اسپاسم عروق کرونری قلب معمولا در دسته بیماریهای مزمن یا طولانیمدت قرار میگیرد، بهاینمفهوم که همچنان ادامه خواهد داشت و بهخودیخود درمان نمیشود؛ بههمیندلیل نیز تشخیص بهموقع و درمان اصولی مانع از تکرار اسپاسمها شده و خطر سکته قلبی، ایست قلبی یا مرگ را کاهش میدهد. باتوجهبه اهمیت تشخیص درست و انتخاب روش درمانی متناسب با علت اسپاسمها، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر علاوهبر بررسی علت انقباض عضلات کرونری، علائم، عوامل خطر، روشهای تشخیص و درمان و همچنین عوارض احتمالی بررسی خواهد شد.
اسپاسم عروق کرونری چیست؟
اسپاسم عروق کرونری قلب یا انقباضات عروق کرونر (Coronary Artery Spasm) بهاختصار CAS که با نام وازواسپاسم عروق کرونری یا آنژین وازواسپاستیک (Coronary Vasospasm) نیز شناخته میشود، زمانی رخ میدهد که عضلات درون یکی از شریانهای حامل خون، ناگهان منقبض شوند؛ در این اصطلاح علمی، «وازو» بهمعنای «رگ» و «اسپاسم» بهمعنای «فشار ناگهانی و غیرارادی عضله» است.
در اسپاسم قلبی، انقباض شدید یا سفتشدن ناگهانی عضلات درون شریانهای قلب باعث باریکشدن شریان میشود و در نتیجه جریان خون به قلب کاهش مییابد یا متوقف میشود. این نوع گرفتگی عروق، کوتاه و موقتی است، اما در برخی افراد منجر به مشکلات دیگر مانند حمله قلبی خواهد شد؛ اگر یکی از شرایط زیر را دارید، با احتمال بیشتری ممکن است به اسپاسم قلبی یا گرفتگی عضلات رگهای قلب دچار شوید:
- کلسترول بالا؛
- فشار خون بالا.
تفاوت اسپاسم عروق کرونر با آنژین
اسپاسم عروق کرونری ممکن است در برخی افراد باعث درد قفسه سینه شود، در واقع هنگامیکه قلب نتواند جریان خون کافی دریافت کند، درد قفسه سینه ناشی از آن «آنژین» نامیده میشود.
اگرچه شایعترین علت آنژین، انسداد شریانی ناشی از تجمع پلاک کلسترول است، اما اسپاسمهای کرونری نیز میتوانند باعث بیماریهای نادری مانند آنژین متغیر (Variant Angina) شوند که به آن آنژین پرینزمتال (Prinzmetal’s Angina) نیز میگویند؛ تفاوت اصلی اسپاسم کرونر با آنژین این است که یکی از آنها مکانیسم بیماری و دیگری نام علامتی بالینی است.
تفاوت اسپاسم عروق کرونر با سکته قلبی
آشنایی با تفاوت اسپاسم عروق کرونری با سکته قلبی خاموش یا سکته خفیف تا شدید بسیار مهم است، چون یکی از آنها موقتی و برگشتپذیر است، اما دیگری باعث ایجاد آسیب دائمی به قلب خواهد شد؛ تفاوت اسپاسم با سکته قلبی و آنژین در یک جدول بررسی میشود تا دید بهتری به این بیماریها و تفاوت آنها داشته باشید:
جدول تفاوت اسپاسم عروق کرونر با آنژین و سکته قلبی
| شاخصهای بررسی | اسپاسم کرونری قلب | آنژین | سکته قلبی |
| علت | انقباض ناگهانی و موقت عروق کرونر قلب |
|
انسداد کامل یا پایدار و شدید رگ بهدلیل تجمع پلاک یا لخته خون |
| ماهیت اصلی | مکانیسم درد یا علت آن | علامت بالینی (درد) | مرگ (نکروز) بخشی از سلولهای عضله قلب به علت ایسکمی طولانیمدت و شدید |
| علائم |
|
|
|
| آسیب عضله | ندارد | ندارد | مرگ سلولها و آسیب خفیف تا جدی عضله قلب |
| زمان تجربه |
|
معمولا هنگام فعالیت |
|
| مدتزمان | چند دقیقه (معمولا بین ۵ تا ۱۵ دقیقه) و بهصورت ناگهانی | چند دقیقه | درد شدید و پایدار بیشتر از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه |
| تاثیر استراحت | بیتاثیر | بهتر شدن علائم | بیتاثیر |
| برگشتپذیری | اغلب | بله | خیر (بهدلیل آسیب دائمی بخشی از عضله قلب) |
اسپاسم قلبی چگونه جریان خون را مختل میکند؟
همانطور که اشاره شد، اسپاسم عروق کرونری قلب بهمعنای «انقباض ناگهانی و موقت عضلات دیواره رگهای قلب» است، این انقباض ناگهانی بهصورت زیر جریان خون به قلب را مختل خواهد کرد:
کاهش ناگهانی قطر رگ قلب
عروق کرونر در حالت طبیعی باز هستند و خونرسانی به عضله قلب نیز بهخوبی انجام میشود، اما در اسپاسم قلبی، عضله صاف دیواره عروق کرونر بهطور ناگهانی و موقت منقبض خواهد شد؛ در این شرایط قطر رگ ممکن است خیلی کوچک یا رگ تقریبا مسدود شود، در نتیجه با تنگتر شدن رگها، فضای عبور خون بهشدت کاهش پیدا میکند.
کاهش جریان خون عبوری از رگ
با تنگشدن رگ و کاهش فضای کافی برای عبور خون، خون کمتری به عضله قلب میرسد و همزمان با آن، میزان اکسیژن نیز کاهش پیدا میکند، در این شرایط عضله قلب وارد حالت کاهش جریان خون و کمخونی عضله میشود که به آن «ایسکمی» میگویند؛ چنین وضعیتی مانع از رسیدن اکسیژن و مواد مغذی کافی به سلولهای قلب شده و در نتیجه عملکرد آن مختل خواهد شد.
علائم اسپاسم عروق کرونر چیست؟
بسیاری از موارد اسپاسم عروق کرونری قلب تشخیص داده نمیشوند، چون همیشه علائم قابلتوجهی ندارند؛ چنین شرایطی خطرناک است، بهایندلیل که انقباضات مکرر در نهایت منجر به سکته شده و علائم سکته قلبی را تجربه میکنید.
برخی افراد ممکن است با انقباض عضلات عروق کرونر قلب متوجه درد خفیف سینه شوند و حتی علائم رایج دیگری به شرح زیر را داشته باشند:
درد قفسه سینه یا آنژین صدری
آنژین صدری (Angina Pectoris) نوعی درد قفسه سینه است و زمانی رخ میدهد که عضله قلب اکسیژن کافی دریافت نمیکند، شایعترین علت این درد، تنگی یا گرفتگی رگهای کرونر قلب است؛ انواع آنژین به شرح زیر هستند:
| انواع آنژین | مشخصهها |
| آنژین پایدار |
|
| آنژین ناپایدار |
|
| آنژین وازواسپاستیک (پرینزمتال) |
|
درد در سمت چپ قفسه سینه
برخلاف علت درد قفسه سینه سمت راست که ممکن است علاوهبر مشکلات قلبی به مشکلات اندامهای دیگری مانند ریه، سیستم گوارشی یا حتی عضلات مربوط باشد، درد قفسه سینه ناشی از اسپاسم قلبی اغلب در سمت چپ و زیر استخوان سینه (جناغ سینه) احساس میشود؛ درد در این ناحیه یکی از علائم شایع اسپاسم عروق کرونری است و باید آن را جدی گرفت. اکثر افراد این درد را بهشکل زیر تجربه میکنند:
- احساس فشار، فشردگی، سنگینی یا سفتشدن سمت چپ یا مرکز قفسه سینه؛
- انتشار درد به بازوها، شانه، گردن، فک و حتی پشت؛
- شدیدتر از درد عضلانی ساده؛
- اغلب هنگام استراحت؛
- بیشتر بین نیمهشب تا صبح زود؛
- احتمال بیدارشدن از خواب به دلیل درد؛
- ادامه پیدا کردن درد معمولا بین ۵ تا ۱۵ دقیقه و در برخی افراد تا ۳۰ دقیقه.
گرفتگی قفسه سینه
بیشتر افراد گرفتگی یا فشار قفسه سینه در اسپاسم عضلات عروق کرونر قلب را بهصورت زیر توصیف میکنند:
- فشار آوردن چیزی سنگین روی قفسه سینه؛
- سفتشدن کمربند یا حلقهای دور قفسه سینه؛
- جمعشدن قفسه سینه حتی بدون تنگی نفس شدید؛
- فشردهشدن یا لهشدگی مرکز یا سمت چپ قفسه سینه؛
- دردی عمقی در قفسه سینه؛
- حس چنگزدن به قفسه سینه.
احساس انقباض
احساس انقباض در اسپاسم عروق کرونری معمولا بهاینمفهوم نیست که شما واقعا منقبضشدن رگ یا قلب را حس کنید، احساس انقباض بیشتر نوعی حس ذهنی از فشردهشدن داخل قفسه سینه است؛ اکثر افراد هنگام اسپاسم رگهای کرونر قلب، انقباض را بهصورت زیر توصیف میکنند:
- احساس مُشتکردن و فشردن قفسه سینه؛
- محکمتر شدن بند یا گیرهای دور قفسه سینه؛
- احساس جمعشدن شدید قفسه سینه از داخل؛
- حس فشردهشدن قفسه سینه بین ۲ صفحه فلزی بزرگ؛
- وجود وزنهای سنگین روی قفسه سینه.
درد قفسه سینه و انتشار به بازوها، گردن یا فک
یکی از علائم اسپاسم عروق کرونری قلب، انتشار درد قفسه سینه به اندامهای دیگر است، در این حالت، احساس درد از قفسه سینه فراتر رفته و معمولا به اندامهای زیر منتشر میشود:
- شانهها؛
- بازوها؛
- گردن؛
- فک؛
- پشت.
این نوع قلب درد بسیار آزاردهنده است، چون آن را در قسمتهای مختلف بالاتنه حس میکنید و استرس ناشی از آن ممکن است علائم را بدتر کند.
کدام علائم نشانه اسپاسم و انقباض عروق کرونری قلب نیست؟
نکته بسیار مهم اینکه، در کنار آشنایی با تمامی ویژگیهایی که علائم انقباضات عروق کرونری قلب دارد، باید با علائمی که نشانه این بیماری نیست نیز آشنا شوید؛ در این شرایط با تفکیک علائم و توصیف دقیق آنها، پزشک متخصص روش درمان مناسب را پیشنهاد میکند:
- درد کاملا نقطهای نیست و نمیتوان آن را با انگشت نشان داد.
- مدتزمان تجربه درد بیشتر از چند ثانیه است و گاهی بین ۵ تا ۱۵ دقیقه طول میکشد، برخی افراد حتی ممکن است تا ۳۰ دقیقه درد قفسه سینه داشته باشند.
- درد اسپاسم عروق کرونری قلب با لمس قفسه سینه ایجاد یا شدیدتر نخواهد شد.
- درد تنها با حرکت دست یا چرخاندن بدن بیشتر نمیشود.
علت اسپاسم عروق کرونر چیست؟
محققان دقیقا نمیدانند چه چیزی باعث اسپاسم عروق کرونر قلب میشود، اما برخی منابع بسیار معتبر علمی، علت این انقباضات را با موارد زیر مرتبط میدانند:
انقباض ناگهانی عضلات دیواره عروق قلب
دیواره عروق کرونر قلب یک لایه عضله صاف دارد، این عضله همواره تحت کنترل عوامل مختلف زیر قرار میگیرد و افزایش یا کاهش آنها باعث انقباض ناگهانی این عضلات میشوند:
- کاهش مواد گُشادکننده عروق کرونر بهدلیل اختلال عملکرد اندوتلیوم؛
- افزایش حساسیت عضله رگ یا واکنش بیشازحد آن به عوامل محرک مانند استرس، سیگار، سرما و برخی داروها؛
- ورود یون کلسیم به سلولهای عضله صاف بهدلیل بازشدن کانالهای کلسیمی.
اختلال عملکرد اندوتلیوم عروق
لایه واحدی از سلولهای اندوتلیال داخل تمامی رگهای خونی شامل شریانها، سیاهرگها و حتی مویرگها را میپوشاند، محرکهای مختلف وازواکتیو (مانند استیلکولین، سروتونین و هیستامین) با القای اکسیدنیتریک توسط اندوتلیوم، باز و بستهشدن شریانها یا تون عروقی را کنترل میکنند؛ این تون عروقی، فشار خون و در نهایت میزان تلاش قلب برای پمپاژ خون را تعیین خواهد کرد.
اختلال عملکرد سلولهای اندوتلیال بر اندوتلیوم عروق تاثیر میگذارد، این لایههای نازک از سلولها، داخل رگهای خونی را پوشاندهاند و در صورت اختلال عملکرد بهجای باز نگهداشتن رگهای خونی (گشاد کردن آنها)، باعث انقباض یا باریکشدن عروق خواهند شد؛ در این شرایط حتی اگر انسداد فیزیکی مانند تجمع پلاک یا لخته خون وجود نداشته باشد نیز شریانهای کرونری تنگ میشوند.
