آیا آمپول‌های لاغری باعث از دست رفتن عضله و استخوان هم می‌شوند؟

بخشی از وزنی که با آمپول‌های لاغری کم می‌کنیم، نتیجۀ کاهش وزن سریع و مربوط به تودۀ غیر چربی است! منظور از تودۀ غیر چربی فقط ماهیچه نیست؛ شواهد دربارۀ تأثیر آمپول لاغری بر استخوان و عضله هنوز درحال تکمیل است؛ با‌این‌حال باید بدانیم این حجم از‌دست‌رفته می‌تواند ترکیبی از عضله، آب و سایر بافت‌ها باشد. مهم است بدانیم چطور در دورۀ تزریق این آمپول‌ها، از سلامت عضلات و استخوان‌های خود محافظت کنیم. در این راهنمای مجله دکتردکتر دربارۀ آمپول لاغری و از دست دادن عضله و راه‌های جلوگیری از این اتفاق حرف می‌زنیم.

آیا آمپول‌های لاغری باعث از دست رفتن عضله می‌شوند؟

بخشی از وزن ازدست‌رفته با آمپول‌های لاغری ممکن است مربوط به تودۀ غیر چربی بدن باشد؛ اما این موضوع به‌معنای از‌بین‌رفتن حجم زیادی از عضله یا ضعف عضلانی قطعی نیست، توده غیر چربی علاوه بر عضله، شامل آب بدن و سایر بافت‌ها هم می‌شود. بنابراین سماگلوتاید و تیرزپاتاید که ترکیبات فعال پراستفاده در انواع آمپول لاغری هستند، مستقیما باعث تخریب ماهیچه‌ها یا عضله‌سوزی نمی‌شوند؛ اما هر نوع کاهش وزن سریع و شدید بر تودۀ عضلانی نیز تأثیر می‌گذارد.

عضله و استخوان، شانه‌به‌شانه کنار هم!

عضله و استخوان ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند و فعالیت عضلات و واردشدن بار مکانیکی به استخوان‌ها به حفظ سلامت اسکلتی کمک می‌کند. بااین‌حال، کاهش تودهٔ عضلانی لزوماً به‌معنای ابتلا به پوکی استخوان نیست و تأثیر کاهش وزن و داروهای لاغری بر تراکم استخوان همچنان در حال بررسی است.

چرا هنگام مصرف آمپول لاغری ممکن است عضله هم کاهش پیدا کند؟

علت کاهش توده عضلانی با آمپول لاغری بیشتر از آنکه ناشی از تخریب عضله باشد، مربوط به فرایند کاهش وزن است. وقتی بدن در شرایط کمبود انرژی قرار می‌گیرد، بخشی از وزن ازدست‌رفته ممکن است از تودۀ غیر چربی باشد. در دورۀ تزریق آمپول لاغری ایرانی و خارجی دو عامل به کاهش عضله دامن می‌زنند: دریافت ناکافی پروتئین و نداشتن تمرین مقاومتی.

کاهش دریافت پروتئین هنگام مصرف آمپول لاغری

اساس کار آمپول‌های لاغری کاهش اشتها و تقویت احساس سیری است. بنابراین اگر بی‌میلی به غذا باعث شود پروتئین دریافتی ناکافی باشد، بدن مواد اولیۀ لازم برای حفظ و بازسازی بافت عضلانی را در اختیار نخواهد داشت.

پروتئین تأمین‌کنندۀ اصلی اسیدهای آمینه لازم برای بازسازی و نگهداری عضلات است. وقتی بدن با کمبود شدید کالری و پروتئین مواجه می‌شود، برای تأمین نیازهای حیاتی خود شروع به تجزیه پروتئین‌های موجود در عضلات می‌کند. اگر مقدار پروتئین دریافتی کافی نباشد، ساخت و ترمیم عضله عملا متوقف می‌شود و ماهیچه‌ها آسیب‌پذیر می‌شوند.

نداشتن فعالیت و تمرین مقاومتی زمان مصرف آمپول لاغری

آمپول‌ لاغری جای ورزش را نمی‌گیرد! نمی‌شود آمپول مانجارو بزنید، ذره‌ای فعالیت نکنید و نگران تودۀ عضلانی‌تان هم باشید. تمرین‌ به بدن می‌فهماند که ماهیچه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند و باید حفظ شوند. در غیاب آن، بدن توده عضلانی را بافتی پرمصرف از نظر انرژی می‌داند و در شرایط کمبود کالری، تمایل بیشتری به از بین بردنش پیدا می‌کند. به‌این‌خاطر فعالیت بدنی و به‌خصوص تمرین مقاومتی یکی از اصول برنامۀ کاهش وزن با آمپول لاغری است.

مطالعه جدید درباره کاهش عضله با آمپول‌های لاغری چه می‌گوید؟

پژوهش‌های اخیر درزمینۀ آمپول لاغری و از دست دادن عضله نشان می‌دهند بخشی از وزن ازدست‌رفته با آمپول‌های مبتنی بر تیرزپاتاید مثل زیکورپا یا مبتنی بر سماگلوتاید مثل ولوریتا® ممکن است از تودۀ غیر چربی باشد؛ اما منظور از تودۀ غیر چربی لزوما عضله نیست.

در یک بررسی از ۲۰ کارآزمایی تصادفی‌، حدود ۳۵٫۲٪ از وزن ازدست‌رفته با سماگلوتاید و ۲۵٫۴٪ با تیرزپاتاید مربوط به توده غیر چربی بود؛ بااین‌حال، این نسبت با کاهش وزن ناشی از تغییر سبک زندگی تفاوت چشمگیری نداشت.

بنابراین گرچه این نگرانی قابل‌توجه است، براساس شواهد فعلی نمی‌توان با قاطعیت گفت این آمپول‌ها عضله و استخوان را از بین می‌برند یا نمی‌برند. آنچه اهمیت دارد، تلاش برای حفظ توده عضلانی و عملکرد عضلات با تغذیه مناسب و تمرینات مقاومتی است.

آیا کاهش عضله با آمپول لاغری بیشتر از رژیم غذایی است؟

کاهش توده غیر چربی هنگام مصرف آمپول اوزمپیک و سایر آمپول‌های لاغری تقریبا به‌اندازۀ کاهش وزن با رژیم غذایی و اصلاح سبک زندگی است. در واقع، این افت ماهیچه به کاهش سریع وزن و کسری کالری مربوط می‌شود و حاصل سازوکار عضله‌سوز این آمپول‌ها نیست. 

مطالعات بالینی متعدد که رژیم‌های استاندارد کم‌کالری را با درمان‌های مبتنی بر این داروها مقایسه کرده‌اند، به نتایج مشابهی رسیده‌اند. در هر دو روش، چه رژیم غذایی و چه آمپول لاغری، در صورت دریافت ناکافی پروتئین و نداشتن تمرین مقاومتی، خطر کاهش تودهٔ عضلانی بیشتر می‌شود؛ بااین‌حال، نمی‌توان یک درصد ثابت را برای میزان کاهش عضله در همهٔ افراد تعیین کرد.

آیا همه آمپول‌های لاغری به یک اندازه باعث کاهش عضله می‌شوند؟

مقدار کاهش توده عضلانی با همۀ آمپول‌های لاغری یکی نیست؛ براساس شواهد موجود، حتی میان داروهای هم‌خانواده مبتنی بر GLP-1 نیز تفاوت‌هایی دیده می‌شود. یکی از مهم‌ترین دلایل این فرق، سرعت و مقدار کاهش وزن ایجادشده با هر دارو است. هرچه کاهش وزن سریع‌تر و شدیدتر باشد، احتمال اینکه بخشی از توده غیر چربی بدن نیز همراه با چربی کاهش پیدا کند بیشتر می‌شود. 

از طرفی، پاسخ بدن‌ها به آمپول‌های لاغری مشابه نیست. ممکن است فردی با یک آمپول کاهش وزن محدود داشته باشد و دیگری با همان دارو، وزن بیشتری کم کند.

بنابراین، برای ارزیابی خطر کاهش عضله نباید فقط به نام و قیمت آمپول لاغری توجه کرد؛ مقدار و سرعت کاهش وزن، میزان دریافت پروتئین و سطح فعالیت بدنی فرد نیز اهمیت دارند.

چه کسانی هنگام مصرف آمپول لاغری بیشتر در معرض کاهش عضله هستند؟

این افراد با مصرف آمپول لاغری ممکن است بیشتر عضله از دست بدهند:

• افراد مبتلا به چاقی سارکوپنیک که هم‌زمان چربی بدن بالا و توده یا عملکرد عضلانی پایین دارند.
• افراد مسن، به‌ویژه بالای ۶۰ تا ۶۵ سال که ذخیره عضلانی کمتری دارند و در معرض خطر چاقی سارکوپنی هستند.
• افرادی که پیش از شروع درمان توده عضلانی کمی دارند یا به ضعف عضلانی مبتلا هستند.
• کسانی که غذای مصرفی و پروتئین دریافتی‌شان کم می‌شود.
• افرادی که در دوران کاهش وزن تمرین مقاومتی انجام نمی‌دهند و فعالیت بدنی کافی ندارند.
• افرادی که به‌سرعت و به‌مقدار قابل‌توجه وزن کم می‌کنند.
• افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای یا شرایطی که زمینه‌ساز کاهش تودۀ عضلانی است.

چگونه هنگام مصرف آمپول لاغری از عضلات محافظت کنیم؟

برای حفظ عضله هنگام مصرف آمپول لاغری، این نکات را رعایت کنید:

• پروتئین کافی مصرف کنید. کم‌میلی به غذا ممکن است باعث شود مقدار غذای مصرفی و بالطبع پروتئین دریافتی بدن کم شود. گنجاندن منابع باکیفیت پروتئین در وعده‌های غذایی به حفظ توده عضلانی در این دوره کمک می‌کند.
• تمرین مقاومتی را جدی بگیرید. تمرین‌های کار با وزنه، کش‌ مقاومتی و تمرین وزنی برای حفظ عضلات در دورۀ کاهش وزن بسیار مؤثرند.
• برای کاهش وزن سریع‌تر، دوز دارو را بیش‌از‌حد بالا نبرید. کاهش وزن شدید و سریع می‌تواند احتمال از دست رفتن توده غیر چربی را افزایش دهد. سرعت کاهش وزن و افزایش دوز دارو باید متناسب با شرایط فرد و نظر پزشک باشد.
• فقط به عدد ترازو توجه نکنید. حفظ قدرت و عملکرد عضلات به اندازه کاهش وزن اهمیت دارد. درصورت امکان، تغییرات وزن، ترکیب بدن و عملکرد عضلات را در طول دورۀ تزریق آمپول‌ها ارزیابی کنید.
• عوارض گوارشی شدید را نادیده نگیرید. تهوع، استفراغ یا بی‌اشتهایی شدید می‌تواند دریافت مواد غذایی و پروتئین را کاهش دهد. در چنین شرایطی، تنظیم درمان و برنامه غذایی با پزشک یا متخصص تغذیه اهمیت دارد.

از کجا بفهمیم هنگام مصرف آمپول لاغری عضله از دست داده‌ایم؟

صرفا خواندن عدد روی ترازو نشان نمی‌دهد چه مقدار از وزن ازدست‌رفته مربوط به چربی و چه مقدار مربوط به توده عضلانی است. با این چند راهکار به جواب مطمئن‌تری می‌رسید:

• کاهش قدرت و توان بدنی. اگر در طول این دوره متوجه کم‌توانی دست و پا، سخت‌تر شدن بالارفتن از پله‌ها یا دشواری کارهایی شدید که قبلا به‌راحتی انجام می‌دادید، برای ارزیابی وضعیت عضلات‌ خود به پزشک مراجعه کنید.
• اندازه‌گیری ترکیب بدن. روش‌هایی مانند اسکن DXA یا در دسترس‌تر از آن، آنالیز ترکیب بدن با دستگاه BIA می‌توانند تغییرات توده غیر چربی را در طول دورۀ کاهش وزن نشان می‌دهند. البته این اعداد دقیقا معادل مقدار عضلۀ ازدست‌رفته نیستند و باید در کنار وضعیت جسمانی تفسیر شوند.

اگر کاهش وزن ادامه دارد اما هم‌زمان قدرت و عملکرد بدنی‌تان افت کرده است، بررسی ترکیب بدن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به همین دلیل، متخصصان توصیه می‌کنند ارزیابی موفقیت درمان فقط بر اساس وزن نباشد و تغییرات توده بدن و عملکرد عضلات نیز در نظر گرفته شود.

آیا ترس از عضله‌سوزی باید باعث شود آمپول لاغری مصرف نکنیم؟

نگرانی در مورد ارتباط آمپول لاغری و عضله‌سوزی مهم است، اما به‌تنهایی دلیل مناسبی برای اجتناب از آمپول‌های لاغری یا قطع یک‌بارۀ دورۀ درمان نیست. در هر نوع کاهش وزنی که انتخاب کنید، به‌هر‌حال ممکن است بخشی از تودۀ غیر چربی بدن از دست برود. 

شواهد فعلی نشان نمی‌دهند که ترکیبات فعال این آمپول‌ها منجر به تحلیل شدید یا اختلال در عملکرد عضلات شود. این را بگذارید کنار فواید سلامتی پرشمار کاهش وزن برای افراد مبتلا به بیماری چاقی یا اضافه‌وزن! فقط یک راهکار منطقی هست و آن اینکه درصورت تجویز آمپول لاغری توسط پزشک متخصص، این پروسه با رژیم غذایی مناسب، تمرینات مقاومتی و پیگیری وضعیت عضلات و عملکرد بدنی همراه باشد تا خطر عضله‌سوزی و نگرانی شما از عضله‌سوزی به حداقل برسد.

کلام آخر دکتردکتر

خلاصۀ کلام اینکه در پژوهش‌های انجام‌شده تا امروز، نشانه‌ای از عضله‌سوزی و افت تراکم استخوان که مستقیما نتیجۀ ترکیبات آمپول لاغری باشد، دیده نمی‌شود. بله، چنین اتفاقی ممکن است رخ دهد اما تنها علتی که می‌توان برایش متصور شد، کاهش وزن سریع با این آمپول‌هاست که عوارض و عواقبی دارد. تودۀ غیر چربی که در دورۀ تزریق این آمپول‌ها از بدن کاسته می‌شود، تماما عضله نیست و ترکیبی از سایر بافت‌ها و آب دفع‌شده است. بخش عمده کاهش وزن همچنان از محل چربی‌هاست. بنابراین ترس به دل راه ندهید و اگر پزشک برای‌تان آمپول لاغری تجویز کرده، از درمان صرف‌نظر نکنید. در عوض، تمرین کافی، مصرف پروتئین و سایر توصیه‌های پزشکی برای حفظ تودۀ عضلانی را جدی بگیرید.

برای کسب اطلاعات به‌روزتر، با پزشکان ما در دکتردکتر گفت‌و‌گو کنید. در جلسات ویزیت آنلاین پلتفرم پزشکی دکتردکتر بهترین متخصصان پاسخ‌گوی سؤالات و دغدغه‌های شما خواهند بود.

سؤالات متداول

منابع

pubmed.ncbi.nlm.nih

osteoporosis

siuh.northwell.edu

ubiehealth

lesmills

nature

theconversation