تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس چیست؟

دو مفهومی که به‌واسطه وجود هم‌پوشانی‌هایی با هم اشتباه گرفته می‌شوند اعتماد به نفس و عزت نفس هستند. اما تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس چیست؟ عزت نفس به این اشاره دارد که آیا برای خود ارزش قائل هستید یا خیر. عزت نفس در نتیجه تجارب زندگی و تعامل با افراد دیگر رشد و تغییر می‌کند. اعتماد به نفس اعتقاد شما به خود و توانایی‌هایتان است. سطح اعتماد به نفس نسبت به شرایط تغییر می‌کند. طبیعی است که در برخی شرایط، اعتماد به نفس زیادی داشته باشید و در برخی دیگر اعتمادتان به خود کمتر باشد.

برای اینکه بتوانید با اعتماد به نفس با چالش‌های زندگی روبه‌رو شوید و به امور موردعلاقه‌تان برسید، نیاز به تقویت عزت نفس دارید. در این مقاله از تفاوت اعتماد به نفس و عزت نفس می‌خوانید.

اگر سوالی در رابطه با تفاوت اعتماد به نفس و عزت نفس دارید، در همین صفحه و در قسمت نظرات از مشاور سلامتی دکتردکتر بپرسید.

تفاوت اصلی و بنیادین عزت نفس و اعتماد به نفس

عزت نفس و اعتماد به نفس اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند اما دو موضوع متفاوت‌اند. فرق بین عزت نفس و اعتماد به نفس در این است که اعتماد به نفس معیاری برای سنجش باور ما به توانایی‌های خودمان است، در حالی که عزت نفس به احساس ما از خود و نحوه تعامل ما با جهان مربوط می‌شود.

سردرگمی در به‌ کارگیری این دو اصطلاح و ندانستن  اغلب افراد را به مسیر اشتباهی در مدیریت روان و رفتار خود سوق می‌دهد. بنابراین، بهتر است که هریک را جداگانه تعریف کنیم و بشناسیم.

برای آشنایی بیشتر با اعتماد به نفس مقاله اعتماد به نفس چیست را در مجله دکتردکتر بخوانید.

اعتماد به نفس چیست؟

اعتماد به نفس یعنی قبول‌ داشتن خود در زمینه‌های خاصی از زندگی و باور به اینکه می‌توانیم در مسیر انجام کارهای مختلف یا رویارویی با چالش‌های گوناگون موفق شویم.

اعتماد به نفس یعنی بدانیم که در هر زمینه‌ای از زندگی و در مواجهه با هر چالش یا به‌طور کلی، موقعیتی چه توانایی‌هایی داریم و می‌توانیم از عهده رسیدن به مقصود در آنها برآییم.

تقویت اعتماد به خود ساده‌تر از بالابردن عزت نفس است. این اعتماد از بالا رفتن دانش و تجربه سرچشمه می‌گیرد. هرچقدر تجربه بیشتری کسب کنیم یا اطلاعات و مهارتمان درباره زمینه‌های مختلف بالاتر برود، در آن مقولات قوی‌تر ظاهر می‌شویم.

اگر اعتماد به نفس کافی ندارید، باید حتما در مسیر تغییر و بهبود اوضاع قدم بردارید. یکی از بهترین روش‌ها برای کنترل وضعیت، مراجعه به مشاور روانشناس است.

عزت نفس چیست؟

عزت نفس به احساس ما نسبت به خود اشاره دارد و به هدایت افکار، احساسات و رفتارهایمان کمک می‌کند. عزت نفس از جایی درون وجودمان رشد می‌کند روی شیوه تعاملمان با دنیا و آدم‌ها اثر می‌گذارد.

سایت nhs درباره عزت نفس می‌گوید؛

عزت نفس نظری است که ما نسبت به خود داریم. هنگامی ‌که عزت نفس سالم و بالایی داشته باشید، تمایل به احساس مثبت و زندگی بهتر، بیشتر می‌شود و راحت‌تر می‌توان با مشکلات و فراز و نشیب‌های زندگی کنار آمد. اما هنگامی‌ که عزت نفس ما پایین است، تمایل داریم خود و زندگی را با دیدی منفی‌تر و انتقادی‌تر ببینیم. همچنین احساس می‌کنیم که کمتر قادر به مقابله با چالش‌هایی هستیم که زندگی برایمان ایجاد می‌کند.

به‌عبارت ساده‌تر، عزت نفس ارزیابی و سنجشی است که نسبت به ارزش خود در زمینه‌های مختلف داریم. این مقوله هم در نتیجه تجربیات زندگی و روابطی شکل می‌گیرد که با افراد دیگر داریم.

