قانقاریا نتیجۀ مرگ بافت بدن است و براثر خونرسانی ضعیف یا عفونت باکتریایی اتفاق میافتد. این بیماری معمولا نواحی دور از قلب را درگیر میکند و گاه به اندامهای داخلی بیمار آسیب میرساند. نامش شاید ترسناک به نظر برسد، ولی خوشبختانه درمانپذیر است و با شناخت علائم اولیه و واکنش سریع میتوان کنترلش کرد. بیتوجهی به علائم قانقاریا و ورود عفونت به جریان خون باعث پخش قانقاریا در سراسر بدن و شوک سپتیک میشود که یک فوریت پزشکی تهدیدکننده و مرگبار است. در ادامه میگوییم قانقاریا چیست، چه انواعی دارد و چطور میتوان آن را شناسایی و درمان کرد. اگر مشتاقید دراینباره بیشتر بدانید، با مجله پزشکی دکتردکتر همراه باشید.
بیماری قانقاریا چیست؟
بیماری قانقاریا (Gangrene) یک نوع بافتمردگی یا مرگ سلولی و یک وضعیت جدی و اورژانسی پزشکی است. علت این عارضه قطع یا کاهش شدید خونرسانی به عضو آسیبدیده، عفونت شدید یا هر دو مورد است. وقتی خون و اکسیژن به بافت نرسد، سلولها توان ادامه حیات ندارند و بهتدریج از بین میروند.
آثار قانقاریا بیشتر در اندامهایی مثل انگشتان پا و دست، پاها و گاه در اندامهای داخلی دیده میشود. این بیماری در انواع خشک، مرطوب یا گازی بروز پیدا میکند و یک فوریت پزشکی است که اگر بهموقع درمان نشود، خطر گسترش عفونت، قطع عضو و حتی تهدید جان فرد را بهدنبال دارد. تشخیص سریع و شروع فوری درمان برای نجات بافت و حفظ سلامت بیمار حیاتی است.
در زیر، عکس پای قانقاریا را مشاهده میکنید.
انواع قانقاریا
پیش از آشنایی با انواع قانقاریا، لازم است بدانیم این بیماری به شکلهای مختلف و متناسب با میزان عفونت و وضعیت خونرسانی بافتها بروز پیدا میکند. هر نوع این بیماری علت، نوع، شدت و درمان خاص خود را دارد.
قانقاریا خشک
تمام اندامها برای حفظ عملکرد و زندهماندن نیاز به اکسیژن دارند. این اکسیژن توسط خون به بخشهای مختلف بدن منتقل میشود. قانقاریا خشک وقتی اتفاق میافتد که یکی از اعضای بدن اکسیژن کافی دریافت نکند! بافت آسیبدیده بهتدریج خشک، تیره و بیجان میشود و ذرهذره میمیرد. در این بیماری سطح پوست کاملا بسته است و نشانهای از عفونت، ترشح، چرک یا بوی بد وجود ندارد. روند پیشرفت آن نیز نسبت به انواع دیگر کندتر است. پوست ناحیه درگیر ابتدا سرد و رنگپریده به نظر میرسد و بهمرور زمان سیاه یا قهوهای تیره میشود. درد قانقاریا خشک معمولا خفیفتر از سایر انواع این بیماری است، اما همچنان یک وضعیت جدی محسوب میشود و باید تحتنظر باشد.
دلیل ابتلا به قانقاریا خشک
قانقاریا خشک زمانی ایجاد میشود که خونرسانی به یک ناحیه از بدن بهتدریج و برای مدت طولانی کاهش پیدا کند. شایعترین دلایل آن شامل تنگی یا انسداد عروق در اثر دیابت، تصلب شرایین، سیگار کشیدن، افزایش سن و بیماریهای عروقی است. در این حالت عفونت فعال وجود ندارد، اما بافت بهدلیل کمبود اکسیژن بهآرامی میمیرد و خشک و تیره میشود.
قانقاریا تر
قانقاریا تر بهسرعت پیشرفت میکند و باعث تورم، رطوبت و تغییر سریع ظاهر بافت آسیبدیده و نواحی اطراف آن میشود. ناحیه درگیر معمولا براق، متورم و دردناک میشود و ممکن است تغییر رنگ دهد، بوی نامطبوع بدهد و ترشحاتی از آن خارج شود. بهدلیل شدت علائم و خطر گسترش، این نوع قانقاریا یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به رسیدگی فوری پزشکی دارد.
دلیل ابتلا به قانقاریا تر
قانقاریا تر معمولا بهدنبال عفونت باکتریایی شدید در بافتی با خونرسانی ضعیف اتفاق میافتد. زخمهای باز، سوختگیها، لهشدگی، جراحی یا زخمهای عفونی در افراد دیابتی از مهمترین عوامل ابتلا به آن هستند. دلیل گسترش سریع و پرخطر این بیماری قانقاریا، رطوبت، تورم و رشد سریع باکتریهاست.
