متوکلوپرامید نوعی داروی ضدتهوع قوی است که برای درمان بیماریهایی مانند رفلاکس یا حالت تهوعی که بعد از شیمیدرمانی ایجاد میشود مناسب است. پزشکان این دارو را گاهی برای مشکل تخلیه آهسته معده در بیماران دیابتی تجویز میکنند. متوکلوپرامید با افزایش حرکات روده و معده به تسکین سوزش سر دل و احساس پری پس از صرف غذا کمک میکند. بااینحال، این دارو عوارض جانبی و تداخلات دارویی مهمی دارد که باید از آنها آگاه باشید. در این مطلب درباره قرص متوکلوپرامید و سایر اشکال دارویی آن، کاربردها، عوارض و سایر نکات مصرف آن صحبت میکنیم.
داروی متوکلوپرامید چیست؟
متوکلوپرامید (Metoclopramide) دارویی است که علائم بیماری رفلاکس معده به مری (GRED) را درمان میکند. معمولا آن را بهعنوان قرص ضد تهوع هم میشناسند زیرا حالت تهوع یا استفراغ را متوقف میکند. بهویژه حالت تهوع مرتبط با میگرن یا درمان سرطان با این دارو بهخوبی قابلمدیریت است. متوکلوپرامید را فقط با نسخه پزشک تهیه کنید.
مکانیسم اثر متوکلوپرامید
این دارو با مهار گیرندههای دوپامین D2 در ساقه مغز و مهار آنتاگونیست HT3-5، سیگنالهای تهوع و استفراغ را کاهش میدهد. همچنین با تحریک آگونیستهای HT4-5 و مهار D2 در دیواره روده و معده، باعث افزایش حرکات معده و روده، افزایش فشار اسفنکتر تحتانی مری و تسریع تخلیه معده میشود.
اطلاعات دارویی و اشکال متوکلوپرامید
| نام ژنریک | متوکلوپرامید (Metoclopramide) |
| نامهای تجاری معروف | برندهای خارجی شامل رگلان، پلازیل برندهای ایرانی شامل امی-متوکلوپرامید، متوپامید |
| دستهبندی | ضد تهوع |
| کاربرد اصلی | درمان علائم مربوط به بیماری رفلاکس معده به مری رفع تهوع و استفراغ بعد از عمل جراحی درمان گاستروپارزی (تأخیر تخلیه معده بهویژه در دیابتیها) رفع تهوع و استفراغ پس از شیمیدرمانی کمک به تخلیه معده و افزایش حرکات دستگاه گوارش فوقانی |
| نحوه عملکرد | متوکلوپرامید یک آنتاگونیست گیرنده دوپامین D2 (هم در مغز و هم در دستگاه گوارش) است. |
| اشکال دارویی | قرص متوکلوپرامید ۱۰ شربت متوکلوپرامید قطره خوراکی متوکلوپرامید آمپول برای تزریق وریدی و عضلانی |
اطلاعات دُز مصرفی متوکلوپرامید
دُز متوکلوپرامید را پزشک باتوجهبه نوع بیماری و شرایط شما تعیین میکند. بنابراین، اطلاعاتی که در اینجا داده شده است، فقط برای آگاهی شماست. همیشه دارو را طبق دستورالعمل پزشک مصرف کنید.
دُز معمول بزرگسالان برای تهوع یا استفراغ بعد از عمل
- تزریقی: ۱۰ تا ۲۰ میلیگرم عضلانی در پایان عمل جراحی یا نزدیک به پایان آن.
دُز معمول بزرگسالان برای بیماری رفلاکس معده به مری
- خوراکی: ۱۰ تا ۱۵ میلیگرم تا ۴ بار در روز. ۳۰دقیقه قبل از غذا و قبل از خواب، بسته به علائم تحت درمان و پاسخ بالینی. درمان نباید بیش از ۱۲هفته طول بکشد.
