کمبود هورمون رشد یعنی چه؟ علائم، علت‌ها و درمان کامل

کمبود هورمون رشد نوعی بیماری نادر و قابل‌درمان است که باعث کوتاهی قد در کودکان و مشکلات متابولیک در بزرگسالان می‌شود. کاهش ترشح این هورمون اغلب به‌دلیل جهش ژنتیکی یا آسیب به غده هیپوفیز رخ می‌دهد؛ به‌ همین‌ دلیل نیز تشخیص به‌موقع تأثیر زیادی در درمان قطعی نارسایی رشد یا کوتولگی هیپوفیزی دارد. با‌توجه‌به اینکه ترشح طبیعی این هورمون به‌ کودکان کمک می‌کند تا متابولیسم سالمی داشته باشند، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر علاوه‌بر بررسی انواع کمبودهای هورمون رشد، علت، علائم، روش‌های تشخیص و درمان بررسی می‌شود تا با اقدام به‌موقع مانع از کوتاهی قد فرزندان خود شوید.

کمبود هورمون رشد یعنی چه؟

کمبود هورمون رشد (Growth Hormone Deficiency) به‌اختصار GHD که به آن نارسایی رشد (Growth Failure) یا کوتولگی هیپوفیزی (Pituitary Dwarfism) نیز می‌گویند زمانی رخ می‌دهد که غده هیپوفیز هورمون رشد کافی آزاد نمی‌کند. نوزادان و کودکان بیشتر از بزرگسالان به این بیماری مبتلا می‌شوند؛ بزرگسالان با کمبود این هورمون بیشتر دچار مشکلات متابولیکی خواهند شد.

هیپوفیز غده‌ای کوچک و به‌اندازه نخودفرنگی است که زیر هیپوتالاموس در پایه مغز قرار دارد. این غده درمجموع ۸ هورمون آزاد می‌کند که یکی از آن‌ها هورمون رشد است. هیپوفیز از ۲ لوب به‌ نام‌های لوب قدامی (جلو) و لوب خلفی (عقب) تشکیل می‌شود، اما تنها لوب قدامی مسئول تولید و آزادسازی این هورمون مهم است؛ اگر این لوب به‌ هر دلیلی آسیب ببیند، نوزادان و کودکان به بیماری نادر کمبود هورمون رشد (GHD) مبتلا خواهند شد.

اگر فرزند شما به استانداردهای رشد قد و وزن نرسد، اغلب نگران می‌شوید؛ این رشد ناکافی ممکن است به‌دلیل تغذیه نامناسب باشد، اما کودکانی که به GHD مبتلا هستند شرایط متفاوتی دارند. این بیماری قابل‌درمان است و تشخیص زودهنگام تأثیر زیادی در بهبودی کامل دارد. در صورت عدم درمان کامل و به‌موقع، این بیماری باعث قد کوتاه‌تر از حد متوسط و بلوغ دیررس می‌شود.

انواع کمبود هورمون رشد

انواع GHD به شرح زیر است:

کمبود مادرزادی هورمون رشد

کمبود هورمون رشد مادرزادی به‌ این مفهوم است که نوزاد به‌دلیل جهش (تغییر) ژنتیکی یا مشکلات ساختاری در مغز از بدو تولد به این بیماری مبتلا است. کمبود GH همچنین نشانه‌ای از چندین بیماری ژنتیکی ازجمله «سندرم پرادر-ویلی» است.

کمبود اکتسابی هورمون رشد

زمانی‌که این بیماری از مراحل بعدی زندگی فرد و به‌دلیل آسیب به غده هیپوفیز شروع شود، به‌ آن کمبود اکتسابی هورمون رشد می‌گویند. در این موارد، افراد در هر سنی از کودکی و نوجوانی گرفته تا بزرگسالی ممکن است به GHD اکتسابی مبتلا شوند.