افرادی با عزت نفس بالا از شکست و طردشدن نمی‌ترسند و خود را همان‌طور می‌پذیرند که هستند. البته با پذیرش خود و کسب شناخت، درصدد تقویت نقاط مثبت و از بین‌بردن ضعف‌هایشان در مسیر رشد قدم برمی‌دارند. یادتان باشد که با تقویت اعتماد به نفس روی عزت نفس هم اثر مثبت می‌گذارید و برعکس.

کشف تفاوت های اعتماد به نفس و عزت نفس

در مرور تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس باید در درجه نخست به این نکته کلیدی دقت کنیم:

کلیدی‌ترین فرق عزت نفس و اعتماد به نفس در این است که با عزت نفس متوجه می‌شویم چقدر برای خود ارزش قائل هستیم و با اعتماد به نفس درمی‌یابیم که توانایی و ظرفیت انجام کاری را داریم.

تفاوت‌های دیگر این دو موضوع با مرور نکات زیر مقدورتر می‌شود:

• اعتماد به نفس اطمینان به توانایی های فرد در موقعیت های خاص است، در حالی که عزت نفس یک درک کل‌نگر نسبت به ارزش خود است.
• عزت نفس چارچوبی است که از طریق آن فکر، احساس و عمل می‌کنیم. با آن به تعریف رابطه‌مان با خود، دیگران و جهان می‌پردازیم. در واقع، عزت نفس درونی‌تر از اعتماد به نفس است.
• هیچ مدرک یا روش عینی برای اندازه گیری عزت نفس وجود ندارد؛ اما اعتماد به نفس ملموس‌تر است و رشد آن هم مصادیقی اجرایی و رفتاری دارد. در واقع، با بالارفتن سطح آن می‌توانیم به تغییراتی در رفتار و عملکرد هر فرد پی ببریم.

با تقویت اعتماد به نفس از کودکی می‌توان جلوی بسیاری از مشکلات را گرفت. در مقاله افزایش اعتماد به نفس در کودکان مجله دکتردکتر راه‌های این کار را ببینید.

شباهت عزت نفس و اعتماد به نفس

بعداز آشنایی با تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس، خوب است از شباهت‌ آنها نیز باخبر باشید.

اعتماد به نفس ارتباط تنگاتنگی با عزت نفس دارد. بیشتر رفتارهای بیرونی و مصادیق داشتن اعتماد به نفس ناشی از عزت نفس سالم است. اعتماد به نفس وابسته به این است که باور داشته باشید می‌توانید در دنیا مؤثر عمل کنید.

بالابودن سطح هردو به ما کمک می‌کند که نشانه‌های زیر را در زندگی احساس کنیم:

• برخورداری از لحن کلامی و نگاه مثبت در زندگی؛
• پذیرش ایرادات احتمالی رفتاری خود؛
• توانایی شوخی با خود یا نقدکردن خود؛
• تمرکز روی توانایی‌ها و تلاش برای رفع نقص‌ها؛
• درک لیاقت خود برای داشتن زندگی خوب.

اگر شخصی دچار کمبود عزت نفس یا اعتماد به نفس است، باید نگاهی جدی به حل این موضوع داشته باشد. مراجعه به مشاور روانشناس از جمله اقدامات مفید خواهد بود. برای آشنایی با تخصص روانشناس به شما مقاله روانشناس کیست را در مجله دکتر دکتر پیشنهاد می‌دهیم.

از کجا بفهمیم اعتماد به نفس داریم یا عزت نفس؟

در دنیای روان‌شناسی بالینی دو عبارت اعتماد‌به‌نفس و عزت‌نفس متفاوت‌اند، هرچند در دنیای واقعی به‌وفور به‌ جای یکدیگر به‌کار می‌روند. اشتباه‌گرفتن این دو مفهوم انتخاب مسیر اشتباه برای بهبود سلامت روان را به‌دنبال دارد. برای مثال ممکن است فردی در محیط کار بسیار موفق و پرابهت ظاهر شود (با اعتماد‌به‌نفس باشد)، اما در تنهایی خود احساس پوچی و بی‌ارزشی کند (عزت‌نفس پایین داشته باشد). 

اعتمادبه‌نفس مربوط به توانمندی‌های بیرونی و موقعیتی است؛ یعنی چقدر به مهارت‌ها، دانش و استعداد خود برای انجام یک کار باور داریم. 

