نارسایی دریچه میترال یکی از شایعترین بیماریهای مربوط به دریچه قلب است که در آن لتهای دریچه میترال بهدرستی بسته نمیشوند. این مشکل ممکن است باعث بزرگشدن قلب، آریتمی و درنهایت نارسایی قلبی شود. معمولاً نارسایی دریچه میترال در مراحل اولیه علامتی ندارد و پزشک ممکن است آن را بهصورت اتفاقی در اکو کشف کند. بنابراین، تشخیص بهموقع و تصمیمگیری برای مدیریت آن بسیار مهم است. به همین دلیل، در این مقاله درباره نارسایی دریچه میترال، علائم و علل آن و گزینههای درمانی موجود صحبت میکنیم.
نارسایی دریچه میترال چیست؟
نارسایی دریچه میترال (Mitral Regurgitation) به معنای جریان برگشتی خون ازطریق دریچه میترال قلب است. برای اینکه بدانیم مشکل دقیقاً چیست، ابتدا بیایید ببینیم دریچه میترال چگونه کار میکند.
دریچه میترال مانند یک «دروازه» دو حفره سمت چپ قلب را به یکدیگر متصل میکند و با هر ضربان قلب، باز و بسته میشود. با بازشدن این دریچه، خون از حفره بالایی سمت چپ (دهلیز چپ) بهسمت حفره پایینی سمت چپ (بطن چپ) جریان مییابد. با بستهشدن دریچه، جریان خون بین دو حفره متوقف میشود. اگر دریچه بهطور کامل و محکم بسته شود، خون به حفره بالایی باز نمیگردد؛ درنتیجه، از قلب خارج میشود و به سراسر بدن میرسد.
حال اگر دریچه میترال برای کامل بستهشدن با مشکل مواجه شود، مقداری خون به عقب نشت میکند. نشت خفیف در دریچه میترال ممکن است تفاوت چندانی ایجاد نکند و جای نگرانی نداشته باشد، چرا که قلب شما بهراحتی آن را جبران میکند و احساس ناخوشایندی نخواهید داشت. در حالیکه اگر مقدار زیادی خون بهطور مداوم بهسمت عقب نشت کند، قلب مجبور است برای فرستادن خون کافی بهسمت جلو (در جهت درست)، سختتر کار کند. با گذشت زمان، این فشار مضاعف به قلب آسیب میرساند و ممکن است به نارسایی قلبی منجر شود که بسیار خطرناک است.
گاهی پزشکان از اصطلاحات دیگری مانند نقص دریچه میترال یا نشت دریچه میترال برای این اختلال استفاده میکنند.
-
دکتر فاطمه متقی زادهمتخصص قلب و عروق4,7 (19)تهراندریافت نوبت آنلاین -
دکتر بهناز تن آرایمتخصص قلب و عروق4,8 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر کامبیز پرآذرانمتخصص قلب و عروق4,6 (93)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر سوده رودباری(واریس)متخصص قلب و عروق4,5 (53)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر حسین نویدمتخصص قلب و عروق4,6 (48)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر رمضان بخشیان کلاریجانیمتخصص قلب و عروق4,7 (271)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر فریدون آشناییمتخصص قلب و عروق4,6 (61)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر زهرا اعمرائیمتخصص قلب و عروق4,4 (11)تهراندریافت نوبت آنلاین
تفاوت نارسایی دریچه میترال با تنگی دریچه میترال چیست؟
تنگی دریچه میترال به این معناست که دهانه دریچه بهاندازه کافی باز نمیشود. درنتیجه، هنگامی که بطن چپ در حال پرشدن است (دیاستول)، عبور خون از دهلیز چپ به بطن چپ با مشکل مواجه میشود. این اختلال معمولاً براثر تب روماتیسمی ایجاد میشود. افزایش فشار در دهلیز چپ ممکن است باعث تنگی نفس، خستگی و در برخی موارد فیبریلاسیون دهلیزی (اختلال ریتم قلب ناشی از بزرگشدن دهلیز چپ) شود. درمقابل، نارسایی دریچه میترال زمانی رخ میدهد که دریچه در زمان انقباض بطن چپ (سیستول) بهطور کامل بسته نمیشود. بنابراین، بخشی از خون بهجای خروج از قلب و ورود به سرخرگ آئورت، دوباره به دهلیز چپ باز میگردد. علتهای نارسایی میترال متنوعتر هستند. این بیماری ممکن است با تنگی نفس و کاهش توان فعالیت همراه باشد و در موارد شدید به نارسایی حاد قلبی بینجامد.
بهطور کلی، در تنگی میترال، مشکل گذر خون بهسمت جلو است، اما در نارسایی مشکل بازگشت خون به عقب است.
