علائم گردش خون ضعیف + روش های درمان

سیستم گردش خون بدن شما مسئول ارسال خون، اکسیژن و مواد مغذی به سرتاسر بدنتان است. گردش خون ضعیف بیشتر در اندام‌هایی نظیر پاها و بازوها دیده می‌شود. گردش خون ضعیف معمولا ناشی از مشکلات سلامتی است. بنابراین، درمان علل زمینه‌ای برای کنترل این اختلال امر مهمی است. شرایط متعددی در این عارضه نقش دارند که شایع‌ترین آنها چاقی، دیابت، بیماری های قلبی و مشکلات شریانی است. در این مقاله مفصل به علائم گردش خون ضعیف، دلایل این عارضه و راه‌های درمان آن می‌پردازیم.

علائم گردش خون ضعیف

گردش خون ضعیف علائم متعددی دارد. این علائمبر کیفیت زندگی تأثیر می‌گذارند و عوارض مختلف ایجاد می‌کنند. علائم گردش خون ضعیف عبارت‌اند از:

• بی حسی و گزگز در دست ها و پاها؛
• دست و پاهای سرد از علائم گردش خون ضعیف در پاها و دست‌ها؛
• تورم در پاها، مچ پا و ساق پا؛
• از دست دادن حافظه و مشکل در تمرکز؛
• مسائل گوارشی؛
• خستگی از علائم گردش خون ضعیف در مغز؛
• گرفتگی مفاصل و عضلات؛
• تغییر رنگ پوست از علائم گردش خون ضعیف در بدن؛
• زخم در پاها یا پاها؛
• رگ‌های واریسی.

علائم گردش خون ضعیف شاید آشکار نباشند، اما به‌هر‌حال خطر‌ناک‌اند. درصورت مشاهده این علائم باید فورا پزشک را در جریان گذاشت.

۱. بی حسی و گزگز در اندام‌ها

یکی از رایج‌ترین علائم گردش خون ضعیف، بی حسی و گزگز دست و پاست. وقتی عاملی جریان خون را محدود می‌کند و خون به‌مقدار کافی به اندام‌ها نمی رسد، ممکن است فرد احساس سوزن‌سوزن شدن نیز داشته باشد.

۲. دلایل گردش خون ضعیف در پاها

سردی دست و پا نتیجۀ مستقیم گردش خون ضعیف است. این امر می‌تواند منجر به نوسانات دما در پوست و انتهای عصبی دست ها و پاها شود. علت خواب‌رفتن دست و پا نیز همین است.

۳. تورم در اندام تحتانی

یکی از اثرات گردش خون ضعیف تجمع مایع در نواحی خاصی از بدن است. این وضعیت اغلب در پاها، مچ پاها و پاها رخ می‌دهد. تورم اندام تحتانی همچنین ممکن است نشانه ای از نارسایی قلبی باشد. این وضعیت می‌تواند زمانی اتفاق بیفتد که قلب قادر به گردش خون کافی در سراسر بدن نباشد.

علائم این تورم عبارت‌اند از:

• سنگینی و تورم؛
• پوست سفت و گرم؛
• مفاصل سفت؛
• درد در مناطق آسیب‌دیده.

اگر روی ناحیه آسیب‌دیده فشار بیاورید، احتمال فرورفتگی روی پوست متورم وجود دارد. همچنین هنگامی که مایع حاوی پروتئین در شکم جمع می‌شود، به آن آسیت می‌گویند. مشکلات گردش خون و سیروز کبدی می تواند عامل آن باشد.

۴. اختلال عملکرد شناختی

گردش خون ضعیف احتمالا بر عملکرد مغز تأثیر می‌گذارد و منجر به از دست دادن حافظه و مشکلات تمرکز می‌شود. این مشکلات ناشی از موارد زیر است:

• کاهش جریان خون به مغز؛
• کاهش میزان خون پمپاژ شده در سراسر بدن؛
• تغییرات خاصی در فشار خون.

۵. مشکلات گوارشی

عمل هضم به جریان خون بستگی دارد. گاهی اوقات گردش خون ضعیف به‌دلیل چربی‌هایی است که در پوشش عروق خونی شکم جمع شده‌اند و جلوی عبور خون را می‌گیرند. مشکلات گوارشی مرتبط با کاهش جریان خون عبارت‌اند از:

• درد شکم؛
• اسهال؛
• مدفوع خونی، یبوست و گرفتگی.

۶. خستگی

یکی از علائم گردش خون ضعیف خستگی است. زمانی که گردش خون ضعیف است، قلب باید قوی تر پمپاژ کند و این امر منجر به خستگی بیشتر می‌شود.

۷. درد مفاصل و گرفتگی عضلات

گردش خون ضعیف برخی اندام‌ها را دچار درد می‌کند. همان دست و پای سرد ممکن است درد یا ضربان داشته باشند، به‌خصوص وقتی جریان خون به آنها برمی‌گردد و کم‌کم شروع به گرم‌شدن می‌کنند.

گردش خون ضعیف عضلات را هم به درد می‌آورد. مثلا اگر خون کافی به نواحی پا نرسد، احتمال درد ساق پا وجود دارد. این نوع درد اغلب هنگام نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت بدتر می‌شود.

هنگامی که گردش خون در بدن مطلوب نیست، اکسیژن و مواد مغذی نمی‌توانند به‌طور مؤثر به بافت‌ها برسند و این وضعیت ممکن است منجر به سفتی و گرفتگی شود.

۸. تغییر رنگ پوست

هنگامی که مقدار ناکافی خون شریانی به بافت‌های بدن می‌رسد، رنگ پوست پریده و آبی‌رنگ به نظر می‌رسد.  همچنین اگر خون از مویرگ‌ها نشت کند، این نواحی ممکن است بنفش به نظر برسند.

احتمال تغییر رنگ در نواحی زیر بیشتر است:

• بینی؛
• لب؛
• گوش‌ها
• نوک سینه؛
• دست‌ها؛
• پا.

اگر این سؤال ذهنتان را درگیر کرده که «چرا وقتی دستم میبره خون نمیاد؟»، پاسخش همین تغییر رنگ و ضعف خونرسانی سرتاسری است.

۹. زخم ساق پا

گردش خون ضعیف بر توانایی بدن برای التیام تأثیر می‌گذارد و خطر زخم در پاها و پاها را بالا می‌برد. با تجمع خون در عروق پا، زخم‌های ایجاد می‌شود که عامل تورم زیرپوستی هستند.

۱۰. وریدهای واریسی

یکی دیگر از علائم گردش خون ضعیف نمایان‌شدن رگ‌های واریسی است. این رگ‌ها بازگشت خون به قلب را سخت می‌کنند و عوارض زیر را به‌دنبال دارند:

• سنگینی در پاها؛
• درد در پاها؛
• خارش؛
• ورم؛
• گره‌خوردگی در عروق.

رگ‌های واریسی بین افرادی که همیشه ایستاده‌اند و کمتر می‌نشینند، رایج‌تر است.

علل گردش خون ضعیف

اکنون که علائم گردش خون ضعیف را می‌شناسید، در این بخش شما را با دلایل بروز این عارضه آشنا می‌کنیم.

بیماری شریان محیطی

بیماری شریان محیطی (PAD) یکی از دلایل گردش خون ضعیف در پاهاست. این عارضه عروق خونی و شریان‌ها را باریک می‌کند. در شرایطی به نام آترواسکلروز، شریان‌ها به دلیل تجمع پلاک در شریان‌ها و رگ‌های خونی سفت می‌شوند. هر دو بیماری جریان خون را در اندام‌های شما کاهش می‌دهند و می‌توانند منجر به درد شوند.