نشانه‌های اعتماد‌به‌نفس بالا عبارت است از:

• در پذیرش چالش‌های جدید و یادگیری مهارت‌های تازه شجاع هستید.
• هنگام صحبت در حوزه تخصصی خود، قاطع، مسلط و بدون لکنت عمل می‌کنید.
• از شکست‌های مهارتی ناامید نمی‌شوید و آن را فرصتی برای تمرین بیشتر می‌دانید.

تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس همین‌جاست: عزت‌نفس مربوط به ارزش ذاتی شماست و یک ویژگی درونی‌تر و پایدارتر است. یعنی فارغ از اینکه چه دستاوردها، نمرات یا شکست‌هایی دارید، در لایه‌های عمیق وجودی چقدر خود را دوست‌داشتنی، محترم و لایق زندگی می‌دانید.

نشانه‌های عزت‌نفس بالا عبارت است از:

• خود را با تمام نقص‌ها، ویژگی‌های ظاهری و اشتباهات گذشته می‌پذیرید و با خود مهربان هستید.
• ارزش فردی خود را به تأیید و تمجید و لایک‌ها گره نمی‌زنید.
• به‌راحتی و بدون احساس گناه «نه» می‌گویید و مرزهای شخصی سالم ایجاد می‌کنید.
• با هر شکست هویت خود را زیر سؤال نمی‌برید.

چرا مفهوم اعتماد به نفس و عزت نفس اشتباه می‌شوند؟

تمایز بین این دو اصطلاح ظریف است. باید بدانیم که تفاوت عزت نفس با اعتماد به نفس وجود دارد اما به دلایل زیر است که با هم اشتباه گرفته می‌شوند:

• تظاهرات بیرونی مشابهی دارند؛ به عنوان مثال بالابودن هردو باعث می‌شود که فرد ویژگی‌های رفتاری خاصی ابراز کند. سخنرانی راحت و جذاب در جمع نمونه‌ای از مصادیق بالابودن احتمالی هردو است.
• ریشه‌های مشابهی دارند؛ اعتماد به نفس و عزت نفس هردو تحت تأثیر عوامل محیطی و ذاتی‌اند. تشویق والدین یا ویژگی‌های ارثی، همگی روی هردو مقوله اثرگذارند.

اینجا مهم است که به خاطر بسپاریم، اعتماد به نفس بر اعتقاد به توانایی‌های فرد در حوزه های خاص معطوف است و عزت نفس ارزیابی کل‌نگر از ارزش خود است. هر دو با ترکیبی از تجربیات و تأثیرات در طول زندگی ما شکل می‌گیرند.

مثال‌های واقعی برای درک فرق اعتماد به نفس و عزت نفس

برای درک بهتر فرق اعتماد به نفس و عزت نفس، این چند سناریو را بادقت بخوانید. 

سناریوی اول: محیط کاری و شغلی

علی مدیر ارشد یک شرکت تکنولوژی بزرگ است. او در جلسات بزرگ سخنرانی می‌کند، پروژه‌های چند میلیاردی را مدیریت می‌کند و در تصمیم‌گیری‌های فنی فوق‌العاده قاطع است؛ می‌داند کدهای برنامه‌نویسی‌اش نقص ندارند و حسابی کاربلد است. 

به‌محض اینکه وارد اتاق‌خوابش می‌شود، با خود فکر می‌کند: «شانس آوردم تا الان کسی نفهمیده چقدر بی‌ارزشم» یا «اگر این شغل رو از من بگیرن، من هیچی نیستم». او ارزش ذاتی‌اش را هیچ می‌داند و آن را به جایگاه شغلی‌اش گره زده است.

علی نمونۀ یک فرد با اعتماد‌به‌نفس و بدون عزت‌نفس است. 

سناریوی دوم: روابط عاطفی و اجتماعی

سارا دختری شیک و خوش‌صحبت است. او به‌راحتی با غریبه‌ها ارتباط برقرار می‌کند، در جمع‌ می‌درخشد و مهارت‌های اجتماعی فوق‌العاده‌ای دارد. او می‌داند چطور صحبت کند تا دیگران را مجذوب خود کند. با‌این‌حال در یک رابطۀ سمی و پر از تحقیر گیر کرده و شریک عاطفی‌اش مدام ارزش‌های او را زیر سؤال می‌برد. سارا این رابطه را ترک نمی‌کند، چون باور دارد: «حق با اونه؛ کی از آدم پر از عیبی مثل من خوشش میاد؟».