کمبود ایدیوپاتیک هورمون رشد

ایدیوپاتیک اصطلاحی پزشکی و به‌معنای عدم‌ وجود علت شناخته‌شده در ابتلا به بیماری‌ها است، زمانی‌ که کمبود GH به‌ یکی از دلایل مادرزادی یا اکتسابی رخ ندهد به آن GHD ایدیوپاتیک می‌گویند.

کمبود هورمون رشد همچنین، براساس سن شروع نیز طبقه‌بندی می‌شود. اگر بیماری از کودکی یا بزرگسالی شروع شود، علائم و فرایندهای تشخیصی متفاوتی خواهد داشت.

علت کمبود هورمون رشد چیست؟

علت GHD اغلب به ۲ دسته دلایل مادرزادی و اکتسابی دسته‌بندی می‌شود. البته، در برخی موارد ممکن است پزشک با تخصص غدد بعد از آزمایش‌های متعدد هیچ علت شناخته‌شده‌ای برای ابتلا به این بیماری پیدا نکند. علت کمبود GH بسته به سن شروع بیماری ممکن است در کودکان و بزرگسالان متفاوت باشد.

ژنتیک و اختلالات مادرزادی یکی از دلایل کمبود هورمون رشد

علت کمبود هورمون رشد در برخی نوزادان و کودکان، ریشه ژنتیکی دارد، اما انتقال ژن‌های معیوب از والدین به کودکان نقش زیادی در ابتلا به این بیماری ندارد. مطالعات نشان دادند کمبود مادرزادی این هورمون به‌دلیل جهش ژنتیکی ممکن است با مشکلات زیر در نوزادان مرتبط باشد:

• مشکلات ساختار مغز؛
• ناهنجاری‌های خط وسط صورت مانند شکاف کام یا تک‌دندان پیشین مرکزی.

دانشمندان چندین جهش ژنتیکی شناسایی کرده‌اند که باعث ابتلای نوزادان به بیماری نادر GHD می‌شوند، کمبودهای هورمون رشد ایزوله زیر ممکن است بسته به نوع بیماری، الگوهای وراثتی متفاوت داشته باشند:

کمبود هورمون رشد ایزوله نوع |A

این جهش ژنتیکی رشد جنین را کُند می‌کند و نوزاد در بدو تولد بسیار کوچک‌تر از حد انتظار است. بدن کودکان مبتلا به GHD نوع |A معمولاً در ابتدا پاسخی طبیعی به درمان هورمون رشد مصنوعی نشان می‌دهد، اما هم‌زمان آنتی‌بادی‌هایی علیه این هورمون تولید می‌کند که از رشد طبیعی جلوگیری کرده و باعث قد بسیار کوتاه در کودکی، نوجوانی و بزرگسالی می‌شود.

کمبود هورمون رشد ایزوله نوع |B

جهش ژنتیکی |B مشابه |A است، اما نوزاد در بدو تولد مقداری هورمون رشد طبیعی دارد و در طول زندگی به درمان‌های هورمون رشد مصنوعی پاسخ می‌دهد.

کمبود هورمون رشد ایزوله نوع ||

افراد مبتلا به GHD نوع || سطح بسیار پایین هورمون رشد و قد کوتاه دارند. شدت افت این هورمون و میزان کوتاهی قد از فردی به فرد دیگر متفاوت است؛ این نوع نارسایی رشد معمولاً از اوایل تا اواسط دوران کودکی مشاهده می‌شود و حدود نیمی از افراد مبتلا به جهش ژنتیکی ||، غده هیپوفیز توسعه‌نیافته (هیپوپلازی هیپوفیز) دارند.

کمبود هورمون رشد ایزوله نوع |||

افراد مبتلا به کمبود هورمون رشد ایزوله نوع ||| نیز سطح بسیار پایینی از هورمون رشد و کوتاهی قد مانند نوع || دارند، اما شدت آن متفاوت است؛ نارسایی رشد نوع ||| معمولاً در اوایل تا اواسط کودکی مشاهده می‌شود و کودکان ممکن است به‌دلیل سیستم ایمنی ضعیف‌تر بیشتر از دیگران به عفونت‌های مکرر مبتلا شوند.

دلایل اکتسابی کمبود هورمون رشد

موارد کمبود اکتسابی هورمون رشد (GHD) به‌دلیل آسیب غده هیپوفیز رخ می‌دهد، آسیب‌های خفیف تاحدی بر توانایی این غده در تولید و آزادسازی هورمون رشد تأثیر می‌گذارند؛ برخلاف علت ژنتیکی، علاوه‌بر کودکان، بزرگسالان نیز به این نوع کمبود GH مبتلا خواهند شد.

آسیب غده هیپوفیز ممکن است ناشی از شرایط یا موقعیت‌های زیر باشد:

• کمبود جریان خون به غده هیپوفیز؛
• آدنوم (تومور خوش‌خیم) غده هیپوفیز؛
• تومورهای هیپوتالاموس و فشار به غده هیپوفیز؛
• پرتودرمانی غده هیپوفیز یا نزدیک آن؛
• آسیب شدید سر یا آسیب تروماتیک مغزی (TBI) قبل از تولد، حین زایمان یا بعد از تولد.
• ابتلا به عفونت‌های جدی سیستم عصبی مرکزی مانند آنسفالیت، آبسه مغزی و مننژیت؛
• آسیب ناشی از جراحی مغز یا جراحی برداشتن آدنوم هیپوفیز؛
• بیماری‌های ارتشاحی (نفوذ سلول‌های التهابی یا مایعات در بافت‌های سالم بدن) مانند هیستیوسیتوز سلول لانگرهانس، سارکوئیدوز و سل؛
• سبک زندگی و رژیم غذایی ناسالم، عدم تحرک و چاقی به‌ویژه در بزرگسالان.

علائم کمبود هورمون رشد چیست؟

علائم کمبود هورمون رشد در نوجوانان و کودکان با بزرگسالان متفاوت است، چون با بسته‌شدن صفحات رشد در سنین بالای ۱۶ سال در دختران و ۱۹ سال در پسران، هورمون رشد نقشی در افزایش قد بزرگسالان ندارد؛ به‌ همین‌ دلیل نیز کودکان و نوجوانان علائمی متفاوتی در مقایسه با بزرگسالان تجربه می‌کنند.

علائم کمبود هورمون رشد در کودکان و نوجوانان

هورمون رشد (GH) بر بسیاری از قسمت‌های بدن تأثیر می‌گذارد تا رشد کودکان به‌صورت طبیعی ادامه یابد، این هورمون برای رشد طبیعی، استحکام عضلات و استخوان‌ها، و همچنین، توزیع چربی بدن ضروری است.

هنگامی‌که صفحات رشد در استخوان‌ها (اپی‌فیزها) جوش بخورند (بسته شوند)، این هورمون دیگر نقشی در افزایش قد ندارد، اما بدن کودک هنوز به GH نیاز دارد. کمبود هورمون رشد در کودکان و نوجوانان تأثیر زیادی بر بدن آن‌ها می‌گذارد و از رشد طبیعی مانند همسالان جلوگیری می‌کند.

علائم کمبود هورمون رشد در کودکان و نوجوانان اندکی متفاوت و به شرح زیر است:

علائم کمبود هورمون رشد در بزرگسالان

صفحات رشد دختران بین ۱۳ تا ۱۶ سالگی و در پسران بین ۱۵ تا ۱۹ سالگی بسته می‌شود، بنابراین با ورود به بزرگسالی، هورمون رشد تأثیری در افزایش قد نخواهد داشت. GH در بزرگسالی به حفظ ساختار طبیعی بدن و متابولیسم ازجمله حفظ سطح گلوکز در خون کمک می‌کند، بنابراین کمبود این هورمون در این سنین اغلب باعث مشکلات متابولیکی مانند افزایش سطح قند خون و چربی خون می‌شود.

شایع‌ترین علائم کمبود هورمون رشد در بزرگسالان به شرح زیر است:

• مشکلات حافظه و عدم تمرکز؛
• کاهش سطح انرژی؛
• کاهش احساس سلامتی و تندرستی؛
• افزایش چربی بدن به‌ویژه در ناحیه شکم و پهلو؛
• کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر پوکی استخوان در آینده؛
• افزایش خطر افسردگی و اضطراب؛
• مقاومت به انسولین و افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲؛
• بالارفتن سطح کلسترول LDL و تری‌گلیسیرید و افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی.

نشانه‌های هشدار در رشد غیرطبیعی

نشانه‌های هشدار رشد غیرطبیعی در کودکان و نوجوانان به شرح زیر است:

کاهش سرعت رشد طبیعی قد و کوتاهی قد نسبت به همسالان

رشد طبیعی قد نوزادان، کودکان و نوجوانان در هر سنی متفاوت است. اگر قد کودک به‌جای دنبال‌کردن منحنی رشد به‌تدریج از چند صدک پایین‌تر قرار گیرد، نشانه‌ هشدار کمبود هورمون رشد است. افزایش قد گروه‌های مختلف سنی باید در هر دوره به شرح جدول زیر باشد، بنابراین اگر قد کودک‌ شما کمتر از استاندارد است باید به پزشک متخصص غدد مراجعه کنید:

تأخیر در سن استخوانی از نشانه های هشدار در رشد غیر طبیعی

با کمبود هورمون رشد، سن استخوانی معمولاً بیشتر از ۲ سال از سن واقعی کودک عقب‌تر خواهد بود؛ چنین علائم هشداردهنده‌ای را می‌توان با تصاویر رادیولوژی دست‌ و مچ دست تشخیص داد.

تأخیر در شروع یا پیشرفت بلوغ و هشدار در رشد غیر طبیعی

در کودکانی که علاوه‌بر هورمون رشد، سایر هورمون‌های تولیدشده توسط غده هیپوفیز نیز دچار کمبود شوند، بلوغ دیرتر از زمان طبیعی شروع می‌شود، به آهستگی پیشرفت می‌کند و در نهایت، دختران و پسران با مشکل بلوغ دیررس روبه‌رو می‌شوند.

افزایش وزن نامتناسب با قد از علائم هشدار در رشد غیر طبیعی

در کودکان و نوجوانان مبتلا به GHD باوجود رشد قدی ناکافی، چربی‌های بدن به‌ویژه در ناحیه شکم و پهلو بیشتر از همسالان است و درنتیجه، افزایش وزن تناسبی با رشد قد ندارد.

باتوجه‌به عوارض جدی کمبود این هورمون در کودکان و نوجوانان، پیشنهاد می‌شود از خدمات ویزیت حضوری دکتردکتر برای تشخیص اصولی و درمان به‌موقع استفاده کنید؛ برای این کار تنها کافی است از فوق‌تخصص غدد وقت ملاقات بگیرید.

کمبود هورمون رشد در چه سنینی دیده می‌شود؟

کمبود این هورمون ممکن است در هر سنی از بدو تولد تا بزرگسالی رخ دهد، چون دلایل متعددی مانند جهش ژنتیکی و آسیب غده هیپوفیز باعث کاهش میزان تولید هورمون رشد می‌شود؛ تنها تفاوت در سنین مختلف، تأثیر اصلی کمبود GH بر بدن فرد است.

علائم بیماری GHD به‌دلیل بسته‌نشدن صفحات رشد در کودکی و نوجوانی تفاوت مهمی با دوران بزرگسالی دارد که به شرح زیر است:

روش‌های تشخیص کمبود هورمون رشد

تشخیص کمبود هورمون رشد کودکان اغلب در ۲ محدوده سنی زیر انجام می‌شود:

• اولین محدوده سنی حدود ۵ سالگی است که کودک پیش‌دبستانی را شروع می‌کند، در این سن، والدین می‌توانند قد فرزندشان را با هم‌کلاسی‌ها مقایسه کنند.
• محدوده سنی دوم حدود ۱۰ تا ۱۳ سالگی در دختران و ۱۲ تا ۱۶ سالگی در پسران است که به آن محدوده‌های سنی شروع بلوغ می‌گویند. تأخیر در بلوغ اغلب نشانه مهمی از ابتلا به GHD خواهد بود.

سطوح طبیعی رشد در کودکان و نوجوانان معمولاً از الگوی مشخصی پیروی می‌کند. اگر رشد در طول دوره ۶ تا ۱۲ ماهه در محدوده استاندارد باشد، احتمال ابتلا به کمبود هورمون رشد کاهش می‌یابد. تشخیص این بیماری در بزرگسالان اغلب دشوارتر است چون علائم نامحسوس و پیش‌پاافتاده هستند.

پزشک متخصص غدد آزمایش‌های زیر را برای تشخیص کمبود هورمون رشد تجویز می‌کند:

ارزیابی بالینی و رشد کودک برای تشخیص کمبود هورمون رشد

اولین مرحله از تشخیص GHD، معاینه بالینی و بررسی موارد زیر است:

• نمودارهای رشد؛
• سابقه خانوادگی؛
• علائم کمبود هورمون رشد براساس سن و جنسیت.

آزمایش خون IGF-1 جهت ارزیابی کمبود هورمون رشد

سطح هورمون رشد در خون معمولاً در طول روز متفاوت است، به‌ همین‌ دلیل نیز آزمایش خون ساده نمی‌تواند کمبود این هورمون را تشخیص دهد؛ بهترین روش آزمایشگاهی برای بررسی سطح GH، انجام آزمایش‌های زیر است:

• آزمایش شمارش فاکتور رشد شبه انسولین-۱ (IGF-1)؛
• آزمایش پروتئین متصل‌شونده به فاکتور رشد شبه انسولین-۳ (IGFBP-3).

تست تحریک هورمون رشد برای شناسایی  کمبود هورمون رشد

آزمایش تحریک GH یکی از روش‌های اصلی تشخیص کمبود هورمون رشد است. در طول آزمایش، فرد باید داروهایی مصرف کند که غده هیپوفیز را برای ترشح هورمون رشد تحریک می‌کنند؛ سطح این هورمون باید قبل و بعد از دوره مصرف داروها اندازه‌گیری شود.

در مواردی که سطح هورمون رشد در نتایج آزمایش خون IGF-1 و IGFBP-3 به محدوده طبیعی و مورد انتظار نرسیده باشد، به‌ این مفهوم است که غده هیپوفیز به‌اندازه کافی از این هورمون تولید و آزاد نمی‌کند؛ درصورت نیاز به آزمایش‌های تکمیلی، ممکن است پزشک متخصص غدد تصویربرداری را نیز تجویز کند.

تصویربرداری با اشعه ایکس و تشخیص کمبود هورمون رشد

صفحات رشد، بافت در حال رشد در ۲ انتهای استخوان‌های دست و پا هستند. این صفحات بعد از تمام‌شدن سن رشد به‌ یکدیگر جوش می‌خورند؛ تصویربرداری با اشعه ایکس از دست کودک ساده‌ترین روش برای بررسی سطح رشد استخوان‌ها است. اگر سن استخوانی کودک کمتر از سن شناسنامه‌ای او باشد، یکی از دلایل آن معمولاً کمبود هورمون رشد است.

