همه چیز درباره ویتامین B12؛ نحوه مصرف، مقدار مصرف و فواید

ویتامین ب 12 و فواید آن
اشتراک گذاری ثبت دیدگاه

بدن برای ادامۀ حیات به اکسیژن نیاز دارد و اگر به‌اندازۀ کافی ویتامین ب 12 نداشته باشد، گلبول‌های قرمز توان حمل اکسیژن را نخواهند داشت. این ریزمغذی دوست‌داشتنی کلید فعالیت مغز، سلامت اعصاب و تولید انرژی است. از‌آنجاکه بدن قابلیت تولید این ویتامین را ندارد و منابع گیاهی نیز عملا فاقد آن هستند، شناخت دقیق نحوه جذب، علائم هشداردهنده و منابع تأمین آن، تنها راه پیشگیری از آسیب‌های دائمی به مغز و بدن است. در این راهنمای مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر، درباره ضرورت و اهمیت ویتامین ب ۱۲، علائم کمبود و راهکارهای درمانی آن حرف می‌زنیم تا جلوی فرسودگی خاموش سیستم عصبی را بگیریم.

مشاوره کاهش وزن با آمپول لاغری

ویتامین b۱۲ چیست؟

ویتامین ب 12 (کوبالامین) یک ریزمغذی حیاتی از انواع ویتامین ب و یکی از ویتامین‌ های مورد نیاز بدن است که برخلاف بقیه، در بدن ساخته نمی‌شود. این ویتامین مسئول اصلی ساخت DNA، نگهداری از غلاف محافظ اعصاب (میلین) و خون‌سازی است. یعنی بدن برای ساخت گلبول‌های قرمز، حفظ سلامت اعصاب و تولید DNA به وجود آن نیاز مفرط دارد. این ریزمغذی فقط در منابع حیوانی یافت می‌شود و چون بدن مقدار اضافه‌اش را دفع می‌کند، باید به‌شکل مداوم و از‌طریق منابع غذایی یا مکمل‌ها تأمین شود.

پزشکان متخصص تغذیه و رژیم
مشاهده همه

ویتامین B۱۲ مورد نیاز بدن چقدر است؟

میزان نیاز بدن به ویتامین بی ۱۲ بر‌اساس سن، جنسیت و شرایط خاص بدن (مثل بارداری) تغییر می‌کند. استانداردهای جهانی این مقادیر روزانه را توصیه می‌کنند:

  • بزرگسالان (بالای ۱۴ سال): ۲٫۴ میکروگرم؛
  • زنان باردار: ۲٫۶ میکروگرم؛
  • زنان شیرده: ۲٫۸ میکروگرم؛
  • کودکان (۹ تا ۱۳ سال): ۱٫۸ میکروگرم؛
  • کودکان (۴ تا ۸ سال): ۱٫۲ میکروگرم.

مقدار ویتامین ب ۱۲ مورد نیاز بدن

بهترین زمان مصرف قرص ویتامین b۱۲ چه‌موقع است؟

فارغ از اینکه دلیل مصرف قرص b12 برای چیست، بهترین زمان مصرف قرص ویتامین b12 صبح‌ها با معده خالی (حدود ۳۰ دقیقه قبل از صبحانه) است. این ویتامین محلول در آب برای جذب بهتر نیازی به همراهی چربی ندارد؛ اما با توجه به نقش پررنگ آن در افزایش انرژی و فعال‌کردن سیستم عصبی، مصرف شبانۀ آن احتمالا باعث بی‌خوابی و ناآرامی خواهد شد.

مشاوره آنلاین و تلفنی دکتر تغذیه

قرص ویتامین b۱۲ را چند روز یک بار بخوریم؟

بهترین زمان و نحوه مصرف قرص ویتامین b12 را می‌دانید، اما مقدار مناسب چقدر است؟ دفعات مصرف قرص ویتامین ب 12 به دُز قرص و میزان کمبود بدن بستگی دارد. از‌آنجا‌که این قرص محلول در آب است و مقادیر اضافه‌اش دفع می‌شوند، درصورت مصرف قرص‌های دُز پایین (مثل ۱۰۰ تا ۲۵۰ میکروگرم) باید روزانه یک عدد مکمل میل کنید تا نیاز بدن تأمین شود. اما درصورت مصرف مکمل‌های دُز بالا (مثل ۱۰۰۰ میکروگرم) مصرف ۱ تا ۲ مکمل در هفته کافی است. درباره مقدار مصرف قرص ویتامین ب 12 در روز و نحوه مصرف قرص ویتامین b12 زیر زبانی با پزشک مشورت کنید.