علائم نارسایی دریچه میترال چیست؟
نارسایی خفیف دریچه میترال ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکند؛ اما با بدترشدن نشتی دریچه و تحتتأثیر قرارگرفتن عملکرد قلب، علائمی ایجاد میشوند که مهمترین و شایعترین آنها تنگی نفس است. در این حالت، ممکن است احساس کنید نمیتوانید هوای کافی وارد ریههای خود کنید یا مجبورید در حالت استراحت، درازکش، هنگام خواب یا حین فعالیت بدنی، برای نفسکشیدن تلاش مضاعفی انجام دهید.
سایر علائم نارسایی دریچه میترال ممکن است شامل همه موارد زیر یا بعضی از آنها باشد:
- داشتن درد غیرمعمول در قفسه سینه؛
- سرفهکردن؛
- تورم یا ادم (Edema) در پاها یا مچ پاها؛
- احساس خستگی مفرط و شدید؛
- احساس حالت پیشسنکوپ؛ یعنی حس اینکه در حال بیهوششدن هستید، بدون اینکه واقعاً بیهوش شوید؛
- احساس تپش قلب؛ مانند اینکه قلب شما در قفسه سینه فرو میریزد یا یک ضربان را جا میاندازد.
علائم نارسایی دریچه میترال ممکن است بهتدریج یا بهشکل ناگهانی بروز کنند.
علائم نارسایی دریچه میترال که به فوریتهای پزشکی نیاز دارند
درصورتیکه علائم زیر را دارید، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید. این علائم معمولاً مربوط به نارسایی حاد قلب هستند و نشان میدهند که قلب شما بیش از حد تحت فشار و فعالیت قرار دارد:
- نفسنفسزدن شدید و سنگین؛
- احساس حالت خفگی؛
- تقلا برای نفسکشیدن در حالت درازکش؛
- احساس فشار و سنگینی در قفسه سینه؛
- ثبت سطح پایین اکسیژن خون با دستگاه پالساکسیمتر خانگی.
نارسایی حاد قلب، به معنای افت ناگهانی و سریع عملکرد قلب است و نوعی وضعیت اورژانسی به حساب میآید. درصورت تأخیر، ممکن است جان بیمار به خطر بیفتد.
انواع نارسایی دریچه میترال
نارسایی دریچه میترال به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
نارسایی اولیه دریچه میترال (Primary mitral regurgitation)
در این نوع نارسایی که آن نارسایی دژنراتیو یا ارگانیک میترال هم مینامند، مشکل از خود دریچه میترال است. بدشکلی ساختاری یا آسیب به یک یا چند بخش از دریچه، شامل لتههای دریچه (Leaflet)، رشتههای قلب (chordae) و عضلات پاپیلری (papillary muscles) مانع از بستهشدن آن بهشکل طبیعی میشود.
مثلاً ممکن است لتههای دریچه بیش از حد شل و کشسانی شده باشند و نتوانند سد محکم و آببندیشدهای ایجاد کنند. برعکس ممکن است آنقدر سفت و سخت باشند که هنگام سیستول (مرحله انقباض قلب) بهاندازه کافی بسته نشوند.
نارسایی ثانویه دریچه میترال (Secondary mitral regurgitation)
در این نوع نارسایی که آن را نارسایی عملکردی یا ایسکمیک (Ischemic) مینامند، خود دریچه میترال ازنظر ساختاری مشکلی ندارد؛ اما بیماریهای قلبی دیگری ازجمله انواع کاردیومیوپاتی که حفرههای پشتیبان دریچه یعنی دهلیز یا بطن چپ را تحتتأثیر قرار میدهند، باعث نارسایی دریچه میشوند؛ مثلاً در نوعی از کاردیومیوپاتی که قلب بزرگ و ضعیف میشود، موقعیت قرارگیری بخشهای مختلف دریچه نیز تغییر میکند. درنتیجه، ممکن است لتههای آن کامل بسته نشوند. گاهی حتی حلقه دریچه میترال گشاد میشود یا عضلات پاپیلری آن جابهجا میشوند. درنتیجه، بهعلت بستهنشدن درست لتههای دریچه، جریان برگشتی خون ایجاد میشود.
هریک از این دو نوع نارسایی میترال ممکن است حاد یا مزمن باشند. در حالت حاد، نارسایی شدیدتر و ناگهانی است و در حالت مزمن، بهتدریج و در طول زمان رخ میدهد.
انواع نارسایی دریچه میترال ازنظر شدت
بااینکه اصطلاحات کیفی خفیف، متوسط و شدید برای نارسایی دریچه میترال به کار میرود، بسیاری از آزمایشگاههای اکوکاردیوگرافی و گزارشهای پزشکی همچنان از سیستم درجهبندی عددی یعنی گرید ۱ تا ۴ استفاده میکنند. طبق راهنمای انجمن اکوکاردیوگرافی آمریکا (ASE)، گرید +۱ برای نارسایی خفیف، گرید +۲ برای نارسایی متوسط، گرید +۳ برای نارسایی متوسط تا شدید و گرید +۴ برای نارسایی شدید به کار میرود.
نارسایی خفیف دریچه میترال (Mild MR)
در این حالت برگشت خون بسیار محدود است و معمولاً تأثیر قابلتوجهی بر سلامتی ندارد. اغلب هیچ علامتی ایجاد نمیکند و دهلیز و بطن چپ ممکن است اندازه طبیعی داشته باشند. این نوع نارسایی خفیف به درمان خاصی نیاز ندارد ولی پیگیری دورهای توصیه میشود.
آیا نارسایی خفیف دریچه میترال خطرناک است؟
معمولاً خیر. بااینحال، خفیفبودن نشت خون لزوماً به معنای بیاهمیت بودن علت آن نیست؛ برای نمونه، نارسایی خفیف ناگهانی پس از آسیب دریچه، به ارزیابی پزشکی نیاز دارد. بهطور کلی، نارسایی خفیف دریچه میترال را باید بهشکل منظم پیگیری کنید تا درصورت نیاز، بهموقع اقدامات درمانی را انجام دهید.
نارسایی متوسط (Moderate MR)
برگشت خون در این نوع نارسایی، متوسط است و ممکن است بهتدریج باعث تغییرات ساختاری شود. خود نارسایی متوسط گاهی به دو زیرگروه mild-to-moderate و moderate-to-severe تقسیم میشود. برای تشخیص قطعی بین این دو به آزمایشهای تکمیلی نیاز است.
در نارسایی متوسط، ممکن است دهلیز چپ کمی بزرگ شود. با بزرگشدن دهلیز احتمال فیبریلاسیون دهلیزی یا ضربان نامنظم دهلیزی افزایش مییابد. بیمار اغلب بدون علامت است یا علائم خفیفی ازجمله خستگی، تنگی نفس خفیف هنگام فعالیت دارد. پیگیری منظم با اکوکاردیوگرافی و یافتن علت زمینهای به مداخله زودهنگام پزشکی کمک میکند.
نارسایی شدید (Severe MR)
در این نارسایی، برگشت خون زیاد است و معمولاً باعث اضافهبار حجمی و تغییرات ساختاری قلب میشود. ازآنجاکه در این وضعیت خون کمتری بهسمت آئورت و بدن پمپاژ میشود، فشار در دهلیز چپ و سپس ریهها بالا میرود که خطرناک است.
علت نارسایی دریچه میترال چیست؟
عواملی که مانع از بستهشدن طبیعی دریچه میترال میشوند، در درجه اول به نوع نارسایی میترال بستگی دارند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
علل نارسایی اولیه دریچه میترال
- افتادگی (پرولاپس) دریچه میترال: شایعترین علت نارسایی دریچه میترال در کشورهای توسعهیافته؛
- روماتیسم قلبی: شایعترین علت نارسایی دریچه میترال در سراسر جهان؛
- بیماریها: بیماریهای بافت همبند، بیماریهای قلبی ناشی از پرتودرمانی (رادیوتراپی) قفسه سینه، انواع بیماریهای قلبی؛
- شکاف دریچه میترال: نوعی نارسایی دریچه میترال مادرزادی؛
- اندوکاردیت: عفونت دریچههای قلب.
علاوهبر این موارد، آسیبهای ناشی از ضربه و تروما هم ممکن است از علل نارسایی اولیه دریچه میترال باشند.
علل نارسایی ثانویه دریچه میترال
- کاردیومیوپاتی ایسکمیک که شایعترین علت نارسایی ثانویه میترال ناشی از کاهش خونرسانی و اکسیژنرسانی به عضله قلب است (برای مثال پس از سکته قلبی)؛
- فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)؛
- کاردیومیوپاتی اتساعی با علت ناشناخته (ایدیوپاتیک)؛
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک انسدادی (HOCM).
چه کسانی بیشتر در معرض نارسایی دریچه میترال هستند؟
گروههای زیر ممکن است بیشتر از دیگران در معرض نارسایی دریچه میترال باشند:
- افرادی که سابقه سکته یا حمله قلبی دارند؛
- بیمارانی که سابقه اندوکاردیت یا عفونت لایه داخلی قلب دارند؛
- کسانی که در گذشته به بیماریهای مربوط به دریچههای قلب ازجمله افتادگی یا تنگی دریچه میترال مبتلا بودهاند (یا هماکنون مبتلا هستند)؛
- افرادی که سابقه ژنتیکی بیماریهای دریچه قلب یا ابتلا به نقصهای ساختاری مادرزادی قلب دارند؛
- بیمارانی که در ناحیه قفسه سینه پرتودرمانی انجام دادهاند.
عوارض نارسایی دریچه میترال چیست؟
نارسایی دریچه میترال درصورت درماننشدن، ممکن است خطرناک باشد و در موارد شدید، حتی به مرگ منجر شود. برخی از عوارض احتمالی آن عبارتاند از:
- فیبریلاسیون دهلیزی: نامنظمشدن ریتم قلب که ممکن است با خطر تشکیل لخته خون و افزایش احتمال سکته مغزی همراه باشد؛
- نارسایی احتقانی قلب: که در آن قلب مجبور است برای پمپکردن خون کافی به بدن، سختتر کار کند. این تلاش مضاعف باعث بزرگشدن حفره پایینی و چپ قلب (بطن چپ) میشود؛
- نارسایی قلب: درصورت درماننشدن نارسایی احتقانی، قلب دیگر توانایی کافی برای پمپاژ خون نخواهد داشت که به نارسایی قلبی منجر میشود؛
- پرفشاری خون ریوی: که در آن فشارخون در سرخرگهای منتقلکننده خون از قلب به ریهها بالا میرود. سپس با افزایش فشار، مایع در ریهها تجمع میکند؛
- ایست قلبی ناگهانی: قلب بهطور ناگهانی از تپش بازمیایستد.
عوارض نارسایی دریچه میترال اغلب به میزان شدت بیماری بستگی دارد. نارسایی خفیف دریچه میترال معمولاً هیچگونه عارضهای ایجاد نمیکند، ولی نارسایی متوسط تا شدید ممکن است عوارض بالا را داشته باشند.
نارسایی دریچه میترال چگونه تشخیص داده میشود؟
نارسایی دریچه میترال روشهای بسیار متنوعی برای تشخیص دارد که آنها را در ادامه بررسی میکنیم:
معاینه پزشکی و بررسی علائم بیمار برای تشخیص نارسایی دریچه میترال
نخستین گام برای تشخیص نارسایی دریچه میترال، معاینه فیزیکی کامل بیمار است. پزشک شما برای این کار مراحل زیر را طی میکند:
- درباره علائم و سابقه پزشکی شما میپرسد؛
- علائم حیاتی مانند فشارخون، ضربان قلب و تنفس را بررسی میکند؛
- بخشهای مختلف بدن را بهآرامی لمس و بررسی میکند تا نشانههای تورم یا ادم (Edema) را بیابد؛
- با استتوسکوپ (گوشی پزشکی) به صدای قلب و ریهها گوش میدهد. وجود سوفل قلب (Heart murmur) ممکن است نشانهای از بیماری دریچه میترال باشد.
اکوکاردیوگرافی برای بررسی عملکرد دریچه میترال
پزشک برای دستیابی به اطلاعات بیشتر و تشخیص دقیقتر، اکوکاردیوگرافی را تجویز میکند. این آزمایش به دو روش برای بررسی عملکرد دریچه میترال انجام میشود:
اکوکاردیوگرافی ازطریق قفسه سینه (TTE / اکو-داپلر قلب)
این آزمایش، روش اصلی برای تأیید وجود نارسایی میترال و پایش آن است. بدون درد و بیخطر است و شکل و کارکرد قلب و بخشی از ساختارهای داخلی آن را ارزیابی میکند. در اکو از امواج فراصوت (اولتراسوند) که فاقد پرتوهای خطرناک هستند، استفاده میشود.
تصاویر گرفتهشده با این روش، علاوهبر تشخیص نارسایی، ممکن است مشخص کنند که آیا نارسایی دریچه بر سایر حفرههای قلبی تأثیر گذاشته است یا خیر.
اکوکاردیوگرافی ازطریق مری (TEE)
این آزمایش بهعنوان مکمل اکوکاردیوگرافی ازطریق قفسه سینه انجام میشود. تصاویر آن با امواج اولتراسوند تهیه میشوند و هیچ پرتو تابشی در آن وجود ندارد. به همین دلیل، روش ایمنتری برای بیمار به شمار میرود. در این آزمایش یک لوله با یک پروب کوچک در انتهای آن را ازطریق مری بیمار وارد میکنند تا تصویر دقیقتری از ساختارهای قلب به دست آورند. معمولاً اکو مری با بیهوشی خفیف یا سدیشن انجام میشود تا بیمار احساس ناراحتی نکند. درنتیجه، بیمار باید ناشتا باشد و فردی را بهعنوان همراه با خود بیاورد.
نوار قلب و بررسی ریتم قلب
نوار قلب یا الکتروکاردیوگرام (ECG) نوعی آزمایش است که در آن، پدهایی بهنام لید را که به حسگرهای کوچکی بهنام الکترود متصل هستند، به قفسه سینه، بازوها و پاها میچسبانند. این تست فعالیت الکتریکی قلب را برای ارزیابی ریتم آن ثبت میکند.
تست پایش هولتر برای تشخیص نارسایی دریچه میترال
یک روش غیرتهاجمی است که امکان مطالعه تعداد ضربان و نوع ریتم قلبی را فراهم میکند. برخلاف نوار قلب که رفتار قلب را در یک لحظه مشخص ثبت میکند، هولتر این کار را در طول یک شبانهروز کامل (۲۴ساعت) انجام میدهد.
بررسی نارسایی دریچه میترال با عکسبرداری قفسه سینه
گاهی برای تشخیص نارسایی دریچه میترال از رادیوگرافی قفسه سینه (Chest X-ray) استفاده میکنند. تصاویر این آزمایش نشان میدهد که آیا قلب بزرگ شده است، نشانهای از بیماری ریوی وجود دارد یا مایعی در ریهها یا پرده جنب (اطراف ریه) در پی نارسایی قلبی تجمع یافته است یا خیر.
