پروپرانولول چیست؟ کاربرد، دوز، عوارض و تداخل دارویی

پروپرانولول، دارویی با سرعت اثرگذاری بالا برای درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌های مربوط به افزایش فشارخون یا حتی اختلالات روحی و روانی است. پروپرانولول ضربان قلب را کاهش داده و باعث می‌شود قلب راحت‌تر خون را به اطراف بدن پمپاژ کند.

این دارو در کنار اثربخشی، عوارض و خطراتی هم دارد؛ بنابراین توصیه می‌شود که این دارو را بدون تجویز پزشک و دکتر قلب استفاده نکنید. در این مطلب از مجله پزشکی دکتردکتر درباره قرص پروپرانول و عوارض آن توضیح داده‌ایم؛ برای آشنایی با این دارو با ما همراه باشید.

اگر سوالی دارید در انتها بپرسید.

پروپرانولول چیست و چگونه عمل می‌کند؟

پروپرانولول دارویی برای کنترل تپش قلب است و درعین حال برای درمان نامنظمی‌های تپش (از نوع تاکی کاردی)، فشار خون بالا است و نوعی دارو ضد استرس و اضطراب برای کنترل استرس محسوب می‌شود. این دارو همچنین می‌تواند به کاهش علائم فیزیکی اختلال اضطراب مانند عرق کردن و لرزیدن نیز کمک کند.

مکانیسم اثر پروپرانول

پروپرانولول با مسدود کردن گیرنده‌های هورمون اضطراب در سراسر سیستم اعصاب مرکزی، تاثیر خود را می‌گذارد. اثربخشی این دارو بالا است و مصرف آن توسط فردی که دچار حمله قلبی شده، می‌تواند حتی شانس زنده ماندن را افزایش دهد.

اثرگذاری این دارو ممکن است تا 12 ساعت پس از مصرف نیز طول بکشد. نکنه مهم در خصوص این دارو، دفع بیش از 99 درصد آن از طریق مدفوع است. یعنی پس از استفاده از قرص پرانول و تاثیرگذاری مناسب، مواد شیمیایی آن از بدن دفع می‌شود.

اگر هم‌ زمان دارو های دیگری مصرف می‌ کنید و درباره تداخلات پروپرانولول نگرانی دارید، می توانید توسط دکتر مریم پاکرو ویزیت شوید.

آشنایی با نام‌های تجاری پروپرانولول و نحوه عملکرد آن

داروی پروپرانولول را با دو نام تجاری «پرانول» یا «ایندرال» در بازار می‌شناسند. البته نام «Inderal» اشاره به برند اصلی این دارو دارد و با توجه به طولانی بودن نام، این دارو را به اختصار با نام پرانولول یا پروپرانول بیشتر می‌شناسند.

ایندرال به چه اشکالی در بازار موجود است؟

پرانول به صورت قرص، کپسول یا شربت خوراکی ساخته شده و در دُزهای 10، 20، 40، 60، 80، 120 و 160 میلی‌گرم تولید می‌شود. نوع محلولی آن بیشتر برای مصرف اطفال کاربرد دارد. البته یک نوع آمپول پروپرانولول هم برای تزریق وریدی در دسترس است که پزشک در موارد خاص تجویز می‌کند.

قرص پروپرانولول برای چیست؟

شیوه اثرگذاری این دارو باعث شده تا از آن برای درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها استفاده کنند. پس علاوه‌بر موارد اشاره شده در بخش ابتدایی، از پروپرانولول برای درمان بیماری‌های زیر هم استفاده می‌شود:

• هیستری
• تسکین دردهای قلبی
• درمان بی‌نظمی تپش قلب
• درمان فشار خون بالا
• جلوگیری از سردردهای میگرنی
• سم زدایی سریع اپیوئیدها
• درمان گلوکوم (آب سیاه چشم) و غیره.

قرص پروپرانولول برای چیست؟

قرص پروپرانولول از دسته داروهای «بتا بلاکر» است؛ این دارو با مسدود کردن اثر هورمون‌هایی مثل آدرنالین، ضربان قلب را آرام‌تر کرده و فشار خون را پایین می‌آورد و بیشتر برای کنترل بیماری‌های قلبی، کاهش علائم فیزیکی اضطراب و پیشگیری از سردردهای میگرنی تجویز می‌شود.