با گذشت زمان، کاهش جریان خون در اندام‌ها این عوراض را به‌دنبال خواهد داشت:

• بی‌حسی؛
• حس مورمور؛
• آسیب عصبی؛
• آسیب بافتی.

اگر این وضعیت درمان نشود، کاهش جریان خون و پلاک در شریان‌های کاروتید ممکن است منجر به سکته شود. شریان های کاروتید شما رگ های خونی اصلی هستند که خون را به مغز شما می رسانند. اگر پلاکی در شریان‌های قلب شکل بگیرد، در معرض خطر حمله قلبی خواهید بود.

PAD در بزرگسالان بالای ۵۰ سال شایع‌تر است، اما می‌تواند در افراد جوان‌ نیز رخ دهد. افرادی که سیگار می‌کشند در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به PAD در اوایل زندگی هستند.

لخته شدن خون

لخته‌های خون به دلایل مختلف ایجاد می‌شوند و جریان خون را به‌طور جزئی یا کامل مسدود می‌کنند. احتمال بروز این لخته‌ها در هر نقطه‌ای از بدن وجود دارد، اما لخته‌هایی که در بازوها یا پاها ایجاد می‌شوند، مستقیما با مشکلات گردش خون در ارتباط هستند.

اگر لخته خونی در پا پاره شود، احتمال دارد به قلب یا ریه‌ها برسد و حتی منجر به سکته مغزی شود. هنگامی که این اتفاق می‌افتد، نتایج ممکن است جدی یا حتی مرگبار باشند.

رگ های واریسی

سیاهرگ آسیب‌دیده قادر نیست به‌اندازۀ سایر سیاهرگ‌ها خون را از خود عبور دهد و می‌تواند دلیل گردش خون ضعیف باشد. وریدهای واریسی ازجمله دلایل لخته‌شدن خون هستند و ابتلا به آنها تا حد زیادی ژنتیکی است. یعنی اگر یکی از خویشاوندان شما رگ های واریسی داشته باشد، امکان ابتلای شما نیز بیشتر است. زنان نیز مانند افرادی که دارای اضافه وزن یا چاقی هستند، بیشتر در معرض این خطر قرار می گیرند.

دیابت

ممکن است فکر کنید دیابت فقط بر قند خون شما تأثیر می‌گذارد، اما واقعیت این است که این مشکل می‌تواند باعث گردش خون ضعیف در نواحی خاصی از بدن شما شود. این حالت شامل گرفتگی در پاها و همچنین درد در ساق پا، ران یا باسن است. گرفتگی ممکن است زمانی که از نظر بدنی فعال هستید شدیدتر باشد.

علائم گردش خون ضعیف در افراد مبتلا به دیابت پیشرفته کمتر قابل‌تشخیص است؛ نوروپاتی دیابتی حس اندام‌ها را کمتر می‌کند و درد در این نواحی کمتر احساس می‌شود.

دیابت همچنین می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات قلبی‌عروقی شود. افراد مبتلا به دیابت در معرض افزایش خطر تصلب شرایین، فشار خون بالا و بیماری قلبی هستند.

چاقی

حمل وزن اضافی فشار زیادی به بدن وارد می‌کند. اگر اضافه وزن دارید، ساعت‌ها نشستن یا ایستادن ممکن است منجر به مشکلات گردش خون شود. اضافه‌وزن یا چاقی همچنین شما را در معرض خطر بسیاری از علل دیگر گردش خون ضعیف، از جمله واریس و مشکلات عروق خونی قرار می دهد.

بیماری رینود

افرادی که سردی مزمن دست‌ها و پاها را تجربه می‌کنند ممکن است به بیماری به نام رینود مبتلا باشند. این بیماری باعث تنگی شریان‌های کوچک دست و پا می‌شود. شریان‌های باریک کمتر قادر به حرکت خون در بدن شما هستند، بنابراین ممکن است علائم گردش خون ضعیف را تجربه کنید.