قانقاریا گازی
قانقاریا گازی نوعی بسیار خطرناک از قانقاریاست که بهسرعت پیشرفت میکند و باعث تخریب شدید بافتهای عمقی میشود. معمولا ناحیه درگیر یکباره تغییر رنگ میدهد، ورم میکند و دردناک میشود. اینکه وضعیت عمومی بیمار بهسرعت رو به وخامت برود و دچار علائم تب، ضعف شدید و افت فشار خون شود، اصلا عجیب نیست. این نوع قانقاریا یک وضعیت کاملا اورژانسی است و تأخیر در درمان آن پیامدهای بسیار جدی و تهدیدکننده بهدنبال دارد.
دلیل ابتلا به قانقاریا گازی
قانقاریا گازی ناشی از عفونت باکتریهای بیهوازی در محیطهای بدون اکسیژن است. باکتریها گاز تولید میکنند و سموم آنها باعث تخریب سریع عضلات و بافتها میشود. این بیماری معمولا براثر زخمهای عمیق، جراحی با ابزار آلوده، تصادف شدید یا آسیبهای نفوذی رخ میدهد و نیاز به درمان فوری دارد.
چه افرادی در معرض خطر ابتلا به قانقاریا هستند؟
در صورت داشتن پیشینه ابتلا به بیماریهای زیر، امکان ابتلا به قانقاریا در شما بیشتر است:
- تصلب شرایین؛
- بیماری رینود؛
- دیابت؛
- لختگی خون؛
- آپاندیس؛
- فتق.
برخی دیگر از عوارض جسمانی نیز احتمال ابتلا به قانقاریا را بالا میبرند. درصورت داشتن شرایط زیر، بیشتر در معرض خطر ابتلا به قانقاریا هستید:
- سیستمایمنی ضعیف؛
- سابقه جراحی در روزهای اخیر؛
- تجربه سرمازدگی شدید یا آسیب سر، نیش حیوان یا سوختگی شدید؛
- آسیب بسیار شدید همراه با تخریب و لهشدگی بافتها؛
- آسیب بافتی ناشی از تزریق پرومتازین هیدروکلراید.
سیگار کشیدن، نوشیدن الکل و مصرف مواد مخدر داخل وریدی نیز جریان خون را مختل میکند و فرد را در معرض خطر ابتلا به قانقاریا قرار میدهد.
تشخیص نشانه های قانقاریا
قانقاریا خارجی
گاهی اوقات اولین نشانه قانقاریا خشک، یک خط سرخ اطراف بافت آسیب دیده است که میتواند بهمرور سیاه شود. میپرسید دیگر علائم بیماری قانقاریا چیست؟
- زخمی که قرمز، دردناک یا متورم است؛
- نقطهای که احساس سرما میکند؛
- زخمی که پر از ترشح است یا بوی بد میدهد؛
- از دست دادن حس لامسه در نقطهای از بدن؛
- دردی که مرتب در یک محل خاص عود میکند؛
- پوستی که تغییر رنگ داده و سبز مایل به سیاه، قرمز، آبی یا برنزی شده است.
قانقاریا داخلی
همچنین ممکن است قانقاریا داخلی را تجربه کنید که بافتها یا اندامهای داخلی بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. در این مورد، گاه هیچ نشانهای روی پوست یا اندامها دیده نمیشود و تنها زنگهای هشدار عبارتاند از:
- درد؛
- تب غیرمنتظره و طولانی؛
- گیجی؛
- فشار خون پایین.
قانقاریا چگونه تشخیص داده می شود؟
در بعضی موارد، پزشک براساس پیشینه پزشکی و مشاهده علائم، به قانقاریا مشکوک میشود. همچنین ممکن است ترکیبی از روشهای تشخیصی را برای شناسایی این بیماری به کار ببرد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم.
تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی نمونه های بافت یا مایعات بدن
یک نمونه از بافت یا مایعات از بخش آسیبدیده اندام شما برای بررسی نوع باکتری موجود، با میکروسکوپ بررسی میشود.
آزمایش خون
گاه بالابودن غیرعادی تعداد گلبول های سفید در آزمایش خون نشاندهنده عفونت گانگرنوز (مربوط به قانقاریا) است. پزشک با گرمکردن یک نمونه خون و تشویق باکتری به رشد، پی به این بیماری میبرد.
تصویربرداری پزشکی
برخی از انواع تصویربرداری به تشخیص گسترش قانقاریا در بافت های داخلی کمک میکنند. این آزمایشها عبارتاند از:
- اشعه ایکس؛
- اسکن MRI؛
- سیتی اسکن.
چنانچه پزشک مشکوک شود که قانقاریا ناشی از مشکل گردش خون است، تست آرتریوگرام را تجویز میکند. در این تست، اشعه ایکس با رنگی خاص نشان میدهد که در شریانهای داخلی مسدودی وجود دارد یا خیر.