مهم‌ترین کاربردهای این دارو عبارتند از:

• کنترل فشار خون بالا برای پیشگیری از سکته‌های قلبی و مغزی؛
• کاهش ضربان قلب و تپش قلب، کنترل ریتم نامنظم قلب (آریتمی)؛
• تسکین علائم فیزیکی اضطراب مانند لرزش دست، عرق کردن و تپش قلب شدید در موقعیت‌های استرس‌زا؛
• پیشگیری از میگرن، کاهش دفعات و شدت حملات سردرد؛
• کنترل آنژین صدری و دردهای قفسه سینه ناشی از عدم رسیدن اکسیژن کافی به قلب.

قرص پروپرانولول ۲۰ برای چیست؟

قرص پروپرانولول ۲۰ یک دُز متوسط و بسیار پرکاربرد از این دارو است. پزشکان معمولا زمانی آن را تجویز می‌کنند که بدن بیمار به دُزهای پایین‌تر (مثل دُز ۱۰ میلی‌گرم) پاسخ کافی نداده یا برای شروع یک دوره درمانی کنترل‌شده، نیاز به اثربخشی قوی‌تری باشد. این دُز مشخص برای مدیریت علائم عصبی-قلبی و اختلالات حرکتی بسیار پرکاربرد است.

مهم‌ترین موقعیت‌هایی تجویز دُز ۲۰ میلی‌گرم پروپرانولول عبارت‌اند از:

• مدیریت اضطراب موقعیتی شدید مثل لرزش شدید صدا و دست‌ها قبل از سخنرانی‌های بزرگ، آزمون‌های شفاهی یا جراحی‌های حساس؛
• کنترل لرزش اساسی و درمان اختلالات حرکتی غیراختیاری در دست‌ها (منشأ غیر پارکینسون)؛
• پیشگیری از حملات حاد میگرن برای افرادی که در طول ماه چندین بار دچار سردردهای ناتوان‌کننده می‌شوند؛
• تنظیم تپش قلب در پرکاری تیروئید و آرام کردن ضربان جهنده و آزاردهنده.

دُز دارو پروپرانول و نحوه مصرف آن

داروی پروپرانولول را می‌توان با غذا یا بدون آن مصرف کرد. پس مصرف پروپرانولول با معده خالی هم مشکلی ندارد. اما بهتر است که قبل از مصرف، نبض‌تان را شمرده و فشار‌خون خود را اندازه بگیرید. یادتان باشد که مصرف این دارو برای افراد با نبض کمتر از 60 بار در دقیقه یا فشار سیستولی کمتر از 80 میلی‌متر جیوه، باید با هماهنگی پزشک باشد.

نکته مهم بعدی در خصوص داروی پرانولول، مصرف به موقع و متناسب با توصیه پزشکی آن است. پس سعی کنید این دارو را در زمان توصیه شده توسط پزشک و داروساز استفاده کنید تا اثربخشی آن بهتر باشد.

بهترین زمان مصرف قرص پروپرانول ۱۰ و ۲۰

بهترین زمان مصرف قرص پروپرانول ۲۰ و ۱۰ با توجه به علت تجویز تعیین می‌شود. این دُز معمولا برای اثرگذاری سریع یا تنظیم ملایم ضربان قلب به‌کار می‌رود و می‌توان آن را همراه با غذا یا با معده خالی مصرف کرد. اما برای بهترین نتیجه، زمان‌بندی‌های زیر توصیه می‌شود:

• اگر هدف کنترل اضطراب و تپش قلب موقعیتی است، بهترین زمان، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از شروع موقعیت استرس‌زاست؛
• برای پیشگیری از میگرن یا درمان فشار خون، دارو را هر روز در ساعت‌های مشخص و منظم مصرف کنید تا سطح دارو در بدن پایدار بماند؛
• درصورت تجویز چند نوبت قرص پروپرانول در روز، دُزها را به‌طور مساوی در طول روز تقسیم کنید و اگر مصرف یک وعده را فراموش کردید، به‌محض یادآوری میل کنید، مگر آنکه تقریبا نوبت مصرف دًز بعدی باشد.

هشدار! پروپرانولول را هرگز به‌صورت ناگهانی و بدون مشورت با پزشک کنار نگذارید. این اقدام خطرناک باعث جهش ناگهانی فشار خون و تشدید تپش قلب خواهد شد.

بهترین زمان مصرف قرص پروپرانول ۱۰ برای کاهش استرس

بهترین زمان مصرف قرص پروپرانول ۱۰ برای کاهش استرس موقعیتی (مانند سخنرانی، مصاحبه یا امتحان) حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از شروع رویداد استرس‌زا است. این دارو معمولا طی ۱ تا ۲ ساعت به حداکثر غلظت و اثربخشی خود در بدن می‌رسد. با‌این‌حال اگر پروپرانولول توسط پزشک برای کنترل مداوم علائم استرس یا فشار خون تجویز شده باشد، باید دقیقا طبق دستور و در فواصل زمانی منظم (معمولا ۱ تا ۳ بار در روز) مصرف شود. توصیه می‌شود این دارو را همیشه به یک روش ثابت، همراه با غذا یا با معده خالی، مصرف کنید تا جذب یکنواخت در بدن داشته باشد.

عوارض مصرف پروپرانولول چیست؟

معمولا مصرف سر‌وقت و متناسب پرانول با توصیه پزشک، هیچ‌گونه عوارض جدی نخواهد داشت. اما شاید در دفعات ابتدایی از مصرف و تا زمانی که بدن با دارو وفق پیدا کند، شاهد یکسری عوارض طبیعی همچون احساس سرگیجه، مشکلات خواب، درد معده، خستگی، تغییرات بینایی، تهوع، اسهال و استفراغ باشید. این عوارض در اغلب موارد به مرور رفع شده و جای نگرانی نیست.

اما یک سری دیگری از عوارض مصرف پرانول جدی بوده و نیاز به مراجعه سریع به پزشک دارد. این عوارض خطرناک شامل موارد زیر هستند:

• آهسته بودن ضربان قلب
• بروز علائم جدید
• افزایش تشنگی و ادرار
• سوزن‌سوزن شدن دست و پاها یا احساس بی‌حسی
• کبودی و خونریزی آسان
• احساس ضعف
• افسردگی یا تغییرات روحی و روانی
• کاهش قوای جنسی
• داشتن تب یا دیگر علائم عفونی مانند گلودرد
• نشانه‌های نارسایی قلبی همچون تنگی نفس یا التهاب پا و مچ آن و غیره.

عوارض قرص پروپرانول ۱۰ بر بدن

با توجه به اینکه این دُز بسیار ملایم است، عوارض قرص پروپرانول ۱۰ چندان قابل‌ملاحظه نیست. با‌این‌حال، در روزهای ابتدایی احتمال تغییرات جزئی وجود دارد. شایع‌ترین آنها عبارت‌اند از:

• افت خفیف و ناگهانی فشار خون. ممکن است هنگام برخاستن ناگهانی لحظه‌ای سرگیجه بگیرید یا چشمتان سیاهی برود.
• سردی نوک انگشتان دست و پا. با توجه به کاهش جریان خون در رگ‌های محیطی، احساس سرما در دست‌ و پا شایع است.
• خستگی ملایم. به‌دلیل تنظیم مجدد ضربان قلب، احساس بی‌حالی یا کمبود انرژی موقت طبیعی است.
• رؤیای واضح یا اختلال خواب خفیف. درصورت مصرف شبانه قرص پروپرانولول، این دارو بر کیفیت یا وضوح خواب‌ تأثیر می‌گذارد.

واکنش‌های احتمالی بدن پس از مصرف قرص پروپرانولول

پروپرانولول با کاهش فشار‌خون بدن، گردش خون در اندام‌های بدن را کنترل می‌کند. به‌همین‌خاطر شاید بعد از مصرف این دارو، میزان خون‌رسانی به دست و پاها کم شده و احساس سردی داشته باشید. شدت این شرایط برای یک فرد سیگاری بیشتر از سایر افراد است. در چنین شرایطی برای کم کردن خطر سرگیجه و سبکی سر، هنگام برخاستن به آرامی از جای خود بلند شوید.

در مواردی نادر هم بروز بثورات پوستی، مشکلات تنفسی، خارش و تورم در هنگام مصرف این دارو مشاهده شده است. در صورت مشاهده علائم مربوط به واکنش آلرژیک، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید تا شدت این عوارض بیشتر نشود.

تاثیر قرص پروپرانول بر قاعدگی و پریود

پروپرانولول داروی هورمونی نیست؛ بنابراین نمی‌تواند تأثیر مستقیم یا ساختاری بر چرخه قاعدگی، میزان خون‌ریزی یا سطح هورمون‌های زنانه داشته باشد. تاثیر قرص پروپرانول بر قاعدگی را می‌توان به‌نوعی با خواص کنترل استرس و اضطراب این دارو مرتبط دانست. این دارو سطح هورمون کورتیزول را پایین می‌آورد و بی‌نظمی چرخه‌ها مرتبط با تنش‌های عصبی را درمان می‌کند. در موارد نادر، افت فشار خون ناشی از دُز بالای این دارو ممکن است ضعف و خستگی دوران پریود را حتی تشدید کند!  البته این موارد با تنظیم دُز زیر نظر پزشک قابل‌مدیریت‌اند.

عوارض زیاد خوردن قرص پروپرانولول چیست؟

زیاد خوردن یا زیاده‌روی در مصرف قرص پروپرانولول (بیش از دوز تجویزی توسط پزشک) می‌تواند خطرناک باشد و به دلایل زیر عوارض متعددی بر جای بگذارد:

• افت شديد فشار خون و احساس سرگیجه شدید، تاری دید، ضعف مفرط، سیاهی رفتن چشم‌ها و حتی غش؛
• کاهش شدید ضربان قلب به زیر ۵۰ یا ۴۰ بار در دقیقه برسد و اختلال در اکسیژن‌رسانی به اندام‌ها؛
• تنگی نفس و اسپاسم ریه به‌ویژه در افراد مبتلا به آسم یا مشکلات ریوی؛
• سرد شدن دست‌ها و پاها به‌دلیل کاهش شدید جریان خون در عروق محیطی؛
• اختلالات خواب و روانی شامل کابوس‌ شبانه، بی‌خوابی، احساس خستگی و بی‌حالی مفرط و در مواردی افسردگی یا توهم.
• شوک و خطر ایست قلبی (در موارد مسمومیت و اوردوز شدید) به‌دلیل اختلال در هدایت الکتریکی قلب، شوک کاردیوژنیک و افت سطح هوشیاری.

موارد احتیاط پروپرانولول حین مصرف

مصرف پروپرانول به خودی‌خود با احساس سرگیجه همراه است. حتی مصرف الکل یا استعمال ماری جوانا می‌تواند باعث تشدید چنین شرایطی شود. به‌همین‌خاطر نباید پس از خوردن پرانول، رانندگی کرده یا کارهایی انجام دهید که نیاز به هوشیاری دارد.

احتیاط بعدی مربوط به افرادی است که سابقه بیماری‌های کبدی دارند. این افراد باید قبل از مصرف این موضوع را با پزشک معالج خود در میان بگذارید.

اهمیت این موضوع برای بیمارانی که سابقه مشکلات تنفسی، بیماری کبدی و کلیوی، اختلالات روانی، نارسایی قلبی و یا مشکلات گردش خون دارند به مراتب بیشتر است. چون پزشک در نهایت با در نظر گرفتن شرایط و سوابق پزشکی شما، در خصوص دُز مصرفی یا کنار گذاشتن همیشگی این دارو تصمیم‌گیری خواهد کرد.

چه کسانی نباید پروپرانولول مصرف کنند؟

پروپرانولول به‌دلیل سازوکاری که در آهسته‌سازی ضربان قلب و تنگ کردن برخی مجاری عروقی و تنفسی دارد، مصرف آن برای برخی افراد ممنوع یا نیازمند احتیاط شدید تحت نظر پزشک است.

افراد با شرایط زیر نباید پروپرانولول مصرف کنند و در گروه منع مطلق قرار می‌گیرند:

• مبتلایان به آسم و بیماری‌های مزمن ریوی: پروپرانولول می‌تواند گیرنده‌های بتا-۲ را در ریه‌ها مسدود کرده و باعث انقباض مجاری تنفسی، حملات شدید آسم و تنگی نفس خطرساز شود.
• افراد دارای ضربان قلب بسیار پایین: کسانی که ضربان قلب آن‌ها در حالت استراحت کمتر از ۵۰ یا ۶۰ بار در دقیقه است.
• مبتلایان به بلوک قلبی (درجات ۲ و ۳): افرادی که اختلال در سیستم هدایت الکتریکی قلب دارند (مگر اینکه از باتری قلبی یا پیس میکر استفاده کنند).
• بیماران مبتلا به شوک کاردیوژنیک یا نارسایی حاد قلبی: در مواردی که قلب قادر به پمپاژ کافی خون نیست.
• افراد با فشار خون بسیار پایین: زیرا دارو فشار خون را باز هم پایین‌تر می‌برد.
• مبتلایان به سندرم رینود یا اختلالات شدید گردش خون محیطی: این دارو می‌تواند باعث سردی و درد شدید در انگشتان دست و پا شود.

افرادی که باید با احتیاط فراوان و تحت نظر دقیق پزشک مصرف کنند:

• بیماران مبتلا به دیابت: پروپرانولول علائم هشدار افت قند خون مانند تپش قلب و لرزش را پنهان می‌کند.
• افراد دارای مشکلات تیروئید (پرکاری تیروئید): قطع ناگهانی دارو در این افراد می‌تواند باعث علائم شدید تیروئیدی شود.
• بیماران کلیوی و کبدی: احتمال تجمع دارو در بدن و نیاز به تنظیم دوز وجود دارد.

پروپرانول با چه دارویی تداخل دارد؟

اگر علائمی مثل تپش قلب، فشار خون یا استرس بالا دارید و باید از این دارو استفاده کنید، باید به تداخلات دارویی پرانول با سایر داوها نیز توجه داشته باشید. در فهرست زیر می‌بینید قرص پروپرانول با چه دارویی تداخل دارد:

• داروی کلرپرومازین
• اپی‌نفرین
• داروهای مسدود کننده آلفا مانند پرازوسین
• هالوپریدول
• داروی مفلوکین
• هیدروکسید آلومینیوم
• ریزاتریپتان
• داروی تئوفیلین
• تعدادی از داروهای قلبی مانند پروپافنون و دیگوکسین
• فینگولیمود
• آنتی‌کولینرژیک‌ها مانند آتروپین
• وارفارین
• تیوریدازین
• داروهای موثر بر آنزیم‌های کبدی همچون سایمتیدین
• داروهای مربوط به درمان فشار خون بالا مانند متیل دوپا و کلونیدین
• هورمون‌های تیروئید مانند لووتیروکسین و غیره.

شیوه نگهداری پروپرانول

داروهای پروپرانولول را باید در دمای اتاق و به دور از گرما نگهداری کرد. چون رطوبت بیش‌ از اندازه یا انجماد این دارو، باعث خراب شدن یا کاهش تاثیر‌گذاری آن‌ها می‌شود. این دارو باید دور از دسترس اطفال قرار گرفته و اگر به‌طور تصادفی مصرف شد، باید فورا به پزشک مراجعه کنید.

اوردوز با پروپرانولول

اگر مصرف پرونال بیش از توان متابولیک بدن باشد، فرد دچار عارضه بیش‌مصرفی یا اوردوز خواهد شد. دلیلش هم این است که این دارو در وهله اول باعث کاهش ضربان قلب خواهد شد. به این ترتیب اگر میزان مصرفی بیش از اندازه باشد، قلب کندتر زده و تنفس سخت می‌شود. البته مقدار پروپرانولی که باعث ایجاد این شرایط می‌شود، از یک فرد به فردی دیگر متفاوت است.

از طرفی پرانول جز داروهای مسدود‌کننده بتا با سرعت اثرگذاری بالا است. یعنی در کمتر از 30 دقیقه، این دارو تاثیر خود را روی بدن می‌گذارد. به‌همین‌خاطر اگر میزان مصرفی روزانه شما بیش از یک گرم باشد و واجد شرایطی که بالا آن را توصیف کردیم باشید، به‌طور بالقوه این دارو برایتان کشنده خواهد بود.

عوارض زیاد خوردن قرص پروپرانولول 

عوارض زیاد خوردن قرص پروپرانولول معمولا ناشی از مصرف دُز بالاتر از مقدار تجویز‌شده است. دُز بالا سیستم قلبی‌عروقی و عصبی بدن را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، مهار پمپ‌های بتا در بدن را از کنترل خارج می‌کند و این پیامد‌ها را به‌دنبال دارد:

• افت شدید و مداوم فشار خون و عواقب آن مثل سرگیجه‌های مداوم، منگی، تاری دید و حتی غش (سنکوپ) هنگام تغییر وضعیت بدن؛
• برادیکاردی مفرط و احساس خستگی مطلق و ناتوانی در انجام فعالیت‌های ساده روزمره؛
• سردی شدید و بی‌حسی اندام‌ها، کرختی نوک انگشتان و تیرگی رنگ پوست به‌دلیل انقباض عروق خونی؛
• اختلالات خلقی و کابوس‌های شبانه، افسردگی حاد، توهم و تداخل در حافظه کوتاه‌مدت به‌دلیل عبور دارو از سد خونی مغز؛
• هیپوگلیسمی پنهان.

اگر یک نوبت مصرف پروپرانولول را فراموش کردیم چه کنیم؟

اگر یک نوبت مصرف پروپرانولول را فراموش کردید، به‌محض یادآوری آن را مصرف کنید. اگر زمان یادآوری تقریباً نزدیک به نوبت بعدی است، دوز فراموش‌شده را رها کرده و سرساعت دوز بعدی را مصرف کنید.‌ هرگز برای جبران نوبت قبلی، دوز دارو را دو برابر نکنید؛ مصرف دو برابر دارو می‌تواند باعث افت شدید فشار خون، کاهش خطرناک ضربان قلب و سرگیجه ناگهانی شود.

مصرف پروپرانول در زمان شیردهی و بارداری

مصرف پرانول در دوران بارداری باید با مشورت پزشک و صرفا در شرایط ضروری باشد. چون جنین مادری که چنین دارویی مصرف کند، به احتمال زیاد یکی از مشکلات کم وزنی، تنفس آهسته یا قند خون پایین به دنیا خواهد آمد. حتی پس از تولد نوزاد و در دوران شیردهی باید درخصوص مصرف این دارو احتیاط کرد.

پروپرانولول برای کودکان

همانژیوم، نام یک بیماری ژنتیکی در نوزادان است که در اثر رشد غیرطبیعی رگ‌های خونی ایجاد می‌شود. این بیماری خود را با زخم یا لکه‌های قرمز روی پوست نشان می‌‌دهد و معمولا برای درمان آن از داروی همانژئول (Hemangeol) استفاده می‌کنند.

این دارو در اصل مایع خوراکی از پروپرانولول با دُز 4.28 میلی‌گرم است که برای نوزادان با سن حداقل 5 هفته و وزن بیشتر از دو کیلوگرم تجویز می‌شود. تشخیص دُز مصرفی و میزان مصرف این دارو در کودکان، برعهده پزشک است.

تاثیر پرانول در افراد دیابتی

ضربان قلب افراد دیابتی در هنگام افت بیش‌ از‌ حد قند‌ خون (هیپوگلیسمی)، سریع‌تر می‌زند. اما مصرف داروی ایندرال باعث پنهان شدن این موضوع خواهد شد. از طرفی مصرف پرانول تاثیری بر علائم دیگر قند خون پایین مانند سرگیجه و تعریق ندارد.

به‌همین‌خاطر کنترل قند خون بیماران دیابتی بعد از مصرف این دارو سخت‌تر خواهد شد. پس باید قند خون فرد دیابتی را به‌صورت منظم بررسی کرده و نتایج آن را با پزشک خود در میان بگذارید. این شرایط برای کودکانی که استفراغ کرده یا مرتب غذا نمی‌خورند، جدی‌تر است.

قرص پروپرانول برای کاهش استرس و اضطراب

ترکیبات موجود در داروی پرانول، مانع از بروز عوارض جانبی اضطراب می‌شود. دلیلش هم این است که این دارو مانع از بالا رفتن ضربان قلب در شرایط اضطراب و عصبانیت می‌شود. پس فرد عرق نمی‌کند و لرزش ناشی از عصبی بودن را نخواهد داشت. بنابراین وقتی علائم بدنی ندارید، احساس آرامش کرده و کنترل بهتری بر اوضاع خواهید داشت.

مصرف پروپرانولول برای استرس

یکی دیگر از اثرات مصرف پروپرانولول، تسکین علائم اضطراب و کاهش ضربان قلب است. این موضوع باعث شده تا بسیاری از دانش‌آموزان یا دانشجویان از این دارو به عنوان قرص ضد استرس برای کنترل استرس استفاده کنند. یعنی دوز مشخصی از این دارو را مصرف کرده و سپس در جلسه کنکور یا دفاع از پایان‌نامه شرکت می‌کنند. اقدامی که بدون مشورت با پزشک، کاملا اشتباه و خطرناک است.

قرص پروپرانول برای کاهش استرس

پروپرانولول برخلاف قرص‌های آرام‌بخش مستقیما روی مغز، خلق‌وخو یا احساس ترس تأثیر نمی‌گذارد؛ بلکه خطوط ارتباطی هورمون آدرنالین با قلب و عروق را مسدود می‌کند. به زبان ساده‌تر، ذهن را آرام نمی‌کند، پاسخ فیزیکی بدن به استرس را متوقف می‌کند.

قرص پروپرانول برای کاهش استرس به‌ چند روش فرد را بر موقعیت مسلط می‌کند:

• تنظیم سیگنال‌های فیزیکی اضطراب و جلوگیری از لرزش دست‌ها، لرزش صدا، تعریق شدید کف دست و قفل شدن عضلات؛
• جلوگیری از احساس خفگی و تنگی نفس با کندکردن ضربان قلب؛
• بازسازی تمرکز ذهن و مدیریت افکار با سرکوب علائم جسمی آزاردهنده.

مزیت پروپرانولول برای کاهش استرس این است که برخلاف دیگر داروهای ضداضطراب باعث خواب‌آلودگی، منگی یا کاهش تمرکز و هوشیاری نمی‌شود!

عوارض قرص پروپرانول برای کاهش استرس

عوارض قرص پروپرانول برای کاهش استرس متمایز از عوارض آن برای بیماران قلبی است. شایع‌ترین آنها عبارت‌اند از:

• احساس خستگی یا مودی شدن خفیف. پروپرانول جلوی اثر محرک آدرنالین را می‌گیرد. بنابراین احتمالا بعد از فروکش کردن استرس، افت ناگهانی انرژی، بی‌حالی یا بی‌حسی عاطفی موقت را تجربه خواهید کرد.
• افت فشار خون و سرگیجه لحظه‌ای. ممکن است فشار خون بیش‌از‌حد افت کند و هنگام تغییر وضعیت ناگهانی از حالت نشسته به ایستاده، سرگیجه بگیرید.
• سردی اندام‌های حرکتی. با بازتوزیع جریان خون و تمرکز بر آرام‌سازی قلب، احتمال انقباض عروق محیطی و سردی محسوس نوک انگشتان دست و پا وجود دارد.
• اختلالات گوارشی خفیف ناشی از اضطراب مفرط. ترکیب استرس موقعیتی و ورود دارو به معده خالی، گاهی اوقات موقتا باعث حالت تهوع خفیف یا گرفتگی شکمی گذرا می‌شود.

کلردیازپوکساید یا پروپرانول؛ کدام برای اضطراب تجویز می‌شود؟

کلردیازپوکساید جزو اولین داروهایی است که برای رفع اختلالات اضطرابی تجویز می‌شود. این دارو با تاثیر‌گذاری روی سلول‌های مغزی، نقش موثری در رفع حالت‌های اضطرابی دارد. چون از یک طرف پیام‌های منفی مغز را بی‌اثر کرده و از طرفی دیگر باعث تحریک سلول‌های نشاط آور مغزی می‌شود.

اما پرانول برای کاهش اضطراب و بی‌نظمی‌های قلبی، شروع به مسدود کردن گیرنده‌های بتا در سیستم عصبی می‌کند. پزشک متناسب با شرایط بدنی و عوارضی که هر کدام از این داروها دارند، یکی از این داروها را برای کنترل اضطراب تجویز می‌کند.

مصرف همزمان کلردیازپوکساید و پروپرانول

مصرف همزمان کلردیازپوکساید و پروپرانولول راهکاری رایج برای مدیریت سندرم‌های اضطرابی شدید، حملات پانیک و علائم جسمی روانی استرس است چون:

• کلردیازپوکساید به عنوان یک بنزودیازپین، روی سیستم عصبی مرکزی اثر می‌گذارد تا بی‌قراری و تنش‌های روانی را آرام کند؛
• پروپرانولول با مسدودکردن گیرنده‌های بتا، نشانه‌های فیزیکی اضطراب مانند تپش قلب و لرزش دست را مهار می‌کند.

هر دو دارو کاهنده فشار خون هستند و ممکن است باعث کندی ضربان قلب، احساس خواب‌آلودگی یا سستی شوند. از این‌رو مصرف همزمان آن‌ها باید تحت‌نظر دقیق پزشک و با تنظیم دقیق دُزها انجام شود.

تداخل پروپرانولول با الکل و قهوه

نکته‌ای در خصوص مصرف پرانول باید در نظر گرفت، تداخل این دارو با یک‌ سری خوراکی‌ها است. نوشیدنی‌هایی همچون قهوه که حاوی کافئین زیاد هستند، باعث افزایش اضطراب و فشار خون می‌شود. یعنی از نظر تاثیرگذاری بر بدن، برعکس داروهای ایندرال عمل می‌کنند. همچنین مصرف الکل موجب بالا رفتن سطح پروپرانول در خون شده و سطح ایمنی بدن را از بین می‌برد.

آیا قرص پروپرانولول تست اعتیاد را مثبت می‌کند؟

داروهای مصرفی حاوی ترکیبات شیمیایی مخصوص به خود هستند. به‌همین‌خاطر شاید مصرف داروهایی همچون پرانول، باعث اختلال در نتیجه تست اعتیاد شود. یعنی فرد معتاد نیست اما ترکیبات شیمیایی این دارو باعث شده تا تست اعتیاد مثبت شود. در چنین شرایطی باید قبل از انجام تست اعتیاد، لیست داروهای مصرفی خود را در اختیار پزشک قرار دهید.

آیا مصرف پروپرانولول در آسم تاثیر منفی دارد؟

در برگه اطلاعات همراه داروی ایندرال، به‌طور صریح بیان شده که مصرف این دارو برای بیماران مبتلا به آسم مناسب نیست. این منع مصرف در راستای مدیریت علائم اضطراب در چنین بیمارانی است. حتی گزارش‌هایی از جانب آژانس کنترل دارو مبنی‌بر فوت بیماران آسمی به خاطر مصرف پرانول وجود دارد.

اما با وجود این نگرانی‌ها، هنوز پزشکانی هستند که مصرف این دارو را برای افراد مبتلا به آسم تجویز می‌کنند. در هر صورت دوز مصرف برای چنین بیمارانی باید متناسب با شرایط بدنی و پاسخ‌های بالینی تعیین شود.

پروپرانولول و ریزش مو؛ آیا این دارو باعث ریزش مو می‌شود؟

به‌ندرت پروپرانولول ریزش مو می‌آورد. ریزش مو ناشی از پروپرانولول و سایر داروهای مسدودکننده بتا (بتابلوکرها) معمولا از نوع تلوژن افلوویوم (Telogen Effluvium) است: وضعیتی که در آن دارو فولیکول‌های مو را زودتر از موعد وارد فاز استراحت می‌کند و چند ماه پس از شروع مصرف، باعث ریزش پراکنده موها در تمام سر می‌شود. خوشبختانه این عارضه موقتی و برگشت‌پذیر است و پس‌از قطع یا تغییر دارو تحت نظر پزشک، موها دوباره رشد خواهند کرد.

اگر متوجه ریزش مو شدید، هرگز مصرف پروپرانولول  را یک‌باره قطع نکنید. قطع ناگهانی پروپرانولول می‌تواند باعث جهش شدید فشار خون، تپش قلب شدید یا حتی حملات قلبی شود. حتما موضوع را با پزشک معالج مطرح کنید تا درصورت نیاز دوز آن را تغییر دهد یا داروی جایگزین تجویز کند.

تاثیر قرص پروپرانول بر قاعدگی و پریود

تاثیر قرص پروپرانول بر قاعدگی مستقیم و قابل‌اعتنا نیست. این دارو یک بتابلوکر است که روی سیستم قلب و عروق و دریافت‌کننده‌های آدرنالین اثر می‌گذارد، نه روی هورمون‌های زنانه مانند استروژن و پروژسترون. با‌این‌حال، برخی بانوان ممکن است در طول مصرف پروپرانولول تغییراتی در نظم، زمان یا میزان قاعدگی خود احساس کنند که معمولا به دلایل زیر رخ می‌دهد:

• اثر غیرمستقیم بر سطح استرس: پروپرانولول اغلب برای کنترل استرس و اضطراب تجویز می‌شود و همانطور که می‌دانید، استرس شدید خود از دلایل اختلال در تخمک‌گذاری و عقب‌افتادن یا تغییر در پریودی است. گاهی اوقات تغییرات چرخه ناشی از همان استرس زمینه‌ای است، نه خود دارو.
• تغییرات هورمونی خفیف در برخی افراد: برخی مطالعات نشان داده‌اند که بتابلوکرها ممکن است روی ترشح برخی هورمون‌ها اثر جزئی داشته باشند و به‌این‌ترتیب تأخیرهای کوتاه در پریودی ایجاد کنند.
• نوسانات فشار خون و گردش خون: تغییر در شدت جریان خون بدن بر اثر مصرف داروهای فشار خون می‌تواند موقتا بر شدت یا حجم خون‌ریزی قاعدگی تأثیر بگذارد.

اگر تأخیر یا اختلال در پریود بیش‌از یک تا دو دوره ادامه داشت، با پزشک معالج یا متخصص زنان مشورت کنید تا علل دیگری مانند بارداری، مشکلات تیروئید یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک بررسی شوند. هرگز داروی پروپرانولول را به‌دلیل تغییرات قاعدگی یک‌باره قطع نکنید.

کلام آخر دکتردکتر

مصرف پروپرانولول یا هر‌گونه داروی شیمیایی دیگر، باید با مشورت و تجویز پزشک انجام گیرد. چون دوزهای مختلفی از پرانول در بازار وجود داشته و استفاده سرخود این دارو ممکن است خطرناک باشد. هدف از نگارش این مقاله، معرفی داروی پرانول و کاربرد آن در درمان یک سری بیماری‌ها است.

بهتر است درصورت داشتن علائمی مثل ضربان قلب بالا، با استفاده از پلتفرم نوبت‌دهی آنلاین دکتردکتر یک وقت معاینه پزشک دکتر قلب آنلاین رزرو کنید.

اگر تجربه مصرف این دارو برای درمان بیماری داشته‌اید، از تجربیات خود برای ما و دیگر خوانندگان این مطلب بنوسید.

منابع

nhs.uk

mayoclinic

medlineplus

helpguide

drugbank

drugs

hims