علائم بیماری رینود معمولا زمانی رخ می‌دهد که شما در دمای سرد هستید یا به طور غیرعادی استرس دارید. به جز انگشتان دست و پا، نواحی دیگری از بدن شما نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند. برخی از افراد علائمی در لب‌ها، بینی، نوک سینه‌ها و گوش‌های خود خواهند داشت. زنان بیشتر در معرض ابتلا به بیماری رینود هستند. همچنین، افرادی که در آب و هوای سردتر زندگی می کنند، بیشتر به این بیماری مبتلا می‌شوند.

نکته: علت گردش خون ضعیف در طب سنتی افزایش خلط سودا و دم، تغذیه نامناسب و مصرف سردی‌ها، کم‌تحرکی، یبوست و انباشت سموم در بدن است.

تشخیص گردش خون ضعیف

از آنجایی که گردش خون ضعیف نشانه بیماری های متعدد است، مهم است که ابتدا هر گونه سابقه خانوادگی شناخته شده گردش خون ضعیف و هر بیماری مرتبط را با پزشک خود در میان بگذارید. این امر می تواند به پزشک شما کمک کند تا عوامل خطر شما را بهتر ارزیابی کند و همچنین تشخیص دهد که کدام تست های تشخیصی مناسب تر هستند.

آزمایش‌های تخصصی برای تشخیص گردش خون ضعیف

این چند ازمایش گردش خون ضعیف را آشکار می‌کنند:

• آزمایش خون آنتی بادی: تشخیص شرایط التهابی، مانند بیماری رینود؛
• تست شاخص بازو-مچ پا (ABI): مقایسه فشار خون مچ پا و بازو برای تشخیص سریع تنگی عروق پا؛
• سونوگرافی داپلر عروق: مشاهده سرعت جریان خون و شناسایی لخته‌ها یا انسداد رگ‌ها با استفاده از امواج صوتی؛
• آنژیوگرافی (CTA یا MRA): تزریق ماده رنگی تخصصی و تصویربرداری پیشرفته برای نقشه‌برداری دقیق از گرفتگی‌های عروقی.
• آزمایش‌های خون تخصصی: بررسی قند خون (HbA۱c)، کلسترول، فشار خون و فاکتور لخته‌شدن جهت یافتن علت اختلال.
• تست ورزش: ارزیابی کارایی عروق و میزان افت جریان خون در اندام‌ها حین فعالیت بدنی.

درمان گردش خون ضعیف

دلیل گردش خون ضعیف، راه درمان را تعیین می‌کند. بعداز مشاهدۀ علائم گردش خون ضعیف و علت‌یابی این عارضه، معمولا ترکیبی از تغییرات سبک زندگی، درمان‌های دارویی و در موارد پیشرفته جراحی برای افزایش گردش خون و بهبود این اختلال توصیه می‌شود.

۱. فعالیت بدنی و ورزش منظم

ورزش‌های هوازی مانند پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری و شنا، قوی‌ترین محرک‌ها برای بهبود گردش خون هستند. تحرک عضلات، به‌ویژه ماهیچۀ ساق پا، خون را با فشار به‌سمت قلب بازمی‌گرداند. طبق توصیۀ مراجع پزشکی، حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش ملایم در هفته رگ‌های خونی را تقویت و جریان خون محیطی را به‌شدت افزایش می‌دهد.

۲. استفاده از جوراب‌های واریس یا فشاری

جوراب‌ مخصوص واریس با اعمال فشار تدریجی به مچ و ساق پا جلوی تجمع خون در سیاهرگ‌‌ها و تشکیل لخته را می‌گیرد. به‌کمک این فشار وارده، خون راحت‌تر بر جاذبه غلبه می‌کند و به بالا برمی‌گردد. این روش برای افراد مبتلا به نارسایی وریدی، واریس یا کسانی که ساعات طولانی می‌ایستند، بسیار مؤثر است.

