رابطه جنسی موضوع حساسی است که اکثر افراد از صحبت‌کردن در مورد آن اجتناب می‌کنند. خیالپردازی و فانتزی جنسی هم در نظر بسیاری افراد ممکن است تابو (نادرست) یا نامناسب به نظر برسند؛ اما از نظر روان‌شناختی، این خیال‌پردازی‌ها کاملا طبیعی و سالم‌اند و ممکن است برای هرکسی اتفاق بیفتند. در این مطلب، می‌خواهیم نگاهی به فانتزی‌های جنسی سالم و طبیعی داشته باشیم و انواع آنها را بررسی کنیم. همچنین، بررسی می‌کنیم که فانتزی جنسی چه زمانی ممکن است نگران‌کننده یا غیرطبیعی باشد و در صورت لزوم، چطور می‌توان آنها را کمتر کرد.
فانتزی جنسی چیست؟
فانتزی جنسی (Sexual Fantasy) یا همان خیالپردازی جنسی، افکار، تصویرها یا سناریوهای ذهنی‌ای هستند که احساس کشش، صمیمیت یا هیجان جنسی را تقویت می‌کنند. فانتزی جنسی بخشی طبیعی از تجربه هر فردی است و داشتن فانتزی جنسی لزوما به این معنی نیست که فرد می‌خواهد آنچه را در ذهنش تصور می‌کند، در دنیای واقعی انجام دهد. در این راستا، کلر فالکنر (Clare Faulkner)، روان‌درمانگر حوزه مسائل جنسی می‌گوید:
“Normalising sexual fantasies is important …Fantasy offers the opportunity to explore sides of ourselves we wouldn’t necessarily explore in normal life. It’s important to emphasise that fantasy does not equate to reality.”
فانتزی جنسی باید عادی شود… فانتزی این فرصت را در اختیار ما می‌گذارد تا جنبه‌هایی از وجود خود را کشف کنیم که لزوما در زندگی روزمره سراغشان نمی‌رویم. باید تأکید کنیم که فانتزی با واقعیت یکسان نیست [و خیالپردازی جنسی مساوی با تمایل به انجام آن در دنیای واقعی نیست.]
از نظر روان‌شناختی، ذهن گاهی از فانتزی جنسی برای رهایی از فشارهای روزمره و کاهش اضطراب استفاده می‌کند و گاهی به‌دنبال تجربه احساساتی مثل صمیمیت، هیجان یا آزادی می‌رود. مطالعات نشان می‌دهند که دلایل دیگری مثل کنجکاوی در مورد تجربه‌های مختلف، برنامه‌ریزی برای رابطه جنسی با شریک عاطفی یا احساس بی‌حوصلگی و نداشتن کاری برای انجام‌دادن هم ممکن است باعث بروز خیال‌پردازی‌های جنسی شوند.
جالب است بدانید که فانتزی‌های جنسی گاهی بیش از اینکه مربوط به لذت جنسی باشند، بازتابی از اعتمادبه‌نفس یا تصویر فرد از بدن خودش هستند. برای مثال، طبق گزارشی از دکتر جاستین لمیلر (Justin Lehmiller) که روی 4175 مرد و زن انجام شد، حدود 74 درصد از افراد، با فانتزی جنسی خود را دارای بدنی مطلوب‌تر (لاغرتر یا عضلانی‌تر) می‌دیدند و 61 درصد در خیال‌پردازی‌های جنسی، خود را با شخصیتی متفاوت (مثلا برون‌گراتر یا درون‌گراتر) مجسم می‌کردند. بنابراین، برای فهم معنای فانتزی جنسی، بهتر است به احساس و نیازی توجه کنیم که پشت فانتزی خوابیده است، نه اینکه فقط روی محتوای فانتزی تمرکز کنیم.
-
دکتر سمانه سیف یانمتخصص روانشناسی4,6 (97)تهراندریافت نوبت آنلاین -
دکتر شبنم طلوعیمتخصص روانشناسی4,4 (156)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر فرشته رضامتخصص روانشناسی4,4 (89)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر عرفانه محمدیانمتخصص روانشناسی4,9 (90)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر هستی چلبیمتخصص روانشناسی4,9 (318)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر میلاد دلخوانی مافیمتخصص روانشناسی4,8 (25)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر معصومه سرمدیانمتخصص روانشناسی4,6 (17)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر امیرحسین محمدپورمتخصص روانشناسی4,9 (60)تهراندریافت نوبت آنلاین
چه زمانی فانتزی جنسی سالم و طبیعی است؟
در بیشتر افراد، داشتن فانتزی جنسی به‌خودی‌خود نمی‌تواند از مشکل روانی یا اختلال جنسی خبر بدهد؛ چون فانتزی جنسی از هر نوعی که باشد مساوی با اجرای آن در دنیای واقعی نیست. بلکه فانتزی جنسی خیلی اوقات بخشی طبیعی از زندگی عاطفی و جنسی به شمار می‌رود و طبق پژوهش‌های مختلف در جوامع مختلف بسیار شایع است.
مطالعات مختلف می‌گویند اگر فانتزی‌های جنسی در فضایی آزاد، قابل‌اعتماد و صمیمی بین زوج ردوبدل شوند، حتی می‌توانند به بهبود رابطه جنسی و عاطفی آنها کمک کنند. نویسندگان مقاله‌ای که در سال 2024 در مجله «کانورسیشن» (The Conversation UK) منتشر شد، در یادداشت جالبی می‌نویسند:
In a study published earlier this year in The Journal of Sex Research, we asked 287 people to reflect on a recent or prominent sexual fantasy. We found that over 69% of participants had previously disclosed their fantasy to a partner. Of those, more than 80% found this to be a positive experience.
در مطالعه‌ای که اوایل امسال در «مجله پژوهش جنسی» منتشر شد، از ۲۸۷ نفر خواستیم درباره یک فانتزی جنسی اخیر یا برجسته خود فکر کنند. دریافتیم که بیش از ۶۹ درصد از شرکت‌کنندگان پیش‌تر فانتزی خود را با شریک عاطفیشان در میان گذاشته بودند. از میان این افراد، بیش از ۸۰ درصد این تجربه را مثبت ارزیابی کردند.
بنابراین، داشتن فانتزی جنسی در حالت عادی سالم، طبیعی و حتی کمک‌کننده است. همچنین، خیالپردازی جنسی می‌تواند به برانگیختگی جنسی بدون نیاز به حضور پارتنر جنسی کمک کند و احتمال ابتلا به مشکلات و بیماری‌های مرتبط با سلامت جنسی مثل تریکومونیازیس را کاهش دهد.
با تمام این اوصاف، اگر فانتزی جنسی باعث اضطراب و احساس گناه شدید شود، تا حدی که کنترل آن برای فرد دشوار باشد یا زندگی روزمره او را مختل کند، بهتر است به کمک یک مشاور کارآزموده بررسی شود. علاوه‌بر این، اگر فرد احساس کند تمایل غیرقابل‌کنترلی برای تجربه یا اجرای این فانتزی‌ها دارد یا ممکن است به خودش و دیگری آسیب برساند، بهتر است در اسرع وقت از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرد.
ما در وب‌سایت دکتردکتر دسترسی فوری افراد را به ده‌ها روان‌شناس و روان‌درمانگر و سکس‌تراپیست مهیا کرده‌ایم تا هر ایرانی از هر مکان و در هر زمان بتواند در سریع‌ترین زمان ممکن از پزشک مورد نظر خود نوبت حضوری یا آنلاین بگیرد و مشکلش را با یک متخصص سلامت روان حرفه‌ای و معتمد در میان بگذارد.
انواع فانتزی جنسی چیست؟
فانتزی‌های جنسی اشکال و انواع مختلفی دارند. اگر از دیدگاهی روان‌شناختی به ماجرا نگاه کنیم، ممکن است در فانتزی‌های جنسی ردپای نیازها، هیجانات و احساسات سرکوب‌‌شده‌ای را ببینیم که مجال بروز پیدا می‌کنند.