امآرآی و سیتیاسکن قلب و تشخیص نارسایی دریچه میترال
در سیتیاسکن (CT) از پرتوهای یونیزان برای تهیه تصاویر استفاده میکنند. ازآنجاکه دریچه میترال و ساختارهای اطراف آن ممکن است بهمرور زمان دچار رسوب شدید کلسیم شوند، سیتیاسکن کلسیم را بهدقت نشان میدهد. این اسکن به ماده حاجب یا کنتراست نیاز ندارد.
درصورتیکه نارسایی دریچه میترال از نوع ثانویه و ناشی از کمخونی قلب (ایسکمی یا سکته قلبی قبلی) باشد، ممکن است پزشک برای بررسی وضعیت شریانهای کرونری سیتی اسکن درخواست کند. این اسکن با تزریق داروی حاجب حاوی ید انجام میشود. البته ارزیابی شریانهای کرونری فقط برای افرادی است که بهدلیل سن بالا یا داشتن عوامل خطر قلبیعروقی، در سرخرگهای خود رسوب کلسیم دارند.
درصورتیکه نتایج اکوکاردیوگرافی بهدلیل کیفیت پایین تصویر یا موارد دیگر، مبهم یا متناقض باشد، پزشک امآرآی قلب تجویز میکند. این روش برای اندازهگیری حجم بطن چپ، میزان حجم خون برگشتی، تشخیص بافت فیبروزه احتمالی در قلب و موارد دیگر بسیار دقیق است.
تشخیص نارسایی دریچه میترال با تست ورزش یا تست استرس
یکی دیگر از انواع اکوکاردیوگرافی، تست استرس یا تست ورزش قلب است. این آزمایش برای ارزیابی چگونگی رفتار و عملکرد عضله قلب در حین فعالیت بدنی انجام میشود. در طول انجام این آزمایش، تکنیسین سیگنال الکتریکی قلب و فشارخون بیمار را هنگام اجرای یک پروتکل ورزشی روی تردمیل یا دوچرخه ثابت پایش میکند.
کاتتریزاسیون قلبی و بررسی نارسایی دریچه میترال
این روش که آنژیوگرافی کرونری هم نامیده میشود، شامل واردکردن یک لوله پلاستیکی یا کاتتر به قطر حدود ۲ میلیمتر ازطریق سرخرگ مچ دست برای رسیدن به سرخرگهای قلب است. هنگام این آزمایش، به بیمار ماده کنتراست تزریق میکنند تا وضعیت سرخرگها بهوضوح مشاهده شود. اگر امکان انجام این کار ازطریق مچ دست وجود نداشته باشد، میتوان آن را ازطریق سرخرگ با قطر بزرگتر در ناحیه کشاله ران انجام داد. این فرایند با بیحسی موضعی انجام میشود.
روشهای درمان نارسایی دریچه میترال
درمان نارسایی دریچه میترال به میزان شدت و نوع نارسایی، میزان خطر عوارض درمان (بهدلیل سن یا بیماریهای زمینهای) و نیازهای هر بیمار بستگی دارد. بنابراین، پزشک ممکن است از رویکردهای مختلفی برای درمان استفاده کند. پزشک ابتدا مزایا و خطرات گزینههای درمانی موجود را به شما توضیح میدهد. درباره هر چیزی که متوجه آن نمیشوید از پزشک بپرسید تا بتوانید تصمیم آگاهانهای بگیرید.
نارسایی خفیف دریچه میترال ممکن است اصلاً به درمان نیاز نداشته باشد. اغلب خفیفترین شکل نارسایی این دریچه نه باعث ناراحتی میشود و نه بهشکل قابلتوجهی در عملکرد قلب اختلال ایجاد میکند. بااینحال، پیگیری منظم و کنترل بیماریهای زمینهای مثل فشارخون بالا که ممکن است نارسایی دریچه را بدتر کنند، ضروری است. بااینحال، نارسایی شدید دریچه میترال به درمان نیاز دارد. گزینههای درمانی متعددی برای این بیماری وجود دارند که در ادامه آنها را بررسی میکنیم.
درمان دارویی نارسایی دریچه میترال
گاهی اوقات نارسایی دریچه میترال را میتوان با دارودرمانی کنترل کرد. انواع داروهایی که ممکن است برای نارسایی دریچه میترال استفاده شوند، عبارتاند از:
داروهای ادرارآور برای درمان نارسایی دریچه میترال
داروهای دیورتیک که به آنها قرص آب هم میگویند، نوعی قرص برای نارسایی دریچه میترال هستند. این داروها تجمع مایع در ریهها و سایر قسمتهای بدن را کاهش میدهند یا از آن جلوگیری میکنند. برخی از انواع دیورتیکها شامل فوروزماید، هیدروکلروتیازید و اسپیرونولاکتون هستند.
