احتباس ادرار چیست؟ علت، علائم، تشخیص و بهترین روش‌های درمان

تخلیه ادرار یکی از حیاتی‌ترین عملکردهای بدن است و هر نوع اختلال در این تخلیه ممکن است به وضعیتی اورژانسی و طاقت‌فرسا ختم شود. بنابراین، شناخت وضعیت احتباس ادرار و روش‌های پیشگیری از آن می‌تواند خیلی اوقات نجات‌بخش باشد. به همین خاطر، ما هم این مطلب از دکتردکتر را به بررسی این عارضه و روش‌های درمان آن اختصاص می‌دهیم تا با این عارضه بیشتر آشنا شویم و بدانیم در چه شرایطی باید برای دریافت کمک پزشکی اقدام کنیم.

احتباس ادراری چیست؟

احتباس ادرار (Urinary Retention) به ناتوانی در تخلیه کافی یا کامل ادرار از مثانه گفته می‌شود. این وضعیت به‌صورت حاد و ناگهانی یا مزمن و تدریجی ایجاد می‌شود و علت آن ممکن است انسداد مسیر خروج ادرار، اختلال انقباض مثانه، اختلال هماهنگی عضلات مثانه و اسفنکتر (عضله کنترل‌کننده خروجی مجرا) یا برخی بیماری‌ها و داروها باشد.

در حالت عادی، کلیه‌ها مایعات و مواد زائد را از خون فیلتر می‌کنند تا ادرار تشکیل شود. پس از آن، این ادرار پایین می‌رود و در مثانه ذخیره می‌شود تا زمانی که فرد آماده دفع آن ازطریق لوله کوچکی به نام مجرای ادرار باشد. اما وقتی کسی دچار احتباس ادراری می‌شود، روند طبیعی خروج ادرار به‌خاطر انسداد فیزیکی، اختلال در پیام‌رسانی عصب‌ها یا ضعف عضلات مثانه به هم می‌ریزد.

گاهی احتباس ادرار ممکن است به ادرار کاذب منجر شود؛ به این معنا که فرد احساس می‌کند مثانه‌اش پر است و نیاز فوری به ادرارکردن دارد، درحالی‌که مقدار ادرار دفع‌شده کم است یا مثانه به‌طور کامل پر نشده است. اگر مشکل احتباس ادراری به‌موقع درمان نشود، حجم ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه ممکن است باعث فشار به دیواره‌های مثانه و مجرای ادرار شود و درنهایت به عفونت ادراری، آسیب به مثانه یا صدمه جدی به کلیه‌ها ختم شود.

تفاوت احتباس ادرار با بی‌اختیاری ادرار

احتباس ادرار و بی‌اختیاری ادرار دو اختلال متفاوت در عملکرد دستگاه ادراری هستند و روی نحوه ذخیره و دفع ادرار اثر می‌گذارند؛ البته این دو عارضه ممکن است به‌شکل هم‌زمان هم در فرد دیده شوند.

در بی‌اختیاری ادرار، فرد توانایی نگه‌داشتن ادرار خود را ندارد و با نشت بی‌اختیار یا ازدست‌رفتن کنترل مثانه مواجه می‌شود. درمقابل، احتباس ادرار یعنی عدم توانایی در تخلیه کامل ادرار، یعنی بدن ادراری را که باید دفع کند، درون خود نگه می‌دارد. البته دانستن این نکته هم مهم است که احتباس ادرار مزمن گاهی باعث نوع خاصی از بی‌اختیاری به نام «بی‌اختیاری لبریزی» می‌شود.

در بی‌اختیاری لبریزی، چون مثانه بیش از حد پر شده است و نمی‌تواند درست تخلیه شود، مقدار کمی از ادرار مدام به بیرون نشت می‌کند که اگر متخصص نتواند درست تشخیص بدهد، ممکن است به‌راحتی با بی‌اختیاری ادرار اشتباه گرفته شود.

انواع احتباس ادراری

متخصصان احتباس ادرار را براساس سرعت بروز علائم و شدت آن‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌کنند: احتباس ادراری حاد و احتباس ادراری مزمن. درک تفاوت بین این دو نوع احتباس ادراری بسیار مهم است، چون میزان اضطراری‌بودن، نشانه‌های هشداردهنده و اقدامات پزشکی فوری آن‌ها به‌کل با هم فرق دارند.

احتباس ادراری حاد

احتباس ادراری حاد به ناتوانی ناگهانی در دفع ادرار گفته می‌شود که اغلب با احساس پری، فشار یا درد در قسمت پایین شکم همراه است؛ این وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

افرادی که دچار احتباس ادراری حاد می‌شوند، اغلب از درد یا فشار شدید در پایین شکم، ورم ناحیه مثانه و اضطراب خیلی زیاد ناشی از عذاب ناتوانی در دفع ادرار رنج می‌برند. درمان فوری این حالت شامل سونداژ اورژانسی است؛ یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر ازطریق مجرای ادرار به داخل مثانه وارد می‌شود تا تجمع دردناک مایعات تخلیه و از آسیب به مثانه و کلیه‌ها جلوگیری شود.

احتباس ادراری مزمن

احتباس مزمن ادرار وضعیتی طولانی‌مدت است که در آن مثانه کم‌کم توانایی خودش را برای تخلیه کامل از دست می‌دهد. درنتیجه، مقدار زیادی ادرار داخل مثانه باقی می‌ماند که به آن حجم ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه می‌گویند.

برخلاف حالت حاد، احتباس ادراری مزمن خیلی آرام و طی چند ماه یا چند سال رشد می‌کند و در آغاز، اغلب درد شدیدی ایجاد نمی‌کند. به همین خاطر، فرد ممکن است به‌کل متوجه نشود که به چنین عارضه‌ای مبتلا شده است. با گذشت زمان، بسته به علت و شدت احتباس، باقی‌ماندن ادرار می‌تواند خطر عفونت ادراری، سنگ مثانه، بی‌اختیاری سرریزی و در برخی بیماران آسیب به دستگاه ادراری را افزایش دهد.

اگر احتباس ادراری مزمن مدیریت نشود، فرد دچار عفونت‌های مکرر مجاری ادراری، سنگ مثانه، بی‌اختیاری ادرار ناشی از لبریزشدن و حتی آسیب‌های جدی به کلیه‌ها به‌خاطر فشار برگشتی مایع اضافی می‌شود.

در احتباس مزمن ممکن است علائمی مثل جریان ضعیف یا قطع و وصل شدن ادرار، دشواری شروع ادرار، زورزدن هنگام دفع و احساس تخلیه ناکامل دیده شود. تکرر ادرار، شب‌ادراری یا نشت ادراری هم ممکن است از نشانه‌های این عارضه باشد.

