هیدروکسید منیزیم یکی از داروهای بسیار پرکاربرد از خانواده داروهای ملین و ضد اسید معده است. بهاحتمال زیاد قبلا نام شربت معده شیر منیزی را شنیدهاید؛ شیر منیزی نام تجاری هیدروکسید منیزیم است. معمولا از این داروی بدون نسخه برای تسکین درد معده و رفع یبوست گاهبهگاه استفاده میکنند. حال اگر میخواهید بدانید شربت منیزیم هیدروکساید برای چیست و چه عوارضی دارد، مطالعه این مقاله را به شما پیشنهاد میکنیم.
هیدروکسید منیزیم چیست؟
هیدروکسید منیزیم (Magnesium Hydroxide) دارویی با کاربرد دوگانه از خانواده ضداسیدها و ملینهای نمکی است. این دارو با خنثیکردن اسید اضافی معده، به تسکین علائمی مانند ورم شکم، سوزش سر دل، ترشکردن و سوءهاضمه کمک میکند. از سوی دیگر، با افزایش جذب آب به رودهها باعث تسهیل حرکات روده و دفع راحتتر مدفوع میشود. اثر هیدروکسید منیزیم نسبتا سریع است اما اگر بیشتر از حد مجاز آن را مصرف کنید، ممکن است باعث عوارضی مانند اسهال یا بیاختیاری مدفوع شود.
مکانسیم اثر هیدروکسید منیزیم
داروی منیزیم هیدروکساید بهعنوان یک آنتیاسید، مکانیسم اثر ساده اما مؤثری دارد. از برخورد این ماده با اسیدهیدروکلریک معده، نوعی واکنش شیمیایی رخ میدهد که به تشکیل آب و کلرید منیزیم میانجامد. در نتیجهٔ این واکنش، اسید معده خنثی میشود و pH محتویات معده افزایش مییابد تا محیط معده حالت قلیاییتری پیدا کند. بهاینترتیب، احساس سوزش ناشی از سوءهاضمه یا سوزش سر دل تسکین پیدا میکند.
بهعنوان یک ملین، مکانیسم اثر هیدروکسید منیزیم تا حدودی متفاوت است. این ماده مانند یک عامل اسمزی، آب را از بافتهای اطراف به درون رودهها میکشد. با هجوم آب، مدفوع نرمتر میشود و حجم آن افزایش مییابد و درنتیجه، آسانتر از مسیر روده عبور میکند. علاوه بر آن، افزایش محتوای آب در روده باعث تسهیل حرکات آن میشود و به حرکت مدفوع در دستگاه گوارش کمک بیشتری میکند.
مکانیسم اثر دوگانه منیزیم هیدروکساید، آن را به درمان بسیار مؤثری برای طیف گستردهای از مشکلات گوارشی ازجمله درمان یبوست و رفلاکس معده تبدیل کرده است.
اطلاعات دارویی هیدروکسید منیزیم
| نام ژنریک | هیدروکسید منیزیم (Magnesium Hydroxide) |
| نامهای تجاری معروف | برندهای خارجی شامل شیر منیزی (Milk of Magnesia)، شیر منیزی فیلیپس (Phillips’ Milk of Magnesia) و پدیا لاکس (Pedia-Lax) منیزیم هیدروکساید لاکسی ژل، هیدروکسید منیزیم نیکسادا و بسیاری از شرکتهای ایرانی دیگر که تولیدکننده این دارو هستند. |
| دستهبندی | آنتیاسیدها، ملینها |
| کاربرد اصلی | خنثیکردن اسید معده درمان سوزش سر دل و ترشکردن معده درمان یبوستهای گاهبهگاه تسکین سوءهاضمه ناشی از افزایش اسید معده |
| نحوه عملکرد | بهعنوان ضد اسید، با خنثیکردن اسید اضافی و افزایش pH محتویات معده، باعث کاهش سوزش و ناراحتی معده میشود. بهعنوان ملین، با جذب آب به داخل رودهها به نرمشدن مدفوع و افزایش حرکات روده کمک میکند. |
| اشکال دارویی | کنسانتره خوراکی (۲۴٪) سوسپانسیون خوراکی (۸٪) مایع خوراکی (۱۲۰۰ میلیگرم/ ۱۵میلیلیتر) قرص جویدنی/ خوراکی (۱۲۰۰میلیگرم، ۴۰۰میلیگرم، ۶۰۰میلیگرم) |
کاربردهای هیدروکسید منیزیم
منیزیم هیدروکساید در بخش سلامت و درمان، دو کاربرد اصلی و یک کاربرد فرعی دارد که عبارتاند از:
- بهعنوان ضد اسید برای تسکین سوزش سر دل، درمان معده درد، التهاب مری ناشی از رفلاکس، سوء هاضمه اسیدی و ترشکردن معده؛
- بهعنوان ملین برای درمان یبوست گاهبهگاه، افزایش تحرکات روده برای نرمکردن مدفوع و عبور راحت آن از سیستم گوارش؛
- بهعنوان منبع منیزیم در مکملها، برای افراد مبتلا به کمبود منیزیم.
خواص شیمیایی هیدروکسید منیزیم
هیدروکسید منیزیم یک ترکیب معدنی با فرمول شیمیایی Mg(OH)₂است. این ماده از یک یون منیزیم (Mg2+) و دو یون هیدروکساید (OH−) تشکیل شده است و با خاصیت بازی (قلیایی) خود، اسید معده را خنثی میکند. منیزیم هیدروکسید در آب حل میشود اما میزان حلالیت آن بسیار کم است. درنتیجه، از نظر علمی، در دسته ترکیبات کممحلول یا تقریبا نامحلول در آب قرار میگیرد. به همین دلیل، فرم سوسپانسیون خوراکی این دارو بر سایر اشکال دارویی آن ارجحیت دارد.
دُز و نحوه مصرف هیدروکسید منیزیم
طریقه مصرف شربت منیزیم هیدروکساید و دُز معمول آن به سن بیمار، وضعیت سلامتی او و هدف از مصرف این دارو بستگی دارد. بهطور کلی، دُز هیدروکسید منیزیم بهصورت زیر است:
بهعنوان ضد اسید
- بزرگسالان: معمولا ۵ تا ۱۵ میلیلیتر منیزیم هیدروکساید ۸درصد یا ۱ تا ۲ قرص جویدنی هر ۴ تا ۶ ساعت یکبار درصورت نیاز؛
- کودکان: مقدار مصرف را فقط پزشک تعیین میکند.
بهعنوان ملین
- بزرگسالان: معمولا ۱۵ تا ۳۰ میلیلیتر شربت منیزیم هیدروکساید یکبار در روز، ترجیحا قبل از خواب؛
- کودکان: مقدار مصرف هیدروکسید منیزیم برای یبوست در کودکان را فقط پزشک تعیین میکند.
نکته: درصورتیکه بیماری زمینهای خاصی دارید یا نگران تنظیم درست دُز دارو هستید، با پزشک مشورت کنید.
عوارض جانبی هیدروکسید منیزیم
هیدروکسید منیزیم مانند هر داروی دیگری، ممکن است با یکسری عوارض جانبی همراه باشد؛ هرچند عوارض آن معمولا خفیف و قابلکنترل هستند. برخی از عوارض جانبی این دارو عبارتاند از:
اسهال
رایجترین عارضه هیدروکسید منیزیم اسهال است که بهدلیل اثر ملین آن ایجاد میشود. معمولا زمانی ممکن است با مصرف این دارو دچار اسهال شوید که بهمقدار زیاد یا بهمدت طولانی از آن استفاده کنید. اگر اسهال شدید باشد، ممکن است باعث کمآبی بدن یا برهمخوردن تعادل الکترولیتها شود. در چنین شرایطی، مراجعه به مراکز درمانی ضروری است.
تهوع و استفراغ
همانطور که گفتیم، مصرف هیدروکسید منیزیم بیشتر از حد مجاز، ممکن است باعث برهمخوردن تعادل الکترولیتهای بدن بهویژه پتاسیم و منیزیم شود. علائم این عارضه شامل تهوع، استفراغ و ضربان قلب نامنظم است.
واکنشهای آلرژیک
هیدروکسید منیزیم بهطور کلی ایمن است و بهندرت ممکن است واکنش آلرژیک در افراد ایجاد کند. بااینحال، درصورت مشاهده علائم آلرژیک زیر بهسرعت با اورژانس تماس بگیرید یا خودتان را به نزدیکترین مراکز درمانی برسانید:
- بثورات پوستی؛
- ، کهیر، خارش، قرمزی؛
- تورم، تاول؛
- پوستهپوستهشدن پوست؛
- مشکل در بلع یا صحبتکردن؛
- گرفتگی غیرمعمول صدا؛
- تورم دهان صورت، زبان، لبها و گلو؛
- مشکل در تنفس.
مشکل در اجابت مزاج
شاید تعجب کنید هیدروکسید منیزیمی که بهعنوان ملین عمل میکند، چطور ممکن است باعث چنین عارضهای شود. به چند دلیل ممکن است مصرف هیدروکسید منیزیم بیاثر باشد یا نتیجه عکس بدهد. برای نمونه، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کمآبی بدن
مکانیسم اثر این دارو وابستگی شدیدی به وجود آب دارد. اگر بدنتان دچار کمآبی باشد و همراه با دارو آب کافی مصرف نکنید، آبی وجود ندارد که بهداخل روده کشیده شود. در نتیجه، مدفوع همچنان سفت میماند و دارو عمل نمیکند. به همین دلیل است که روی بروشور دارو نوشته شده است باید با یک لیوان پر آب مصرف شود.
انسداد روده یا فشردگی شدید مدفوع
اگر توده مدفوع بهقدری سفت و بزرگ باشد که مسیر روده را مسدود کند یا انسداد فیزیکی دیگری در روده وجود داشته باشد، داروی ملین نمیتواند آن را دفع کند. در این حالت، هیدروکسید منیزیم فقط باعث تجمع مایعات پشت توده و درنتیجه، ایجاد نفخ، درد شکم و مشکل در اجابت مزاج میشود.
تنبلی روده
مصرف بیرویه و طولانیمدت ملینها تعادل املاح بدن (بهویژه پتاسیم و منیزیم) را به هم میزند. این اختلال باعث ضعیفشدن عضلات روده و کاهش حرکات طبیعی آن میشود؛ درنتیجه روده توانایی دفع خود را از دست میدهد.
علاوه بر موارد بالا، درصورت مشاهده خونریزی مقعدی و وخیمترشدن علائم حتما به پزشک مراجعه کنید. در چنین مواردی بهتر است پزشک شما را معاینه کند تا علت خونریزی مشخص شود. راحتترین روش این است که در سامانه نوبتدهی دکتردکتر، ابتدا برای ویزیت با پزشک مورد نظرتان نوبت بگیرید و سپس در زمان تعیینشده در مطب حضور یابید.
روش مصرف هیدروکسید منیزیم
معمولا هیدروکسید منیزیم را هر وقت نیاز دارید باید مصرف کنید و نیازی به مصرف همیشگی آن نیست. مگر اینکه پزشک دستور داده باشد برای یک دوره بعد از جراحی هموروئید یا فیستول، بهمنظور نرمنگهداشتن مدفوع آن را مصرف کنید. بهطور کلی، روش مصرف اشکال دارویی مختلف هیدروکسید منیزیم بهصورت زیر است:
- قرص هیدروکسید منیزیم خوراکی: قرص را نجوید و خرد نکنید. آن را بهطور کامل ببلعید و سپس یک لیوان پر آب میل کنید؛
- قرص جویدنی: آن را خوب بجوید و سپس قورت دهید؛
- سوسپانسیون: قبل از مصرف، بطری را خوب تکان دهید. سپس با وسیله اندازهگیری ویژهای که از داروخانه دریافت میکنید، آن را اندازه بگیرید و میل کنید.
نکته: هیدروکسید منیزیم همیشه باید با معده پر (بعد از غذا) یا قبل از خواب و با آب فراوان مصرف شود. بعد از مصرف شربت هم یک لیوان آب بنوشید.
موارد احتیاط و منع مصرف هیدروکسید منیزیم
موارد زیر را قبل از مصرف هیدروکسید منیزیم به پزشک اطلاع دهید:
- اگر به هرگونه دارو یا ماده غذایی حساسیت دارید؛
- درصورتیکه درد شکم، ناراحتی معده، خونریزی مقعدی، تهوع یا استفراغ دارید؛
- اگر به انسداد روده یا بیماری کلیوی مبتلا هستید؛
- چنانچه بهتازگی تغییراتی در عادات روده شما ایجاد شده است که بیشتر از دوهفته ادامه دارد؛
- اگر از رژیم غذایی کممنیزیم پیروی میکنید.