۳. تغییرات رژیم غذایی و کاهش نمک

مصرف غذاهای سرشار از آنتی‌اکسیدان، اسیدهای چرب امگا۳ و فیبر به کاهش پلاک‌ چربی در رگ‌ها کمک می‌کند. در مقابل، کاهش مصرف نمک مانع احتباس مایعات و بالارفتن فشار خون می‌شود. بنابراین با حفظ یک رژیم غذایی سالم و مصرف میوه افزایش گردش خون می‌توان جلوی انسداد عروق و کاهش جریان خون را گرفت.

۴. ترک مطلق مصرف سیگار و نیکوتین

نیکوتین موجود در سیگار و قلیان دشمن شماره یک رگ‌های خونی است. این ماده باعث انقباض شدید عروق و سفت‌شدن دیواره آن‌ها می‌شود و گردش خون را مختل می‌کند. در‌حالی‌که ترک سیگار جریان خون را در اندام‌های حرکتی به سرعت بهبود می‌بخشد و خطر ابتلا به بیماری عروق محیطی را به‌شدت کاهش می‌دهد. این اقدام سرعت ترمیم زخم‌های پا را نیز دوچندان می‌کند.

۵. مدیریت و کنترل دقیق دیابت

سطح بالای قند خون به‌مرور زمان به دیواره داخلی عروق کوچک و بزرگ آسیب می‌زند و سرعت جریان خون را به‌شدت کاهش پایین می‌آورد. کنترل دقیق قند خون با دارو، انسولین و رژیم غذایی برای جلوگیری از آسیب به رگ‌ها و اعصاب محیطی یک اقدام هوشمندانه است. با این کار، احتمال بروز عوارضی مثل بی‌حسی و ایجاد زخم‌های دیابتی در پا به‌مراتب کمتر خواهد بود و علائم گردش خون ضعیف به‌ندرت گریبان‌گیرتان خواهد شد.

۶. درمان دارویی برای کاهش کلسترول

در مواردی که تصلب شرایین علت گردش خون ضعیف باشد، پزشکان داروهای استاتین را تجویز می‌کنند. این داروها با کاهش کلسترول بد (LDL)، روند رسوب چربی در دیواره رگ‌ها را متوقف کرده و پلاک‌های موجود را پایدارتر می‌کنند. در نتیجه مسیر حرکت خون باز می‌شود و جریان خون راحت‌تر به اندام‌ها می‌رسد.

۷. مصرف داروهای ضدپلاکت و روان‌کننده خون

برای جلوگیری از غلظت خون و تشکیل لخته در عروق تنگ، پزشک آسپرین یا کلوپیدوگرل را تجویز خواهد کرد. این داروها با ممانعت از چسبیدن پلاکت‌ها به یکدیگر، حرکت خون را در مجاری باریک عروقی روان‌تر می‌سازند. از این‌رو مصرف این داروها خطر سکته قلبی و انسداد حاد عروق پا را به حداقل می‌رساند.

۸. کنترل و تنظیم فشار خون بالا

فشار خون بالا به دیواره رگ‌ها آسیب می‌زند و آن‌ها را مستعد ابتلا به تصلب شرایین می‌کند. چاره‌اش درمان فشار خون با داروهای تخصصی مانند مهارکننده‌های ACE است. این داروها بار کاری قلب را کم و الاستیسیته و انعطاف‌پذیری رگ‌ها را حفظ می‌کنند. عروق سالم و انعطاف‌پذیر، خون را با کارایی بیشتر به تمام نقاط بدن، به ویژه دست‌ها و پاها، می‌رسانند.

۹. بالا نگه داشتن پاها هنگام استراحت

هنگام استراحت پا را بالاتر از سطح قلب نگه دارید. با این کار نیروی جاذبه خنثی می‌شود و خون راحت‌تر به‌سمت قلب برمی‌گردد. به‌این‌ترتیب تورم، سنگینی و درد ناشی از گردش خون ضعیف نیز کمتر خواهد بود.