داروهای رقیقکننده خون برای درمان وبهبودی نارسایی دریچه میترال
اگر بیمار بهدلیل نارسایی دریچه میترال به فیبریلاسیون دهلیزی مبتلا شده باشد، ممکن است پزشک داروهای ضدانعقاد یا رقیقکننده خون را برای پیشگیری از لختهشدن خون تجویز کند. فیبریلاسیون دهلیزی خطر لختهشدن خون و سکته مغزی را افزایش میدهد. وارفارین و آپیکسابان (الاکوئیت) دو نمونه از داروهای رقیقکننده خون هستند.
داروهای کنترل فشارخون و درمان نارسایی دریچه میترال
فشارخون بالا، نارسایی دریچه میترال را بدتر میکند. اگر بیمار همزمان نارسایی دریچه میترال و فشارخون بالا داشته باشد، ممکن است پزشک داروهایی برای کاهش فشارخون تجویز کند. نمونههایی از این داروها شامل مهارکنندههای ACE مثل انالاپریل و رامیپریل، مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین مثل لوزارتان و والزارتان و بتابلاکرهایی مثل متوپرولول و کارودیلول هستند.
نکته: این داروها فقط مثالهای رایج هستند. پزشک باتوجهبه شرایط شما مؤثرترین نوع دارو را برای شما انتخاب میکند. بنابراین، هرگز بدون تجویز پزشک داروی قلب مصرف نکنید و بدون دستور او دُز داروها را تغییر ندهید. قطع مصرف داروها هم باید با اجازه پزشک انجام شود.
جراحی دریچه میترال
با پیشرفت بیماری و ورود به فاز شدید، ممکن است روشهای تهاجمیتر مانند جراحی موردنیاز باشد. این کار برای جلوگیری از افزایش فشار شریان ریوی و فیبریلاسیون دهلیزی ضروری است. دو نوع جراحی برای درمان نارسایی دریچه میترال وجود دارد که شامل موارد زیر هستند:
۱. ترمیم دریچه میترال
در جراحی دریچه میترال، همیشه ترمیم دریچه بر تعویض آن اولویت دارد، زیرا در این حالت، پایداری آناتومیک عضلات پاپیلری و رشتههای قلب حفظ میشود. روش تهاجمی ترمیم دریچه میترال، جراحی قلب باز و جراحی با استفاده از برشهای کوچکتر است. بااینحال، روشهای کمتهاجمیتری هم وجود دارند که برای بیماران با ریسک بالای جراحی یا مبتلایان به نارسایی ثانویه مناسب است. این روشها شامل موارد زیر هستند:
ترمیم لبهبهلبه دریچه میترال با کاتتر یا TEER
در این روش که میتراکلیپ نامیده میشود، پزشک یک لوله بلند و باریک به نام کاتتر را ازطریق رگ خونی پا بهسمت قلب هدایت میکند. با استفاده از آن، یک کلیپ (گیره) کوچک را به لتههای دریچه میترال متصل میکند تا لتهها را به هم نزدیک کند. با این کار، دریچه کاملتر بسته میشود و میزان نشت خون کاهش مییابد.
آنولوپلاستی (Annuloplasty)
در این روش، جراح حلقه دور دریچه (آنولوس) را تنگ یا تقویت میکند. آنولوپلاستی معمولاً بههمراه سایر روشهای ترمیم دریچه انجام میشود.
ولوولوپلاستی با بالن (Valvuloplasty)
این روش برای درمان دریچه میترالی که دچار تنگی دهانه شده است استفاده میشود. جراح یک کاتتر را که در نوک آن یک بالن قرار دارد، ازطریق شریانی در بازو یا کشاله ران وارد میکند و بهسمت دریچه میترال هدایت میکند. سپس بالن را باد میکند تا دهانه دریچه عریضتر شود. پس از اتمام کار، باد بالن را خالی میکند و بههمراه کاتتر از بدن خارج میکند.
این روشها گزینه درمانی مناسبی برای مبتلایان به نارسایی شدید دریچه میترال هستند که کاندیدای مناسبی برای جراحی قلب باز به شمار نمیروند.
۲. تعویض دریچه میترال
درصورتیکه امکان ترمیم بهدلیل تخریب گسترده بافت دریچه یا کلسفیکاسیون شدید وجود نداشته باشد، تعویض دریچه با پروتزهای مکانیکی یا بیولوژیکی انجام میشود. ویژگیهای آنها بهصورت زیر است:
- دریچه مکانیکی: از موادی مانند کربن و فولاد ساخته میشود. این دریچهها دوام زیادی دارند، اما بیمار معمولاً باید برای جلوگیری از تشکیل لخته، داروهای ضدانعقاد خون مانند وارفارین را تا پایان عمر مصرف کند.
- دریچه بیولوژیک یا بافتی: از بافت حیوانی ساخته میشود. این دریچهها معمولاً به مصرف مادامالعمر داروهای ضدانعقاد وابسته به وارفارین نیاز ندارند، اما دوام آنها اغلب از دریچههای مکانیکی کمتر است.