تصویربرداری  MRI برای ارزیابی کمبود هورمون رشد

تومورهای غده هیپوفیز و آسیب‌های آن از مهم‌ترین علت‌های کمبود هورمون رشد هستند، اما آیا می‌دانید کاربرد ام‌آرآی چیست و چطور به تشخیص دقیق این بیماری کمک می‌کند؟

MRI مغز یکی از روش‌های تصویربرداری است که به‌دلیل استفاده از امواج صوتی، خطری برای نوزادان، کودکان و مادران باردار ندارد. پزشک متخصص غدد این روش را برای بررسی احتمال وجود آدنوم‌های هیپوفیز، آسیب مغزی براثر ضربه و سایر مشکلات مؤثر در ابتلا به GHD تجویز می‌کند؛ تصاویر MRI مغز بسیار واضح‌تر و دقیق‌تر از انواع دیگر روش‌های تصویربرداری هستند و جزئیات بیشتری را نشان می‌دهند.

آزمایش تحمل انسولین و شناسایی کمبود هورمون رشد

یکی از رایج‌ترین آزمایش‌ها در تشخیص کمبود هورمون رشد در بزرگسالان، تست تحمل انسولین است. هورمون انسولین توسط لوزالمعده تولید می‌شود. در طول این آزمایش، پزشک انسولین مصنوعی به بیمار تزریق می‌کند و سپس نمونه خون می‌گیرد. هدف از این آزمایش، کاهش سطح قند خون و اندازه‌گیری میزان هورمون رشد در خون است.

مکانیسم آزمایش تحمل انسولین در تشخیص کمبود هورمون GH به‌ این صورت است که وقتی بدن دچار افت قند خون (هیپوگلیسمی) می‌شود، معمولاً هورمون رشد آزاد می‌کند؛ اگر آزمایش خون سطح هورمون رشد پایین‌تر از حد معمول را نسبت به آنچه برای آزمایش تحمل انسولین انتظار می‌رود نشان دهد، کمبود هورمون رشد تأیید می‌شود.

پزشک متخصص غدد ممکن است آزمایش‌های تحریک هورمونی زیر را نیز برای تأیید بیماری GHD تجویز کند:

• آزمایش تحریک گلوکاگون؛
• آزمایش تحریک ماسیمورلین؛
• آزمایش تحریک آرژنین؛
• آزمایش تحریک کلونیدین.

درمان کمبود هورمون رشد

روش‌های درمان کمبود هورمون رشد در بزرگسالان و کودکان به شرح زیر است:

درمان دارویی با هورمون رشد مصنوعی

راه‌های درمان کمبود هورمون رشد در کودکان و بزرگسالان اغلب شامل تزریق هورمون رشد مصنوعی است که به آن «هورمون رشد نوترکیب انسانی» نیز می‌گویند. افراد مبتلا به GHD باید این هورمون را روزانه تزریق کنند؛ تزریق هورمون رشد مصنوعی روش درمانی طولانی‌مدتی است و اغلب چندین‌ سال طول می‌کشد.

افرادی که این روش درمانی برای آن‌ها تجویز می‌شود، به‌دلیل تغییرات هورمونی باید تا زمان بهبودی کامل تحت‌نظر پزشک متخصص باشند تا میزان اثربخشی درمان بررسی شود و درصورت نیاز، دُز دارو تغییر کند.

درمان کمبود هورمون رشد در کودکان

درمان کمبود هورمون رشد در کودکان شامل تزریق روزانه هورمون رشد مصنوعی است. اکثر کودکان و نوجوانان با ۱ دوره درمانی ۳ تا ۴ ماهه بهبود علائم را مشاهده می‌کنند، اما در برخی موارد ممکن است به دوره طولانی‌تر و حتی تا چندین سال تزریق نیاز باشد؛ دوره درمان کودکان و نوجوانان معمولاً تا اواخر دوران بلوغ ادامه می‌یابد.

نکته بسیار مهم اینکه، هرچه درمان هورمونی زودتر شروع شود، کودکان و نوجوانان شانس بیشتری برای رسیدن به قد طبیعی یا مشابه همسالان خود دارند.