درمان های قانقاریا
دبریدمان بافت
در موارد جدی قانقاریا، ممکن است نیاز به برداشتن بافت یا عضو مرده باشد. این فرایند، دبریدمان (debridement) نام دارد و توسط ابزار جراحی یا با بهکارگیری مواد شیمیایی انجام میشود. هدف برداشتن بخش آسیبدیده پاکسازی بدن از بافت مرده و جلوگیری از گسترش عفونت و ابتلا به بیماری سپسیس است. یکی از اشکال جایگزین دبریدمان که دبریدمان حشره ای نام دارد، لارو مگس یا مگس پاشنه روی محل آسیبدیده قرار میگیرد تا محل آسیبدیده را بمکد و بافت مرده را از بین ببرد. البته این رویکرد پزشکی فقط در برخی کشورها و توسط برخی پزشکان قابلاجراست. پیوند پوست نیز بافت آسیبدیده را ترمیم میکند. در این روش، یک تکه پوست سالم از جای دیگری از بدن برای پوشاندن نواحی آسیب دیده مورد استفاده قرار میگیرد.
آنتیبیوتیکها
اگر باکتری در بدن حضور داشته باشد، پزشک مصرف آنتیبیوتیک را تجویز میکند. این داروها اغلب به صورت داخل وریدی تجویز میشوند یا از طریق یک سوزن و بهشکل مستقیم وارد جریان خون میشوند.
جراحی عروق
در مواردی که گردش خون ناکافی منجر به قانقاریا شود، جراحی عروق (روی دریچهها یا رگها) انجام میشود تا گردش خون از رگها به بافتها بهبود پیدا کند.
قطع عضو
در موارد حاد، قطع یک عضو، انگشت دست یا پا ممکن است برای نجات جان فرد مبتلا ضروری باشد. افرادی که به دلیل قانقاریا، به قطع دست یا پا نیاز دارند، ممکن است برای جایگزینی بخشی از بدن که از دست داده اند، پروتز یا اندام مصنوعی نصب کنند.
اکسیژندرمانی هایپرباریک
قراردادن یک فرد مبتلا به قانقاریای گازی در یک محیط پر از اکسیژن سرعت رشد باکتری را کم میکند. با این ترفند، اکسیژن کافی به بافتهای آسیبدیده میرسد تا خود را بازسازی کنند؛ همچنین امکان بهبود پوست فراهم میشود.
چشم انداز بلندمدت قانقاریا چگونه است؟
خیلی وقتها بیماری قانقاریا بدون عوارض جدی درمان میشود، بهخصوص اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود. بااینحال، شمار بیمارانی که بهخاطر این بیماری قطع عضو کردهاند کم نیست. بیخیالی نسبت به علائم قانقاری و عدم پیگیری بهموقع حتی کشنده است!
موارد زیر خطر مرگ ناشی از قانقاریا را بالا میبرند:
- سایر بیماریهای جدی که درمان را پیچیده میکنند؛
- وسعت زیاد ناحیه آسیبدیده.
پژوهشگران در مطالعهای در سال ۲۰۲۰ دریافتند که بالاترین عوامل خطر مرگومیر در افراد مبتلا به قانقاریای فورنیه یا قانقاریای دستگاه تناسلی و نواحی اطراف، عبارتاند از:
- دیابت؛
- بیماری قلبی؛
- نارسایی کلیه؛
- بیماری کلیه.
چگونه از قانقاریا پیشگیری کنیم؟
قانقاریا باید در سریعترین زمان ممکن درمان شود تا بافتهای بیشتری درگیر نشوند و سطح آسیب به حداقل میزان ممکن برسد. افراد مبتلا به دیابت یا بیماری عروق خونی باید مرتب دستها و پاهای خود را بررسی کنند و نسبت به علائم این بیماری هوشیار باشند. رایجترین این علائم عبارتند از:
- هر گونه تورم، ترشح یا قرمزی روی سطح پوست؛
- زخمی که بهبود پیدا نمیکند؛
- تغییر رنگ پوست.
مصرف آنتیبیوتیک قبل و بعد از عمل جراحی، تحتنظارت و مراقبت پزشک از پیشروی عفونت جلوگیری میکند. همچنین ترک سیگار، تغذیه سالم و ورزش منظم خونرسانی در بدن را بهطرز چشمگیری تقویت میکند.
کلام آخر دکتردکتر!
قانقاریا چه از نوع خشک باشد که با اختلالات خونرسانی گره خورده و چه از نوع مرطوب که عفونتهای مهاجم بافت را تهدید میکنند، به پیگیری و درمان نیاز دارد. با کنترل دقیق قند خون، مراقبت وسواسگونه از زخمهای کوچک و جدی گرفتن هرگونه تغییر رنگ یا احساس در اندامها میتوان سد محکمی در برابر این عارضه ساخت. به خاطر بسپارید: در مواجهه با علائم مشکوک، هرگز نباید به درمانهای خانگی یا انتظار برای بهبودی خودبهخودی تکیه کرد؛ خیلی وقتها مشورت سریع با یک پزشک متخصص جانتان را نجات خواهد داد.
در سامانه سلامت دکتردکتر میتوانید با بهترین و حاذقترین دکتر متخصص قانقاریا در سراسر ایران ارتباط بگیرید یا بیمعطلی درخواست نوبت ویزیت حضوری را ثبت کنید.
منبع : healthline