علائم احتباس ادراری چیست؟

نشانه‌های احتباس ادراری به این بستگی دارد که فرد درگیر احتباس ادراری حاد شده است یا احتباس ادراری مزمن. در احتباس ادراری حاد، نشانه‌ها ناگهانی، شدید و دردناک هستند. فرد باوجود پربودن و متورم‌بودن مثانه، نمی‌تواند ادرار کند و در پایین شکمش احساس ناراحتی شدیدی دارد.

در احتباس ادراری مزمن، علائم پنهان‌تر هستند و به‌مرور زمان پیشرفت می‌کنند. در این حالت، افراد ممکن است با جریان ضعیف، کند یا منقطع ادرار روبه‌رو شوند یا در شروع ادرار مشکل داشته باشند و احساس کنند مثانه آن‌ها هیچ‌وقت به‌طور کامل خالی نمی‌شود. بقیه علامت‌های شایع شامل نیاز به ادرارکردن مکرر در طول روز، چند بار بیدارشدن از خواب شبانه برای دفع ادرار و نشت بی‌اختیار یا قطره‌قطره ادرار به‌دلیل پرشدن بیش از حد مثانه (بی‌اختیاری لبریزی) می‌شود.

علت احتباس ادرار چیست؟

احتباس ادرار زمانی اتفاق می‌افتد که روند طبیعی و هماهنگ دفع ادرار دچار اختلال شود؛ این روند در حالت طبیعی باید شامل انقباض درست عضلات، شل‌شدن اسفنکتر و پیام‌رسانی صحیح عصبی باشد. مواردی مثل انسدادهای مکانیکی، مشکلات عصبی در ارتباط بین مغز و مثانه، عوارض جانبی بعضی از داروها و التهاب حاد می‌توانند به احتباس ادرار منجر شوند. در ادامه، به چند مورد از دلایل احتباس ادرار اشاره می‌کنیم.

انسداد مسیر خروج ادرار

انسداد خروجی ادرار یا همان انسداد خروجی مثانه زمانی اتفاق می‌افتد که مانعی فیزیکی مسیر خروج ادرار از مثانه به‌سمت مجرا را مسدود یا خیلی تنگ کند. در آقایان، شایع‌ترین علت این اتفاق بزرگی خوش‌خیم پروستات است که با افزایش فشار به گردن مثانه، مقاومت مسیر خروج ادرار را افزایش می‌دهد.

انسداد مسیر خروج ادرار هم در آقایان و هم در خانم‌ها به‌خاطر تنگی مجرای ادرار، باریک‌شدن مسیر به‌خاطر بافت زخم، سنگ‌های مثانه یا مجرا، لخته‌های خون یا تومورها ایجاد می‌شود. در خانم‌ها، افتادگی اندام‌های لگنی مثل سیستوسل (افتادگی مثانه به داخل واژن) یا رکتوسل (افتادگی روده به داخل واژن) می‌تواند مجرای ادرار را پیچ‌خورده کند و جلوی جریان ادرار را بگیرد.

مشکلات عصبی مؤثر بر کنترل مثانه

برای اینکه مثانه بتواند درست و کامل خالی شود، نیاز دارد ازطریق شبکه‌ای پیچیده از اعصاب، ارتباطی مداوم و بدون وقفه با مغز و نخاع داشته باشد. وقتی بیماری‌های عصبی به این مسیرهای عصبی آسیب می‌زنند یا در آن‌ها اختلال ایجاد می‌کنند، عضله دیواره مثانه که به آن دتروسور (Detrusor) می‌گویند، ممکن است دیگر پیام انقباض را دریافت نکند یا اسفنکترهای ادراری نتوانند به‌صورت هماهنگ شل شوند؛ این اتفاق درنهایت به احتباس ادرار ختم می‌شود.

بعضی از محرک‌های عصبی مثل اختلالات سیستم عصبی مرکزی، سکته مغزی، ام‌اس (MS)، بیماری پارکینسون و همچنین آسیب‌های نخاعی و بیماری اسپینا بیفیدا (نقص مادرزادی ستون فقرات) قادرند به مثانه و عضلات دتروسور آسیب بزنند. علاوه‌بر این موارد، آسیب به اعصاب محیطی مثل نوروپاتی دیابتی هم ممکن است به‌مرور زمان حس مثانه و قدرت انقباض عضلات آن را ضعیف کند. بدون وجود پیام‌های عصبی مناسب، فرد پرشدن مثانه را احساس نمی‌کند یا قادر به انجام حرکات عضلانی لازم برای خروج ادرار نیست.

عفونت و التهاب دستگاه ادراری

عفونت‌ها و التهاب‌های شدید در مجاری ادراری یا دستگاه تناسلی با ایجاد تورم در بافت‌ها و مسدودکردن مسیر خروج ادرار، توانایی فرد برای ادرارکردن را مختل می‌کنند. در آقایان مشکلاتی مثل پروستاتیت حاد (عفونت یا التهاب غده پروستات) به تورم شدید پروستات منجر می‌شود. این تورم به مجرای ادرار فشار می‌آورد و مسیر خروج ادرار را می‌بندد.

علاوه‌بر این، عفونت‌های شدید مجاری ادراری، اورتریت (التهاب مجرای ادرار) یا سیستیت (التهاب مثانه) هم در خانم‌ها و هم در آقایان باعث تورم موضعی و دردناک می‌شوند. در کنار این مشکلات، بیماری‌های پوستی التهابی در ناحیه تناسلی مثل نوع شدید لیکان اسکلروزوس (بیماری التهابی مزمن پوست) یا عفونت‌های ویروس هرپس سیمپلکس (تبخال تناسلی) می‌توانند ضایعات مخاطی دردناک و التهاب موضعی ایجاد کنند؛ این شرایط عمل دفع ادرار را فوق‌العاده سخت می‌کند یا به‌شکل ناخودآگاه واکنش انقباضی دفاعی به وجود می‌آورد که نتیجه‌ای جز احتباس ادرار ندارد.

مصرف برخی داروها و تأثیر آن‌ها بر دفع ادرار

بسیاری از داروهای رایج تجویزی یا بدون نسخه ممکن است عارضه جانبی ناخواسته در کارکرد طبیعی مثانه به وجود بیاورند. داروهایی با خاصیت آنتی‌کولینرژیک مثل بعضی از آنتی‌هیستامین‌ها، ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای، داروهای ضداسپاسم و داروهای مربوط به مثانه بیش‌فعال پیام‌های عصبی پاراسمپاتیک (پیام‌های عصبی مرتبط با گوارش) را مسدود می‌کنند؛ این وضعیت توانایی عضله دتروسور را برای انقباض و بیرون‌راندن ادرار ضعیف می‌کند.