سارا اعتمادبه‌نفس اجتماعی بالایی دارد و عزت‌نفسش به‌شدت پایین است.

سناریوی سوم: مواجهه با شکست

رضا یک دانش‌آموز کمال‌گراست. او همیشه شاگرد اول بوده و تا الان مطمئن بود که از پس سخت‌ترین تست‌ها به‌خوبی برمی‌آید. او در یکی از امتحان‌های اخیر نمرۀ پایینی گرفت و این باعث شد تا دو هفته از اتاقش بیرون نیاید، کتاب‌هایش را پاره کند، دچار افسردگی شود و مدام به خودش بگوید: «من مایۀ ننگ خونواده‌ام».

رضا عزت‌نفس پایینی دارد، چون با یک شکست کل هویت و ارزش انسانی‌اش در ذهنش فرو پاشید.

سناریوی چهارم: آرامش در عین نابلدی

مریم برای اولین بار پشت فرمان ماشین نشسته و با مربی وارد خیابان شده است. راه‌به‌راه خاموش می‌کند، صدای بوق ممتد ماشین‌ها را در‌آورده و مربی سرش داد می‌زند. مریم می‌داند که رانندگی‌اش افتضاح است، ولی بعداز جلسه گریه نمی‌کند! با لبخند به مربی می‌گوید «روز اولم بود و خراب کردم، فردا دوباره تمرین می‌کنم». شب هم با خیال راحت می‌خوابد. 

مریم نمونۀ بارز یک فرد با عزت‌نفس بالاست، چون نابلدی باعث نمی‌شود خود را احمق و بی‌عرضه ببیند.

آیا داشتن اعتماد به نفس بدون عزت نفس ممکن است؟ (و برعکس)

عزت نفس و اعتماد به نفس همیشه با هم به وجود نمی‌آیند. گاهی‌، ممکن است که به توانایی‌های خود اطمینان داشته باشید ولی عزت نفس پایین باشد اما آیا ممکن است اعتماد به نفس پایین باشد اما فرد عزت نفس بالایی داشته باشد؟ به عنوان مثال، شاید یک ورزشکار حرفه‌ای یا افراد مشهور  در زمینه تخصصی‌شان به خود اعتماد زیادی داشته باشند اما نسبت به ارزش خود دچار تردیدهایی شوند اما برعکس این موضوع ممکن است؟

اگر میخواهید بدانید چطور باید اعتماد به نفس را در نوجوانتان تقویت کنید مقاله اعتماد به نفس نوجوان را در مجله دکتردکتر مطالعه کنید.

راهکارهای عملی برای تقویت همزمان عزت نفس و اعتماد به نفس

تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس تنها در معنای ارزیابی آن‌ها است. فردی که عزت نفس دارد، احساس ارزشمندی می‌کند و از تجربه‌های مثبت خود برای ساختن یک زندگی شاد استفاده خواهد کرد. بهبود فردی، تقویت مهارت‌های اجتماعی، تأثیرات اجتماعی، خودآگاهی و روحیه انگیزشی همگی از ویژگی‌های افرادی است که احساس عزت نفس بیشتری دارند. همچنین فردی که دارای اعتماد به نفس است از شکست‌ها درس می‌گیرد و می‌تواند از دستاوردهای خود برای برطرف کردن مشکلات روحی و روانی کمک بگیرد.

در حقیقت، فرق عزت نفس و اعتماد به نفس بدینگونه است که اعتماد به نفس به معنای باور دریاره توانایی‌ها خود است؛ اما عزت نفس به معنای دوست داشتن خود حتی در تجربه‌های تلخ تعریف می‌شود. تیم دکتردکتر برای اینکه شما راحت‌تر بتوانید فرق اعتماد به نفس و عزت نفس را تشخیص دهید در کنارتان است. کافی است که برای مشاوره یا نوبت حضوری از بهترین متخصص‌های روانشناسی از سامانه نوبت دهی آنلاین دکتردکتر بهره‌مند شوید. به لیست پزشکان دکتردکتر مراجعه کرده تا اولین نوبت خالی پزشک مد نظر خود را دریافت کنید. همچنین اگر سوال یا ابهامی‌ درباره اعتماد به نفس و عزت نفس دارید که در این متن به آن اشاره‌ای نشده است؛ می‌توانید در انتهای همین متن و در قالب کامنت با ما در ارتباط باشید.

منابع

dimnet.medium.com

calmerry.com

torontopsychologists.com

psychologytoday

nhs.uk

my.uq.edu.au

psychologytoday

add.org

bestselfmedia

سوالات متداول تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس