علت خشکی دهان در خواب و هنگام بیدار شدن چیست؟ بررسی علل و روش‌های درمان

خشکی دهان در شب شاید در ابتدا کم‌اهمیت به نظر برسد، اما بیدار شدن مکرر با گلوی خشک و سوزش دهان، آرامش شبانه را مختل می‌کند. بزاق نقش کلیدی در محافظت از دندان‌ها و بافت دهان دارد و کاهش آن در خواب، راه را برای مشکلات ناخوشایندی هموار می‌سازد. شناخت دلایل پشت پرده این عارضه، از سبک زندگی گرفته تا مسائل پزشکی، نخستین قدم مؤثر برای بازگرداندن رطوبت و سلامت به دهان و دندان شماست. در این راهنما همراه ما باشید تا درباره علت خشکی دهان در شب صحبت کنیم.

علائم همراه با خشکی دهان در شب

علائم خشکی دهان در شب می تواند شامل موارد زیر باشد:

• بزاق غلیظ یا رشته ای
• بوی بد دهان
• تغییر در حس چشایی شما
• مشکلات هنگام استفاده از دندان مصنوعی
• مشکل در جویدن یا بلعیدن
• گلو درد
• زبان شیاردار
• حفره ها

اگر بزاق کافی وجود نداشته باشد، پلاک در دندان و همچنین برفک و زخم های دهان ایجاد می شود.

علت خشکی دهان در شب

در این بخش ۱۱ علت خشکی دهان در خواب را معرفی می‌کنیم.

تنفس از راه دهان

یک علت خشک شدن دهان در شب، عادت به تنفس دهانی است. گاهی اوقات به‌دلیل گرفتگی بینی، آلرژی یا انحراف تیغه بینی، جریان هوا از روی مخاط دهان عبور می‌کند و باعث تبخیر سریع بزاق و از دست رفتن رطوبت طبیعی دهان می‌شود. در نتیجه، فرد صبح‌ روز بعد با احساس خشکی شدید، چسبندگی گلو و تشنگی از خواب بیدار می‌شود.

کم‌آبی بدن

علت تشنگی زیاد و خشکی دهان در شب ممکن است کم‌آبی بدن باشد. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که میزان مایعات دریافتی کمتر از میزان دفع‌شده باشد. این مسئله حجم کل مایعات بدن را کم می‌کند و به‌تبع ترشح بزاق توسط غدد بزاقی را کاهش می‌دهد. وقتی بدن در طول شب با کمبود آب مواجه است، تولید بزاق به حداقل می‌رسد و مخاط دهان خشک و تحریک‌پذیر می‌شود.

مصرف بعضی داروها

به‌دنبال علت خشک شدن دهان در خواب می‌گردید؟ علت را در داروهای مصرفی بیابید. بسیاری از داروهای تجویزی و بدون نسخه مانند آنتی‌هیستامین‌ها، ضدافسردگی‌ها، داروهای فشارخون و آرام‌بخش‌ها دارای عارضه جانبی کاهش ترشح بزاق هستند. این ترکیبات با تداخل در سیستم عصبی کنترل‌کننده غدد بزاقی، میزان تولید بزاق را به شدت کاهش داده و موجب خشک شدن دهان شبها و هنگام استراحت می‌شوند.

خروپف و آپنه خواب

علت خشکی دهان در خواب ممکن است خروپف و آپنه خواب باشد. خروپف کردن و بیماری آپنه انسدادی خواب باعث می‌شود فرد ناخودآگاه با دهان باز بخوابد و جریان هوای زیادی از دهانش عبور کند. این تنفس دهانی مداوم در طول خواب، تمام رطوبت و بزاق موجود در محیط دهان را تبخیر کرده و خشکی شدیدی در گلو و مخاط دهان ایجاد می‌کند.

هوای خشک اتاق

علت خشک شدن دهان در شب ممکن است به رطوبت کم هوای اتاق مربوط شود. پایین بودن رطوبت هوای اتاق خواب، به‌ویژه در فصل‌ سرد سال به‌دلیل استفاده از سیستم‌های گرمایشی، نقش مهمی در ایجاد خشکی دهان دارد. استنشاق هوای خشک در طول ساعات خواب شبانه، رطوبت مخاط دهان و مجاری تنفسی را می‌گیرد و باعث احساس خشکی و سوزش در دهان می‌شود.

مصرف کافئین

نوشیدنی‌های حاوی کافئین مانند قهوه، چای غلیظ و نوشابه‌ها خاصیت ادرارآور دارند، موجب دفع بیشتر مایعات از بدن می‌شوند و علت خشکی دهان در شب هستند. با مصرف کافئین به‌خصوص در ساعات پایانی روز، ذخیره آب بدن کاهش می‌یابد و فعالیت غدد بزاقی در طول شب مختل می‌شود.