نکته ۱: شربت منیزیم هیدروکساید در بارداری و شیردهی خطرناک نیست ولی همیشه احتمال اینکه عوارضی داشته باشد وجود دارد. بنابراین، اگر باردار هستید یا به نوزاد شیر میدهید، قبل از مصرف این دارو با پزشک خود مشورت کنید تا از بیخطربودن آن برای خودتان و فرزندتان اطمینان حاصل کنید.
نکته ۲: افراد مبتلا به بیماری کلیوی باید از مصرف این دارو بدون نظارت پزشک خودداری کنند، زیرا اختلال در عملکرد کلیه میتواند به تجمع منیزیم در بدن (هیپرمنیزیمی) منجر شود که خطرناک است. برخی از علائم آن شامل ضعف عضلانی، بیحالی و ضربان قلب نامنظم است.
تداخل دارویی هیدروکسید منیزیم
هیدروکسید منیزیم ممکن است با داروهای دیگر تداخل داشته باشد و اثرات آنها را تغییر دهد یا با خطر افزایش عوارض جانبی همراه باشد. برای نمونه، موارد زیر از تداخلات دارویی منیزیم هیدروکساید هستند:
آنتیبیوتیکها
هیدروکسید منیزیم با آنتیبیوتیکهایی مانند تتراسایکلین، فلوروکینولونها و سیپروفلوکساسین تداخل ایجاد میکند. منیزیم موجود در این دارو، در دستگاه گوارش به آنتیبیوتیکها متصل میشود و جذب و اثربخشی آنها را بهمیزان قابلتوجهی کاهش میدهد. به همین دلیل، توصیه میشود این آنتیبیوتیکها حداقل دو ساعت قبل یا چهار تا شش ساعت پس از مصرف هیدروکسید منیزیم مصرف شوند.
داروهای ادرارآور
این داروها که اغلب برای فشار خون بالا یا نارسایی قلبی تجویز میشوند، ممکن است سطح الکترولیتها را تغییر دهند و در ترکیب با هیدروکسید منیزیم، باعث افزایش خطر هیپرمنیزیمی یا هیپوکالمی (سطح پایین پتاسیم) شوند.
بیسفسفوناتها
دسته دیگری از داروهایی که میتوانند تحت تأثیر هیدروکسید منیزیم قرار گیرند، بیسفسفوناتها هستند که برای درمان پوکی استخوان به کار میروند. هیدروکسید منیزیم ممکن است جذب بیسفسفوناتها و اثر درمانی آنها را کاهش دهد.
داروهای دیگر
داروهایی مانند دیگوکسین که برای بیماریهای قلبی تجویز میشود و برخی داروهای ضد رتروویروسی نیز ممکن است با هیدروکسید منیزیم تداخل داشته باشند. برای جلوگیری از این تداخل، پزشک باید زمان دقیق مصرف و دز این داروها را تنظیم کند.
درصورتیکه درباره تداخل دارویی هیدروکسید منیزیم با سایر داروهایی که مصرف میکنید نگران هستید، با پزشک تماس بگیرید. برای این کار، میتوانید با خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر با پزشکان متخصص سراسر کشور مشاوره کنید. بسیار آسان و بیدردسر است و بهویژه روش ویزیت راحتتری برای افرادی محسوب میشود که با مشکلات گوارشی مواجهاند و خروج از منزل برایشان راحت نیست.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر عوارض جانبی دارو شما را آزار میدهد و برطرف نمیشود، به پزشک مراجعه کنید. درصورتیکه مقدار زیادی از دارو را مصرف کردید یا به اسهال شدید دچار شدید که باعث کمآبی بدنتان شده است، بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کنید. همچنین، درصورتیکه ۶ساعت پس از مصرف نتوانستید اجابت مزاج کنید یا در مدفوع خون دیدید، نزد پزشک بروید.
کلام آخر دکتردکتر
هیدروکسید منیزیم داروی مؤثر شناختهشدهای برای درمان مشکلات گوارشی و رفع یبوست است. نسبتا سریع اثر میکند و درعرض ۳۰دقیقه تا ۶ساعت پس از مصرف، باعث حرکات روده میشود. بااینکه این دارو بدون نسخه در دسترس است، بهتر است بدون مشورت پزشک، بیش از یکهفته از این دارو استفاده نکنید.
سایت دکتردکتر به شما در تهیه داروهای موردنیازتان هم کمک میکند. کافی است آن را سفارش دهید تا با بهترین قیمت از داروخانههای معتبر دارو را برایتان پیدا کنیم.