آگونیست‌های آلفا آدرنرژیک (داروهای کاهنده فشارخون) هم انقباض عضلانی را در پروستات و گردن مثانه افزایش می‌دهند و باعث تنگ‌تر شدن خروجی می‌شوند. علاوه‌بر این، مسکن‌های افیونی (اوپیوئیدها) پیام‌های عصبی مرکزی را سرکوب می‌کنند و حساسیت مثانه را کاهش می‌دهند، درحالی‌که مسدودکننده‌های کانال کلسیم و شل‌کننده‌های عضلانی ممکن است روی قدرت عضلات صاف دیواره مثانه اثر داشته باشند. زمانی که آثار دارویی این مواد با هم ترکیب می‌شوند، کارایی دفع ادرار را به‌شدت پایین می‌آورند و باعث احتباس حاد یا مزمن ادراری می‌شوند.

مشکلات مرتبط با جراحی و بیهوشی و تأثیر آن بر احتباس ادرار

احتباس ادرار پس از عمل جراحی، به‌ویژه جراحی‌های ناحیه لگن، پایین شکم یا تعویض مفاصل عارضه شناخته‌شده‌ای است. علاوه‌بر این، داروهای بیهوشی مثل داروهای بیهوشی عمومی، بی‌حسی نخاعی و اپیدورال هم ممکن است اعصاب کنترل‌کننده مثانه را به‌طور موقت فلج و عضله دتروسور را شل ‌کنند. به این ترتیب، انتقال پیام‌های طبیعی ادرارکردن تا زمان خارج‌شدن کامل داروها از بدن با مشکل مواجه می‌شود.

آسیب‌ها و دستکاری‌های حین جراحی هم به تورم موضعی، التهاب یا درد در بافت‌های اطراف لگن دامن می‌زنند و مسیر ادرار را بیشتر مسدود می‌کنند. علاوه‌بر این، عواملی مثل تزریق حجم بالای سرم و مایعات وریدی در طول جراحی که مثانه را خیلی سریع‌تر از ظرفیت طبیعی‌اش پر می‌کند و همچنین سوزش ادرار بعد از عمل ممکن است شروع ادرارکردن را چالش‌برانگیز کنند. در این شرایط، تا زمان بازگشت عملکرد طبیعی اعصاب و عضلات، بیمار به سونداژ موقت احتیاج خواهد داشت.

آسیب‌های فیزیکی و ضربه به دستگاه ادراری

واردآمدن ضربه فیزیکی به ناحیه لگن، پایین شکم یا پرینه (فاصله بین مقعد و دستگاه تناسلی) به‌طور مستقیم روی عملکرد مجاری ادراری اثر می‌گذارد و باعث احتباس ادرار می‌شود. ضربه‌های شدیدی مثل تصادف‌های رانندگی یا سقوط از ارتفاع هم ممکن است به استخوان لگن آسیب برسانند و مجرای ادرار را دچار پارگی یا فشردگی کند.

علاوه‌بر این، ضربه‌های شدید گاهی باعث خونریزی داخلی و درنتیجه تشکیل لخته‌های خون در داخل مثانه یا مجرای ادرار می‌شوند؛ این لخته‌ها به مانعی فیزیکی بر سر جریان ادرار تبدیل می‌شوند. آسیب‌های عصبی ناشی از ضربه به لگن یا نخاع هم قادرند پیام‌های حسی و حرکتی لازم برای انقباض طبیعی مثانه را قطع کنند.

همچنین در بعضی موارد، اقدامات پزشکی مثل سونداژ یا جراحی‌های لگن بافت مخاطی را به‌شکل جزئی پاره می‌کنند؛ این پارگی‌ها هنگام ترمیم، بافت زخم (اِسکار) ایجاد می‌کنند و درنهایت منجر به تنگی مجرای ادرار می‌شوند که حتی مدت‌ها پس از آسیب اولیه، جلوی خروج ادرار را می‌گیرد.

علت نیامدن ادرار در زنان چیست؟

بااینکه احتباس ادرار در زنان نسبت به مردان کمتر شایع است، مشکلات عضلات کف لگن، انسدادهای آناتومیک یا اختلالات عصبی ممکن است باعث احتباس ادراری در زنان شوند. مثلاً سندرم فاولر در زنان باعث می‌شود اسفنکتر مجرای ادرار به‌درستی شل نشود و ادرار دچار احتباس شود.

همچنین، افتادگی اندام‌های لگنی مثل مثانه، رحم یا رکتوم (انتهای روده بزرگ) و ضعیف‌شدن عضلات کف لگن روی مجرای ادرار فشار می‌آورند و آن را پیچ‌خورده می‌کنند. بیماری‌های زنانه‌ای مثل فیبروم‌های بزرگ رحمی، کیست‌های تخمدان یا تومورهای لگنی هم به گردن مثانه یا مجرای ادرار فشار می‌آورند و انسداد ایجاد می‌کنند.

علاوه‌بر این، التهاب‌های شدید موضعی ناشی از عفونت‌های مجاری ادراری (UTI)، ولووواژینیت (التهاب واژن) یا ضایعات دردناک تبخال تناسلی هم باعث اسپاسم و انقباض واکنشی در اسفنکترهای ادراری می‌شوند و دفع ادرار را سخت می‌کنند.

علت نیامدن ادرار در مردان چیست؟

در آقایان، عدم توانایی در ادرارکردن بیشتر از همه به انسدادهای مکانیکی مربوط به غده پروستات برمی‌گردد؛ غده پروستات به‌طور طبیعی بخش بالایی مجرای ادرار را در بر گرفته است. شایع‌ترین علت این انسدادهای مکانیکی، بزرگی خوش‌خیم پروستات است، یعنی بزرگ‌شدن غیرسرطانی پروستات که کم‌کم به مجرای ادرار فشار می‌آورد و مسیر خروج ادرار را تنگ می‌کند.

سرطان پروستات و پروستاتیت حاد (عفونت باکتریایی یا التهاب شدید پروستات) هم می‌توانند فشردگی مشابهی ایجاد کنند که اغلب با درد شدید یا تورم همراه است. تنگی مجرای ادرار در مردان که ناشی از بخش‌های باریک‌شده‌ای از بافت زخم براثر عفونت‌های قدیمی (مثل سوزاک)، ضربه یا استفاده از سوند هستند هم ممکن است باعث احتباس ادرار در مردان شوند.

گاهی هم مشکلات مرتبط به پوست ختنه‌گاه در مردان ختنه‌نشده مثل فیموز (تنگی پوست ختنه گاه) یا پارافیموز (گیرکردن پوست ختنه‌گاه) ممکن است ورودی مجرای ادرار را تنگ و دفع ادرار را مختل کنند.

احتباس ادراری در کودکان

احتباس ادرار در کودکان به‌نسبت نادر است و اگر اتفاق بیفتد، باید فوری و اورژانسی بررسی شود. بعضی از مشکلات ساختاری و آناتومیک، اختلالات عصبی یا رفتاری ممکن است باعث احتباس ادراری در کودکان شود. همچنین، ناهنجاری‌های مادرزادی به‌خصوص دریچه‌های مجرای خلفی (انسداد مجرای ادرار در نوزادان پسر) ممکن خروج ادرار را به‌شدت مسدود کنند.