ارتباط اسپاسم با آترواسکلروز
اسپاسم عروق کرونری قلب و آترواسکلروز (تصلب شریانها) بیماریهای متمایز اما تقریبا نزدیک بهیکدیگر هستند و اکثر افراد ممکن است همزمان به هر ۲ مبتلا شوند. علت آترواسکلروز، تنگشدن ساختاری شریانها در اثر تجمع پلاک است، درحالیکه اسپاسم کرونر نوعی انقباض موقت و ناگهانی شریانها است که جریان خون را بهشدت محدود میکند.
تصلب شریانها و اسپاسم بهشدت در یکدیگر تنیده هستند، مطالعاتی که با روشهای تصویربرداری مانند توموگرافی انسجامی نوری (OCT) انجام شدهاند، نشان دادند بیماران مبتلا به اسپاسم عروق کرونر اغلب پلاکهای آترواسکلروتیک زمینهای دارند، حتی اگر شریانها از نظر آنژیوگرافی طبیعی بهنظر برسند.
تصلب شریانها به پوشش داخلی شریان (اندوتلیوم) آسیب میزند و توانایی آن در تولید اکسیدنیتریک (ماده شیمیایی ضروی برای گشاد شدن رگهای خونی) را مختل خواهد کرد، این اختلال عملکرد، زمینه را برای انقباضات غیرطبیعی و اسپاستیک عروق کرونر فراهم میکند؛ لازم است بدانید که اسپاسم عضلات عروق کرونر معمولا در نزدیکی یا دقیقا در محل ضایعات آترواسکلروتیک رخ میدهد.
بیشفعالی اولیه سلولهای عضله صاف عروقی
سلولهای عضله صاف عروقی (VSMC) بخش اصلی لایه عضلانی دیواره رگهای خونی از جمله عروق کرونر قلب را تشکیل میدهند، وظیفه اصلی این سلولها، تنظیم قطر رگ است؛ در بیماران مبتلا به آنژین متغیر، بیشفعالی اولیه غیراختصاصی VSMC دیواره شریانهای کرونری مسئول کلیدی اسپاسم قلبی است.
انقباض سلولهای عضله صاف عروقی با سیستمی پیچیده از مسیرهای درونسلولی مختلف تنظیم میشود، از لحاظ تئوری، ناهنجاری در هر کدام از این مسیرها ممکن است باعث افزایش فعالیت VSMC کرونری و خطر انقباض عضلات عروق کرونر شود.
سیستم عصبی خودکار
سیستم عصبی خودکار بدن فرایندهای غیرارادی مانند ضربان قلب و فشار خون را کنترل میکند، محققان تصور میکنند این سیستم در انقباض رگها نقش دارد، چون اسپاسم عروق کرونر اغلب شبها اتفاق میافتد؛ در واقع فعالشدن انقباضات توسط سیستم عصبی استیل کولین و هورمون کاتکولآمین عامل اصلی است.
لازم است بدانید که نحوه عملکرد سیستم عصبی پیچیده است و بههمیندلیل نیز هنوز اطلاعات کاملا جامعی درباره آن منتشر نکردهاند.
استرس و محرکهای عصبی
استرس و محرکهای عصبی بهتنهایی باعث اسپاسم کرونری نمیشوند، در واقع استرس اکسیداتیو با ایجاد التهاب در بدن باعث آسیب به سلولهای اندوتلیال میشود که وظیفه آنها گشاد کردن رگهای خونی است. وقتی عملکرد این سلولهای مهم قلبی مختل شود عضلات قلب بهصورت ناگهانی منقبض خواهند شد.
محرکهای عصبی مانند استرس شدید و اضطراب با مکانیسم زیر خطر انقباضات عروق کرونری قلب را افزایش میدهند:
- تجربه استرس، اضطراب، خشم یا شوکهای عاطفی؛
- فعالشدن سیستم سمپاتیک؛
- افزایش سطح هورمونهای استرس؛
- افزایش خطر التهاب و آسیب به سلولهای اندوتلیال؛
- کاهش قطر عروق؛
- افزایش فشار خون و بالارفتن ضربان قلب؛
- اسپاسم عروق کرونری قلب.
