افسردگی زایمان؛ علائم، نشانه ها و راه های درمان

مادری افسرده با کودک نوزاد خود در کنار مبل

افسردگی زایمان یکی از رایج‌ترین انواع افسردگی است که زنان زیادی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. چه در زمان بارداری و چه پس از زایمان، زنان ممکن است تغییراتی را در خلق و خوی خود مشاهده کنند که در صورت عدم توجه به این تغییرات، مادر و فرزند دچار مشکلات می‌شوند. اگرچه افسردگی زایمان می‌تواند شدید باشد و برخی از زنان را چنان غمگین و ناامید کند که در مراقبت از خود و نوزادشان دچار مشکل شوند، اما خبر خوب این است که با دریافت نوبت از دکتر روانشناس می‌توان علائم افسردگی زایمان را به طور موثر درمان کرد.

پیشنهاد می‌کنیم در ادامه این مطلب همراه مجله دکتردکتر باشید تا به طور مفصل درباره افسردگی زایمان، نشانه‌ها و راه های درمان آن با شما صحبت کنیم.

 افسردگی زایمان چیست؟

وقتی صحبت از افسردگی زایمان می‌شود، معمولا به دوران پس از زایمان فکر می‌کنیم. ولی باید بدانید که زنان در زمان باداری نیز دچار افسردگی بارداری (pregnancy depression) می‌شوند. در هر صورت این افسردگی مانند انواع دیگر افسردگی، با برخی از علائم رفتاری و اختلالات خلقی خود را نشان می‌دهد.

اختلالات خلقی بیماری‌های بیولوژیکی هستند که شامل تغییراتی در شیمی مغز می‌شوند. در دوران بارداری، تغییرات هورمونی می‌تواند بر مواد شیمیایی موجود در مغز شما تاثیر بگذارد که مستقیما با افسردگی و اضطراب مرتبط هستند. این بیماری می‌تواند با توجه به شرایط دشوار زندگی تشدید شود.

 

افسردگی قبل از زایمان چیست؟

خانم باردار افسرده نشسته بر روی صندلی پشت میز

این نوع افسردگی در دوران بارداری اتفاق می‌افتد و باعث غم و اندوه مداوم یا شدید می‌شود. همچنین می‌تواند منجر به اضطراب، خستگی و مشکلات خواب شود. اگر به این اختلال خلقی مبتلا هستید، ممکن است از خانواده و دوستان کناره‌گیری کنید یا هیچ علاقه‌ای به فعالیت‌هایی که زمانی از آن لذت می‌بردید، نداشته باشید. افسردگی دوران بارداری می‌تواند شما را در هر زمانی از بارداری تحت تاثیر قرار دهد. این افسردگی می‌تواند از نظر شدت متفاوت باشد. در ضمن اگر درمان نشود، به فرد باردار و جنین آسیب منفی می‌رساند.

افسردگی بعد از زایمان چیست؟

اکثر مادرانی که تازه زایمان کرده‌اند، دچار نوعی از افسردگی می‌شوند که معمولا شامل نوسانات خلقی، گریه، اضطراب و مشکل در خوابیدن است. این افسردگی تقریبا در دو تا سه روز اول پس از زایمان شروع می‌شود و ممکن است تا دو هفته ادامه یابد. اما برخی از مادران شکل شدیدتر و طولانی مدت افسردگی را تجربه می‌کنند که به عنوان افسردگی پس از زایمان شناخته می‌شود.

افسردگی بعد از زایمان یک نقص یا ضعف شخصیتی نیست. گاهی اوقات این فقط یک عارضه زایمان است. اگر افسردگی پس از زایمان دارید، درمان سریع می‌تواند به شما در مدیریت علائم کمک کند و باعث شود با کودک خود پیوند خوبی برقرار کنید.

البته گاهی این افسردگی فقط بر مادر تاثیر نمی‌گذارد و باقی اعضای خانواده ممکن است دچار آن شوند. تغییرات هورمونی، فیزیکی، عاطفی، مالی و اجتماعی همگی می‌توانند جزو علائم افسردگی پس از زایمان باشند.