علاوه‌بر این، شرایط عصبی مثل اسپینا بیفیدا، سندرم نخاع مهارشده (چسبندگی نخاع) یا تومورهای نخاعی سیگنال‌های عصبی کنترل‌کننده مثانه را دچار اختلال می‌کنند. در کودکان بزرگ‌تر، علل عملکردی غیرعصبی شایع‌تر هستند، مثل یبوست شدید که در آن مدفوع سفت‌شده در رکتوم به‌طور فیزیکی به گردن مثانه و مجرای ادرار فشار می‌آورد.

علاوه‌بر این، عفونت‌های مجاری ادراری، آسیب‌های تصادفی، عوارض جانبی داروها (مثل آنتی‌هیستامین‌ها) یا نگه‌داشتن اختیاری و شدید ادرار (که اغلب به‌دلیل درد هنگام ادرار یا اضطراب ناشی از گرفتن از پوشک رخ می‌دهد) ممکن است باعث تجمع زیاد ادرار در مثانه بشوند.

ازآنجاکه بررسی احتباس ادرار در کودکان اورژانسی‌تر و دشوارتر است، پیشنهاد ما به شما پیگیری فوری هرگونه مشکل ازطریق متخصص و پزشکی امن است. در همین راستا، می‌توانید به تیم پزشکی باتجربه دکتردکتر اعتماد کنید. در دکتردکتر، می‌توانید سوابق و نظرهای بقیه مراجعان را هم بررسی کنید و کارآمدترین اورولوژیست را انتخاب کنید؛ از او وقت حضوری یا نوبت مشاوره آنلاین بگیرید و درصورت نیاز، محصولات دارویی تجویزشده را به‌سرعت از داروخانه دکتردکتر سفارش دهید و درب منزل تحویل بگیرید.

احتباس ادراری بعد از عمل جراحی

احتباس ادرار بعد از عمل جراحی عارضه‌ای موقت اما بسیار شایع است که در آن، بیمار بعد از اتمام عمل نمی‌تواند به‌صورت مستقل ادرار کند. این اتفاق ممکن است بنا به‌دلایل زیر رخ دهد:

• فلج‌شدن موقتی اعصاب مرتبط با تخلیه ادرار و شل‌شدن عضله دتروسور به‌خاطر داروی بیهوشی مثل بیهوشی عمومی، بی‌حسی نخاعی یا اپیدورال
• مسکن‌هایی که حس مثانه و درک نیاز به ادرار را کمتر می‌کنند.
• آسیب‌های ناشی از جراحی در ناحیه لگن یا شکم که تورم موضعی و اسپاسم عضلانی ایجاد می‌کنند.
• دریافت حجم زیادی از مایعات وریدی (سرم) در طول عمل و پرشدن بیش از حد مثانه که در طولانی‌مدت منجر به ضعف دتروسور می‌شود.

بنا به این دلایل، پس از عمل جراحی تا بازگشت رفلکس‌های طبیعی اعصاب و عضلات، اغلب از سونداژ موقت استفاده می‌شود.

روش‌های تشخیص احتباس ادراری

تشخیص احتباس ادرار شامل دو مرحله اصلی است: اطمینان از تخلیه‌نشدن کامل مثانه و پیداکردن علت اصلی این مشکل. در ادامه، تعدادی از رایج‌ترین روش‌های تشخیص احتباس ادراری را مرور می‌کنیم.

بررسی علائم و سابقه پزشکی برای تشخیص احتباس ادراری

اولین قدم برای تشخیص احتباس ادرار و کشف علت ریشه‌ای آن بررسی کامل نشانه‌ها و تاریخچه پزشکی بیمار است. کادر درمان پرسش‌های دقیقی درباره الگوی ادرارکردن می‌پرسند؛ پزشک مواردی مثل میزان فشار و یکنواختی جریان ادرار، مشکل در شروع ادرار، فشارآوردن موقع تخلیه، احساس خالی‌نشدن کامل مثانه و تعداد دفعات ادرار در طول روز و شب را بررسی می‌کند.

بررسی سوابق پزشکی بیمار هم حیاتی است، مواردی مثل بیماری‌های عصبی او مثل سکته، ام‌اس یا دیابت، ضربه به لگن، جراحی‌های اخیر، مشکلات زنانه، مشکل پروستات و فهرستی از تمام داروهای مصرفی تجویزی و بدون نسخه بررسی می‌شوند.

معاینه فیزیکی و تشخیص تشخیص احتباس ادراری

پس از گفت‌وگو با بیمار در مورد علائمش، پزشک معاینه‌ای فیزیکی انجام می‌دهد تا نشانه‌های ظاهری تورم مثانه، ناهنجاری‌های ساختاری و نشانه‌های مشکلات عصبی را مستقیم‌تر بررسی کند. بررسی زیر شکم بیمار همراه با لمس و معاینه ضربه‌ای برای ارزیابی تورم، سفتی یا حساسیت به لمس است تا مشخص شود که آیا تجمع زیاد ادرار در مثانه وجود دارد یا خیر.

در آقایان، پزشک ممکن است معاینه‌ای مقعدی هم انجام دهد تا اندازه، شکل و میزان سفتی غده پروستات را ارزیابی ‌کند. در خانم‌ها هم ممکن است معاینه لگنی برای بررسی افتادگی اندام‌های این ناحیه، فیبروم‌های رحمی یا التهاب‌های دردناک واژن انجام شود. پزشک گاهی از معاینه‌ای عصبی شامل بررسی رفلکس‌های اندام تحتانی، قدرت عضلانی و حس ناحیه پرینه هم استفاده می‌کند تا مطمئن شود که اعصاب نخاعی کنترل‌کننده اسفنکترهای مثانه درست کار می‌کنند.

اندازه‌گیری میزان ادرار باقی‌مانده در مثانه

اندازه‌گیری حجم ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه (Post-Void Residual Volume) یا به‌اختصار PVR یکی از استانداردهای کلیدی برای تشخیص رسمی احتباس ادرار محسوب می‌شود. تست PVR به‌طور دقیق مشخص می‌کند که درست بعد از اینکه فرد سعی کرده مثانه‌اش را به‌طور کامل خالی کند، چه مقدار ادرار داخل آن باقی مانده است.

در سیستم ادراری سالم، مثانه باید بعد از ادرارکردن تا حد زیادی خالی بشود و کمتر از ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌لیتر مایع در آن باقی بماند. اگر حجم PVR به‌طور قابل‌توجهی بالاتر از این مقدار باشد، نشان می‌دهد که مثانه به‌طور کامل تخلیه نمی‌شود.

پزشکان آزمایش PVR را خیلی سریع و بدون درد، با استفاده از یک دستگاه سونوگرافی قابل‌حمل به نام اسکنر مثانه روی قسمت پایین شکم انجام می‌دهند. اگر دستگاه سونوگرافی در دسترس نباشد یا به اندازه‌گیری دقیق‌تری نیاز باشد، ممکن است یک لوله باریک و استریل (سوند) به‌آرامی ازطریق مجرای ادرار وارد شود تا ادرار باقی‌مانده را به‌طور مستقیم تخلیه و اندازه‌گیری کند.