قرص ویتامین b۱۲ را چند روز یک بار بخوریم؟

فواید ویتامین ب ۱۲ چیست؟

ویتامین b12 برای چیست؟ این ویتامین اساسی بدن، فواید زیادی دارد. در این بخش نگاهی موشکافانه به خواص قرص ب ۱۲ می‌اندازیم.

۱. بمب انرژی و رفع خستگی مزمن

B12 نقش مستقیمی در تبدیل کربوهیدرات‌ها به سوخت (گلوکز) دارد. اگر مدام احساس ضعف و بی‌حالی می‌کنید، احتمالا بدنتان در ساخت انرژی به مشکل برخورده و احتیاج به کمک دارد. دریافت مقادیر کافی این ویتامین، خستگی‌های بی‌دلیل را از بین می‌برد.

۲. خون‌سازی و پیشگیری از آنمی

ویتامین ب 12 مسئول شکل‌دهی صحیح به گلبول‌های قرمز است. بدون B12، گلبول‌های قرمز به‌شکل نامنظم و بزرگ‌تر از حد نرمال تولید می‌شوند و دیگر قدرت انتقال اکسیژن به اندام‌ها را ندارند. این موضوع جلوی ابتلا به کم‌خونی مگالوبلاستیک را می‌گیرد.

۳. محافظت از سیستم عصبی و حافظه

یکی از فواید ویتامین ب ۱۲ تولید ماده‌ای به نام میلین است، پوششی دور رشته‌های عصبی که سرعت انتقال پیام‌ را تضمین می‌کند. به‌همین‌خاطر مصرف این ویتامین احتمال گزگز دست و پا و خطر ابتلا به آلزایمر و زوال عقل در سنین بالا را کم‌رنگ می‌کند.

۴. بهبود خلق‌وخو و پیشگیری از افسردگی

این ویتامین در سنتز و متابولیسم سروتونین نقش دارد و اگر مقدارش در بدن کافی باشد، پاسخ درمانی بدن به داروهای ضد‌افسردگی مطلوب‌تر خواهد بود.

۵. سلامت قلب با کنترل هوموسیستئین

ویتامین ب 12 به‌همراه اسید فولیک، سطح اسید آمینۀ «هوموسیستئین» را در خون پایین می‌آورد، ماده‌ای که بالابودنش ارتباط مستقیم با خطر سکته‌ قلبی و مغزی دارد.

فواید ویتامین ب ۱۲ - سلامت قلب

ویتامین B۱۲ در خون‌سازی، عملکرد سیستم عصبی و تولید انرژی نقش مهمی دارد. در ویدیوی زیر با اهمیت این ویتامین برای بدن آشنا می‌شوید.

۶. خواص ویتامین ب 12 برای پوست

سطح ویتامین B12 در بدن با سلامت پوست، مو و ناخن ارتباط دارد. افرادی که دچار کمبود این ویتامین یا در برخی موارد، ازدیاد  آن هستند، ممکن است با مشکلاتی مانند تیرگی پوست (هایپرپیگمانتاسیون)، تغییر رنگ ناخن‌ها، تغییرات مو، از دست رفتن رنگ پوست در برخی نواحی و ایجاد زخم‌های آفتی در داخل گونه‌ها، لب‌ها، دهان و زبان (استوماتیت آفتی) مواجه شوند.

۷. خواص ویتامین ب 12 برای دیابت

یکی از مهم‌ترین فواید ویتامین B12 برای افراد مبتلا به دیابت، کمک به بهبود عملکرد اعصاب و کاهش درد و برخی علائم نوروپاتی دیابتی، به‌ویژه در افرادی است که کمبود این ویتامین را دارند.

همچنین، مصرف طولانی‌مدت داروی متفورمین که برای کنترل دیابت نوع ۲ تجویز می‌شود، می‌تواند خطر کمبود ویتامین B12 را افزایش دهد. بنابراین، بررسی دوره‌ای سطح این ویتامین، به‌خصوص در مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت متفورمین، توصیه می‌شود.