دُز معمول بزرگسالان برای لولهگذاری روده کوچک
اگر لوله با روشهای مرسوم درعرض ۱۰دقیقه از پیلور عبور نکرده باشد، میتوان یک دُز (رقیقنشده) را بهآرامی طی ۱ تا ۲ دقیقه بهصورت داخل وریدی تزریق کرد. ۱۰میلیگرم وریدی بهصورت یک دُز واحد برای بزرگسالان و کودکان بالای ۱۴سال مناسب است.
دُز معمول بزرگسالان برای معاینه رادیوگرافی
بزرگسالان و کودکان بالای ۱۴سال میتوانند ۱۰میلیگرم وریدی بهصورت تکدُز، طی ۱ تا ۲ دقیقه برای تسهیل تخلیه معده استفاده کنند. این روش زمانی انجام میشود که تأخیر در تخلیه معده با معاینه رادیولوژی معده و/ یا روده کوچک تداخل داشته باشد.
دُز معمول بزرگسالان برای گاستروپارزی
زمانی که اولین نشانههای استاز معده دیابتی آشکار میشوند، میتوانید مصرف خوراکی این دارو را آغاز کنید. درصورت بروز علائم شدید، درمان باید با تجویز عضلانی یا وریدی تا ۱۰ روز آغاز شود تا علائم فروکش کنند. سپس مصرف دارو بهشکل خوراکی ادامه مییابد. ازآنجاکه استاز معده دیابتی اغلب عودکننده است، درمان باید با اولین نشانها دوباره شروع شود.
- تزریقی: دُز معمول آن ۱۰میلیگرم، چهاربار در روز بهصورت تزریق وریدی است. تزریق باید بهآرامی طی ۱ تا ۲ دقیقه انجام شود. تزریق عضلانی آن تا ۱۰ روز کافی است؛
- خوراکی: ۱۰میلیگرم چهاربار در روز. آن را ۳۰دقیقه قبل از غذا و هنگام خواب، بهمدت ۲ تا ۸ هفته بسته به پاسخ بالینی مصرف کنید.
دُز معمول بزرگسالان برای تهوع/ استفراغ ناشی از شیمیدرمانی
۱ تا ۲ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم وزن بیمار در هر دُز بهصورت وریدی در مدتزمان حداقل ۱۵دقیقه تزریق میشود. دُز معمول آن بستگی به میزان تهوعزایی داروی شیمیدرمانی دارد. معمولا ۳۰دقیقه قبل از انجام شیمیدرمانی تجویز میشود اما ممکن است نیاز باشد دوبار با فواصل ۲ساعت پس از دُز اولیه تکرار شود. اگر استفراغ بازهم برطرف نشود، همان دُز را ۳ بار دیگر با فاصله ۳ساعته تکرار میکنند.
برای دُزهای بالاتر از ۱۰میلیگرم، تزریق باید در ۵۰میلیلیتر محلول تزریقی، ترجیحا نرمال سالین رقیقکننده، رقیق شود.
درصورت بروز واکنشهای دیستونیک حاد، میتوان ۵۰میلیگرم دیفن هیدرامین هیدروکلراید را بهصورت عضلانی به بیمار تزریق کرد.
دُز معمول بزرگسالان برای میگرن
FDA متوکلوپرامید را برای درمان سردردهای میگرنی تأیید نکرده است. بااینحال، این دارو در مطالعات انجامشده، با دُز ۱۰ تا ۲۰ میلیگرم وریدی در ترکیب با مسکنها یا مشتقات ارگوت، اثربخشی خود را نشان داده است.
دُز معمول کودکان برای بیماری رفلاکس معده به مری
FDA متوکلوپرامید را برای رفلاکس معده به مری در بیماران کودک هم تأیید نکرده است. بااینحال، دُزهای زیر برای کودکان و نوزادان مورد مطالعه قرار گرفتهاند:
- خوراکی، عضلانی، وریدی: ۰٫۴ تا ۰٫۸ میلیگرم بر کیلوگرم در ۴ دُز منقسم در روز.