آزمایش ادرار برای بررسی احتباس ادراری

آزمایش ادرار (Urinalysis) آزمایشی ساده اما بسیار حیاتی است که ویژگی‌های ظاهری، شیمیایی و میکروسکوپی نمونه ادرار را بررسی می‌کند. ازآنجاکه ماندن ادرار در یک مثانه نیمه‌پر محیطی ایدئال برای رشد باکتری‌هاست، کادر درمان از آزمایش ادرار بیشتر برای بررسی عفونت‌های مجاری ادراری استفاده می‌کنند؛ این عفونت‌ها هم می‌توانند علت اصلی احتباس ادرار باشند و هم به‌عنوان عارضه مستقیم ناشی از آن بروز کنند.

در طول این آزمایش، افزایش تعداد گلبول‌های سفید و نیتریت‌ها بررسی می‌شوند؛ این دو عامل نشانه‌هایی قوی از احتمال وجود عفونتی فعال در مثانه هستند. آزمایش ادرار وجود مقادیر بسیار کم و میکروسکوپی خون در ادرار را هم بررسی می‌کند که می‌تواند نشان‌دهنده سنگ مثانه، تومور یا آسیب فیزیکی باشد. علاوه‌بر این، در این آزمایش سطح گلوکز هم چک می‌شود که ممکن است به‌خاطر دیابت کنترل‌نشده بالا باشد؛ دیابت یکی از متهم‌های اصلی اختلالات عصبی مثانه است.

سونوگرافی و تصویربرداری دستگاه ادراری

علاوه‌بر اسکن ساده مثانه، پزشک از روش‌های تصویربرداری دیگر هم برای دیدن کل سیستم ادراری مثل کلیه‌ها، مثانه و اندام‌های اطراف لگن استفاده می‌کند. سونوگرافی لگن یا کلیه با استفاده از امواج صوتی، تصاویر واضحی از بدن بیمار ارائه می‌دهد. این کار به پزشک اجازه می‌دهد دقیق‌تر تغییرات ساختاری‌ای مثل بزرگی پروستات در آقایان، افتادگی ارگان‌های لگنی در خانم‌ها یا سنگ‌های مثانه را بررسی کنند.

مهم‌تر از این موارد، تصویربرداری به تشخیص عوارض ثانویه و خطرناکی مثل هیدرونفروز (ورم کلیه) کمک بزرگی می‌کند؛ در این وضعیت، برگشت ادرار کلیه‌ها را متورم می‌کند و باعث آسیب‌های دائمی به کلیه می‌شود. بسته به پیچیدگی مشکل، متخصص ممکن است از روش‌های تصویربرداری دقیق‌تر مثل سی‌تی‌اسکن یا MRI هم برای تشخیص دقیق تومور، لخته خون یا محل دقیق انسداد فیزیکی استفاده کند.

سیستوسکوپی و بررسی مجرای ادرار

اگر علت دقیق انسداد ادرار بعد از انجام اسکن همچنان مبهم باقی بماند، اورولوژیست گزینه سیستوسکوپی (Cystoscopy) را مطرح می‌کند. در سیستوسکوپی، وسیله‌ای به نام سیستوسکوپ که لوله‌ای باریک و انعطاف‌پذیر مجهز به نور و دوربین باکیفیت است، به‌آرامی از مجرای ادرار وارد شده و به‌سمت مثانه فرستاده می‌شود. سیستوسکوپ تصویری بسیار واضح از دیواره مخاطی داخلی به پزشک می‌دهد که از روش‌های تصویربرداری معمولی دقیق‌تر و جزئی‌نگرتر است.

پزشک به کمک سیستوسکوپی، موانع فیزیکی مثل تنگی مجرای ادرار، بافت اِسکار، سنگ‌های مثانه، تومورهای مرحله اولیه یا بخش‌هایی از پروستات متورمی را می‌بیند که به‌سمت داخل فشار می‌آورند. این فرایند اغلب با ژل بی‌حسی موضعی انجام می‌شود تا ناراحتی بیمار کاهش پیدا کند.

درمان احتباس ادراری

درمان احتباس ادراری به این بستگی دارد که این مشکل، حاد است یا مزمن و اینکه علت ریشه‌ای آن چیست. در این بخش، به بعضی از درمان‌های متداول برای مشکل احتباس ادرار اشاره می‌کنیم.

درمان فوری احتباس ادراری حاد

احتباس ادراری حاد اورژانس پزشکی جدی است و به مداخله فوری احتیاج دارد تا درد شدید کنترل شود و دیواره مثانه و کلیه‌ها در برابر آسیب‌های ناشی از فشار برگشتی مایع محافظت شوند. هدف اصلی درمان فوری احتباس ادراری حاد کاهش سریع فشار است که تحت عنوان دکومپرسیون (برداشتن فشار از روی بافت یا عضو) شناخته می‌شود؛ این کار با تخلیه ایمن ادرار گیرکرده برای بازگرداندن آرامش به بیمار و پایدارکردن وضعیت او صورت می‌گیرد. پس از رفع مرحله بحرانی، پزشک علت اصلی این اتفاق، مثل انسداد فیزیکی، عفونت یا عوارض دارویی را بررسی می‌کند تا برنامه درمانی بیمار را طراحی و اجرا کند.

سوندگذاری برای تخلیه مثانه

اصلی‌ترین و رایج‌ترین روش برای کاهش فشار از روی مثانه، استفاده از سوند ادراری است. در اکثر موارد، پزشک سوند مجرا را که لوله‌ای باریک، انعطاف‌پذیر و استریل است، به‌طور مستقیم از راه سوراخ مجرای ادرار وارد مثانه می‌کند. این کار کمک می‌کند ادرار گیرکرده در مثانه در کیسه جمع‌آوری خارجی تخلیه شود.

درصورتی‌که بیمار نیاز داشته باشد که تخلیه ادرار چند روز ادامه پیدا کند، سوند در جای خود باقی می‌ماند. همچنین، ممکن است از فرد خواسته شود خودش در ساعاتی مشخص و برنامه‌ریزی‌شده سوند را وارد و خارج کند.

تخلیه ادرار با روش‌های تخصصی

اگر بیمار درگیر انسداد فیزیکی شدید مثل تنگی مجرا، باریک‌شدن شدید آناتومیک یا آسیب دیدن مجرای ادرار باشد و تخلیه از راه سوند گذاشتن معمولی امکان‌پذیر نباشد، از روش‌های دیگری استفاده می‌شود. رایج‌ترین روش جایگزین، استفاده از سونداژ سوپراپوبیک (لوله ادراری شکمی) است.