۸. فواید ب 12 برای بیماری ایمرسلوند گراسبک

بیماری ایمرسلوند گراسبک (Imerslund-Gräsbeck syndrome) یک اختلال ژنتیکی نادر است که توانایی بدن برای جذب ویتامین B12 از روده را مختل می‌کند. کمبود این ویتامین نیز ممکن است به کم‌خونی مگالوبلاستیک، خستگی شدید، رنگ‌پریدگی و مشکلات عصبی یا تأخیر در رشد و تکامل کودکان منجر شود.

درمان اصلی این بیماری، جبران مادام‌العمر ویتامین B12 است که معمولاً با تزریق عضلانی یا زیرجلدی انجام می‌شود. تزریق، مشکل جذب ویتامین از روده را دور می‌زند و به بهبود کم‌خونی، جبران کمبود B12 و محافظت از سیستم عصبی کمک می‌کند.

۹. درمان سطح بالای هموسیستئین در خون با ویتامین ب 12

هموسیستئین نوعی اسید آمینه است که به‌طور طبیعی در بدن وجود دارد. بااین‌حال، افزایش بیش‌ازحد این ماده می‌تواند خطرناک باشد. ویتامین B12 به تجزیه هموسیستئین و تبدیل آن به ترکیبات موردنیاز بدن کمک می‌کند. و کمبود آن ممکن است باعث تجمع هموسیستئین در خون شود.

مصرف مکمل ویتامین B12 همراه با فولات (یکی دیگر از ویتامین‌های گروه B) می‌تواند سطح هموسیستئین خون را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد و خطر ابتلا به برخی بیماری‌ها را کم کند.

۱۰. احتمال کمک به افراد مبتلا به افسردگی

ویتامین B12 در تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین، گاما آمینوبوتیریک اسید (GABA) و دوپامین نقش دارد. این مواد به تنظیم خلق‌وخو و عملکرد مغز کمک می‌کنند.

اثر ویتامین B۱۲ بر چاقی و لاغری

ویتامین B12 به قرص جادویی چربی‌سوزی یا چاقی نیست. برای درک ارتباط ویتامین b12 و لاغری و اینکه آیا ویتامین ب ۱۲ باعث چاقی می شود یا خیر، این بخش را با دقت بخوانید.

ب ۱۲ ناظم و ناظر متابولیسم است. اگر سطح آن افت کند، بدن در تبدیل کالری به انرژی تنبل شده و عملا فرایند لاغری متوقف می‌شود. اگر هم بدن به این کمبود عادت کند، با بازگشت B12 به سطح طبیعی، قطعا میل به خوردن بیشتر می‌شود و احتمال افزایش وزن وجود دارد.

به عبارت ساده‌تر، این ویتامین برای افراد سالم معجزه لاغری نیست؛ فقط در افراد دچار کمبود با رفع استپ متابولیک و افزایش توان جسمی، مسیر دستیابی به وزن ایدئال را هموار می‌سازد.

علائم بالا بودن ویتامین b۱۲ چیست؟

معمولا افزایش بیش‌از‌حد این ویتامین ناشی از زیاده‌روی در مصرف مکمل‌ها یا ابتلا به یک بیماری زمینه‌ای است. علائم آن عبارت‌اند از:

  • مشکلات پوستی نظیر بروز ناگهانی جوش و آکنه‌ به‌ویژه در صورت و کمر یا خارش و قرمزی پوست؛
  • اختلال خواب نظیر بی‌خوابی، بی‌قراری شبانه و افزایش غیرطبیعی سطح انرژی؛
  • تپش قلب و اضطراب با احساس لرزش در قفسه سینه، تپش قلب و حملات استرسی بی‌دلیل؛
  • مشکلات گوارشی نظیر اسهال خفیف، حالت‌تهوع یا دردهای شکمی پس از مصرف مکمل‌های دُز بالا؛
  • سرگیجه و سردرد با احساس گیجی مداوم یا سردردهای ضربان‌دار؛
  • ادم یا تورم دست و پا در موارد نادر.