۱۰. جراحی و روش‌های کم‌تهاجمی عروقی

آخرین راه جراحی است. در موارد حاد و پیشرفته، پزشک با آنژیوپلاستی (بالون زدن و قرار دادن استنت) رگ‌های کاملا مسدود را باز می‌کند یا جراحی بای‌پاس عروقی انجام می‌دهد تا گردش خون دوباره برقرار شود. این درمان‌های پیشرفته، جریان خون مستقیم و طبیعی را فورا به اندام در حال مرگ بازمی‌گردانند.

برای مطالعه بیشتر مقالۀ راه های افزایش گردن خون را بخوانید.

اقدامات اورژانسی و زمان مراجعه به پزشک

گردش خون ضعیف معمولا یک‌باره اتفاق نمی‌افتد و از احتمال یک بیماری زمینه‌ای مزمن مانند دیابت، تصلب شرایین یا بیماری عروق محیطی خبر می‌دهد. با‌این‌حال گاه برخی علائم گردش خون ضعیف ناگهان ظاهر می‌شوند.

در شرایط این‌چنینی باید بدانیم برای گردش خون ضعیف به چه دکتری مراجعه کنیم یا چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟!

اگر ضعف گردش خون ناگهان و همراه با یکی از علائم زیر رخ دهد، نباید منتظر نوبت پزشک ماند؛ این موارد زنگ خطر سکته قلبی، مغزی یا انسداد کامل عروق هستند و وضعیت کاملا اورژانسی است:

• درد، فشار یا احساس سنگینی شدید در قفسه سینه که ممکن است به بازوها، گردن، فک یا پشت بازتاب داشته باشد؛
• تنگی نفس ناگهانی یا دشواری شدید در تنفس بدون دلیل مشخص؛
• علائم سکته مغزی مانند کج‌شدن ناگهانی صورت، ضعف یا بی‌حسی شدید یک سمت بدن و اختلال در تکلم یا درک کلمات؛
• سردی و تغییر رنگ ناگهانی اندام‌ها، به‌طوری که رنگ‌پریده و بی‌حس شود و نبض آن قابل‌لمس نباشد؛
• ورم ناگهانی، شدید و دردناک یک پا به‌ویژه در ناحیه ساق پا و همراه با قرمزی و داغی.

اگر این علائم را مشاهده کردید، تا اورژانس از راه برسد، این اقدامات را انجام دهید:

• بیمار را آرام نگه دارید تا استرس و پانیک بار کاری قلب و فشار عروق را افزایش ندهد؛
• بیمار را در وضعیت نشسته یا نیمه‌خوابیده قرار دهید و نگذارید راه برود؛
• لباس‌ها را آزاد کنید و دکمه‌های یقه و کمربند بیمار را باز کنید تا تنفس و جریان خون تسهیل شود؛
• خودسرانه اقدام به خوراندن داروهای روان‌کننده خون یا مسکن به بیمار نکنید.

اگر علائم گردش خون ضعیف در مغز همیشگی‌ست و مدام تکرار می‌شود، این نشانۀ اختلال گردش خون مزمن است. اگر به علائم زیر عادت کرده‌اید، هرچه زودتر برای درمان گردش خون ضعیف به پزشک متخصص عروق مراجعه کنید:

• احساس مداوم گزگز، سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی در دست‌ و پا؛
• سردی همیشگی انگشتان دست و پا، حتی در محیط‌های گرم؛
• درد و گرفتگی عضلات پا هنگام راه رفتن که با استراحت برطرف می‌شود؛
• زخم‌ در پا یا انگشتان که بسیار کند بهبود می‌یابند یا اصلا خوب نمی‌شوند؛
• تغییر رنگ پوست پاها به قهوه‌ای، آبی یا تیرگی بافت اطراف مچ پا.

منابع

clevelandclinic

healthline

Mayoclinic

سوالات متداول