عوامل خطر و محرکهای اسپاسم قلبی
عواملی که خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را افزایش میدهند، معمولا باعث افزایش خطر اسپاسم عروق کرونر نیز میشوند؛ کلسترول بالا و فشار خون بهصورت مستقیم با انقباض شریانها مرتبط هستند، اما عوامل زیر نیز خطر انقباضات را افزایش خواهند داد:
مصرف سیگار و نیکوتین
یکی از اصلیترین عوامل تشدید کننده اسپاسم قلبی، سیگار کشیدن است، بسیاری از مطالعات نشان دادند ترک سیگار مهمترین نقش را در کاهش خطر آنژین وازواسپاستیک دارد؛ نیکوتین سیگار بهصورت زیر باعث انقباض عضلات عروق کرونر میشود:
| تاثیر نیکوتین بر بدن | علت | تاثیر بر عضلات عروق کرونر |
| تحریک سیستم عصبی سمپاتیک | آزادشدن هورمونهای استرس بیشتر |
|
| اختلال عملکرد اندوتلیوم | آسیب به لایه داخلی رگها (اندوتلیوم) بهدلیل وجود مواد شیمیایی و سمی |
|
| افزایش استرس اکسیداتیو و التهاب |
|
|
| بیشفعالشدن عضله صاف دیواره عروق | وجود مواد شیمیایی خطرناک | افزایش حساسیت عضله صاف عروق نسبت به محرکهای انقباضی |
نکته بسیار مهم اینکه، تنها سیگار باعث افزایش خطر اسپاسم عضلات دیواره رگهای خونی قلب نمیشود، بلکه نیکوتین موجود در تمامی محصولات زیر نیز در ابتلا به این بیماری نقش دارند:
- انواع سیگار؛
- قلیان؛
- ویپ (سیگار الکترونیکی)؛
- سایر محصولات بر پایه نیکوتین.
مصرف الکل و برخی مواد محرک
مصرف الکل، مواد مخدر و محرکها مانند آمفتامین و کوکائین در برخی افراد باعث انقباض عضلات دیواره عروق کرونر میشود، اما مکانیسم و شدت خطر هر کدام از آنها متفاوت و به شرح زیر است:
| مکانیسم اثر | نوشیدنیهای الکلی | مواد محرک و مواد مخدر |
| تغییرات سیستم عصبی خودکار |
|
|
| اختلال عملکرد اندوتلیوم |
|
|
استرس شدید و اضطراب
استرس شدید و اضطراب طولانیمدت بهتنهایی باعث اسپاسم عروق کرونری قلب نمیشوند، اما در افراد زیر که زمینه بیشتری برای این بیماری دارند، خطر انقباضات را افزایش خواهند داد:
- افراد مبتلا به اختلال عملکرد اندوتلیوم؛
- سیگار کشیدن یا مصرف مواد مخدر؛
- حساسیت بیشازحد عضلههای عروق کرونر.
وقتی استرس شدید و اضطراب مزمن را تجربه میکنید، سیستم جنگوگریز در بدن شما فعال میشود، با فعالشدن این سیستم، هورمونهای استرس بیشتری تولید خواهد شد و در نتیجه علاوهبر افزایش ضربان قلب، فشار خون نیز بالا میرود؛ استرس مزمن با استرس اکسیداتیو و التهاب همراه است و چنین شرایطی باعث اختلال در عملکرد اندوتلیوم میشود، تمامی این رویدادها در کنار یکدیگر با کاهش انعطافپذیری عروق منجر به اسپاسم عضلات داخلی رگها خواهد شد.
سرما و تغییرات دمایی
سرما و تغییرات دمایی یکی از محرکها یا عوامل تشدیدکننده اسپاسم عروق کرونر قلب بهویژه در کسانی است که زمینه این بیماری را دارند، در واقع نحوه واکنش طبیعی بدن به سرما علت اصلی انقباض عضلات رگها است.
وقتی ناگهان در معرض هوای سرد قرار میگیرید، سیستم عصبی سمپاتیک فعال شده و میزان ترشح هورمونهای استرس افزایش پیدا میکند؛ در این حالت علاوهبر اندامهای مختلفی مانند پوست و عضلات، رگها نیز منقبض میشوند تا گرما در بدن حفظ شود.
برخی داروها و مواد شیمیایی
برخی داروها و مواد شیمیایی ممکن است از چند مسیر مختلف باعث اسپاسم عروق کرونر قلب شوند، این شرایط معمولا در افرادی رخ میدهد که رگهای آنها از قبل مستعد انقباض هستند و در نتیجه داروها و مواد شیمیایی تنها نقش محرک دارند؛ داروهای محرک اسپاسم قلبی به شرح زیر هستند:
- برخی داروهای میگرن با مکانیسم تنگکردن برخی عروق برای کاهش و بهبود حملهها؛
- داروهای افزایش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک مانند برخی داروهای ضداحتقان بینی و آمفتامینها؛
- داروهای شیمیدرمانی مانند کربوپلاتین و فلوروراسیلها.
اسپاسم عروق کرونر چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک متخصص برای تشخیص اسپاسم عروق کرونری قلب آزمایشهای زیر را تجویز میکند:
نوار قلب (ECG) در زمان حمله
نوار قلب یکی از مهمترین روشهای تشخیص اسپاسم عروق کرونری قلب است، اما زمانی بیشترین کاربرد را دارد که حین حمله درد قفسه سینه ثبت شود؛ در این روش، الکترودها روی قفسه سینه، دستها و پاها قرار میگیرند و تغییرات ایسکمیک یا بالا و پایینرفتن ST و تغییرات موج T ارزیابی خواهد شد.
تست تحریک اسپاسم در آنژیوگرافی
زمانیکه نوار قلب بین حمله دردهای اسپاسم کرونر، طبیعی باشد و در آنژیوگرافی نیز انسداد شدید عروق دیده نشود، پزشک تست تحریک اسپاسم در آنژیوگرافی را تجویز میکند؛ در این روش، با ورود کاتتر به عروق کرونر، دارو تزریق میشود تا همزمان با نوار قلب، تصویر دقیقی از عروق کرونر نیز ثبت شود.
اکوکاردیوگرام (ECHO)
اکوکاردیوگرام (Echocardiogram) نوعی سونوگرافی قلب است. در این روش، پزشک میلهای را بالای قفسه سینه شما قرار میدهد تا امواج صوتی با فرکانس بالا را دریافت کند، از این آزمایش صوتی برای ترسیم ضربان قلب استفاده میشود که روش تشخیصی مهمی در بررسی ابتلا به اسپاسم عضلات عروق کرونر است.
الکتروکاردیوگرام (EKG)
الکتروکاردیوگرام (Electrocardiogram) سیگنالهای الکتریکی قلب را بررسی میکند، بنابراین در این روش تشخیصی، الگوهای غیرطبیعی قلب حین اسپاسم و بعد از آن ارزیابی خواهد شد.
بررسی عملکرد عروق کرونر
بررسی عملکرد عروق کرونر قلب از جمله روشهای اصلی تشخیص این بیماری است و به ۲ صورت زیر انجام میشود:
آنژیوگرافی کرونری (CA)
آنژیوگرافی کرونری (Coronary Angiography) یکی از بهترین روشهای بررسی عملکرد عروق کرونر برای تشخیص اسپاسم قلبی است، در این روش، لولهای باریک بهنام «کاتتر» وارد رگهای خونی میشود؛ پزشک متخصص از این کاتتر برای تشخیص بیماری و درمان هرگونه انسداد احتمالی رگهای خونی استفاده خواهد کرد.
آنژیوگرافی توموگرافی کامپیوتری کرونری (CCTA)
آنژیوگرافی توموگرافی کامپیوتری کرونری (Coronary Computed Tomography Angiography) روش دیگری برای تشخیص اسپاسمهای عروق کرونری قلب است. در این روش، پزشک متخصص ماده حاجب (ماده کنتراست) به یکی از رگهای خونی تزریق میکند و سپس از قلب سیتیاسکن میگیرد؛ بررسی دقیق تصاویر به پزشک کمک میکند تا هرگونه اسپاسم رگهای قلب را تشخیص دهد.
رد کردن سکته قلبی و آنژین پایدار
یکی دیگر از روشهای تشخیص این بیماری، رد کردن احتمال سکته قلبی و آنژین پایدار است، در واقع پزشک متخصص با بررسی این مشکلات و رد کردن آنها بعد از بررسی آزمایشهای مختلف، اسپاسم عضلات قلب را تشخیص میدهد.
اکنون که میدانید روش تشخیص اسپاسم قلبی یا گرفتگی عضلات قلب چیست، بهتر است با روشهای درمان نیز آشنا شوید.
روشهای درمان اسپاسم عروق کرونر
روش درمان اسپاسم عروق کرونری قلب بیشتر به علت ابتلا به آن بستگی دارد، اما پزشک متخصص اغلب از روشهای زیر برای بهبود علائم و درمان استفاده میکند:
درمان دارویی
یکی از روشهای کمک به درمان اسپاسم عروق کرونر، مصرف دارو است، داروهای زیر علاوهبر کمک به درمان، از ابتلا به این بیماری در افراد مستعد نیز جلوگیری میکنند:
نیتراتها
پزشکان اغلب برای کمک به درمان این بیماری، نیتراتها را توصیه میکنند، این گروه دارویی به شُلشدن شریانهای منقبضشده کمک میکند و همچنین درد قفسه سینه و برخی دیگر از علائم این بیماری را بهبود خواهد داد؛ نیتراتهای زیر ممکن است بهعنوان دارویی طولانیمدت یا بهعنوان قرص برای اسپاسم قلب احتمالی در آینده تجویز شوند:
- نیتراتهای سریعالاثر مانند نیتروگلیسیرین؛
- نیتراتهای طولانیاثر مانند ایزوسورباید دینیترات یا نیتروگلیسیرین با رهایش پایدار.
مسدودکنندههای کانال کلسیم
مسدودکنندههای کانال کلسیم شریانها را شُل میکنند و از این طریق خطر اسپاسم عضلات عروق کرونر قلب را کاهش میدهند.
نکته مهم اینکه، نیتراتها و مسدودکنندههای کانال کلسیم هر کدام بهروشهای مختلفی عروق کرونر را شُل میکنند، اما زمانیکه یکی از آنها بهتنهایی برای کاهش علائم و بهبود بیماری کافی نباشد، پزشک متخصص هر ۲ دارو را تجویز میکند.
داروهای کاهنده کلسترول بالای خون
اگر اسپاسم عضلات کرونر بهدلیل تجمع پلاک در شریانهای قلب باشد، داروهای کاهنده کلسترول مانند استاتینها ممکن است به جلوگیری از انقباض رگها و تقویت شریانها کمک کنند.
درمان خانگی اسپاسم قلبی
روشی قطعی برای درمان خانگی اسپاسم قلب وجود ندارد، اما در طول درمان با دارو باید رژیم غذایی کمچرب و کمنمک داشته باشید تا از تجمع پلاک در رگها و افزایش فشار خون جلوگیری شود.
تغییر سبک زندگی و حذف محرکها
تغییرات کوچک اما بسیار موثر زیر در زندگی روزمره تاثیر خوبی در پیشرفت درمان اسپاسم قلبی دارد و حتی ممکن است از حملههای بعدی نیز جلوگیری کند:
- ترک سیگار؛
- رژیم غذایی متعادل، سرشار از مواد مغذی، کمچرب و بدون شیرینی؛
- کاهش مصرف نمک در وعدههای غذایی؛
- فعالیت بدنی منظم؛
- ترک مواد مخدر؛
- کاهش و مدیریت استرس و اضطراب با تمرینات ذهنآگاهی و مدیتیشن؛
- خودداری از مصرف نوشیدنیهای الکلی.
درمان بیماریهای زمینهای قلبی
در بخش علت اسپاسم عروق کرونر چیست دلایل اصلی ابتلا به این بیماری بررسی شدند که مهمترین آنها اختلال عملکرد اندوتلیوم و تصلب شریانها بود، با این تفاسیر اگر برای درمان این بیماریهای زمینهای قلب اقدام کنید، از اسپاسمهای کرونر نیز جلوگیری خواهد شد.
باتوجهبه اینکه تشخیص درست و درمان اصولی نقش مهمی در بهبود بیمار و جلوگیری از اسپاسم عروق در آینده دارد، پیشنهاد میشود از بخش ویزیت حضوری دکتردکتر وقت ملاقات با پزشک متخصص قلب بگیرید تا تمامی خطرات احتمالی بررسی و مناسبترین روش درمان تجویز شود.
عوارض اسپاسم عروق کرونر چیست؟
اسپاسم عروق کرونری قلب موقت و کوتاهمدت است، اما اغلب عواقب ماندگاری دارد؛ در صورت عدم درمان اصولی، این اسپاسمها بیشتر اتفاق میافتند و منجر به عوارض زیر خواهند شد:
کاهش خونرسانی موقت به قلب
شایعترین عوارض عدم درمان بهموقع اسپاسمهای عروق کرونر، کاهش میزان خونرسانی به قلب است، چون با تنگشدن رگهای ورودی، شدت جریان خون ورودی به قلب کمتر میشود؛ چنین شرایطی علاوهبر کمبود اکسیژن باعث اختلالات ریتم قلب و برخی مشکلات دیگر نیز خواهد شد.
آریتمی یا اختلال ریتم قلب
وقتی خونرسانی به عضله قلب کاهش پیدا کند، سیستم قلب ممکن است تحتتاثیر این شرایط قرار بگیرد و دچار ریتم قلب نامنظم یا آریتمی قلبی شوید؛ انواع آریتمی قلبی که افراد مبتلا به اسپاسم عروق کرونری تجربه میکنند به شرح زیر است:
- تاکیکاردی (ضربان سریع قلب)؛
- برادیکاری (ضربان کُند قلب)؛
- انقباضات زودرس دهلیزی و بطنی؛
- فیبریلاسیون بطنی.
غش یا ازدستدادن هوشیاری
اسپاسم شدید قلبی باعث افت شدید جریان خونرسانی به قلب و در نتیجه آریتمی قلبی میشود، در چنین شرایطی ممکن است برخی افراد عوارض زیر را تجربه کنند:
- سرگیجه شدید؛
- از دستدادن هوشیاری یا غش.
افزایش خطر دردهای مکرر قلبی
شایعترین عارضه اسپاسم عروق کرونری قلب، درد قفسه سینه یا آنژین است، علت اصلی تجربه دردهای مکرر قلبی در برخی افراد، کاهش موقت خونرسانی به عضله قلب است؛ اگر اسپاسم کرونر بهموقع تشخیص داده نشود و برای درمان اقدام نکنید، علاوهبر تکرار زیاد دردهای قفسه سینه، ممکن است عوارض جدیتری داشته باشید.
خطر سکته قلبی در موارد شدید
در اسپاسمهای قلبی با ویژگیهای زیر، خطر سکته قلبی به شدت افزایش پیدا میکند:
- اسپاسم بسیار شدید؛
- طولانیشدن زمان اسپاسمها؛
- اسپاسمهای مکرر؛
- رخدادن اسپاسم روی پلاک آترواسکلروتیک (پلاک تصلب شریانها).
ایست قلبی و مرگ ناگهانی
اسپاسم قلبی شدید و درماننشده در موارد نادر و بهصورت زیر خطر ایست قلبی و مرگ ناگهانی را افزایش میدهد:
- اسپاسمهای شدید و مکرر؛
- ایسکمی گسترده (ورود عضله قلب به حالت کمبود اکسیژن)؛
- آریتمیهای بدخیم.
پیشگیری از اسپاسم عروق کرونر
روشهای پیشگیری از اسپاسم عروق کرونری قلب به شرح زیر است:
- کاهش تریگلیسیرید و کلسترول بد خون؛
- اجتناب از عوامل محرک اسپاسم مانند سرمای شدید یا تغییرات ناگهانی دما؛
- ترک کامل سیگار، مواد مخدر و نوشیدنیهای الکلی؛
- کنترل استرس و اضطراب با مدیتیشن و تمرینات آرامسازی؛
- خواب کافی و باکیفیت؛
- پیادهروی منظم و فعالیت بدنی مانند ورزشهای هوازی سبک تا متوسط؛
- شروع ورزشهای سنگین زیر نظر پزشک متخصص؛
- اجتناب از مواد محرک مانند کوکائین و آمفتامین؛
- بررسی عوارض داروهای مصرفی روزانه از لحاظ تحریک اسپاسم با مشورت پزشک متخصص؛
- کنترل عوامل خطر بیماریهای قلبی مانند فشار خون بالا و اضافهوزن؛
- مصرف منظم داروهای تجویزی برای درمان اسپاسم قلبی.
زندگی با اسپاسم عروق کرونر
زندگی با اسپاسم عروق کرونری قلب درصورت تشخیص درست و درمان اصولی برای بیشتر افراد طبیعی و بدون مشکل خاصی ادامه پیدا میکند. بسیاری از بیماران، سالهای سال زندگی عادی و فعالی دارند، اما اگر اسپاسمها مدت زیادی طول بکشد ممکن است به حمله قلبی منجر شود؛ در این شرایط باید با مصرف منظم داروها، تغییر سبک زندگی و رعایت تمامی مواردی که در بخش پیشگیری بررسی شد، زندگی را آسانتر کنید.
اسپاسم عروق کرونر چه زمانی اورژانسی است؟
اسپاسم عروق کرونر قلب در شرایط زیر اورژانسی است و باید سریعتر به پزشک مراجعه کنید:
- سرگیجه؛
- غش یا سنکوپ؛
- تپش شدید قلب؛
- حالت تهوع؛
- سوءهاضمه؛
- تنگی نفس؛
- انتشار درد؛
- تعریق.
کلام آخر دکتردکتر
اسپاسم عروق کرونری قلب بهمعنای انقباض عضله دیواره رگهای قلب است که بهصورت ناگهانی رخ میدهد و در برخی افراد علائم خاصی ندارد. هرچند که انقباض عروق موقتی است، اما عدم درمان بهموقع ممکن است با تکرار اسپاسمها، خطر سایر مشکلات قلبی مانند سکته، ایست قلبی و حتی مرگ را افزایش دهد. باتوجهبه اهمیت تشخیص درست علت اسپاسمها و شروع سریعتر درمان اصولی، پیشنهاد میشود از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر برای دریافت مشاوره از پزشک متخصص قلب استفاده کنید تا از عوارض جدی جلوگیری شود.