درمان کمبود هورمون رشد در بزرگسالان

تزریق هورمون رشد برای بزرگسالان نیز تجویز می‌شود. این داروها علاوه‌بر درمان بیماری GHD و بهبود علائم، کاربردهای دیگری به شرح زیر دارند:

• افزایش تراکم استخوان و کاهش خطر پوکی‌ استخوان در بزرگسالی؛
• افزایش سطح انرژی؛
• افزایش توده عضلانی؛
• کاهش چربی بدن‌ به‌ویژه شکم و پهلو؛
• کاهش خطر بیماری‌های قلبی-عروقی.

روش‌های درمان کمبود هورمون رشد در بزرگسالان تنها به تزریق داروهای هورمونی محدود نمی‌شود، پزشک متخصص غدد ممکن است راهکارهای دیگری برای افزایش سطح این هورمون تجویز کند؛ روش‌های زیر اغلب برای کسانی کاربرد دارند که دچار کمبودهای خفیف‌تر و جزئی‌تر هورمون رشد هستند:

• کنترل وزن و کاهش چربی بد خون؛
• کاهش مصرف مواد غذایی و نوشیدنی‌های شیرین؛
• وعده‌های غذایی سالم و متعادل؛
• مصرف میان‌وعده‌ها برای جلوگیری از پُرخوری در وعده‌های اصلی؛
• تغییر سبک زندگی و افزایش فعالیت بدنی؛
• مدیریت و کاهش سطح استرس و اضطراب با یوگا، مدیتیشن و تمرینات ذهن‌آگاهی.

درمان کمبود هورمون رشد در طب سنتی

داروهای گیاهی و روش‌های دیگر درمان در طب سنتی نمی‌توانند کمبود هورمون رشد را درمان کنند. تاکنون هیچ مطالعه جامع و کاملی درباره نحوه تأثیر داروهای گیاهی بر ساده‌ترین بیماری‌ها انجام نشده است، بنابراین درمان گیاهی کمبود هورمون رشد پایه و اساس علمی ندارد؛ گیاهان ممکن است علائم برخی بیماری‌ها را کاهش دهند، اما در طولانی‌مدت بر اندام‌های مهمی مانند کبد و کلیه‌ها تأثیر می‌گذارند و خطر بیماری‌های دیگر را افزایش می‌‌دهند.

عوارض کمبود هورمون رشد

عوارض کمبود هورمون رشد در کودکان و بزرگسالان اندکی متفاوت و به شرح زیر است:

عوارض کمبود هورمون رشد در کودکان

در صورت عدم تشخیص به‌موقع و شروع زودهنگام دارودرمانی، کمبود هورمون رشد در کودکان و نوجوانان علاوه‌بر اختلال در رشد قدی، بر سلامت جنسی و جسمی، استحکام استخوان‌ها، متابولیسم بدن و حتی سلامت روانی تأثیر می‌گذارد. شدت عوارض این بیماری بسته به سن شروع و مدت‌زمان ابتلا در کودکان متفاوت و به شرح زیر است:

• کوتاهی قد؛
• نرسیدن به قد نهایی طبیعی براساس سن و جنسیت؛
• تأخیر در بلوغ و دوره جهش رشد یا بلوغ دیررس؛
• کاهش توده‌ عضلانی؛
• عضلات ضعیف و کاهش قدرت بدنی حین فعالیت‌؛
• کاهش تراکم استخوان؛
• افزایش خطر پوکی استخوان در بزرگسالی؛
• خستگی زودتر از سایر کودکان هنگام بازی و ورزش؛
• افزایش چربی بدن به‌ویژه چربی شکمی؛
• وزن بیشتر نسبت به همسالان؛
• افت قند خون مکرر (هیپوگلیسمی) به‌ویژه در نوزادان؛
• کاهش اعتمادبه‌نفس و انزوای اجتماعی؛
• استرس و اضطراب؛
• اختلال در عملکرد تحصیلی؛
• مشکلات حافظه و کاهش تمرکز.