روشهای تعویض دریچه میترال شامل موارد زیر هستند:
جراحی قلب باز برای تعویض دریچه
جراحی قلب باز برای جایگزینکردن دریچه آسیبدیده با دریچه جدید که روش تهاجمی به شمار میرود. در طی جراحی، جراح دریچه آسیبدیده بیمار را برمیدارد و آن را با یک دریچه مکانیکی یا دریچهای ساختهشده از بافت قلب گاو، خوک یا انسان (که دریچه بیولوژیک یا بافتی نامیده میشود) جایگزین میکند.
تعویض دریچه میترال ازطریق کاتتر یا TMVR
این روش کمتهاجمیتر است. پزشکان از کاتتر برای قراردادن یک دریچه جدید در درون دریچه بیولوژیکی قدیمی که دیگر کارایی مناسبی ندارد استفاده میکنند. این روش را دریچه در دریچه (Valve-in-Valve) مینامند.
نکات مهم زیر پس از تعویض دریچه، ضروری هستند:
- اگر دریچه مکانیکی به کار رفته است، بیمار باید برای جلوگیری از تشکیل لختههای خون باید تا پایان عمر از داروهای رقیقکننده خون (ضدانعقاد) استفاده کند؛
- دریچههای بیولوژیک ممکن است بهمرور زمان دچار فرسودگی و تخریب شوند و در آینده نیاز به تعویض مجدد داشته باشند؛
- تعویض دریچه میترال ممکن است باعث عفونت قلبی (اندوکاردیت عفونی) شود. بنابراین، پزشک پس از جراحی تعویض دریچه میترال توصیه میکند قبل از انجام هرگونه اقدامات مانند دندانپزشکی یا انجام اقدامات مربوط به دستگاه تنفسی فوقانی، آنتیبیوتیک مصرف کنید.
خطرات احتمالی جراحی دریچه قلب
جراحی دریچه میترال (چه ترمیم و چه تعویض) مانند هر جراحی قلب باز یا کمتهاجمی، خطراتی دارد. میزان این خطرات به سن بیمار، سلامت عمومی، شدت بیماری و بیماریهای دیگر مثل نارسایی قلبی، دیابت و بیماری کلیوی بستگی دارد.
درصورتیکه نگرانید و برای تصمیمگیری بهتر به مشورت بیشتری نیاز دارید، میتوانید از خدمات مشاوره آنلاین دکتردکتر بهرهمند شوید. پزشک متخصص قلب به پرسشهای شما درباره اینکه آیا نارسایی دریچه میترال خطرناک است، آیا نارسایی دریچه میترال درمان دارد و اینکه آیا جراحی برای شما ضروری است یا نه، پاسخ خواهد داد.
دوران نقاهت و بهبودی بعد از جراحی دریچه میترال
پس از جراحی در بیمارستان، ممکن است ابتدا به اتاق ریکاوری منتقل شوید و سپس بهمدت چند روز تحت مراقبت دقیق در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) قرار بگیرید. گاهی هم بهشکل مستقیم شما را از اتاق عمل به ICU میبرند.
در آنجا دستگاههایی به شما متصل میکنند که بهشکل مداوم نوار قلب، فشار خون، تعداد تنفس و سطح اکسیژن را نمایش میدهند. جراحی ترمیم یا تعویض دریچه قلب معمولاً به بستری چندروزه یا بیشتر در بیمارستان نیاز دارد.
تنفس با ونتیلاتور
احتمالاً لولهای در گلوی شما قرار دارد تا با دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) به تنفس شما کمک کند. این لوله تا زمانی که بتوانید خودتان نفس بکشید، در گلوی شما خواهد ماند.
با بیدارشدن تدریجی از بیهوشی و شروع تنفس خودبهخودی، تنظیمات دستگاه تنفس طوری تغییر میکند که شما بخش بیشتری از تنفس را خودتان انجام دهید.
وقتی بهاندازه کافی هوشیار شدید که بتوانید کاملاً خودتان نفس بکشید و سرفه کنید، لوله تنفسی را خارج میکنند. در همین زمان لوله معده را نیز برمیدارند.
سرفهکردن و تنفس عمیق
پس از خارجشدن لوله تنفسی، پرستار هر دو ساعت یکبار به شما کمک میکند سرفه کنید و نفسهای عمیق بکشید. این کار بهخاطر درد کمی ناراحتکننده است اما بسیار مهم است، زیرا از جمعشدن خلط در ریهها و احتمال ابتلا به ذاتالریه جلوگیری میکند.
مصرف داروهای مسکن بعد از جراحی دریچه میترال
اگر درد دارید به شما مسکن میدهند. بهتر است قبل از اینکه درد شدید شود به پرستار اطلاع دهید. پرستار به شما نشان میدهد که هنگام سرفه چگونه بالش را محکم به سینه خود فشار دهید تا درد کمتری احساس کنید.