دُز معمول کودکان برای لولهگذاری روده کوچک
FDA متوکلوپرامید وریدی را برای لولهگذاری روده کوچک در کودکان تأیید کرده است. اگر لوله با روشهای مرسوم درعرض ۱۰دقیقه از پیلور عبور نکرده باشد، میتوان یک دُز واحد (رقیقنشده) را بهآرامی طی ۱ تا ۲ دقیقه بهصورت داخلوریدی تجویز کرد.
- برای کودکان کمتر از ۶سال: ۰٫۱میلیگرم بر کیلوگرم، بهصورت داخلوریدی و تکدُز؛
- ۶ تا ۱۴ سال: ۲٫۵ تا ۵ میلیگرم بهصورت تکدُز؛
- کودکان بالای ۱۴سال: ۱۰میلیگرم بهصورت تکدُز.
دُز معمول کودکان برای تهوع یا استفراغ ناشی از شیمیدرمانی
FDA متوکلوپرامید را برای تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی در بیماران کودک تأیید نکرده است. بااینحال، دُزهای زیر برای کودکان مورد مطالعه قرار گرفتهاند:
- وریدی: ۱ تا ۲ میلیگرم بر کیلوگرم در هر دُز، بهصورت داخلوریدی، ۳۰دقیقه قبل از شیمیدرمانی و هر ۲ تا ۴ ساعت.
دُز معمول کودکان برای تهوع یا استفراغ پس از عمل
FDA متوکلوپرامید را برای تهوع و استفراغ پس از عمل در بیماران کودک تأیید نکرده است. بااینحال، دُزهای زیر مورد مطالعه قرار گرفتهاند:
- کودکان ۱۴سال و کوچکتر: ۰٫۱ تا ۰٫۲ میلیگرم بر کیلوگرم در هر دُز بهصورت تزریق وریدی. حداکثر دُز مجاز ۱۰میلیگرم در هر دُز است و در صورت نیاز، باید هر ۶ تا ۸ ساعت تکرار شود؛
- کودکان بالای ۱۴سال و بزرگسالان: ۱۰میلیگرم وریدی. درصورت نیاز، هر ۶ تا ۸ ساعت تکرار شود.
موارد مصرف اشکال مختلف متوکلوپرامید
متوکلوپرامید در اشکال قرص، آمپول، شربت و قطره در دسترس است. هریک از آنها موارد مصرف خودشان را دارند:
قرص متوکلوپرامید برای چیست؟
- درمان رفلاکس معده به مری علامتدار و اثباتشده برای بزرگسالانی که به روشهای معمول درمانی پاسخ نمیدهند. ۴ تا ۱۲ هفته بیشتر نباید مصرف شود؛
- تسکین علائم در بزرگسالان مبتلا به گاستروپارزی دیابتی حاد و مکرر.
قرصهای حلشونده خوراکی هم برای همین موارد مصرف تجویز میشوند.
آمپول متوکلوپرامید برای چیست؟
- گاستروپارزی دیابتی حاد و مکرر؛
- پیشگیری از استفراغ و حالت تهوع مرتبط با شیمیدرمانی سرطان تهوعآور؛
- پیشگیری از تهوع و استفراغ بعد از عمل در شرایطی که ساکشن بینیمعدی نامطلوب است.
قطره متوکلوپرامید برای چیست؟
قطره متوکلوپرامید برای درمان حالت تهوع، استفراغ و مشکلات گوارشی مانند رفلاکس معده در کودکان و نوزادان و بزرگسالانی است که در بلع مشکل دارند.
شربت متوکلوپرامید برای چیست؟
- رفلاکس معده به مری علامتدار؛
- گاستروپارزی دیابتی؛
- رفع سوزش سر دل یا سوزش معده پس از غذا و در طول روز. اگر این مشکل معمولا بعد از شام سراغتان میآید، متوکلوپرامید را بهصورت تکدُز قبل از آغاز تحریک مصرف کنید زیرا مصرف آن در طول روز مفید نیست.