 

افسردگی زایمان چه قدر طول می کشد؟

هر دو نوع افسردگی پیش از زایمان و افسردگی بعد از زایمان، معمولا بین ۱۰ تا ۱۴ روز طول می‌کشند. هر چه زودتر افسردگی زایمان تشخیص داده شود، بهتر است. هنگام مواجهه با افسردگی، مداخله زودهنگام و دریافت کمک از متخصص روانشناس، برای سلامت روان مادر و رشد شناختی کودک بسیار مهم است. اگر افسردگی مادر درمان نشود، می‌تواند بر رشد شناختی کودک تاثیر بگذارد.

با این حال، مدت زمانی که افسردگی طول می‌کشد به عوامل زیادی بستگی دارد، از جمله: سابقه سلامت روانی زن، تغییرات هورمونی، ناراحتی روانی یا اجتماعی، عوامل استرس‌زای زندگی مانند داشتن بارداری آسیب‌زا در گذشته یا اتفاقات ناگوار در زندگی.

 

آیا افسردگی زایمان روی بچه تاثیر می گذارد؟

دلبستگی یک پیوند عاطفی عمیق است که کودک با شخصی که بیشتر مراقبت‌های او را انجام می‌دهد، ایجاد می‌کند. از آنجایی که فرد مراقب معمولا مادر است، وابستگی ایمن زمانی شکل می‌گیرد که مادر به طور مداوم به نیازهای نوزادش به روش‌های گرم و حساس پاسخ دهد. به آهستگی در آغوش گرفتن، تکان دادن یا صحبت کردن با نوزاد به تقویت دلبستگی کمک می‌کند.

دلبستگی به ایجاد یک پایه محکم کمک می‌کند تا کودک بتواند جهان را از طریق آن کشف کند. این باعث می‌شود کودک احساس امنیت داشته باشد و یاد بگیرد که به دیگران اعتماد کند. ولی مادر افسرده ممکن است همیشه در پاسخگویی محبت‌آمیز و مراقبتی به نوزادش مشکل داشته باشد. این موضوع منجر به وابستگی ناایمن می‌شود که می‌تواند در دوران نوزادی و بعدها در کودکی مشکلاتی ایجاد کند.

افسردگی پس از زایمان بر خلق و خو، انرژی و ثبات مادر تاثیر می‌گذارد. با این حال، تاثیر قابل توجهی روی فرزند او نیز دارد. کودکانی که مادرانشان از افسردگی طولانی مدت پس از زایمان (۸ ماه یا بیشتر) رنج می‌برند، بیشتر در معرض مشکلات رفتاری و چالش‌های تحصیلی هستند و بیشتر از بیماری‌های روانی رنج می‌برند.

معمولا مادر گوشه‌گیر، بی‌تفاوت، بی‌پاسخ یا از نظر احساسی خنثی می‌شود. این فعل و انفعالات به طور قابل توجهی بر توانایی کودک برای خودتنظیمی تاثیر می‌گذارد و ممکن است باعث شود کودک دچار انفعال، گوشه‌گیری یا در غیر این صورت، دچار مشکل در برقراری ارتباط شود.

همچنین این نوزادان در آینده به کودکان غیر مستقلی تبدیل می‌شوند که در پذیرش نظم و انضباط، مشکلات بیشتری دارند. حتی تعامل آنها با مادرشان دچار مشکل می‌شود و اصولا دوست ندارند که با مادر خود وقت بگذرانند. در ضمن نوزدانی که مادر آنها دچار افسردگی است، مهارت‌های خود را دیرتر از سایر نوزدان توسعه می‌دهند. نهایتا این کودکان می‌توانند روحیه‌ای تهاجمی‌تر و مخرب‌تر داشته باشند.

 

آیا افسردگی زایمان می‌تواند بر روی مردان تاثیر بگذارد؟

آقایی نشسته بر روی مبل در حال بحث با خانم باردار

شاید به نظر نرسد، ولی افسردگی در پدران نیز یک پدیده نسبتا رایج است. البته افسردگی در مردان می‌تواند در پی افسردگی همسر باردارشان اتفاق بیفتد یا اینکه خودِ پدر به دلایل مختلفی دچار افسردگی شود. افسردگی در پدران جدید می‌تواند در دوران بارداری شروع شود و پس از تولد کودک افزایش یابد.

بین ۲ تا ۲۵ درصد از مردها در طول بارداری شریک زندگی خود یا در سال اول پس از زایمان، دچار افسردگی می‌شوند. با توجه به تحقیقات آکادمی اطفال آمریکا (AAP)، این میزان می‌تواند تا ۵۰٪ هم افزایش یابد، خصوصا زمانی که مادر نیز افسردگی پیش از زایمان یا پس از زایمان داشته باشد. این موضوع به رفاه خانواده، به ویژه فرزندانشان آسیب جدی وارد می‌کند.

خواسته‌ها و مسئولیت‌های جدید در دوران بارداری و دوران پس از زایمان اغلب باعث تغییرات عمده در زندگی پدر نیز می‌شود. مهم است که بفهمیم چه عواملی می‌توانند بر ایجاد افسردگی تاثیر بگذارند. برخی از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر افسردگی پدر عبارتند از:

  • افسردگی مادر
  • مشکل در ایجاد دلبستگی با کودک
  • عدم حمایت اجتماعی یا کمک خانواده و دوستان
  • احساس طرد شدن و حسادت نسبت به پیوند مادر و فرزند
  • تغییرات در روابط زناشویی، مانند عدم صمیمیت شریک زندگی
  • فقدان پاداش در فرزندپروری
  • استرس مالی و کاری
  • تستوسترون پایین

مردان احتمالا علائم مختلفی از افسردگی را نشان می‌دهند. ممکن است گریه نکنند، اما احساس ناامیدی و عصبانیت داشته باشند. افسردگی ممکن است خود را به صورت تحریک‌پذیری، تکانشگری و احساس ناتوانی در لذت بردن از چیزی نشان دهد. پدران افسرده بیشتر درگیر مصرف مواد، خشونت خانگی و منصرف کردن شریک زندگی خود از شیردهی هستند.

 

مهمترین علائم و نشانه های افسردگی زایمان کدامند؟

اصولا علائم و نشانه های افسردگی در دوران بارداری مانند علائم انواع افسردگی های دیگر است. با این حال، برخی از علائم می‌توانند کمی متفاوت یا شدیدتر باشند:

  • اضطراب بیش از حد در مورد کودک
  • عزت نفس پایین، مانند احساس بی‌کفایتی در مورد والدین
  • ناتوانی در تجربه لذت از فعالیت‌های معمول
  • پایبندی ضعیف به مراقبت‌های دوران بارداری
  • سیگار کشیدن، نوشیدن مشروبات الکلی یا استفاده از داروهای غیرقانونی
  • داشتن خلق افسرده در بیشتر ساعات روز، تقریبا در اوایل روز، در دو هفته گذشته
  • افزایش وزن به دلیل رژیم غذایی نادرست
  • افکار خودکشی
  • احساس گناه، ناامیدی یا بی‌ارزشی
  • مشکل در تمرکز یا تصمیم‌گیری

 

چه عواملی باعث ایجاد افسردگی زایمان می‌شوند؟

علت افسردگی پیش از زایمان و پس از زایمان به طور دقیق مشخص نیست. زیرا این موضوع بسته به شرایط هر فرد می‌تواند متفاوت باشد. اما به طور کلی بعضی از عوامل ممکن است تاثیر بیشتری داشته باشند که در دو گروه زیر جای می‌گیرند:

 

  1. عوامل فیزیکی
  • تغییر سطح استروژن و پروژسترون
  • سطح پایین هورمون تیروئید
  • کمبود از خواب
  • شرایط پزشکی زمینه‌ای
  • سو مصرف مواد مخدر و الکل

 

  1. عوامل عاطفی
  • بارداری‌های ناموفق یا سخت در گذشته
  • مرگ یکی از عزیزان
  • استرس مالی

 

مهمترین راهکارهای جلوگیری از وقوع افسردگی زایمان

همانطور که عنوان شد، افسردگی زایمان یک بیماری شایع است و جلوگیری از آن کمی سخت به نظر می‌رسد. ولی با انجام موارد زیر تا حدی می‌توان از وقوع آن یا تشدید افسردگی جلوگیری کرد:

  • آموزش دیدن از طریق فیلم‌ها و کتاب‌های آموزشی
  • دریافت نوبت از یک متخصص روانشناس
  • داشتن رژیم غذایی مناسب
  • خواب کافی
  • انجام ورزش منظم و تحت نظر پزشک

 

چطور می‌توان افسردگی زایمان را تشخیص داد؟

تشخیص موارد خفیف افسردگی بارداری می‌تواند دشوار باشد. بنابراین پزشک بر اساس جواب سوالات شما افسردگی را تشخیص می‌دهد. اگر حس می‌کنید شما یا یکی از نزدیکان‌تان دچار این نوع از افسردگی شده‌اید، باید برای وی از یک پزشک نوبت بگیرید. این سوالات مربوط به علائم افسردگی مانند احساس ناراحتی، اضطراب یا گناه می‌شوند.

پزشک از شما درخواست می‌کند نزدیک‌ترین پاسخ به احساسات ۷ روز گذشته خود را انتخاب کنید. نمره بالاتر نشان‌دهنده افسردگی احتمالی پس از زایمان است. اگر پزشک شما احساس کند علائم افسردگی پس از زایمان دارید، درمان مناسب را توصیه می‌کند. همچنین پزشک ممکن است از شما بخواهد که پرسشنامه‌ای را در مورد افسردگی خود تکمیل کنید یا برای بررسی سطح هورمون‌های خود آزمایش خون بدهید.

 

درمان افسردگی پس از زایمان چگونه است؟

درمان افسردگی پس از زایمان بسته به نوع و شدت علائم شما متفاوت است. پزشک شما تشخیص می‌دهد که به دارو نیاز است یا خیر؟ همچنین برای بسیاری از افراد، ترکیبی از درمان دارویی و بدون دارو تجویز می‌شود.

 

درمان‌های غیردارویی برای افسردگی زایمان

خانم باردار در حال گریه نشسته روی مبل و دکتر روانشناس در حال نشستن روی صندلی

برای بسیاری از مادران آینده، رویکردهای غیر دارویی می‌تواند جهت کنترل افسردگی کافی باشد و اغلب پزشکان توصیه می‌کنند ابتدا با این رویکردها شروع کنید.

  1. روان درمانی یا گفتار درمانی

ملاقات با یک درمانگر (چه به صورت حضوری یا مجازی) می‌تواند به شما کمک کند تا با چالش‌های ناشی از تغییر بزرگ زندگی کنار بیایید و راه‌هایی برای مقابله با آن پیدا کنید.

  1. شرکت در گروه‌های پشتیبانی

از پزشک خود بخواهید گروه‌های حمایتی به شما معرفی کند تا بتوانید با زنان باردار دیگر در موقعیت‌های مشابه صحبت کنید یا به دنبال گروه های آنلاین باشید.

 

  1. نور درمانی

این روش صرفا شامل گذراندن زمان توسط یک لامپ با نور روشن و با شدت بالا است. این کار بر افزایش سطح هورمون تنظیم کننده خلق و خوی سروتونین در مغز صورت می‌گیرد.

 

  1. طب سوزنی

طب سوزنی می‌تواند باعث ترشح مواد شیمیایی مغزی به نام اندورفین شود که باعث ایجاد حس خوب در مغز می‌شود. این کار به بهبود خلق و خو و همچنین کاهش سایر علائم بارداری مانند تهوع صبحگاهی یا کمردرد کمک می‌کند.

 

  1. استراحت

تا جایی که می‌توانید استراحت کنید. خستگی بارداری می‌تواند نوسانات خلقی شما را تشدید کند، بنابراین مطمئن شوید که به اندازه کافی استراحت می‌کنید. زود به رختخواب بروید و در طول روز یک چرت کوتاه بزنید.

 

  1. رفتن به طبیعت

ثابت شده است که بودن در طبیعت علائم استرس و افسردگی را کاهش می‌دهد. بنابراین در جنگل قدم بزنید، برای پیک نیک به پارک بروید یا برای یک روز در ساحل برنامه‌ریزی کنید.

 

  1. رژیم غذایی متعادل

میان وعده‌ها و وعد‌‌های غذایی منظم می‌توانند قند خون شما را متعادل کنند و خلق و خوی شما را ثابت نگه دارند. از کافئین، شکر و غذاهای فرآوری شده پرهیز کنید و در عوض رژیم غذایی غنی از اسیدهای چرب امگا ۳ (گردو، ماهی و تخم مرغ غنی شده) را امتحان کنید. این مواد غذایی خطر افسردگی در دوران بارداری را کاهش می‌دهند.

 

  1. ورزش

فعالیت بدنی منظم و مکرر باعث افزایش اندورفین می‌شود و نشان داده شده است که به تثبیت خلق و خوی شما کمک می‌کند. حتی برخی تحقیقات نشان داده‌اند که ورزش منظم هوازی به اندازه مصرف داروی ضد افسردگی در درمان افسردگی موثر است.

 

  1. اجتناب از ایجاد تغییرات بزرگ در زندگی

اجتناب از استرس غیرضروری، کلید مدیریت افسردگی است. بنابراین ابتدا علائم افسردگی خود را کنترل کنید، سپس به فکر تغییرات بزرگی مانند جابجایی یا شروع یک کار جدید باشید. اگر ایجاد یک تغییر بزرگ اجتناب‌ناپذیر است، سعی کنید قبل از بارداری و پیش از زایمان به آن بپردازید.

 

درمان های دارویی برای افسردگی زایمان

خانمی باردار با یک عدد قرص قرمز در دستان خود

برخی از داروهای رایج برای افسردگی پس از زایمان عبارتند از:

  • مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین مانند سرترالین و فلوکستین
  • مهارکننده‌های بازجذب سروتونین و نوراپی نفرین، مانند دولوکستین و دسوونلافاکسین
  • داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای، مانند آمی تریپتیلین یا ایمی پرامین
  • بوپروپیون

 

داروهای ضد افسردگی به تعادل مواد شیمیایی موجود در مغز کمک می‌کنند که بر خلق و خوی شما تاثیر می‌گذارد. به خاطر داشته باشید که حداقل سه یا چهار هفته طول می‌کشد تا داروهای ضد افسردگی عمل کنند. قبل از قطع دارو با پزشک خود صحبت کنید. قطع زودهنگام دارو می‌تواند باعث بازگشت علائم شود. اکثر پزشکان توصیه می‌کنند قبل از قطع کامل، دوز دارو را کاهش دهید.

داروهای ضد افسردگی برای همه انتخاب مناسبی نیستند و مهم است که مزایا و خطرات آن را با پزشک خود بسنجید. تحقیقات هنوز در مورد اثرات طولانی مدت داروهای ضد افسردگی در دوران بارداری قطعی نیست و شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد نوزادانی که در رحم مادر در معرض مهارکننده‌های سروتونین قرار می‌گیرند، ممکن است علائم کوتاه مدت ترک را تجربه کنند.

چنانچه در دوران بارداری داروی جدیدی را شروع می‌کنید، آن را با پزشک خود در میان بگذارید. پزشک ممکن است بسته به سه ماهه بارداری که در آن هستید و همچنین اینکه آیا قصد شیردهی دارید یا نه، گزینه‌های مختلفی را توصیه کند.

