راهنمای کامل کلوئید؛ علت، تشخیص و درمان گوشت اضافه

کلوئید یا همان گوشت اضافه، نوعی اسکار برجسته و ضخیم است که از مرز زخم اولیه فراتر می‌رود و به‌مرور بزرگ‌تر نیز می‌شود. در حالت عادی، بدن هنگام ترمیم آسیب پوستی کلاژن تولید می‌کند؛ اما اگر بدن بیش از اندازه کلاژن بسازد، ممکن است به کلوئید منجر شود. کلوئید برخلاف بعضی اسکارها خودبه‌خود از بین نمی‌رود و درمان آن هم همیشه به حذف کامل اسکار منجر نمی‌شود. در این مقاله، علت و علائم کلوئید، روش‌های تشخیص و درمان گوشت اضافه و راه‌های کاهش احتمال تشکیل دوباره آن را بررسی می‌کنیم.

کلوئید چیست؟

کلوئید نوعی اسکار برجسته و ضخیم است که بدن هنگام ترمیم آسیب پوستی می‌سازد. تفاوت اصلی آن با بسیاری از اسکارهای دیگر این است که کلوئید به محدوده زخم اولیه محدود نمی‌ماند و به پوست سالم اطراف گسترش پیدا می‌کند؛ به همین دلیل گاهی به عنوان گوشت اضافه شناخته می‌شود.

کلوئید معمولا رشد آهسته‌ای دارد و ممکن است چند ماه یا حتی چند سال پس از آسیب پوست ظاهر شود. این اسکار معمولا با گذشت زمان محو نمی‌شود و حتی پس از درمان هم احتمال رشد دوباره آن وجود دارد. بعضی کلوئیدها تنها چند میلی‌متر اندازه دارند و بعضی دیگر بخش بزرگی از پوست را درگیر می‌کنند.

البته در نظر داشته باشید که کلوئید سرطان نیست، به دیگران سرایت نمی‌کند و در بیشتر موارد برای سلامتی خطرناک نیست.

علت ایجاد کلوئید چیست؟

علت اصلی ایجاد کلوئید، اختلال در روند ترمیم یک زخم است. بدن برای ترمیم پوست آسیب‌دیده پروتئینی به نام کلاژن می‌سازد. در افراد مستعد کلوئید، بدن هنگام ترمیم زخم کلاژن بیش از نیاز تولید می‌کند و بافت اسکار به رشد خود ادامه می‌دهد. متخصصان هنوز علت دقیق این واکنش بیش‌ازحد بدن را نمی‌دانند.

تقریبا هر نوع آسیب یا تغییر پوستی می‌تواند زمینه تشکیل کلوئید را فراهم کند. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:

• جوش و جای آکنه؛
• بریدگی و خراش پوست؛
• سوختگی؛
• نیش حشرات؛
• آبله‌مرغان؛
• پیرسینگ گوش یا سایر قسمت‌های بدن؛
• عوارض تتو؛
• محل تزریق یا واکسن؛
• اصلاح و آسیب ناشی از آن؛
• برش‌های جراحی، از جمله برش سزارین.

ممکن است حتی آسیب مشخصی را به خاطر نیاورید یا کلوئید بدون علت آشکاری ظاهر شود.

برخی افراد بیشتر مستعد تشکیل کلوئید هستند؛ برای مثال افرادی با سابقه شخصی یا خانوادگی کلوئید، افرادی با پوست تیره و کسانی که بین ۱۰ تا ۳۰ سال سن دارند. همچنین تغییرات هورمونی در دوران بلوغ یا بارداری نیز می‌توانند احتمال کلوئید را افزایش دهند.

کلوئید در کدام قسمت‌های بدن ایجاد می‌شود؟

کلوئید می‌تواند روی هر قسمت از پوست تشکیل شود اما در برخی نواحی رایج‌تر است:

• قفسه سینه؛
• گوش‌ها؛
• شانه‌ها؛
• قسمت بالایی کمر؛
• شکم؛
• فک و گونه‌ها.

کلوئید گوش اغلب پس از پیرسینگ ظاهر می‌شود. این نوع کلوئید می‌تواند روی لاله گوش، غضروف یا پشت گوش رشد کند. بریدگی، سوختگی، خراش، تتو، آکنه، آبله‌مرغان و نیش حشرات نیز ممکن است روی گوش کلوئید ایجاد کنند.

علائم و نشانه‌های گوشت اضافه چیست؟

مهم‌ترین نشانه کلوئید، تشکیل بافت اسکار برجسته‌ای است که از مرز زخم اولیه عبور می‌کند و به‌مرور بزرگ‌تر می‌شود. این رشد ممکن است چند هفته، چند ماه یا حتی چند سال ادامه پیدا کند. ظاهر کلوئید نیز از فردی به فرد دیگر تفاوت دارد.

علائم و ویژگی‌های ظاهری کلوئید می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• برجستگی واضح بالاتر از سطح پوست؛
• رشد اسکار فراتر از محدوده زخم اولیه؛
• سطح صاف و براق یا گاهی چروکیده؛
• شکل گرد، بیضی یا کشیده؛
• بافت نرم یا سفت و لاستیکی؛
• رنگ صورتی، قرمز، بنفش یا قهوه‌ای؛
• تیرگی بیشتر نسبت به پوست اطراف؛
• خارش؛
• درد یا حساسیت به لمس؛
• احساس سوزش یا ناراحتی هنگام رشد اسکار.

اصطکاک لباس یا تماس مداوم با کلوئید نیز ممکن است پوست آن ناحیه را تحریک کند. کلوئیدهای بزرگ در بعضی قسمت‌های بدن بافتی سفت و کشیده ایجاد می‌کنند و دامنه حرکت را کاهش می‌دهند. این مشکل به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که اسکار نزدیک مفصل قرار بگیرد.

نکته: کلوئید معمولا آرام رشد می‌کند و ممکن است گاهی ۳ تا ۱۲ ماه طول بکشد تا متوجه ایجاد آن شوید. برای مثال، ممکن است پس از درمان سوختگی نیز به این عارضه دچار شوید.

تفاوت کلوئید با اسکار معمولی چیست؟

مهم‌ترین تفاوت کلوئید با اسکار معمولی، نحوه رشد بافت اسکار است. اسکارهای معمولی اغلب صاف و نسبتا کم‌جلب‌توجه هستند؛ اما کلوئید برجسته است و می‌تواند از محدوده آسیب اولیه عبور کند. تشخیص کلوئید از اسکار هیپرتروفیک در مراحل اولیه همیشه آسان نیست، چون هر دو می‌توانند برجسته، خارش‌دار و همراه با ناراحتی باشند.

در این جدول مهم‌ترین ویژگی‌های کلوئید، اسکار هیپوتروفیک و اسکار معمولی را با هم مقایسه کرده‌ایم:

کلوئید چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک معمولا با معاینه پوست و بررسی ظاهر اسکار می‌تواند کلوئید را تشخیص دهد. شکل برجسته اسکار، گسترش آن به خارج از مرز زخم اولیه و سابقه رشد آن اطلاعات مهمی برای تشخیص در اختیار پزشک قرار می‌دهند.

در بیشتر موارد، به آزمایش خاصی نیاز نیست. اگر پزشک به تشخیص دیگری شک کند یا بخواهد احتمال وجود ضایعات پوستی دیگر را بررسی کند، ممکن است با بیوپسی پوست، نمونه کوچکی از بافت پوست بردارد و برای بررسی میکروسکوپی بفرستد.

درمان کلوئید چگونه است؟

درمان کلوئید با هدف کاهش اندازه و برجستگی اسکار، تسکین درد و خارش و جلوگیری از رشد بیشتر آن انجام می‌شود. هیچ روش واحدی برای همه افراد نتیجه یکسانی ندارد و حتی پس از درمان نیز احتمال برگشت کلوئید وجود دارد. پزشک با توجه به اندازه، محل، عمق و علائم کلوئید و شرایط فرد، روش مناسب را انتخاب می‌کند. گاهی ترکیب چند درمان نتیجه بهتری دارد.

روش‌های درمان کلوئید عبارت‌اند از:

• تزریق کورتیکواستروئید: پزشک داروی استروئیدی را داخل کلوئید تزریق می‌کند تا اندازه و برجستگی آن کاهش پیدا کند. درمان معمولا به چند جلسه تزریق نیاز دارد.
• ژل یا ورق سیلیکونی: سیلیکون می‌تواند به صاف‌ترشدن کلوئید کمک کند و بیشتر برای اسکارهای کوچک یا تازه کاربرد دارد.
• کرایوتراپی: پزشک با نیتروژن مایع کلوئید را منجمد می‌کند. این روش بیشتر برای کلوئیدهای کوچک مناسب است.
• لیزر: لیزر پالسی رنگی می‌تواند برجستگی، خارش و تغییر رنگ کلوئید را کاهش دهد. پزشک گاهی لیزر را همراه تزریق کورتیکواستروئید انجام می‌دهد.
• درمان فشاری: پانسمان، لباس یا وسایل مخصوص به کلوئید فشار وارد می‌کنند. این روش برای کلوئیدهای تازه یا پس از جراحی کاربرد دارد.
• جراحی: پزشک ممکن است کلوئیدهای بزرگ یا مقاوم را با جراحی بردارد. احتمال برگشت کلوئید پس از جراحی به‌تنهایی زیاد است؛ به همین دلیل، پزشک معمولا روش دیگری مانند تزریق کورتیکواستروئید، درمان فشاری یا پرتودرمانی را هم به کار می‌گیرد.
• پرتودرمانی با دوز پایین: پزشک ممکن است این روش را پس از جراحی یا در بعضی شرایط به‌تنهایی پیشنهاد کند تا اندازه کلوئید یا احتمال برگشت آن کاهش پیدا کند.
• تزریق ۵-فلورواوراسیل: این داروی تزریقی می‌تواند به کاهش کلوئید کمک کند و گاهی همراه با کورتیکواستروئید استفاده می‌شود.
• روش‌های دیگر: در بعضی شرایط، پزشک از داروهای تزریقی مانند بلئومایسین یا اینترفرون یا روش بستن کلوئید با نخ جراحی استفاده می‌کند.

پماد برای گوشت اضافه

هیچ پمادی نمی‌تواند کلوئید را در همه افراد کاملا از بین ببرد اما درمان‌های موضعی گوشت اضافه معمولا شامل این موارد هستند:

• کرم کورتیکواستروئیدی: به عنوان پماد هیدروکورتیزون نیز شناخته می‌شود و در کاهش خارش نقش دارد.
• ژل یا ورق سیلیکونی: بیشتر برای کلوئیدهای کوچک و اسکارهای تازه کاربرد دارد و می‌تواند به صاف‌ترشدن کلوئید کمک کند.
• کرم‌های رتینوئیدی: در برخی موارد این کرم‌ها می‌توانند ظاهر کلوئید را بهبود دهند.
• کرم ایمیکویمود: پزشک بعد از جراحی این کرم را تجویز می‌کند تا احتمال تشکیل کلوئید را کاهش دهد.

نوع درمان موضعی باید با شرایط اسکار مطابقت داشته باشد؛ بنابراین بهتر است پیش از استفاده از این محصولات با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

پماد برای درمان گوشت اضافه مقعدی

هر برجستگی یا بافت اضافه در ناحیه مقعد لزوما کلوئید نیست؛ بنابراین توصیه نمی‌شود کرم‌های و پماد کلوئید را بدون توصیه پزشک در این ناحیه استفاده کنید.

اگر در ناحیه مقعد برجستگی یا بافت اضافه‌ای مشاهده می‌کنید، باید برای تعیین علت دقیق به پزشک مراجعه کنید تا درمان مناسب را پیشنهاد دهد. از مصرف خودسرانه کرم‌های کورتیکواستروئیدی، رتینوئیدی و سایر محصولات مخصوص اسکار در این ناحیه خودداری کنید.

درمان خانگی کلوئید

درمان خانگی بیشتر به کاهش التهاب و پیشگیری از بزرگ‌ترشدن اسکار کمک می‌کند و  برای درمان کلوئیدهای ایجادشده کافی نیست. روش‌های رایج عبارت‌اند از:

• سیلیکون: ژل یا ورق سیلیکونی بدون نسخه می‌تواند هنگام ترمیم زخم از رشد غیرطبیعی بافت اسکار جلوگیری کند و برای پیشگیری از کلوئید کاربرد دارد.
• آسپرین: خمیر حاصل از آسپرین خردشده ممکن است التهاب مرتبط با ترمیم غیرطبیعی زخم را کاهش دهد.
• کورتیکواستروئید موضعی: کرم‌های استروئیدی مانند هیدروکورتیزون ۱ درصد می‌توانند التهاب را کاهش دهند. البته مصرف زیاد استروئیدهای قوی ممکن است پوست را نازک کند.
• عسل: عسل خاصیت ضدالتهابی دارد و ممکن است هنگام ترمیم به کاهش اندازه اسکار کمک کند. بهتر است آن را روی پانسمان بمالید و سپس روی زخم قرار دهید.
• سیر: بعضی مطالعات نشان داده‌اند پماد روغن سیر به‌دلیل داشتن آلیسین ممکن است در پیشگیری و کاهش کلوئید موثر باشد.
• عصاره پیاز: محصولات موضعی حاوی عصاره پیاز می‌توانند التهاب را کاهش دهند و احتمال تشکیل اسکار را کمتر کنند.