شربت یا محلول خوراکی متوکلوپرامید، فقط برای بزرگسالان توصیه میشود. طول درمان با آن نباید بیش از ۱۲هفته باشد.
میزان اثربخشی متوکلوپرامید
میزان اثربخشی متوکلوپرامید بسته به دُز، مدت مصرف و شرایط بیمار متفاوت است. بااینحال، معمولا اثربخشی آن ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از مصرف خوراکی آغاز میشود. تزریق داخل وریدی اثربخشی سریعتری دارد.
متوکلوپرامید چگونه مصرف میشود؟
نحوه مصرف اشکال مختلف متوکلوپرامید بهصورت زیر است:
- قرص متوکلوپرامید: قرص را با یک لیوان آب و ترجیحا با معده خالی، حدود ۳۰دقیقه قبل از غذا یا قبل از آن مصرف کنید تا بیشترین اثربخشی را داشته باشد. طبق تجویز پزشک عمل کنید و خودسرانه دُز یا تعداد داروی مصرفی را تغییر ندهید. همچنین، از دو شکل مختلف متوکلوپرامید (مثل قرص و شربت) همزمان استفاده نکنید.
- آمپول متوکلوپرامید: بهصورت عضلانی یا وریدی انجام میشود. معمولا پزشک آن را در هنگام جراحی یا شیمیدرمانی تزریق میکند.
- شربت متوکلوپرامید: برای مصرف شربت متوکلوپرامید، محلول را با دقت و با ابزار ویژه اندازهگیری کنید. قاشق آشپزخانه دقیق نیست.
- قرصهای حلشونده: فقط زمانی که آماده مصرف هستید، قرص را از بستهبندی آن خارج کنید. دستهایتان را بهخوبی خشک کنید و مراقب باشید هنگام خارجکردن قرص از بستهبندی آن را خرد نکنید. قرص را در دهانتان قرار دهید و اجازه دهید حل شود؛ بدون اینکه آن را کامل بجوید یا ببلعید. درصورت نیاز، میتوانید بهصورت جرعهجرعه آب بنوشید تا به بلعیدن قرص حلشده کمک کند.
معمولا ۴ تا ۱۲ هفته بیشتر نباید از این دارو استفاده کنید. دُزهای بالاتر از دُز توصیهشده یا استفاده طولانیمدت از آن، ممکن است باعث اختلال حرکتی جدی و برگشتناپذیر (دیسکینزی دیررس) شود. خطر این عارضه در افراد دیابتی و افراد مسن بهویژه زنان بیشتر است.
عوارض مصرف متوکلوپرامید
متوکلوپرامید ممکن است مانند همه داروهای دیگر، عوارض جانبی داشته باشد. برخی از عوارض جانبی رایج و جدی این دارو عبارتاند از:
عوارض جانبی رایج
این عوارض در بیش از ۱ نفر از هر ۱۰۰ نفر رخ میدهد. معمولا خفیفاند و خودبهخود از بین میروند:
- احساس خوابآلودگی؛
- کمبود انرژی؛
- احساس بیقراری؛
- خستگی؛
- بیاشتهایی؛
- سردرد، گیجی؛
- مشکلات خواب (بیخوابی)؛
- خلق و خوی پایین؛
- احساس سرگیجه یا غش (فشار خون پایین)؛
- اسهال.
به مصرف دارو ادامه دهید تا بدنتان با آن سازگار شود. بااینحال، اگر علائم شما را آزار میدهند یا بعد از مدت کوتاهی برطرف نشدند، با پزشکتان صحبت کنید.