تپش قلب و اضطراب، یکی از علائم بالا بودن ویتامین b۱۲

علائم کمبود ویتامین b۱۲ چیست؟

کمبود این ریزمغذی حیاتی معمولا در سکوت و بدون بروز علائم کمبود ویتامین ب ۱۲ بدن را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ شاید بروز اولین علائم کمبود ویتامین B12 ماه‌ها و سال‌ها زمان ببرد. این علائم عبارت‌اند از:

  • خستگی مزمن و بی‌حالی حتی با وجود خواب کافی؛
  • احساس گزگز و مورمور شدن در دست‌ها و پاها؛
  • مشکلات حافظه و تمرکز نظیر مه مغزی، فراموشی‌های ناگهانی و دشواری تصمیم‌گیری‌های ساده؛
  • تغییرات در زبان و دهان نظیر صاف‌شدن، قرمزی و درد سطح زبان یا بروز مکرر آفت‌های دهانی؛
  • رنگ‌پریدگی یا زردی پوست؛
  • اختلال در تعادل و تلوتلوخوردن موقع راه‌رفتن، به‌خصوص در تاریکی؛
  • تغییرات خلق‌وخو نظیر تندخویی، تحریک‌پذیری و بروز علائم افسردگی؛
  • تاری دید به‌دلیل آسیب‌دیدن عصب بینایی.

مهم‌ترین عوارض ویتامین ب ۱۲ کدام‌اند؟

مصرف ویتامین ب 12 به‌طور کلی امن و بی‌خطر است. البته درصورت مصرف دُز بالا یا واکنش بدن به فرم تزریقی احتمال بروز عوارض ویتامین ب ۱۲ وجود دارد.

  • واکنش‌های پوستی نظیر آکنه‌، جوش قرمز و خارش پوست؛
  • شوک آنافیلاکسی نظیر ورم گلو، تنگی نفس و افت فشار ناگهانی به‌دلیل حساسیت بدن به مواد نگهدارنده یا ترکیبات موجود در آمپول B12؛
  • اسهال و اختلالات گوارشی نظیر تهوع، دردهای شکمی و اسهال خفیف؛
  • سرگیجه و سردرد بلافاصله پس‌از مصرف دُز بالا و احساس سردرد ضربان‌دار یا احساس گیجی؛
  • کاهش سطح پتاسیم خون در افراد مبتلا به کم‌خونی شدید و احساس ضعف عضلانی یا گرفتگی قلب؛
  • خطر لختگی خون در پا پس‌از دریافت دُز تزریقی.

واکنش‌های پوستی، از عوارض ویتامین b۱۲

مواد غذایی سرشار از ویتامین ب ۱۲ 

پیشتر گفتیم که ویتامین ب 12 فقط در منابع حیوانی یافت می‌شود و در غذاهای گیاهی موجود نیست. غنی‌ترین منبع این ریزمغذی که چندین برابر نیاز روزانه را تأمین می‌کند، جگر سیاه گاو و گوسفند و قلوه است. همچنین می‌توان با مصرف صدف، ماهی ساردین، ماهی سالمون، گوشت گاو و گوسفند، سینه مرغ، گوشت بوقلمون، لبنیات، زرده تخم‌مرغ و غلات صبحانه، نیاز بدن به ویتامین B۱۲ را تأمین کرد.

نحوه تشخیص کمبود ویتامین ب ۱۲

گرچه فرایند تشخیص ویتامین ب 12 از مشاهده اولین علائم در خانه آغاز می‌شود، تنها راه اطمینان، انجام تست‌های تشخیصی دقیق است.

  • بررسی بالینی پزشک از وضعیت رنگ زبان، تست‌های رفلکس عصبی و تعادل برای بررسی سلامت اعصاب؛
  • تست سطح سرمی B12 جهت اندازه‌گیری مستقیم مقدار ویتامین در خون؛
  • تست شمارش کامل خون برای مشاهدۀ اندازۀ گلبول‌های قرمز خون؛
  • تست سطح اسید متیل‌مالونیک برای تشخیص کمبودهای خیلی خفیف؛
  • تست هوموسیستئین برای اندازه‌گیری مقدار این اسید آمینه؛
  • تست آنتی‌بادی فاکتور داخلی برای تشخیص کم‌خونی پرنیشیوز؛
  • تست گاسترین برای بررسی عملکرد سلول‌های دیواره معده.

تست تشخیص کمبود ویتامین ب ۱۲

درمان کمبود ویتامین ب ۱۲

فارغ از اینکه کمبود ویتامین ب ۱۲ باعث چه می‌شود و در مراحل اولیه چه اثری بر بدن می‌گذارد، پیگیری درمان برای جلوگیری از عوارض جدی‌تر حیاتی است. روند درمان در زنان و مردان فرق چندانی ندارد اما لازم است جداگانه توضیحشان دهیم.