تزریق داروهای وریدی بعد از جراحی دریچه میترال
ممکن است داروهای وریدی خاصی برای کنترل فشارخون، کمک به عملکرد قلب و کنترل خونریزی بهصورت وریدی به شما تزریق کنند. بهتدریج که وضعیت شما پایدار میشود، داروها را قطع میکنند.
تغذیه پس از جراحی دریچه میترال
ابتدا با نوشیدن مایعات شروع میکنید و بهتدریج میتوانید غذاهای جامد میل کنید. وقتی پزشک تشخیص دهد که آماده شدهاید، از ICU به بخش جراحی یا بخش مراقبت حاد منتقل میشوید. بهتدریج فعالیت بیشتری انجام میدهید و مدت طولانیتری میتوانید راه بروید. پزشک برای مراجعه بعدی با شما برنامهریزی میکند.
مراقبت در خانه بعد از جراحی دریچه میترال
پس از بازگشت به خانه، دستورالعملهای زیر را رعایت کنید:
- محل جراحی را تمیز و خشک نگه دارید؛
- آنطور که پزشک توضیح داده است حمام کنید؛
- تا زمانی که پزشک اجازه نداده است نباید رانندگی کنید؛
- ممکن است محدودیتهای دیگری نیز برای فعالیتها وجود داشته باشد.
اگر بخیهها یا گیرههای جراحی قبل از ترخیص برداشته نشده باشند، پزشک در مراجعه بعدی به مطب آنها را خارج میکند.
چه زمانی فوراً به پزشک اطلاع دهیم؟
درصورت مشاهده هریک از موارد زیر بهسرعت با پزشک خود تماس بگیرید:
- تب و/ یا لرز؛
- قرمزی، تورم، خونریزی یا هرگونه ترشح از محل برش؛
- افزایش درد در اطراف محل برش.
بسته به شرایط خاص شما، پزشک ممکن است دستورالعملهای اضافی یا متفاوتی پس از عمل به شما بدهد.
زندگی با نارسایی دریچه میترال
اگر نارسایی دریچه میترال دارید، پزشک شما دستورالعملهای مراقبتی برای بدترنشدن بیماری را ارائه میدهد. همیشه باید فشارخون خود را کنترل کنید و تحت پایش پزشک باشید.
علاوهبر آن، نکات زیر را رعایت کنید:
- غذاهای سالم برای قلب ازجمله گردو، آجیل، میوه و سبزیجات بخورید؛
- از مصرف دخانیات خودداری کنید؛
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید؛
- وزن خود را در حد سالم نگه دارید؛
- اگر گلودرد مکرر همراه با تب دارید یا در گذشته به تب روماتیسمی مبتلا شدهاید، به پزشک مراجعه کنید؛
- برای معاینات سالانه به پزشک خود مراجعه کنید تا هرگونه مشکلی را در مراحل اولیه تشخیص دهد.
توانبخشی قلب پس از جراحی دریچه به شما در بازگشت به فعالیت بدنی کمک میکند. مدیریت نارسایی دریچه میترال ممکن است شامل مصرف دارو بهویژه داروی ضدانعقاد بهصورت مادامالعمر باشد.
سرعت پیشرفت نارسایی دریچه میترال چقدر است؟
نارسایی دریچه میترال در برخی افراد بهآرامی و در برخی دیگر سریعتر پیشرفت میکند. پزشک شما میتواند اطلاعات بیشتری درباره پیشرفت بیماری شما و اینکه چند وقت یکبار باید شما را تحتنظر داشته باشد، به شما ارائه دهد. همچنین میتواند به شما بگوید که این بیماری چگونه ممکن است بر امید به زندگی شما تأثیر بگذارد.
آیا میتوان از نارسایی دریچه میترال پیشگیری کرد؟
ممکن است پیشگیری از این بیماری امکانپذیر نباشد، اما میتوانید با پزشک صحبت کنید تا روشهای کاهش خطر ابتلا به انواع مختلف بیماریهای قلبی را به شما توصیه کند.
کلام آخر دکتردکتر
نارسایی دریچه میترال اگر بهموقع تشخیص داده شود، قابلمدیریت است. بسیاری از بیماران مبتلا به این بیماری، میتوانند به زندگی طبیعی خود ادامه دهند. مهمترین کار این است که علائم خود را جدی بگیرید، پیگیری منظم با متخصص قلب را فراموش نکنید و هرگز خودسرانه داروهای تجویزی خود را تغییر ندهید. تصمیمگیری درباره جراحی یا روشهای کمتهاجمی به شما و پزشکتان بستگی دارد.
درصورتیکه به بیماری نارسایی دریچه میترال مبتلا هستید و بهدنبال راه آسانتری برای مشاوره با پزشک بهصورت آنلاین یا حضوری هستید، خدمات ویزیت آنلاین یا سامانه نوبتدهی دکتردکتر به شما کمک میکند با چند کلیک ساده، نوبت ویزیت خود را بهصورت اینترنتی ثبت کنید.