عوارض جانبی جدی
این عوارض بهندرت رخ میدهند و فقط برخی افراد آنها را تجربه میکنند؛ اما در صورت بروز باید مصرف دارو را قطع کنید و با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید:
- سندرم بدخیم نورولپتیک؛
- سطح بالای پرولاکتین؛
- حرکات غیرمعمول یا کنترلنشده عضلات ازجمله لرزش یا رعشه در بازوها یا پاها؛
- دیسکینزی دیررس که با علائمی مثل جویدن، مکیدن لب، اخمکردن، حرکت زبان، پلکزدن یا حرکت غیرعادی چشم به صورت غیرارادی همراه است؛
- واکنش آلرژیک جدی (آنافیلاکسی) شامل کهیر، تنفس دشوار، تورم صورت، لبها، زبان یا گلو؛
- گیجی، افسردگی، افکار خودکشی یا آسیب رساندن به خود؛
- حرکات عضلانی کند یا تند، مشکل در تعادل یا راهرفتن؛
- ظاهر ماسکمانند در صورت؛
- تشنج؛
- اضطراب، آشفتگی، احساس وحشت، مشکل در بیحرکتماندن؛
- تورم، احساس تنگی نفس، افزایش سریع وزن؛
- واکنش شدید سیستم عصبی، سفتی شدید عضلات، تب بالا، تعریق، گیجی، ضربان قلب سریع یا نامنظم، لرزش، احساس غشکردن.
نکته: اختلالات حرکتی در ۶ماه اول مصرف شایعترند. این عوارض جانبی ممکن است دو تا سه ماه پس از قطع دارو فروکش کنند. بیشتر بزرگسالان زیر ۳۰سال درمعرض خطر این اختلالات هستند.
موارد احتیاط یا منع مصرف متوکلوپرامید
بیشتر بزرگسالان و کودکان بالاتر از ۱ سال میتوانند متوکلوپرامید مصرف کنند. بااینحال، این دارو برای برخی افراد مناسب نیست. برای اینکه مطمئن شوید برای شما بیخطر است با پزشک مشورت کنید. افراد زیر معمولا مجاز به مصرف متوکلوپرامید نیستند:
- سابقه واکنش آلرژیک به متوکلوپرامید یا داروهای دیگر داشتهاند؛
- سابقه خونریزی معده یا روده دارند؛
- به بیماریهای کلیوی یا کبدی مبتلا هستند؛
- ضربان قلب آنها آهسته است (برادی کاردی)؛
- در غده فوقکلیوی (آدرنال) آنها تومور وجود دارد؛
- به پورفیری که نوعی اختلال خونی ارثی نادر است مبتلا هستند؛
- سابقه اسپاسم عضلانی غیرارادی هنگام مصرف داروهایی مانند متوکلوپرامید یا داروهای ضد روانپریشی داشتهاند؛
- به پارکینسون، صرع یا تشنج مبتلا هستند.
عوارض قطع ناگهانی متوکلوپرامید
معمولا این دارو در مصرف کوتاهمدت و دُزهای پایین عوارضی ایجاد نمیکند اما در بازههای زمانی چندهفتهای و دُزهای بالا، ممکن است باعث سرگیجه، عصبیشدن یا سردرد شود. به همین دلیل، بهتر است دُز آن را بهتدریج و طبق دستور پزشک کاهش دهید تا از عوارض ناخواسته جلوگیری شود.
دوره مصرف متوکلوپرامید
مدتزمان مصرف متوکلوپرامید به نوع بیماری و شدت آن و شرایط بیمار بستگی دارد. بااینحال، برای تهوع و استفراغ عمومی معمولا تا ۵ روز کافی است. برای درمان رفلاکس معده به مری بین ۴ تا ۱۲ هفته بیشتر نباید باشد و برای گاستروپارزی بسته به پاسخ بیمار، معمولا ۲ تا ۸ هفته دوره معمول مصرف آن است.