بنابراین، اگر هر خیالپردازی جنسی را بازتاب یکی از نیازهای انسانی مثل صمیمیت، هیجان، تنوع، احساس جذابیت، دوست‌داشته‌شدن، تابوشکنی، خروج از منطقه امن، حفظ امنیت یا اِعمال کنترل بدانیم، ممکن است با بررسی آنها درک بهتری از خودمان پیدا کنیم. در جدول زیر، به چند مورد از انواع فانتزی‌های جنسی و نیازهای پشت هر نوع اشاره می‌کنیم.
| نوع فانتزی جنسی | موضوع | نیازهای احتمالی پشت فانتزی |
| روابط چندنفره | موقعیت‌هایی که در آن بیش از دو نفر در یک رابطه حضور دارند. | تمایل به کنجکاوی، تنوع‌طلبی، تازگی جنسی و تجربه موقعیت‌های متفاوت |
| موقعیت‌های غیرمعمول | برقراری رابطه جنسی در موقعیت‌هایی متفاوت از شرایط معمول زندگی | نیاز به تازگی، هیجان یا فاصله‌گرفتن از زندگی تکراری روزمره، شکستن یکنواختی، ماجراجویی، احساس آزادی از قواعد روزمره |
| نقش و قدرت | فرد خودش را در نقشی متفاوت از جایگاه معمولش تصور می‌کند؛ مثل اِعمال کنترل بیشتر یا واگذاری کنترل در رابطه جنسی. | نیاز به تجربه احساس کنترل‌کردن یا کنترل‌شدن، تخلیه فشارها و مسئولیت‌های روزمره، تغییر نقش، مسئله اعتماد و آسیب‌پذیری، تجربه قدرت یا تسلیم |
| روابط غیرانحصاری | موقعیت‌هایی که در آن رابطه عاطفی یا جنسی محدود به یک نفر نیست. | کنجکاوی، نیاز به تنوع، تجربه ذهنی موقعیت‌های متفاوت، تنوع و آزادی جنسی، کاهش محدودیت‌های انحصاری، کنجکاوی درباره ساختارهای روابط متفاوت، افزایش احساس استقلال عمل |
| هویت و گرایش | تصور جوانب متفاوتی از هویت جنسیتی یا گرایش جنسی | کاوش هویت و گرایش جنسی، کنجکاوی درباره جنبه‌های مختلف میل و جاذبه |
| تفاوت سنی | تصور رابطه با شخصی در گروه سنی متفاوت | کنجکاوی درباره تفاوت تجربه و سبک زندگی، جذابیت ویژگی‌های مرتبط با شخصیت پخته و بالغ، جست‌وجوی تفاوت و تازگی |
علاوه‌بر این موارد، فانتزی‌های دیگری هم ممکن است در ذهن افراد ایجاد شوند که بیشتر حول نیاز به دوست‌داشتن یا دوست‌داشته‌شدن، جذابیت، موردتوجه قرارگرفتن، نزدیکی عاطفی و داشتن ارتباط عمیق با شریک عاطفی خود شکل می‌گیرند. در کل، هر نوعی از فانتزی جنسی محصول کنجکاوی و قدرت تخیل است و ممکن است از نیازهای ابرازنشده مختلفی حکایت کند.
فانتزی جنسی در زنان و مردان چه تفاوتی دارد؟
از نظر علمی، تفاوت فانتزی‌های جنسی زنان و مردان آن‌قدرها که کلیشه‌های رایج می‌گویند، پررنگ نیست. مقاله‌ای که در سال 2023 منتشر شد، در این خصوص نوشت:
although there may be a gender-based difference in sexual cognitions indicating that men have more sexual fantasies than women, this difference is smaller than generally thought.
ممکن است از نظر افکار و تصورات جنسی، بین زن و مرد تفاوتی وجود داشته باشد و مردان خیال‌پردازی‌های جنسی بیشتری از زنان داشته باشند، اما این تفاوت کمتر از چیزی است که اغلب تصور می‌شود.
پس، هر دو گروه ممکن است فانتزی‌های متنوعی داشته باشند؛ تفاوت فانتزی جنسی زنان و مردان بیشتر در دفعات و نوع نگرش نسبت به هر خیالپردازی دیده می‌شود. همچنین، مردان اغلب راحت‌تر از خیال‌پردازی‌های جنسی خود حرف می‌زنند. نقش عوامل فرهنگی، تربیتی و انتظارات اجتماعی را هم روی تفاوت نوع و میزان به‌اشتراک‌گذاری فانتزی جنسی در زنان و مردان نباید دست‌کم بگیریم. مسئله بعدی تجربه و بروز فانتزی‌های جنسی در دوره‌های مختلف زندگی زنان و مردان، از جمله دوران بلوغ دختران است که تحت‌تأثیر تغییرات جسمی، هورمونی و روانی قرار می‌گیرد.
