کاردیولوژی چیست؟ متخصص کاردیولوژی و شاخه‌های قلب

کاردیولوژی قلب یکی از تخصص‌های پزشکی برای رسیدگی به مشکلات قلب و عروق خونی است. متخصصان این رشته می‌توانند در زمینه رفع مشکلاتی مانند ریتم غیرطبیعی قلب، نارسایی قلبی و مشکلات مادرزادی این عضو بدن به شما کمک کنند. اگر کسی به حمله قلبی دچار شود یا مشکلاتی مانند فشار خون بالا، عفونت قلب، آریتمی یا مشکلات ریتم قلب را پشت سر گذاشته، لازم است که به کاردیولوژیست مراجعه کند. چنانچه تپش قلب دارید و این موضوع اذیتتان می‌کند، کلسترولتان بالا تشخیص داده شده، فشار خونتان بالا یا پایین است و سابقه مشکلات قلبی در خانواده دارید، باید به متخصص کاردیولوژی قلب مراجعه کنید.

با صرف ۱۰ دقیقه زمان، درباره این رشته تخصصی پزشکی و مراجعانش اطلاعات مفیدی کسب خواهید کرد. ضمن اینکه به شما می‌گوییم، چه زمانی باید نزد کاردیولوژیست بروید.

محتوای پزشکی این مقاله توسط دکتر سید علی جمالیان، فلوشیپ اقدامات مداخله‌ای قلب و عروق (اینترونشنال کاردیولوژی) بزرگسالان بررسی و تایید شده است.

کاردیولوژی قلب چیست و چه بیماری‌هایی را بررسی می‌کند؟

کاردیولوژی دانش مطالعه، تشخیص و درمان اختلالات قلب و عروق خونی است. این علم به بیماران مبتلا به مشکلات قلبی یا بیماران قلبی‌عروقی کمک می‌کند تا درگیر عوارض خطرساز این بیماری‌های پرخطر نشوند. این حوزه تخصصی با ارزیابی دقیق شرایط گردش خون، راهکارهای پیشگیرانه و درمانی مناسبی را برای حفظ سلامت حیاتی‌ترین عضو بدن ارائه می‌دهد.

فرد مبتلا به بیماری قلبی یا بیماری قلبی‌عروقی باید برای پیگیری مشکلات و پیشگیری از عوارضش به متخصصان این حوزه مراجعه کند. یادتان باشد که بیماری قلبی مخصوصا به قلب مربوط می‌شود، در حالی که بیماری قلبی‌عروقی بر قلب، عروق خونی یا هر دو تأثیر می‌گذارد.

دکتر آنایاندا ماندال (Ananya Mandal) کاردیولوژی را این‌طور تعریف می‌کند:

اصطلاح قلب و عروق از واژه یونانی «کاردیا» که به قلب اشاره دارد و «لوژی» به معنای «مطالعه» گرفته شده است. قلب و عروق شاخه‌ای از پزشکی است که به بیماری‌ها و اختلالات قلب مربوط می‌شود؛ این موارد می‌توانند از نقایص مادرزادی گرفته تا بیماری‌های اکتسابی قلبی مانند بیماری عروق کرونر و نارسایی احتقانی قلب را شامل شوند.

متخصص کاردیولوژی کیست و چه کاری انجام می‌دهد؟

سؤال بعدی که شاید بپرسید این است: کاردیولوژیست چیست و وظایفش کدام‌اند؟

متخصص کاردیولوژی قلب، پزشکی است که در زمینه بیماری‌های قلب و عروق خونی تخصص دارد. او می‌تواند بیماری‌های قلبی را درمان و از ابتلا به بیماری‌های موجود در زمینه قلب و رگ‌های خونی جلوگیری کند.

کسانی که در این زمینه تحصیل کرده‌اند، یعنی متخصص کاردیولوژی، در تشخیص و درمان بیماری‌های سیستم قلبی عروقی تخصص دارند. متخصص آزمایش‌هایی را انجام می‌دهد و ممکن است برخی از روش‌ها مانند کاتتریزاسیون قلب (قراردادن کاتتر در رگ یا دریچه قلب برای اهداف درمانی یا تشخیصی)، آنژیوپلاستی (بازکردن رگ‌های خونی مسدود) یا قراردادن ضربان‌ساز را هم برای درمان برخی از بیمارانش انجام بدهد.

پس از اتمام چهار سال دانشکده پزشکی، متخصصان قلب سه سال را به عنوان رزیدنت به یادگیری طب داخلی عمومی می‌پردازند.  پس از آن هم برای تبدیل‌شدن به متخصص، حداقل سه سال دیگر آموزش تخصصی را طی می‌کنند.

بیماری های قلبی عروقی که یک دکتر کاردیولوژیست قلب تشخیص می‌دهد و درمان می‌کند هم شامل موارد زیر است:

• سکته؛
• فشار خون بالا؛
• کلسترول بالا؛
• ایست قلبی ناگهانی؛
• نارسایی قلبی؛
• حمله قلبی؛
• لخته‌شدن خون؛
• اندوکاردیت (التهاب پوشش قلب)؛
• شوک قلبی؛
• مشکلات دریچه قلب؛
• ناهنجاری‌های قلبی؛
• کاردیومیوپاتی؛
• میوکاردیت (التهاب عضله قلب)؛
• شرایط مادرزادی (از بدو تولد)؛
• مشکلات آئورت (آنوریسم، تنگی)؛
• آنژین صدری (درد قفسه سینه)؛
• فیبریلاسیون دهلیزی و سایر اختلالات ریتم قلب؛
• آترواسکلروز (تصلب شرایین یا باریک‌شدن رگ‌ها در اثر تجمع چربی، کلسیم یا کلسترول)؛
• مشکلات عروق (بیماری شریان محیطی، بیماری شریان ساب کلاوین، بیماری شریان کلیوی، بیماری عروق کرونر).

در صورت مشاهده علائم هشدار قلبی، تشخیص سریع اهمیت زیادی دارد؛ برای ویزیت تخصصی می توانید توسط دکتر مریم پاکرو معاینه شوید.

انواع شاخه‌های کاردیولوژی چیست؟

کاردیولوژیست‌ها با معاینه فرد و بررسی سوابقش، اقدامات مختلف را پیش می‌برند. یک متخصص قلب مداخله‌ای از انواع روش‌های کاردیولوژی برای درمان استفاده می‌کند:

• رفع مشکلات دریچه قلب؛
• اصلاح نقص مادرزادی قلب؛
• آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری؛ درمان تنگی شریان‌ها؛
• ترومبکتومی عروق کرونر؛ برداشتن لخته خون از عروق.

به‌طور کلی شاخه‌ها و تکنیک‌های کاردیولوژی عبارت است از:

• کاردیولوژی مداخله‌ای: تمرکز بر درمان‌های کم‌تهاجمی از طریق کاتتر و آنژیوگرافی مانند باز کردن رگ‌های مسدود قلب (آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری) یا تعویض دریچه‌های قلب بدون جراحی باز؛
• الکتروفیزیولوژی قلب: بررسی و درمان اختلالات ریتم قلب (آریتمی‌ها) با تعبیه باتری قلب (پیس میکر) یا سوزاندن بافت‌های آریتمی‌ساز (ابلیشن)؛
• اکوکاردیوگرافی و تصویربرداری قلب: ارزیابی دقیق ساختار و عملکرد قلب با استفاده از ابزارهای پیشرفته مانند اکوکاردیوگرافی (دوبعدی، سه‌بعدی و مری)، سی‌تی اسکن قلب و MRI قلبی؛
• نارسایی قلب و پیوند: مدیریت بیماران مبتلا به نارسایی‌های پیشرفته قلبی، تنظیم دارویی پیچیده، مراقبت‌های ویژه قلبی و پیوند قلب؛
• کاردیولوژی اطفال: تشخیص و درمان اختلالات و بیماری‌های قلبی مادرزادی یا اکتسابی در نوزادان، کودکان و نوجوانان؛
• بیماری‌های قلبی مادرزادی بزرگسالان: مراقبت‌های مداوم و تخصصی از مبتلایان به بیماری‌های مادرزادی قلب؛
• کاردیولوژی پیشگیرانه: تمرکز بر شناسایی و کنترل عوامل خطر مانند چربی خون بالا، فشار خون و دیابت جهت جلوگیری از بروز سکته‌ها و بیماری‌های عروق کرونر؛
• کاردیوانکولوژی: بررسی و مدیریت عوارض قلبی ناشی از داروهای شیمی‌درمانی و پرتوپزشکی در بیماران مبتلا به سرطان.

اینترونشنال کاردیولوژی چیست؟

اینترونشنال کاردیولوژی (interventional cardiology) روشی در کاردیولوژی قلبی است که در آن اقدام به بازکردن رگ‌های قلبی و عروقی کرونر می‌کنند. این روش عوارض اندکی دارد و در آن خبری از جراحی‌های باز نیست.

در روش مداخله‌ای از یک لوله کوچک و انعطاف‌پذیر به نام کاتتر برای ترمیم عروق آسیب‌دیده یا ضعیف‌شده، شریان‌های باریک یا سایر قسمت‌های دچار مشکل در ساختار قلب استفاده می‌شود.

فلوشیپ با فوق‌تخصص رشته کاردیولوژی تفاوت دارد. کسانی که فوق تخصص دریافت می‌کنند، در واقع یک دوره تحصیلی را پشت سر می‌گذارند اما فلوشیپ رشته‌های پزشکی متفاوت است.

اگر می‌پرسید فلوشیپ اینترونشنال قلب چیست، منظور از فلوشیپ دوره‌های تکمیلی است که پزشکان رشته‌های گوناگون پشت سر می‌گذارند تا تبحر بیشتری در انجام وظایفشان به‌دست بیاورند. بعد از پایان دوره‌های فلوشیپ، مدرکی به پزشکان داده نمی‌شود. فقط با اتمام دوره، گواهی پشت‌ سرگذاشتن پایان دوره اعطا می‌شود.

انواع کاردیولوژیست یا متخصص قلب وعروق

دست‌کم، ده‌ها نوع مختلف از تخصص در رشته کاردیولوژی قلب وجود دارد. این متخصصان در انواع مختلف مشکلات قلبی و عروقی، مانند تصویربرداری از قلب یا توانبخشی آن، تخصص دارند.

اگرچه همه متخصصان قلب در درک قلب و عروق خونی شما متخصص هستند، اما می‌توانند حوزه تخصص خود را محدودتر کنند. از انواع کاردیولوژیست باید به این‌ها اشاره کنیم:

• متخصص قلب و عروق بالینی؛
• متخصص نارسایی قلبی؛
• متخصص قلب و عروق یا کاردیولوژی مداخله‌ای؛
• متخصص قلب مادرزادی؛
• متخصص تصویربرداری قلب؛
• متخصص قلب و عروق محیطی؛
• متخصص توانبخشی قلب؛
• متخصص الکتروفیزیولوژی قلبی؛
• متخصص قلب و عروق یا کاردیولوژی بزرگسالان؛
• متخصص قلب و روماتولوژی؛
• متخصص قلب و عروق ورزشی؛
• متخصص قلب و عروق مراقبت‌های ویژه؛
• متخصص کاردیولوژی اطفال.

فلوشیپ قلب چیست و چه تفاوتی با تخصص قلب دارد؟

تخصص قلب و فلوشیپ قلب در نظام پزشکی دو مقطع تحصیلی و درمانی متفاوت‌اند که میزان مهارت و تمرکز پزشک در یک حوزه خاص را مشخص می‌کنند.

پزشک پس از اتمام دورۀ ۷ساله پزشکی عمومی، در آزمون تخصص شرکت می‌کند و وارد دورۀ ۴ساله تخصص قلب‌و‌عروق می‌شود. بعد از اتمام این دوره، پزشک متخصص قلب‌و‌عروق بیماری‌های قلبی شایع مثل فشار خون، آریتمی‌ اولیه، نارسایی قلبی و گرفتگی‌ عروق را به‌شکل عمومی تشخیص می‌دهد و صلاحیت تجویز دارو دارد. 

اما ببینیم تفاوت آن با فلوشیپ قلب چیست؟!

فلوشیپ یک دوره فوق‌تخصصی یا تکمیلی تخصصی است. متخصص قلب پس از پایان دوره تخصص، برای کسب مهارت در یک شاخه محدود و پیشرفته، مثل کار با کاتتر یا درمان آریتمی‌های پیچیده، وارد این دوره ۱ تا ۳ساله می‌شود. پزشک متخصص قلب در مقایسه با فلوشیپ اینترونشنال قلب، حکم پزشک عمومی قلب را دارد.

در جدول زیر خلاصه‌وار به تفاوت متخصص قلب و فلوشیپ قلب اشاره کرده‌ایم.

تفاوت کاردیولوژی، اینترونشنال قلب و جراحی قلب

برای آنکه درک کنیم تفاوت جراحی قلب، کاردیولوژی و اینترونشنال کاردیولوژی چیست، باید بدانیم هریک از این حوزه‌ها به فرایند خاصی از درمان بیمار قلبی اختصاص دارند. تفاوت آنها در نوع درمان است.

• کاردیولوژیست بر تشخیص، پیشگیری و مدیریت دارویی بیماری‌های قلبی تمرکز دارد. او بیمار را معاینه می‌کند، نوار قلب و اکو می‌گیرد، دستور آزمایش می‌نویسد و روند بیماری را کنترل می‌کند. درمان این پزشک غیرتهاجمی و صرفا مبتنی بر تجویز دارو و توصیه به تغییر سبک زندگی است.
• اینترونشنال کاردیولوژیست زمانی وارد عمل می‌شود که دارو برای درمان مشکل قلبی کافی نبوده و نیاز به یک مداخله فیزیکی ظریف باشد، مثل ورود کاتتر ازطریق رگ‌ دست یا کشاله ران به‌سمت قلب. آنژیوگرافی، آنژیوپلاستی و قراردادن فنر در عروق از وظایف اوست.
• جراح قلب زمانی وارد عمل می‌شود که بیماری قلبی با دارو یا فنر قابل درمان نیست و بیمار به جراحی قلب باز نیاز دارد. درمان این پزشک فوق‌تخصص کاملا تهاجمی و شامل جراحی بای‌پاس عروق کرونر، تعویض یا تعمیر دریچه‌های قلب، پیوند قلب و جراحی بیماری‌های مادرزادی پیچیده است.

در ادامه و در جدول زیر، می‌خوانید تفاوت جراحی، کاردیولوژی و کاردیولوژی اینترونشن قلب چیست.

چه بیماری‌هایی در کاردیولوژی تشخیص داده می‌شوند؟

متخصصان قلب و عروق (کاردیولوژیست‌ها) با طیف وسیعی از بیماری‌ها و اختلالات مرتبط با ساختار، عملکرد و عروق سیستم گردش خون سروکار دارند. در ادامه می‌گوییم اصلی‌ترین بیماری‌های قابل‌تشخیص توسط پزشک کاردیولوژی قلب چیست.

بیماری‌های عروق کرونر

• تصلب شرایین (آترواسکلروز): تنگی یا سفتی عروق تغذیه‌کننده قلب بر اثر رسوب چربی و پلاک؛
• آنژین صدری (درد قفسه سینه): کاهش خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی به بافت قلب؛
• سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد): انسداد کامل عروق کرونر و آسیب به عضله قلب.

اختلالات ریتم قلب (آریتمی‌)

• تاکی‌کاردی و برادی‌کاردی: ضربان قلب غیرطبیعی (بسیار تند یا بسیار کند)؛
• فیبریلاسیون دهلیزی: ضربان نامنظم و آشفته در دهلیزها که خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهد؛
• بلوک‌های قلبی: اختلال در انتقال پیام‌های الکتریکی در سیستم عصبی قلب.

بیماری‌های ساختاری و دریچه‌ای قلب

• تنگی یا نارسایی دریچه‌های قلب: اختلال در عملکرد دریچه‌های میترال، آئورت یا ریوی (عدم بسته‌شدن کامل یا تنگ‌شدن مسیر خون)؛
• کاردیومیوپاتی (بیماری‌های عضله قلب): ضعف، ضخامت یا بزرگی غیرطبیعی دیواره‌های قلب؛
• نارسایی قلب: کاهش توانایی قلب در پمپاژ کافی خون به بقیه اندام‌های بدن.

بیماری‌های پرده و غشاهای قلب

• پریکاردیت: التهاب پرده دور قلب (پریکارد)؛
• اندوکاردیت: عفونت و التهاب پوشش داخلی و دریچه‌های قلب؛
• میوکاردیت: التهاب بافت عضلانی قلب معمولا ناشی از عفونت‌های ویروسی.

بیماری‌های عروق محیطی و آئورت

• آنوریسم آئورت: اتساع و برجستگی خطرناک در دیواره بزرگ‌ترین رگ بدن (آئورت)؛
• بیماری شریان‌های محیطی: گرفتگی و تنگی عروق دست‌ و پا؛
• فشار خون بالا: افزایش مداوم فشار در عروق که عامل اصلی آسیب به قلب و سایر اندام‌هاست.

بیماری‌های مادرزادی قلب

• نقص سپتوم (دیواره): وجود حفره بین دهلیزها یا بطن‌ها؛
• اختلالات پیچیده ساختاری: مانند تترالوژی فالوت یا جابه‌جایی مادرزادی عروق بزرگ.

آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی در کاردیولوژی

کاردیولوژیست‌ها برای سنجش سلامت قلب، تشخیص علت علائم و ارزیابی میزان پیشرفت بیماری، مجموعۀ منظم و مشخصی از آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی را به‌کار می‌گیرند. این روش‌ها از ارزیابی‌های ساده اولیه تا تصویربرداری‌های پیشرفته را شامل می‌شود. در ادامه گفته‌این که آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی متخصص کاردیولوژی چیست.

آزمایش‌های غیرتهاجمی و پایه‌ای

• نوار قلب: سریع‌ترین و رایج‌ترین تست قلبی که فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند. نتیجه این تست پرده از آریتمی‌ و نشانه‌های سکته قلبی یا ایسکمی برمی‌دارد.
• اکوکاردیوگرافی: این سونوگرافی قلب با استفاده از امواج صوتی، تصویر دقیق و زنده‌ای از ساختار، ضخامت دیواره‌ها، عملکرد دریچه‌ها و توانایی پمپاژ خون در اختیار پزشک می‌گذارد.
• تست ورزش: ثبت نوار قلب یا تصویربرداری حین فعالیت روی تردمیل یا دوچرخه ثابت عملکرد قلب تحت فشار و میزان خون‌رسانی عروق کرونر را ارزیابی می‌کند.
• هولتر مانیتورینگ: دستگاه‌های قابل حملی که به مدت ۲۴ ساعت تا چند روز روی بدن نصب می‌شوند تا ریتم قلب و نوسانات فشار خون را در طول فعالیت‌های روزمره ضبط کنند.

تصویربرداری‌های پیشرفته قلبی

• سی‌تی آنژیوگرافی قلب: تصویربرداری سریع و سه بعدی با اشعه ایکس میزان رسوب کلسیم و انسداد مجاری عروق کرونر را به دقت بررسی می‌کند.
• ام‌ار‌آی قلب: این دقیق‌ترین روش تصویربرداری برای بررسی جنس بافت عضله قلب، تشخیص التهاب‌ها، آسیب‌های ناشی از سکته و بیماری‌های مادرزادی است.
• اسکن هسته‌ای قلب: مقدار جزئی ماده رادیواکتیو برای سنجش میزان جریان و گردش خون در بخش‌های مختلف عضله قلب در حالت استراحت و فعالیت تزریق می‌شود.

روش‌های تشخیصی تهاجمی

• آنژیوگرافی عروق کرونر: روش طلایی برای تشخیص گرفتگی رگ‌ها. در این فرایند، لوله باریک کاتتر از طریق رگ دست یا کشاله ران وارد عروق قلب شده و با تزریق ماده حاجب، مسیر دقیق جریان خون و تنگی‌ها را به متخصص نشان می‌دهد.
• مطالعه الکتروفیزیولوژی: این روش شامل نقشه‌برداری دقیق از مسیرهای الکتریکی داخل قلب با استفاده از کاتترهای مخصوص برای یافتن کانون دقیق آریتمی‌های پیچیده است.

چه زمانی باید به متخصص کاردیولوژی مراجعه کنیم؟

اگر فردی علائم بیماری قلبی را داشته باشد، ممکن است که پزشک عمومی او را به یک متخصص قلب ارجاع دهد. علائمی که می‌توانند نشان‌دهنده مشکل قلبی باشند عبارت‌اند از:

• تنگی نفس؛
• سرگیجه؛
• درد قفسه سینه؛
• تغییرات در ضربان یا ریتم قلب (آریتمی قلبی)؛
• فشار خون بالا.

کاردیولوژیست می‌تواند آزمایشاتی را برای سوفل قلب یا ریتم غیرطبیعی قلب انجام بدهد. پزشکان متخصص در این زمینه با معاینه و انجام آزمایش‌ها در مورد جراحی قلب، کاتتریزاسیون آن، آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری به نتیجه می‌رسند.

افرادی با شرایط زیر باید حتی بدون بروز علامتی خاص هم به متخصص قلب مراجعه و وضعیت خود را ارزیابی کنند:

• کسانی که به دیابت ابتلا دارند.
• اشخاصی که سیگاری بوده یا هستند.
• فردی که سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا کلسترول بالا داشته باشد.
• در صورت شروع برنامه‌ ورزشی جدید هم باید وضعیت قلبتان را پیش از هرچیز بررسی کنید.

در مطب کاردیولوژیست انتظار چه روندی را باید داشته باشید؟

هر متخصص رشته کاردیولوژی قلب با گوش‌دادن به صدای قلب، معاینات را آغاز می‌کند. این معاینه به متخصص نشان می‌دهد که چه میزان خون در قلب در جریان است و ریتم آن منظم به‌گوش می‌رسد یا خیر.

در زمان ملاقات با پزشکان قلب باید منتظر پرسش‌هایی درباره سوابق پزشکی خودتان و خانواده‌تان هم باشید. برای مثال، پزشکان می‌خواهند بدانند که بیماری قلبی در خانواده‌تان ارثی است یا خیر.

پزشکان احتمالا پرسش‌های زیر را هم مطرح می‌کنند:

• وقتی علائمی دارید (درد خفیف، درد شدید) چه احساسی به شما دست می‌دهد؟
• وقتی علائم شروع شدند چه می‌کردید (استراحت، ورزش کردن)؟
• در زمان بروز علائم، چیزی به بهبودتان کمک می‌کند؟
• چه مدت است که این علائم را دارید؟
• آیا در گذشته جراحی قلب داشته‌اید؟
• الان چه داروهایی مصرف می‌کنید؟

اگر متخصص قلب شما تجهیزات را در محل کار خود داشته باشد، ممکن است یک الکتروکاردیوگرام یا نوار قلب برای بررسی سریع ریتم آن انجام بدهد. شاید آزمایش‌های دیگری هم تجویز کند و از شما بخواهد که تصویربرداری‌هایی با دستگاه اسکن انجام بدهید.

برای دریافت نوبت ملاقات بهترین کاردیولوژیست‌ها می‌توانید از سیستم نوبت دهی اینترنتی سایت دکتردکتر هم کمک بگیرید. این روش ساده و سریع است و شما را به بهترین‌ها متصل می‌کند.

درباره رشته کاردیولوژی قلبی پرسشی دارید؟ اگر سوالی ذهنتان را درگیر کرده است، حتما بپرسید تا به شما در رسیدن به پاسخ کمک کنیم.

منابع

medicalnewstoday.com

my.clevelandclinic.org

سوالات متداول