عوارض کمبود هورمون رشد در بزرگسالان

عوارض کمبود هورمون رشد در بزرگسالان تفاوتی اساسی با کودکان دارد. باتوجه‌به اینکه صفحات رشد بسته‌ شده‌اند، بزرگسالان کوتاهی قد ندارند؛ عوارض این بیماری در این گروه از افراد به شرح زیر است:

• افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی؛
• افزایش خطر سکته مغزی؛
• افزایش خطر پوکی استخوان و شکستگی استخوان‌ها براثر آسیب‌های جزئی؛
• چربی خون بالا و چاقی شکمی؛
• کاهش توده عضلانی؛
• کاهش استقامت بدن در فعالیت‌ها؛
• کاهش انرژی و خستگی مزمن؛
• اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب؛
• انزوای اجتماعی؛
• کاهش تمرکز؛
• افت کیفیت زندگی؛
• اختلالات متابولیسم بدن.

عوارض تزریق هورمون رشد

تزریق هورمون رشد اولین روش درمان بیماری GHD است، اما معمولاً با عوارض شایع و خفیف تا نادر زیر همراه است:

سبک زندگی مناسب برای افراد دارای کمبود هورمون رشد

تحقیقات علمی نشان دادند ممکن است راه‌هایی برای افزایش یا حفظ سطح هورمون رشد به‌صورت طبیعی وجود داشته باشد. زندگی سالم تغییراتی اساسی در وضعیت بدن و سلامتی اندام‌ها ایجاد می‌کند. افراد مبتلا به HGD بهتر است اقدامات زیر را برای افزایش یا حفظ GH و جلوگیری از بیماری انجام دهند:

ورزش و سبک زندگی مناسب برای افراد دارای کمبود هورمون رشد

ورزش منظم می‌تواند سطح هورمون رشد را تغییر می‌دهد و از افت بیش‌ از حد آن به‌ویژه با بالارفتن سن جلوگیری می‌کند.

خواب باکیفیت برای سبک زندگی مفید برای افراد دارای کمبود هورمون رشد

زمانی‌ که می‌خوابید بدن هورمون رشد را همراه با سایر هورمون‌ها آزاد می‌کند. کمبود خواب، باعث اختلال در فرایند ترشح و آزادسازی این هورمون می‌شود و بر عملکرد مغز نیز تأثیر دارد؛ در این شرایط ممکن است مشکلات حافظه و عدم تمرکز را تجربه کنید.

مکمل‌های اسیدآمینه برای بهبود سبک زندگی افراد دارای کمبود هورمون رشد

محققان دریافتند که مکمل اسیدآمینه آرژنین، سطح هورمون رشد را افزایش می‌دهد، اما برای تأیید نهایی چنین روشی به تحقیقات علمی بیشتری نیاز است.

کلام آخر دکتردکتر

آدنوم‌های هیپوفیز یا آسیب به این غده باعث کاهش ترشح هورمون رشد می‌شوند. کمبود هورمون رشد در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان عوارض جدی به‌همراه دارد که تنها یکی از آن‌ها کوتاهی قد و کاهش توده عضلانی است؛ این بیماری با تشخیص زودهنگام، قابل‌درمان است. باتوجه‌به اینکه زمان شروع مصرف دارو نقشی اساسی در جلوگیری از پیشرفت بیماری و عوارض جدی دارد، پیشنهاد می‌شود از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر برای انجام تست‌های تشخیصی GHD استفاده کنید، و سپس، برای شروع درمان از متخصص غدد مشاوره بگیرید.

منابع

my.clevelandclinic

healthline

webmd

pituitary

ncbi

childrenshospital

hopkinsmedicine