تداخلات دارویی متوکلوپرامید با داروهای دیگر
داروهایی که ممکن است با متوکلوپرامید تداخل داشته باشند عبارتاند از:
- استامینوفن؛
- آنتیهیستامینها برای آلرژی، سرفه و سرماخوردگی؛
- آتوواکون؛
- آتروپین؛
- بوپروپیون؛
- دیگوکسین؛
- گلیکوپیرولات؛
- انسولین؛
- لوودوپا؛
- مپنزولات؛
- آتروپین؛
- دیمن هیدرینات؛
- داروهای خاص برای بیماری سفر مانند متسکوپولامین یا اسکوپولامین؛
- داروهای فشار خون؛
- گشادکنندههای برونش مثل ایپراتروپیوم؛
- دیسیکلومین و داروهای سندرم روده تحریکپذیر؛
- فنلزین، فورازولیدون؛
- فسفومایسین؛
- داروهای بیهوشی عمومی مانند هالوتان؛
- پوساکونازول؛
- کینیدین؛
- سیرولیموس؛
- تاکرولیموس؛
- داروهای مربوط به مثانه یا ادرار ازجمله اکسی بوتینین؛
- داروهای ضد افسردگی سه حلقهای مانند آمیتریپتیلین؛
- مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز مانند ایزوکاربوکسازید، فنلزین و ترانیل سیپرومین؛
- ونلافاکسین؛
- پاروکستین و سرترالین؛
- ریسپریدون؛
- اولانزاپین؛
- فنوتیازینها مانند کلرپرومازین؛
- داروهای ضد تشنج مانند فنیتوئین، فنوباربیتال یا پریمیدون؛
- داروهای ضد روان پریشی (مانند بوتیروفنونها، فنوتیازینها یا تیوکسانتنها) و داروهای ضد روان پریشی غیرمعمول (مانند اولانزاپین، کوئتیاپین، زیپرازیدون)؛
- سیکلوسپورین؛
- لیتیوم؛
- داروهای مخدر مانند مرفین؛
- داروهای تأثیرگذار بر سروتونین مثل آمفتامینها، فنتانیل لیتیوم، ترامادول، تریپتانها، مخمر سنتجان.
نکته ۱: داروهایی که خودشان باعث خوابآلودگی میشوند، همزمان با مصرف متوکلوپرامید خطرناک است. درباره هرنوع دارویی که مصرف میکنید با پزشک صحبت کنید تا قبل از تجویز متوکلوپرامید آنها را در نظر بگیرد.
نکته ۲: الکل با متوکلوپرامید تداخل ایجاد میکند. آنها را همزمان مصرف نکنید.
شرایط نگهداری داروی متوکلوپرامید
این دارو را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی، در دمای اتاق بین ۲۰ تا ۲۵ سانتیگراد (۶۸ تا ۷۷ درجه فارنهایت) نگهداری کنید. پس از تاریخ انقضا، داروی استفادهنشده را دور بریزید.
کلام آخر دکتردکتر
در این مطلب درباره متوکلوپرامید که دارویی برای برطرفکردن مشکلات گوارشی مانند تهوع، رفلاکس معده به مری و گاستروپارزی دیابتی است صحبت کردیم. این دارو ضدتهوع بسیار مؤثری است؛ اما دلیل نمیشود که عوارض جانبی آن را نادیده بگیرید و خودسرانه آن را مصرف کنید. متوکلوپرامید با داروهای بسیار زیادی تداخل ایجاد میکند و برای افراد مبتلا به پارکینسون، صرع یا برخی بیماریهای دستگاه گوارش مناسب نیست.
بهدنبال یک راه آسان برای تهیه متوکلوپرامید میگردید؟ همین حالا خدمات جدید سفارش آنلاین دارو در دکتردکتر را امتحان کنید. ما در معتبرترین داروخانهها داروی شما را پیدا میکنیم و با بهترین قیمت به شما ارائه میدهیم. بعد از مقایسه و بررسی، میتوانید آن را سفارش دهید تا در کمترین زمان به دستتان برسانیم.