در سونداژ سوپراپوبیک، متخصص اورولوژی برش یا سوراخی کوچک در پایین شکم و درست بالای استخوان شرمگاهی ایجاد می‌کند تا لوله مستقیم وارد مثانه شود. در موارد پیچیده‌تر که با متورم‌شدن کلیه‌ها (هیدرونفروز) یا انسداد مجاری ادراری فوقانی همراه است، لوله به‌طور مستقیم وارد کلیه می‌شود تا ادرار تخلیه شود.

درمان دارویی احتباس ادرار

دارودرمانی نقشی بسیار حیاتی و مهم در مدیریت احتباس ادرار دارد، به‌خصوص وقتی این مشکل به‌دلیل بزرگی پروستات، اسپاسم‌های عضلانی یا ضعیف‌شدن قدرت انقباض مثانه ایجاد شده باشد. داروها می‌توانند این مزایا را برای درمان احتباس ادراری و بهبود جریان ادرار داشته باشند:

• شل‌کردن بافت عضلانی در گردن مثانه و پروستات
• کوچک‌ترکردن بافت بزرگ‌شده پروستات
• تحریک عضله دتروسور برای انقباض مؤثرتر

در اغلب موارد، درمان دارویی بعد از سونداژ حاد استفاده می‌شود تا در بلندمدت، احتباس ادراری مزمن را کاهش دهد یا به بیمار کمک کند در آزمایش برداشتن سوند (تلاش برای ادرار بدون سوند) خودش راحت‌تر ادرار کند.

داروهای آلفا بلاکر برای احتباس ادرار

آلفا بلاکرهایی مثل تامسولوسین، الفوزوسین، دوکسازوسین و سیلوکارد (سیلودوسین) یکی از گزینه‌های اصلی درمان‌ دارویی برای احتباس ادرار ناشی از انسداد خروجی مثانه‌اند، به‌خصوص وقتی پای بزرگی خوش‌خیم پروستات در میان باشد. آلفا بلاکرها گیرنده‌های آلفا-1 آدرنرژیک را به‌صورت انتخابی مسدود می‌کنند؛ این کار بافت عضلانی صاف در غده پروستات و گردن مثانه را شل‌تر و مجرای ادرار را بازتر می‌کند.

داروهای مهارکننده آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز برای درمان احتباس ادرار

داروهای مهارکننده ۵-آلفا ردکتاز (5-ARIs) مثل فیناستراید و دوتاستراید، داروهای هدفمندی هستند که برای مدیریت احتباس ادرار ناشی از بزرگی خوش‌خیم پروستات استفاده می‌شوند. این داروها قادرند اندازه فیزیکی پروستات را طی یک دوره سه تا شش ماهه به‌مرور کوچک‌تر کنند. این کاهش حجم پروستات، فشار مکانیکی روی مجرای ادرار عبوری از پروستات را کم می‌کند، جریان ادرار را بهبود می‌بخشد و خطر ابتلا به احتباس حاد ادرار و نیاز به جراحی‌های مربوط به پروستات را در بلندمدت پایین می‌آورد.

آنتی‌بیوتیک‌ها درصورت وجود عفونت برای درمان دارویی احتباس ادرار

اگر احتباس ادرار به‌خاطر یک عفونت باکتریایی ایجاد شده باشد یا عفونت این مشکل را پیچیده‌تر کرده باشد، به‌شکل هدفمند از آنتی‌بیوتیک‌‌ها استفاده می‌شود. عفونت باعث التهاب بافتی موضعی، تورم مخاط و اسپاسم‌های دردناک عضلانی می‌شود؛ درنتیجه، مجرای ادرار تنگ می‌شود یا بیمار به‌دلیل درد، به‌‌صورت غیرارادی عضلاتش را منقبض می‌کند. پزشک با کشت ادرار یا مایع پروستات، نوع دقیق میکروب یا باکتری را شناسایی می‌کند و با تجویز دوره مناسب آنتی‌بیوتیک، به فروکش‌کردن تورم بافت و بازگشت سازوکار طبیعی دفع ادرار کمک می‌کند.

درمان احتباس ادراری با اصلاح سبک زندگی

تغییر و اصلاح سبک زندگی روش مکمل و بسیار ارزشمندی در کنار درمان‌های پزشکی است که به مدیریت احتباس ادرار خفیف یا مزمن کمک می‌کند. تنظیم میزان و زمان نوشیدن مایعات به‌خصوص نوشیدن آب کافی در طول روز و محدودکردن آن از دو تا سه ساعت قبل از خواب می‌تواند تعداد دفعات بیدارشدن در طول شب برای ادرار را کاهش دهد و جلوی پرشدن ناگهانی و بیش از حد مثانه را بگیرد.

همچنین، بیماران مبتلا به احتباس ادراری بهتر است از مصرف خوراکی‌های تحریک‌کننده مثل کافئین، الکل و شیرین‌کننده‌های مصنوعی پرهیز کنند، چون این مواد دیواره مثانه را تحریک می‌کنند یا مثل داروهای ادرارآور ظرفیت مثانه را پر می‌کنند. علاوه‌بر این موارد، جلوگیری از یبوست شدید با رعایت رژیم غذایی پرفیبر و آب‌رسانی کافی بسیار حیاتی است، چون رکتوم پر از مدفوع به گردن مثانه فشار می‌آورد و انسداد ادرار را بدتر می‌کند.

درمان احتباس ادراری با فیزیوتراپی و تمرینات مثانه

فیزیوتراپی و تکنیک‌های رفتاری به بهبود تخلیه مثانه کمک بزرگی می‌کنند، به‌ویژه زمانی که احتباس ادرار با اختلال در عملکرد عضلات کف لگن یا نقص در پیام‌رسانی عصبی مرتبط باشد. فیزیوتراپی تخصصی کف لگن که زیر نظر متخصص آموزش‌دیده انجام می‌شود، به بیمار یاد می‌دهد که چگونه عضلات منقبض و سفت‌شده این ناحیه را شل کند و با هماهنگی عصبی-عضلانی، فشار اضافی را از روی مثانه بردارد.

تکنیک‌های رفتاری شامل آموزش ادرارکردن طبق برنامه‌ای مشخص (به‌جای منتظرماندن برای احساس نیاز به دفع) و ادرار دو مرحله‌ای (چند دقیقه صبرکردن بعد از ادرار و امتحان دوباره برای تخلیه کامل) می‌شود.

درمان جراحی احتباس ادراری

وقتی درمان‌های محافظه‌کارانه و داروها نتوانند احتباس ادرار ناشی از موانع ساختاری را برطرف کنند، انجام جراحی برای بازکردن دوباره مسیر ادرار ضروری می‌شود. هدف از این جراحی حذف یا دورزدن مانع در مسیر خروج ادرار است. پزشک ممکن است به‌تناسب وضعیت بیمار روش‌های جراحی مختلفی را انتخاب کند، از تکنیک‌های کم‌تهاجمی اورولوژی گرفته تا جراحی‌های ترمیمی.

جراحی احتباس ادراری با رفع مانع فیزیکی، حجم ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه را کاهش می‌دهد و از بخش‌های بالایی دستگاه ادراری در برابر آسیب‌های طولانی‌مدت کلیوی محافظت می‌کند.

درمان انسداد مجرای ادرار

انسدادهای ساختاری مستقیم در داخل کانال مجرای ادرار به مداخلات جراحی خاص احتیاج دارند تا جریان ادرار دوباره برقرار شود. برای تنگی‌ مجرای ادرار، از روش‌هایی مثل دیلاتاسیون (گشادکردن) مجرا یا یورتروتومی (برش مجرای ادرار) استفاده می‌شود که در آن، بافت اِسکار (زخم) برش داده و باز می‌شود.

در موارد شدیدتر یا تنگی‌های مکرر روش یورتروپلاستی (جراحی بازِ ترمیمی) به کار گرفته می‌شود تا بخش آسیب‌دیده برداشته یا با پیوند بافتی بازتر شود. در آقایانی که انسداد شدید پروستات دارند، روش‌های جراحی مثل تراشیدن پروستات ازطریق مجرا، لیزر پروستات یا روش‌های کم‌تهاجمی تخریب بافت به کار برده می‌شوند تا بخش مسدودکننده پروستات را بردارند یا تغییر شکل دهند.

اگرچه درمان مشکلات ادراری ممکن است پیچیده و ناراحت‌کننده به نظر برسد، اما وب‌سایت دکتردکتر در هر مرحله از درمان کنار شماست تا به شما کمک کند مسیر بهبود را با خاطر آسوده‌تری دنبال کنید. در دکتردکتر می‌توانید به سوابق و پروفایل بهترین اورولوژیست‌های ایران دسترسی داشته باشید و برای دریافت راهنمایی‌های لازم در کمترین زمان ممکن از آن‌ها نوبت آنلاین یا حضوری بگیرید.

جراحی مشکلات پروستات

وقتی بزرگی پروستات فشار شدیدی به مجرای ادرار می‌آورد و داروها دیگر نمی‌توانند جریان طبیعی ادرار را برگردانند، جراحی پروستات وارد میدان می‌شود. روش سنتی و استاندارد اصلی، تراشیدن پروستات ازطریق مجرا است؛ در این روش متخصص اورولوژی ابزاری مخصوص را از راه مجرای ادرار وارد می‌کند و با استفاده از یک حلقه سیمی الکتریکی، بافت‌های مسدودکننده پروستات را می‌تراشد.

البته روش‌های جدیدتر و کم‌تهاجمی‌تری مثل خروج پروستات با لیزر هم وجود دارند که کاربرد زیاد و بهبودی سریع‌تری دارند. همچنین، برای پروستات‌های فوق‌العاده بزرگ ممکن است جراحی پروستاتکتومی ساده برای برداشتن هسته اصلی این غده انجام شود. این جراحی‌ها فشار را از روی کانال مجرا برمی‌دارند و جریان ادرار را روان‌تر می‌کنند.

درمان تنگی مجرای ادرار

تنگی مجرای ادرار یعنی باریک‌شدن لوله‌ای که ادرار را از مثانه به بیرون بدن هدایت می‌کند؛ این شرایط جریان ادرار را سخت و دردناک می‌کند. درمان این مشکل به شدت تنگی و میزان عود مجدد بستگی دارد. متخصص تنگی‌های خفیف را اغلب با روش دیلاتاسیون (گشادکردن) مجرا مدیریت می‌کند؛ در این روش از گشادکننده‌های تدریجی یا بالون‌های قابل‌بادشدن برای کشیدن و بازکردن مسیر استفاده می‌شود.

روش دیگر یورتروتومی است که در آن پزشک با دوربینی کوچک و تیغ یا لیزر، بافت اِسکارِ محدودکننده را می‌بُرد و باز می‌کند. البته موارد شدید یا مکرر اغلب اوقات به جراحی یورتروپلاستی احتیاج دارند که در آن بخش آسیب‌دیده مجرا برداشته یا با پیوند بافت بازتر می‌شود. این کار مسیر مجرا را به‌طور دائمی بازسازی می‌کند و فشار طبیعی ادرار را برمی‌گرداند.

قرص درمان احتباس ادرار در زنان و مردان

درمان دارویی برای احتباس ادرار به رفع انسدادهای فیزیکی خروجی، تقویت انقباضات عضلانی مثانه یا شل‌کردن اسفنکترهای سفت کمک می‌کند. در آقایان، آلفا بلاکرهایی مثل تامسولوسین یا الفوزوسین عضلات صاف پروستات و گردن مثانه را شل می‌کنند و مهارکننده‌های ۵-آلفا ردکتاز مثل فیناستراید هم می‌توانند طی چند ماه پروستات بزرگ‌شده را کوچک‌تر کنند.

برای ضعف انقباض مثانه، درمان دارویی مؤثر و استانداردی که برای همه بیماران قابل‌استفاده باشد، وجود ندارد و بسته به شرایط ممکن است روش‌هایی مانند سوندگذاری متناوب یا درمان‌های تخصصی مطرح شوند. گاهی هم برای خانم‌های یائسه، از استروژن موضعی واژینال با دُز پایین استفاده می‌شود تا قوام بافت‌های لگنی بهتر شود و با درمان خشکی مجرا، عفونت‌های مکرر را کمتر کند.

درمان خانگی نیامدن ادرار چیست؟

احتباس ادراری حاد باید به‌شکل بالینی در درمانگاه یا بیمارستان مدیریت شود. بااین‌همه، برخی انواع احتباس ادرار خفیف‌تر هستند و با راهکارهای حمایتی خانگی وضعیت بهتری پیدا می‌کنند. در ادامه، تعدادی از درمان‌های خانگی برای تخلیه بهتر ادرار را بررسی می‌کنیم.

مصرف کافی مایعات برای درمان خانگی احتباس ادرار

مصرف مایعات به‌اندازه کافی برای بهبود سبک زندگی و حفظ سلامت مثانه ضرورت دارد. گاهی افراد از ترس ابتلا به احتباس ادرار مایعات مصرف نمی‌کنند؛ اما این کار باعث غلیظ‌شدن ادرار، تحریک دیواره مثانه و افزایش خطر عفونت‌های مجاری ادراری می‌شود. به‌جای آن، باید آب‌رسانی کافی و مستمر در طول روز انجام شود. کلید طلایی جرعه جرعه نوشیدن آب است، نه اینکه مقادیر زیادی مایعات به‌یک‌باره مصرف شود و بار زیادی به مثانه وارد کند.

همچنین، پیشنهاد می‌شود بیمار از ۲ تا ۳ ساعت قبل از رفتن به رختخواب مصرف مایعات را کمتر کند تا شب‌ها کمتر برای دفع ادرار بیدار شود. علاوه‌بر این، بهتر است مصرف مواد تحریک‌کننده مثانه و ادرارآورهایی مثل نوشیدنی‌های کافئین‌دار، الکل و شیرین‌کننده‌های مصنوعی هم به‌شدت محدود شوند تا جلوی اسپاسم‌های دردناک یا پرشدن سریع مثانه گرفته شود.

تنظیم زمان دفع ادرار و درمان خانگی احتباس ادرار

ادرار زمان‌بندی‌شده تکنیک رفتاری برنامه‌ریزی‌شده‌ای است که به افرادی که دچار ضعف عضله دتروسور هستند، کمک زیادی می‌کند. در این روش، فرد به‌جای اینکه منتظر احساس نیاز به دفع ادرار بماند، برنامه زمان‌بندی‌شده دقیقی را دنبال می‌کند که شامل تخلیه مثانه در هر دو تا سه ساعت می‌شود. با این کار، فشار داخلی مثانه کاهش پیدا می‌کند و از بالارفتن حجم ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه جلوگیری می‌شود.

درمان خانگی احتباس ادرار با کاهش عوامل تحریک‌کننده مثانه

بیمار مبتلا به احتباس ادراری بهتر است بعضی از خوراکی‌های تحریک‌کننده، به‌ویژه کافئین، الکل، شیرین‌کننده‌های مصنوعی، غذاهای اسیدی و خوراکی‌های تند را بسیار محدود یا ترجیحاً حذف کند. این مواد باعث اسپاسم‌های ناخواسته در مثانه، افزایش دفعات ادرار و احساس فشاری دردناک می‌شوند. همچنین، موادی مثل الکل و کافئین ادرارآور هستند و به‌یک‌باره بار زیادی به مثانه‌ کم‌کار و ضعیف وارد می‌کنند.

درمان گیاهی احتباس ادراری و طب سنتی

روش‌های طب سنتی از قدیم مکمل‌های مناسبی برای تسکین مشکل احتباس ادراری بوده‌اند. البته باز هم باید تأکید کنیم که احتباس ادراری مشکلی جدی است که باید حتماً زیر نظر پزشک و در کمترین زمان ممکن بررسی و درمان شود؛ پس درمان‌های گیاهی فقط فرایند درمان را هموارتر می‌کنند اما درمان اصلی نیستند.

گیاهان مؤثر بر سلامت دستگاه ادراری

چند عصاره گیاهی مثل عصاره گیاه نخل اره‌ای یا ریشه گیاه گزنه برای تقویت عملکرد پروستات، کاهش تورم پروستات، بهترشدن سرعت جریان ادرار و کاهش بیدارشدن‌های شبانه برای دفع ادرار کاربرد دارند. همچنین، روغن هسته کدو تنبل اسیدهای چرب ضروری و آنتی‌اکسیدان‌هایی دارد که از قوام عضلات کف لگن و بهبود کارکرد مثانه حمایت می‌کنند.

محدودیت‌های درمان‌های گیاهی احتباس ادرار

مکمل‌های گیاهی گاهی تسکینی نسبی برای احتباس مزمن ادرار به وجود می‌آورند، اما مصرف آن‌ها محدودیت‌های بالینی و پزشکی جدی دارد و این گیاه‌ها هرگز نباید جایگزین مراقبت‌های پزشکی استاندارد شوند. برخلاف داروهای شیمیایی، فراورده‌های گیاهی دوز استاندارد و مشخصی ندارند و میزان اثرگذاری آن‌ها در هر فرد ممکن است بسیار متفاوت باشد.

مهم‌تر از همه، گیاهان دارویی نمی‌توانند انسداد فیزیکی و مکانیکی در مجرای ادرار را باز کنند یا مشکلات مرتبط با پیام‌های عصبی مثانه را درمان کنند. اگر مصرف داروهای گیاهی به قیمت به‌تأخیرانداختن درمان پزشکی تمام شود، خطرات جبران‌ناپذیری مثل آسیب دائمی به مثانه، عفونت‌های شدید کلیوی یا حتی نارسایی کلیه را به دنبال خواهد داشت.

عوارض احتباس ادراری

اگر احتباس ادرار درمان نشود و ادرار مدتی طولانی در مثانه باقی بماند، بیمار ممکن است به عفونت‌های مکرر مجاری ادراری مبتلا شود و حتی سلامت کلیه‌های خود را هم از دست بدهد. با گذشت زمان، غلظت بالای رسوب مواد معدنی در ادرار باقی‌مانده کریستالی می‌شود و سنگ‌های دردناکی در مثانه می‌سازد که مسیر خروج ادرار را بیش از پیش سد می‌کنند.

همچنین، کشیدگی مزمن و طولانی‌مدت عضله دتروسور، این عضله را ضعیف می‌کند و توانایی انقباضی آن را برای همیشه از بین می‌برد، به‌طوری‌که حتی پس از رفع انسداد هم مثانه دیگر قادر به تخلیه کامل ادرار نخواهد بود.

آیا احتباس ادراری خطرناک است؟

بله، احتباس ادرار می‌تواند فوق‌العاده خطرناک باشد؛ در موارد شدید و درمان‌نشده، احتباس ادرار عوارضی مانند آسیب عملکرد مثانه، عفونت و اختلال عملکرد کلیه را به همراه دارد و حتی در موارد نادر به پارگی مثانه منجر می‌شود.

حتی اگر احتباس ادراری مزمن به‌تدریج مثانه را درگیر کند، فرد با تهدیدی خاموش، اما بسیار جدی برای سلامت بلندمدت خود روبه‌رو می‌شود. بنابراین، هر نوعی از مشکل در تخلیه کامل مثانه به ارزیابی سریع پزشکی و درمان تخصصی احتیاج دارد.

کلام آخر دکتردکتر

احتباس ادرار، چه در نوع حاد و اورژانسی و چه در شکل خاموش و مزمن، فراتر از یک مشکل ساده‌ جسمی است و می‌تواند سلامت مثانه و کلیه‌ها را به‌شدت تهدید کند. به همین خاطر، درصورت بروز اولین نشانه‌های این عارضه بهتر است فرد در اسرع وقت با یک متخصص اورولوژیست مشورت کند.

در همین راستا، دکتردکتر یکی از بهترین سامانه‌های نوبت‌دهی آنلاین را به شما ارائه می‌دهد تا درصورت بروز هر مشکلی ازجمله احتباس ادراری، بتوانید به‌سرعت حرفه‌ای‌ترین اورولوژیست را طبق سوابق و پروفایلش انتخاب کنید و از او نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید. همچنین، می‌توانید اقلام دارویی موردنیازتان را بدون ایستادن در صف طولانی داروخانه‌های فیزیکی، از داروخانه آنلاین دکتردکتر سفارش دهید و درب منزل تحویل بگیرید. هدف دکتردکتر تأمین آرامش خاطر و سلامت شماست.

سوالات متداول

منابع

Cleveland Clinic – Urinary Retention

Cleveland Clinic – Bladder Outlet Obstruction

AAFP

NIH – Male Urinary Retention

NIH – Female Urinary Retention

Health Line