درمان کمبود ویتامین ب ۱۲ در زنان

برای درمان مؤثر کمبود این ویتامین در خانم‌ها، رویکرد درمانی براساس شدت علائم متفاوت است، به‌طوری‌که برای زنانی با علائم شدید عصبی نظیر گزگز دست و پا یا کم‌خونی حاد، تزریق آمپول ب کمپلکس سریع‌ترین راهکار محسوب می‌شود. می‌دانید آمپول ب کمپلکس برای چیست؟ تزریق این آمپول معمولا با دُز هفته‌ای یک‌ بار به‌مدت ۲ تا ۴ هفته آغاز شده و سپس به‌صورت ماهانه ادامه می‌یابد. 

در موارد خفیف‌تر و درصورت عدم مشکلات گوارشی، مصرف مکمل‌های خوراکی کافی است. برای افرادی که سابقه جراحی‌های لاغری (مانند اسلیو یا بای‌پاس) یا مشکلات معده دارند، مصرف قرص‌های زیرزبانی به‌دلیل جذب مستقیم از مخاط دهان، به‌مراتب مؤثرتر از قرص‌های بلعیدنی است. 

در نهایت، جهت تثبیت نتایج و جلوگیری از بازگشت کمبود، اصلاح رژیم غذایی و گنجاندن منابع غنی حیوانی در کنار دارو‌درمانی از سلامت زنان در بلندمدت مراقبت خواهد کرد.

درمان کمبود ویتامین ب ۱۲ در مردان

هدف از درمان کمبود ویتامین بی ‍۱۲ در آقایان بازیابی سریع قوای جسمانی است. برای تسکین فوری علائمی نظیر خستگی مفرط یا اختلال در تمرکز، تزریق عضلانی به صورت هفته‌ای یک بار طی ماه اول و سپس تکرار ماهانه، کارآمدترین روش درمانی محسوب می‌شود. در مقابل، برای کسانی که با کمبود خفیف مواجه‌اند یا تمایلی به تزریق ندارند، مصرف مکمل‌های خوراکی با دُز بالا جایگزین مناسبی خواهد بود.

در کنار این اقدامات، تأثیر مدیریت رژیم غذایی و مصرف پروتئین‌های حیوانی را نباید فراموش کرد، به‌ویژه برای مردان ورزشکار که برای بازسازی بافت‌های عصبی و حفظ توده عضلانی خود، به منابعی همچون جگر، گوشت قرمز و ماهی نیاز مبرم دارند تا علاوه بر تأمین B12، پروتئین مورد نیاز بدن را نیز دریافت کنند.

تزریق عضلانی برای کمبود ویتامین ب ۱۲

موارد منع مصرف قرص ب ۱۲ کدام‌اند؟

مصرف ویتامین بی ۱۲ معمولا بی‌خطر است‌ و مقادیر اضافی آن از‌طریق ادرار دفع می‌شوند، با‌این‌حال، مصرف مکمل یا تزریق آمپول آن در برخی شرایط خطرناک است، مواردی مثل:

  • ابتلا به بیماری لبر و احتمال آسیب شدید و سریع به عصب بینایی و حتی نابینایی؛
  • حساسیت به کبالت یا سیانوکوبالامین به‌دلیل خطر شوک آنافیلاکسی؛
  • ابتلا به بیماری‌های کلیوی به‌دلیل احتمال نقص عملکرد کلیه و خطر حمله قلبی؛
  • ابتلا به پلی‌سیتمی ورا (غلظت خون بالا) به‌دلیل تحریک تولید گلبول قرمز و تشدید علائم بیماری؛
  • داشتن استنت قلبی به‌دلیل خطر تنگی مجدد عروق؛
  • داشتن زخم معده فعال به‌دلیل خطر تحریک مخاط معده و تشدید علائم.