با این حال، کارشناسان می‌گویند اگر مصرف دارو ضروری است، این خطرات نباید زنان را از خوردن قرص باز دارند. زیرا خطر افسردگی درمان نشده بیشتر از مصرف داروهای ضد افسردگی است. اگر قبل از باردار شدن از داروهای ضد افسردگی استفاده می‌کردید، باید با پزشک و روانپزشک خود مطرح کنید تا مشخص شود که آیا پس از باردار شدن باید ادامه دهید یا خیر.

پزشکان ممکن است بخواهند دوز مصرفی را تغییر دهند، شما را به نوع دیگری از داروهای ضد افسردگی سوق دهند یا داروهای‌تان را دقیقا یکسان نگه دارند تا خطر عود را به حداقل برسانند. قطع کامل دارو می‌تواند خطرناک باشد، به خصوص اگر سابقه اختلالات خلقی دارید. اگر مادر جوان‌تری هستید، مخصوصا ۲۵ سال یا کمتر، هنگام شروع یک داروی ضد افسردگی جدید یا تغییر دوز، باید تحت نظارت دقیق باشید.

 

برای جلوگیری از افسردگی زایمان، از متخصص کمک بگیرید

همانطور که عنوان کردیم، افسردگی زایمان یک بیماری بسیار رایج است که اکثر بانوان دچار آن می‌شوند. حتی این موضوع می‌توان سایر اعضای خانواده را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین پیش از آنکه مشکل شما جدی شود، بهتر است برای دریافت نوبت دکتر اقدام کنید. ما در دکتردکتر شرایطی را فراهم کرده‌ایم که شما بتوانید به صورت آنلاین به بهترین پزشکان دسترسی داشته باشید.

 

  1. افسردگی زایمان چیست و کی اتفاق می‌افتد؟

افسردگی زایمان نوعی از افسردگی است که دقیقا پس از زایمان اتفاق می‌افتد و معمولا تا دو هفته ادامه می‌یابد.

 

  1. آیا افسردگی زایمان دائمی است؟

در واقع اگر افسردگی زایمان به موقع تشخیص داده شود و برای درمان آن اقدام کنید، می‌تواند رفع شود. در غیر این صورت می‌تواند به یک افسردگی طولانی مدت تبدیل شود.

 

محتوای این مقاله صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شماست و به منزله تجویز پزشکی نیست.
در همین خصوص بخوانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

گفتگو
جدیدترین‌ها
آیا درمان افسردگی با طب سوزنی امکان‌پذیر است؟
آیا درمان افسردگی با طب سوزنی امکان‌پذیر است؟
حدود ۳۰۰۰ سال است که پزشکان طب سنتی چین، از طب سوزنی...
آیا واکسن اچ‌پی‌وی به برنامه واکسیناسیون ملی وارد می‌شود؟ HPV برای چه کسانی است؟
آیا واکسن اچ‌پی‌وی به برنامه واکسیناسیون ملی وارد می‌شود؟ HPV برای چه کسانی است؟
بر اساس بیانات رئیس اداره مدیریت سرطان وزارت بهداشت، با توجه به...
افسردگی ارثی چیست؛ آیا افسردگی با ژنتیک منتقل می‌شود؟
افسردگی ارثی چیست؛ آیا افسردگی با ژنتیک منتقل می‌شود؟
طبق برخی از تحقیقات صورت گرفته، افرادی که یکی از بستگان درجه...
گردهمایی فعالان حوزه سلامت دیجیتال
گردهمایی فعالان حوزه سلامت دیجیتال
روز سه‌شنبه ۴ ام مرداد ماه گردهمایی فعالان سلامت دیجیتال با هدف...
طول درمان افسردگی و میزان اثربخشی آن با روش‌های مختلف
طول درمان افسردگی و میزان اثربخشی آن با روش‌های مختلف
افسردگی مانند بسیاری از بیماری‌های دیگر، به درمان نیاز دارد و اگر...