مصرف دخانیات و الکل

استعمال دخانیات و نوشیدن الکل هر دو اثرات مخربی بر غدد بزاقی دارند و می‌توانند علت خشکی دهان در شب باشند. نیکوتین موجود در سیگار جریان خون غدد بزاقی را کم کرده و الکل نیز با خاصیت ادرارآوری شدید، بدن را دچار کم‌آبی می‌کند. این عوامل دست‌به‌دست‌هم ترشح بزاق را متوقف یا بسیار محدود می‌‌کنند.

دیابت

بیماری دیابت کنترل‌نشده با افزایش سطح قند خون و ادرار مکرر، باعث از دست رفتن سریع آب بدن و کم‌آبی شدید می‌شود؛ بنابراین، می‌تواند علت خشک شدن دهان در شب باشد. همچنین بالا بودن قند خون احتمالا به ساختار و عملکرد غدد بزاقی آسیب می‌رساند. این اختلالات در مجموع موجب کاهش چشمگیر تولید بزاق و احساس خشکی آزاردهنده در دهان می‌شوند.

اختلالات غدد بزاقی

برخی بیماری‌ها، آسیب‌ها یا التهاب‌های مستقیم غدد بزاقی مانند سندرم شوگرن یا سنگ‌های مجاری بزاقی، توانایی این غدد را در تولید و ترشح کافی بزاق مختل می‌کنند. هنگامی که ساختار غدد بزاقی آسیب ببیند، میزان بزاق تولیدی کاهش یافته و خشکی مداوم دهان رخ می‌دهد.

استرس و اضطراب

ارتباط استرس و خشکی دهان را نادیده نگیرید. استرس و اضطراب مزمن سیستم عصبی سمپاتیک را فعال کرده و واکنش جنگ یا گریز را تحریک می‌کند. در این حالت، بدن منابع خود را از عملکردهای غیرضروری مانند هضم غذا و ترشح بزاق دور می‌کند. کاهش فعالیت غدد بزاقی در شرایط استرس‌زا، به سرعت موجب خشکی دهان می‌شود. از‌این‌رو اضطراب می‌تواند علت خشکی دهان در شب باشد.

علت خشکی دهان در خواب

در طول خواب، فعالیت طبیعی غدد بزاقی و میزان ترشح بزاق به‌میزان چشمگیر کاهش می‌یابد تا بدن استراحت کند. این کاهش فیزیولوژیک تولید بزاق، در کنار عواملی مانند تنفس از راه دهان یا هوای خشک اتاق، موجب می‌شود که مخاط دهان رطوبت خود را از دست داده و فرد با دهانی کاملا خشک از خواب بیدار شود. علت خشک شدن دهان در شب عمدتا همین مسئله است.

روش‌های درمان خانگی خشکی دهان در شب

مواردی وجود دارد که می توانید با انجام آن ها در خانه، به درمان خشکی دهان در شب کمک کنید:

• در طول روز جرعه جرعه آب بنوشید و از مصرف زیاد غذاهای شور به خصوص در شب خودداری کنید.
• اگر شب از خواب بیدار می شوید و دهانتان خشک است، یک لیوان آب در کنار تخت خود نگه دارید.
• مصرف کافئین خود را کنترل کنید و در صورت لزوم مصرف آن را کاهش دهید. کافئین می تواند خشکی دهان را بدتر کند.
• از یک بخور در اتاق خود برای کمک به حفظ رطوبت در هوا استفاده کنید.
• سعی کنید آگاهانه از طریق بینی نفس بک، نه از طریق دهان.
• سعی کنید آدامس و آب نبات بدون قند استفاده کنید.
• محصولاتی مانند خمیر دندان مخصوص، بزاق مصنوعی، یا قرص های محرک بزاق را در نظر بگیرید. پزشک ممکن است آن ها را تجویز کند،  اکثر موارد ذکر شده بدون نسخه در دسترس هستند.
• از دهان‌شویه حاوی الکل استفاده نکنید، زیرا ممکن است خشک کننده باشد. به جای آن همواره دهان‌شویه بدون الکل را انتخاب کنید.
• سعی کنید از مصرف آنتی هیستامین ها یا داروهای ضد احتقان OTC خودداری کنی، زیرا می توانند دهان شما را خشک کنند.
• از کشیدن سیگار خودداری نمایید.

روش‌های درمان پزشکی خشکی دهان در شب

درمان‌های پزشکی برای هر فرد به علت اصلی خشکی دهان وی بستگی دارد، بنابراین درمان در هر فردی متفاوت است.

اگر خشکی دهان شما در شب به دلیل مصرف داروها باشد و درمان های خانگی کمکی به آن نمی کند، ممکن است پزشک بخواهد داروهای شما را تغییر دهد یا دوز را تنظیم کند.

پزشک شما ممکن است داروهای خاصی را تجویز کند که به بدن شما کمک می کند بزاق تولید کند.

اگر خشکی دهان شما به دلیل مشکل بینی مانند انحراف بینی است که باعث می شود برای تنفس راحت با دهان باز بخوابید، ممکن است پزشکتان جراحی را پیشنهاد دهد.

