، سیر و خردل را با هم مخلوط کنید و در شیشه بریزید. روی آن بهصورت لایهلایه کمی نخود پخته، گوجهگیلاسی و فلفل دلمهای قرمز یا زرد خردشده بریزید. سپس با پیازچه و کمی اسفناج روی آن را بپوشانید. اسفناج باید فقط در حد چند برگ باشد و بهتر است آن را کمی بپزید. بهجای نخود، لوبیا و عدس پخته هم مناسباند.
- شام: پاستای بدون گلوتن با میگو و کدو سبز. میگو منبع خوبی از ید است.
- میانوعده: یک عدد موز.
سهشنبه
- صبحانه: اسموتی سبز با دانههای چیا.
- ناهار: سوپ کدو حلوایی. این سوپ فقط شامل کدو حلوایی، پیاز و سیر بههمراه نمک و فلفل است. به همین دلیل، کالری کمتری نسبت به وعدههای غذایی معمولی دارد ولی حاوی پروتئین و فیبر است و بهمدت طولانیتری شما را سیر نگه میدارد.
- شام: میتوانید باقیمانده ناهار را برای شام هم میل کنید.
- میانوعده: ۲ تا ۳ عدد آجیل برزیلی.
چهارشنبه
- صبحانه: املت تخممرغ و اسفناج بههمراه نصف یک آووکادو و کمی توت.
- ناهار: ماهی پختهشده با لیمو، آویشن و فلفل سیاه.
- شام: مرغ گریلشده با سالاد ساده.
- میانوعده: یک فنجان هویج و خیار با پنیر کاتیج.
پنجشنبه
- صبحانه: فریتاتا (نوعی املت) تخممرغ، قارچ و کدو سبز.
- ناهار: سالاد سالمون کبابی با سبزیجات.
- شام: کوکو سیبزمینی.
- میانوعده: یک عدد موز.
جمعه
- صبحانه: پنکیک پروتئینی با بلوبری.
- ناهار: سالاد سبزیجات با تکههای سینه مرغ، لوبیای پخته و تخمه کدو.
- شام: فلفل دلمهای شکمپر. این غذا حاوی سبزیجات، پروتئین بدون چربی و غلات کامل است. برای تهیه این غذا از فلفل دلمهای قرمز استفاده کنید. سینه مرغ یا بوقلمون چرخکرده را با لوبیا سفید پخته، برنج قهوهای پخته، گوجهفرنگی خرد شده و سبزیجات معطر تفت دهید و درون فلفل دلمهای بریزید. کمی پنیر پارمزان روی آن بپاشید و بگذارید بپزد. آن را با ریحان و جعفری تازه تزئین کنید.
- میانوعده: ماست یونانی ساده.
زمان مصرف داروی تیروئید و فاصله آن با غذا
قرص تیروئید را صبحها بلافاصله پس از بیداری، با یک لیوان آب خالص و با معده کاملا خالی حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خوردن صبحانه میل کنید. برای جلوگیری از عدم جذب دارو، حتما نوشیدن چای و قهوه را به حداقل ۱ ساعت بعد موکول کرده و خوراکیها یا مکملهای حاوی کلسیم و آهن (مانند شیر، پنیر و قرصهای تقویتی)، فرآوردههای سویا و داروهای معده را حداقل ۴ ساعت با زمان مصرف قرص تیروئید فاصله دهید.
اگر رعایت این فاصله در صبح برایتان سخت است، با مشورت پزشک دارو را شبها پیش از خواب، مشروط بر اینکه حداقل ۳ تا ۴ ساعت از آخرین وعده غذایی گذشته باشد، مصرف کنید.
اشتباهات رایج در تغذیه کمکاری تیروئید
بسیاری از افراد با جستجو در سایتهای اینترنتی نامعتبر یا شنیدن گفتههای این و آن، اشتباهاتی در انتخاب رژیمغذایی خود مرتکب میشوند با این هدف که از بدترشدن کمکاری تیروئید خود جلوگیری کنند. دو اشتباه رایج این افراد شامل موارد زیر است:
حذف خودسرانه گروههای غذایی
بدن ما برای داشتن عملکرد صحیح، به همه انواع گروههای غذایی نیاز دارد. اگر به کمکاری تیروئید مبتلا هستید، نباید بهشکل خودسرانه هر غذایی را حذف کنید. بسیاری از غذاهای مضر برای کمکاری تیروئید، فقط با تغییر در میزان و شکل مصرف، به یک افزودنی مفید در رژیمغذایی تبدیل میشوند. بنابراین، قبل از محرومکردن خودتان از برخی موادمغذی ضروری، با پزشک متخصص تغذیه مشورت کنید.
مصرف مکملها بدون نظر پزشک
یکی دیگر از اشتباهات رایج بین افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، مصرف مکملهای ید، ویتامینها، زینک و حتی تزریق خودسرانه آمپول ب کمپلکس است. بدون انجام آزمایش، هرگز نمیتوانید سطح دقیق ویتامین و موادمعدنی را در بدن خود تشخیص دهید. بنابراین، مصرف مکملها بهشکل خودسرانه ممکن است در مواردی حتی خطرناک باشد. قبلاز هرگونه تصمیم دراینباره که بین داروها برای درمان کم کاری تیروئید چه بخوریم، باید با پزشک صحبت کنیم.
کلام آخر دکتردکتر
مدیریت کمکاری تیروئید فقط به دارو مربوط نمیشود؛ آنچه میخورید هم ممکن است به بهبود علائم این بیماری کمک کند. حتی در برخی افراد که پزشک هنوز دارودرمانی را ضروری نمیداند، پیروی از یک برنامه غذایی مناسب برای کمکاری تیروئید به عملکرد صحیح این غده، بهبود سطح انرژی و کاهش علائم ازجمله افزایش وزن و خستگی کمک میکند. برخی از موادغذایی مؤثر بر تنظیم هورمونهای تیروئیدی شامل پروتئینها، ید، سلنیوم، فیبر و چربیهای سالم هستند.
اگر به تیروئید کمکار مبتلایید و میخواهید یک برنامه غذایی اختصاصی داشته باشید که همه موادمغذی ضروری برای بدن را پوشش دهد، همین حالا با یک پزشک متخصص تغذیه در پلتفرم دکتردکتر مشاوره کنید. با چند کلیک ساده میتوانید برای ارتباط با پزشکان ما نوبت بگیرید، بدون اینکه نیازی به مراجعه حضوری داشته باشید. درصورتیکه مراجعه به مطب را ترجیح میدهید، سامانه نوبتدهی آنلاین دکتردکتر هم در خدمت شماست.