تداخل‌های دارویی مهم قرص b۱۲ 

مصرف هم‌زمان برخی داروها جذب این مکمل را مختل می‌کنند یا برعکس، مکمل b۱۲ داروی مصرفی را بی‌اثر می‌کند. بهتر است از مصرف هم‌زمان ب ۱۲ با داروهای زیر خودداری کنید:

  • متفورمین؛
  • داروهای ضد‌اسید معده (PPIها و H2 بلاکرها) مثل امپرازول، لانزوپرازول، رانیتیدین و فاموتیدین؛
  • کلشی‌سین (داروی نقرس)؛
  • آنتی‌بیوتیک‌ها (مانند کلرامفنیکل)؛
  • مکمل‌های ویتامین C؛
  • آمینو سالیسیلیک اسید و سایر داروی مشکلات گوارشی.

ویتامین B12 خوراکی بهتر است یا عضلانی؟

انتخاب بین قرص‌های ویتامین B12 مانند قرص ب کمپلکس و تزریق عضلانی به میزان کمبود این ویتامین و علت آن بستگی دارد. در بسیاری از افراد، مکمل خوراکی برای جبران کمبود B12 کافی است؛ اما در افرادی که دچار اختلال جذب این ویتامین هستند یا کمبود شدید دارند، پزشک ممکن است تزریق عضلانی را ترجیح دهد.

  • ویتامین B12 خوراکی: برای افرادی که جذب روده‌ای مناسبی دارند و می‌توانند مکمل را به‌طور منظم مصرف کنند، گزینه مناسبی است.
  • ویتامین B12 تزریقی: در مواردی مانند کمبود شدید، برخی اختلالات جذب یا بروز علائم عصبی ممکن است مناسب‌تر باشد. تزریق به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که جذب خوراکی کافی نباشد و لازم باشد کمبود سریع‌تر درمان شود.

هیچ‌کدام از این دو روش برای همه افراد برتری مطلق ندارند. پزشک با توجه به آزمایش ویتامین ب 12، علت کمبود، علائم و توانایی جذب ویتامین، روش درمان و دوز مناسب را تعیین می‌کند. مصرف خودسرانه مکمل یا تزریق B12 نیز برای افرادی که کمبود ندارند، همیشه مفید نیست.

کلام آخر دکتردکتر

خستگی مفرط، گزگز دست‌ها و فراموشی‌های ناگهانی لزوما نشانۀ کهولت سن نیست، گاه بدن صرفا کمبود ویتامین ب ۱۲ را فریاد می‌زند. اگر چنین باشد، نادیده‌گرفتن علائمی مثل گزگز انگشتان یا مه مغزی به قیمت آسیب‌های عصبی جبران‌ناپذیر تمام می‌شود. فراموش نکنید که ذخایر این ویتامین همیشگی نیستند و بدن قادر به ساخت آن نیست. شوربختانه، رژیم‌های مضر امروزی نیز به کمبود این ریزمغذی دامن می‌زنند!

به‌محض مشاهدۀ اولین علائم، درخواست ویزیت آنلاین با دکتر تغذیه را در سامانۀ دکتردکتر ثبت کنید یا با ثبت درخواست تست در منزل، در مسیر تشخیص و درمان قدم بگذارید.

سوالات متداول

قرص ویتامین b۱۲ برای چی خوبه؟
این ویتامین برای تولید گلبول‌های قرمز، تقویت سیستم عصبی، ساخت DNA و تولید انرژی در بدن حیاتی است و جلوی ابتلا به کم‌خونی و خستگی مزمن را می‌گیرد.
نحوه مصرف و دُز مصرف قرص ویتامین b۱۲ چگونه است؟
چه میوه‌هایی ویتامین b۱۲ دارند؟
کمبود ویتامین ب ۱۲ باعث چه می‌شود؟
بهترین زمان مصرف قرص ویتامین b۱۲ چه زمانی است؟
قرص ویتامین B12 را چند روز یک‌بار بخوریم؟
ویتامین B12 برای چی خوبه؟
آمپول ویتامین B12 برای چیست؟
ویتامین B12 برای چه کسانی مناسب است؟
از کجا بفهمیم ویتامین B12 کم است؟

منابع

Health

ods.od.nih

ods.od.nih

Mayoclinic

Healthline

Medicalnewstoday

Nhs

Hopkinsmedicine

Healthline

health

healthcentral

incitefulmed

healthline

مشاوره کاهش وزن با آمپول لاغری
برچسب‌ها:
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شماست و به منزله تجویز پزشکی نیست.
اشتراک گذاری
مهدیه منصوری
نویسنده: مهدیه منصوری