رایج ترین فانتزی جنسی در مردان
طبق پژوهش‌های انجام‌شده، مردان به‌طور میانگین کمی بیشتر از زنان، داشتن فانتزی‌های جنسی را گزارش کرده‌اند؛ البته جالب است بدانید که این اختلاف کمتر از چیزی است که اغلب تصور می‌شود و نمی‌توان بر اساس جنسیت، فانتزی یکسانی را برای همه مردان در نظر گرفت.
همچنین در بعضی از مطالعات، فانتزی‌های مرتبط با تنوع، تازگی و روابط چندنفره در میان مردان بیشتر از زنان گزارش شده‌اند. بااین‌همه، این یافته‌ها به معنی وجود چنین تمایلی در تمام مردان نیست و تجربه هر فرد ممکن است با دیگری متفاوت باشد. علاوه‌بر این، تغییرات مرتبط با افزایش سن و وضعیت هورمونی روی میل و تجربه جنسی مردان اثر می‌گذارد؛ به همین دلیل، موضوعاتی مانند یائسگی در مردان گاهی در بررسی تغییرات میل جنسی در طول زندگی مطرح می‌شوند.
رایج ترین فانتزی جنسی در زنان
در زنان هم مثل مردان فانتزی‌های متنوعی گزارش شده است؛ طبق مطالعات انجام‌شده، موضوعاتی مثل عشق، صمیمیت، نقش‌آفرینی و تجربه‌های متفاوت در فانتزی‌های جنسی زنان بیشتر دیده می‌شود. بااین‌همه، اینکه بگوییم زنان فقط فانتزی‌های عاطفی دارند یا مردان فقط فانتزی‌های هیجانی، بیشتر شبیه به یک کلیشه قدیمی است تا واقعیتی علمی. برای مثال، مطالعه‌ای که در سال 2012 انجام شد، خیال‌پردازی‌های جنسی زنان را در دوره‌های خاصی از سیکل ماهیانه پرتکرارتر گزارش کرد:
the frequency and arousability of sexual fantasies in women may significantly change during the menstrual cycle, increasing at ovulation.
دفعات و میزان برانگیختگی ناشی از فانتزی‌های جنسی در زنان ممکن است در طول چرخه قاعدگی به‌طرز قابل‌توجهی تغییر کند و در زمان تخمک‌گذاری بیشتر شود.
در مجموع، تفاوت‌های مشاهده‌شده در فانتزی‌های جنسی زنان و مردان بیشتر به تجربیات هر فرد بستگی دارد تا جنسیت آنها. در واقع، متخصصان نقش تفاوت‌های فردی، شرایط رابطه و عوامل فرهنگی را در بروز افکار جنسی مهم‌تر از جنسیت افراد می‌دانند.
تاثیر فانتزی جنسی در رابطه عاطفی
داشتن فانتزی جنسی در یک رابطه لزوما نشانه نارضایتی یا کمبود عاطفی نیست؛ بلکه فقط از بخشی طبیعی از دنیای ذهنی خبر می‌دهد. فانتزی جنسی در رابطه حتی می‌تواند کمک‌کننده هم باشد؛ اگر زوج بتوانند در مورد فانتزی‌های جنسی خود با اعتماد متقابل و بدون قضاوت شریکشان حرف بزنند، نیازهای عاطفی همدیگر را بهتر می‌شناسند و صمیمیت بیشتری بین خود حس خواهند کرد.
مطالعاتی که در این زمینه انجام شده‌اند، نشان می‌دهند که به‌اشتراک‌گذاری فانتزی‌های جنسی در زوج‌ها موجب بهبود عملکرد و رضایت جنسی در هر دو جنس مرد و زن می‌شود. البته ناگفته پیداست که گفتن هر فانتزی‌ای الزام‌آور نیست و هر دو نفر باید با مطرح‌شدن چنین موضوعاتی احساس راحتی داشته باشند.
آیا می‌توان فانتزی‌های جنسی را کنترل کرد؟
داشتن فکر یا فانتزی لزوما چیزی نیست که بتوان آن را مثل یک دکمه خاموش یا روشن کرد. بسیاری از فانتزی‌ها به‌صورت ناخودآگاه شکل می‌گیرند و ممکن است بدون اینکه آگاهانه انتخاب شوند، به ذهن فرد خطور کنند. بنابراین، صِرف داشتن یک فانتزی مساوی با انتخاب آگاهانه یا تمایل به تجربه آن نیست.
هدف اصلی در برخورد با فانتزی‌های جنسی این است که فرد برخورد مناسبی با افکار گاه‌و‌بیگاهش داشته باشد و اجازه ندهد آنها مخل زندگی روزمره یا رابطه‌اش شوند. اگر تلاش برای سرکوب این افکار باعث اضطراب، شرم یا درگیری ذهنی بیشتر شوند، بهتر است به‌جای جنگیدن با آنها، احساسات و نیازهای پشت این افکار بررسی شوند. در صورت ایجاد مشکل، گفت‌وگو با روان‌شناس یا سکس‌تراپیست می‌تواند کمک‌کننده باشد.
چه زمانی فانتزی جنسی می‌تواند نگران‌کننده باشد؟
فانتزی جنسی به‌خودی‌خود نگران‌کننده نیست و به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه مشکل یا اختلال روانی باشد. آنچه اهمیت دارد، میزان ناراحتی فرد، کنترل‌پذیری، تکرار افکار و اثر آنها روی زندگی و روابط است. این موضوع زمانی بهتر است جدی‌تر بررسی شود که شرایط زیر را داشته باشد.
- فانتزی‌های جنسی باعث اضطراب یا احساس گناه شدید و غیرقابل‌کنترل شده‌اند.
- فانتزی‌های جنسی تمرکز و عملکرد روزمره را مختل کرده‌اند.
- فرد احساس می‌کند تمایل شدیدی دارد که فانتزی‌های جنسیش را عملی کند و کنترل رفتارش برایش دشوار شده است.
- داشتن فانتزی‌های جنسی در موقعیت‌های مختلف روزمره برای فرد غیرقابل‌کنترل و آزاردهنده شده‌اند.
- محتوای فانتزی برای خود فرد ناخواسته و پریشان‌کننده است یا با ترس و اضطراب شدید همراه می‌شود.
- فانتزی‌های جنسی باعث کاهش رضایت از رابطه یا ایجاد تعارض و مشکل در رابطه زوجی شده‌اند.
چه زمان برای فانتزی جنسی به سکس تراپیست مراجعه کنیم؟
اگر این افکار به‌صورت مداوم و غیرقابل‌کنترل تکرار شوند و فرد را دچار اضطراب یا اختلال در زندگی روزمره کنند، ممکن است لازم باشد از نظر مشکلاتی مانند وسواس جنسی هم بررسی شوند. در این شرایط، مراجعه به متخصص سلامت روان یا سکس‌تراپیست می‌تواند به پیداکردن علت و مدیریت بهتر این احساسات کمک کند.
در چنین شرایطی، روان‌شناس یا سکس‌تراپیست بدون قضاوت افکار فرد، به او کمک می‌کند احساسات و هیجانات پشت افکارش را پیدا کند. همچنین، با شناخت بهتر اثری که این افکار روی زندگی و رابطه زوجی فرد گذاشته‌اند، راهکارهای سالم و تخصصی برای مدیریت آنها پیشنهاد می‌کند.
کلام آخر دکتردکتر
فانتزی جنسی به‌خودی‌خود پدیده‌ای غیرطبیعی یا نشانه وجود اختلال روانی یا انحراف جنسی نیست. فانتزی‌های جنسی ممکن است بخشی عادی از تجربه ذهنی و عاطفی افراد باشند. مهم‌تر از محتوای افکار جنسی، احساساتی است که این تصورات در فرد ایجاد می‌کنند و اثری که روی زندگی روزمره و رابطه عاطفی می‌گذارند. اگر فانتزی‌های جنسی باعث اضطراب، احساس گناه شدید، تنش در رابطه زوجی یا مختل‌شدن زندگی روزمره شوند، بهتر است به کمک روان‌شناس یا متخصص سلامت جنسی بررسی شوند.
در وب‌سایت دکتردکتر به ده‌ها روان‌شناس و متخصص سلامت روان دسترسی دارید و می‌توانید با چند کلیک نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید. به کمک دکتردکتر می‌توانید بدون نگرانی از قضاوت‌شدن، مسائل خود را با روان‌درمانگران معتمد مطرح کنید و از آنها مشورت تخصصی و حرفه‌ای بگیرید.