البته پژوهش‌های کافی برای اثبات تأثیر این درمان‌های خانگی وجود ندارد و برای انتخاب بهترین روش درمان باید حتما با پزشک مشورت کنید.

بیشتر بخوانید: رژیم غذایی برای زخم معده

چگونه از ایجاد کلوئید جلوگیری کنیم؟

هیچ روشی نمی‌تواند به‌طور قطعی جلوی تشکیل کلوئید را بگیرد. بااین‌حال، اگر سابقه کلوئید دارید یا مستعد ایجاد آن هستید، کاهش آسیب‌های پوستی و مراقبت صحیح از زخم می‌تواند احتمال تشکیل اسکار جدید را کمتر کند.
برای کاهش احتمال ایجاد کلوئید این نکات را رعایت کنید:

• اگر مستعد کلوئید هستید، شاید لازم باشد از پیرسینگ و تتو صرف نظر کنید.
• تا حد امکان جراحی‌های زیبایی غیرضروری را انجام ندهید.
• پس از ایجاد زخم، محل آن را طبق توصیه پزشک تمیز نگه دارید.
• زخم و اسکار را دست‌کاری نکنید.
• پس از بسته‌شدن زخم، با نظر پزشک از ژل یا ورق سیلیکونی استفاده کنید.
• اگر پزشک درمان فشاری را توصیه کرد، مدت و نحوه استفاده از آن را دقیق رعایت کنید.
• اسکار را از نور مستقیم خورشید محافظت کنید.
• پس از جراحی، توصیه‌های پزشک برای جلوگیری از تشکیل یا برگشت کلوئید را کامل انجام دهید.

اگر قبلا کلوئید داشته‌اید، احتمال تشکیل دوباره آن پس از آسیب جدید پوست بیشتر است. بنابراین بهتر است پیش از پیرسینگ، تتو یا جراحی زیبایی، سابقه کلوئید خود را با پزشک در میان بگذارید.

چه زمانی برای کلوئید به پزشک مراجعه کنیم؟

کلوئید معمولا خطری برای سلامتی شما ندارد، مگر اینکه با علائم دیگری همراه شود. اگر کلوئید دردناک است، خارش زیادی دارد، به لمس حساس شده یا نشانه‌های عفونت در آن دیده می‌شود، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر کلوئید باعث محدودیت حرکتی شود، باید فرآیند معاینه و درمان کلوئید را پیگیری کنید.

در شرایط زیر نیز بهتر است پزشک کلوئید را بررسی کند:

• کلوئید پس از درمان بهتر نمی‌شود؛
• اسکار پس از درمان دوباره رشد می‌کند؛
• علائم تازه‌ای در محل آن ظاهر می‌شود؛
• خال، لکه یا توده جدیدی در نزدیکی اسکار ایجاد می‌شود؛
• اندازه یا ظاهر کلوئید شما را آزار می‌دهد؛
• کلوئید بر کیفیت زندگی یا اعتمادبه‌نفس شما اثر گذاشته است.

اگر پزشک درباره ماهیت ضایعه تردید داشته باشد، ممکن است بیوپسی پوست را برای بررسی دقیق‌تر پیشنهاد کند.

بیشتر بخوانید: شوک هیپوولمیک 

کلام آخر دکتردکتر

کلوئید سرطانی یا مسری نیست، اما گاهی با خارش، درد، سوزش یا محدودیت حرکت همراه می‌شود. همچنین، ممکن است ظاهر آن برای شما آزاردهنده باشد. باید بدانید که کلوئید معمولا خودبه‌خود از بین نمی‌رود و برای تشخیص و درمان آن باید حتما به پزشک مراجعه کنید. پیگیری سریع درمان، می‌تواند رشد کلوئید را محدود کند. برای بررسی علائم و انتخاب روش درمان مناسب نیز می‌توانید با نوبت‌دهی آنلاین دکتردکتر، با بهترین متخصصان پوست در ارتباط باشید.

منابع

Cleveland Clinic – (2)

Mayo Clinic

Medline Plus

(2) – Healthline

Everyday Health

Verywell Health

WebMD