سپتوپلاستی یک روش متداول است که انحراف تیغه بینی را اصلاح می کند. علائم مربوط به انسداد بینی ناشی از انحراف تیغه بینی معمولاً پس از جراحی برطرف می شود.

عوارض خشکی دهان در شب

استمرار کاهش شدید رطوبت و بزاق دهان در طول ساعات خواب، به‌مرور زمان سلامت دهان، دندان و دستگاه گوارش را با مخاطرات جدی روبه‌رو می‌کند. مهم‌ترین عوارض خشکی شبانه دهان عبارت‌اند از:

• خطر پوسیدگی دندان‌ها: بزاق نقش کلیدی در خنثی‌سازی اسیدها، شست‌وشوی باکتری‌ها و حفظ مواد معدنی مینای دندان دارد؛ کمبود آن در شب دندان‌ها را در برابر باکتری‌های پوسیدگی‌زا آسیب‌پذیر می‌کند.
• بروز بیماری‌های لثه و التهاب بافت دهان: خشکی محیط دهان بستر مناسبی برای رشد و تکثیر باکتری‌ها و قارچ‌ها فراهم می‌کند که حاصل آن تورم لثه، خونریزی و خطر ابتلا به بیماری‌های پریودنتال است.
• ابتلا به عفونت‌های قارچی (برفک دهان): به‌هم‌خوردن تعادل میکروبیوم دهان به‌دلیل خشکی مداوم، رشد قارچ کاندیدا را تسهیل کرده و موجب ایجاد ضایعات سفیدرنگ و دردناک (برفک) در مخاط دهان می‌شود.
• بوی بد مزمن دهان: تجمع سلول‌های مرده، باکتری‌ها و باقی‌مانده مواد غذایی به‌دلیل نبود رطوبت کافی و جریان بزاق، صبح‌ها با بوی بسیار بد و آزاردهنده دهان همراه است.
• ایجاد زخم، ترک و سوزش در مخاط دهان و لب‌ها: خشکی بیش‌از‌حد بافت نرم دهان و لب‌ها موجب ترک‌خوردگی، سوزش، پدید آمدن زخم‌های سطحی و حتی دشواری در بلع آب دهان می‌شود.
• اختلال در بلع، تکلم و احساس چشایی: کمبود بزاق فرایند جویدن، بلعیدن مواد غذایی باقی‌مانده و حتی صحبت کردن را دشوار کرده و حس چشایی فرد را ضعیف یا مختل می‌کند.
• اختلال در کیفیت و سلامت خواب: احساس تشنگی شدید، سوزش و خشکی مداوم گلو و دهان باعث بیدار شدن‌های مکرر در طول شب و به‌هم‌خوردن چرخه خواب آرام فرد می‌شود.

چه زمانی باید خشکی دهان در شب را جدی گرفت؟

اگر در شب دچار خشکی دهان می‌شوید، بهتر است با متخصص گوش و حلق و بینی یا دندانپزشک مشورت کنید، به خصوص اگر:

• خشکی دهان شما با درمان های خانگی و درمان های OTC از بین نمی رود.
• در غذا خوردن مشکل دارید.
• این وضعیت تاثیر مستمر بر حس چشایی شما دارد.
• فکر می کنید خشکی دهان یکی از عوارض جانبی داروهای شما است.
• اگر علائم حفره را دارید.
• بوی بد دهان که از بین نمی رود.
• در دهان خود زخم هایی را مشاهده می کنید.
• دچار خشکی چشم شده اید.
• دچار تکرر ادرار شده اید.

کلام آخر دکتردکتر

خشکی دهان در شب عارضه‌ای شایع است؛ گرچه در نگاه اول موقتی و ساده به نظر می‌رسد، نادیده‌گرفتنش به‌مرور زمان عواقب جدی برای سلامت دهان، دندان‌ها و کیفیت کلی خواب شما به‌دنبال خواهد داشت. بزاق خط مقدم دفاعی دهان در برابر باکتری‌ها، اسیدها و آسیب‌های بافتی است؛ بنابراین کاهش مداوم آن زمینه‌ساز مشکلاتی نظیر پوسیدگی‌های شدید، بیماری‌های لثه، عفونت‌های قارچی و بوی بد دهان می‌شود. خوشبختانه در اکثر موارد، این مشکل با اصلاح سبک زندگی، اصلاح الگوی تنفس، افزایش مصرف آب، استفاده از بخور سرد و مراقبت‌های بهداشتی ساده قابل مدیریت و کنترل است.

اگر خشکی شبانه دهان شما پایدار یا با علائمی همچون زخم‌ دهان، اختلال در بلع و چشایی یا پوسیدگی‌ مکرر همراه است، در اولین فرصت این موضوع را با پزشک در میان بگذارید. شما می‌توانید از‌طریق جلسات ویزیت آنلاین دکتردکتر با بهترین متخصصان کشور گفت‌و‌گو کنید.

منابع

mayoclinic

healthline

webmd

سؤالات متداول

[FAQ]