دوران بارداری بسیار حساس است. باید حواستان به نشانهها و تغییرات مختلفش باشد و با بالابردن اطلاعات خود در این زمینه از بروز خطرات محتمل جلوگیری کنید. اگر هم نشانه خطرناکی دیدید و با علائم خطر در بارداری روبهرو شدید، راه و روش برخورد با آن را بدانید. در این مسیر، نیاز به مشورتکردن با متخصص زنان هم دارید. در مقاله پیش روی، سعی کردهایم که از نشانههای احتمالی خطر در دوران حاملگی برایتان بگوییم. با ما همراه باشید.
علائم خطر در بارداری
دوران بارداری شادترین و در عین حال حساسترین روزهای زندگی یک مادر است. بدن در این مسیر دستخوش تغییرات زیادی میشود که بیشتر آنها طبیعی هستند؛ اما برخی نشانهها فراتر از یک تغییر ساده بوده و حکم زنگ خطری جدی را دارند. شناخت این علائم خطر در بارداری به شما کمک میکند تا سلامت خود و فرشته کوچکتان را تضمین کنید.
خونریزی در بارداری
خونریزی و لکه بینی از واژن در دوران بارداری شایع است. در حدود ۲۵درصد از تمام زنان باردار در طول بارداری خود خونریزی یا لکه بینی دارند. این نشانهها در بارداری همیشه به معنای وجود مشکل نیست، اما میتواند نشانه سقط جنین یا سایر عوارض جدی باشند. سقط جنین زمانی است که نوزاد قبل از هفته بیستم بارداری در رحم میمیرد. بنابراین، هرچند که خونریزی رایج است اما باید آن را پیگیری کنید. اگر قصد کسب اطلاعات بیشتری در این زمینه دارید پیشنهاد میشود مقاله راهنمای بارداری را مطالعه کنید.
راهنمای بارداری با تمرکز بر مشاورههای تخصصی، به مادران کمک میکند تا با دریافت اطلاعات بهروز در زمینه مراقبتهای پزشکی، تغذیهای و روانی، دوران بارداری خود را با اطمینان و آرامش بیشتری سپری کنند. این راهنما همچنین به تشخیص و مدیریت مشکلات احتمالی بارداری و آمادگی برای زایمان و دوران پس از زایمان میپردازد.
درد شکم و زیر شکم
درد یا گرفتگی شکم در بارداری هم از بیماریهای شایع است. این نشانهها معمولا جای نگرانی ندارند، اما گاهی اوقات میتوانند نشانه وضعیت جدیتری باشند که باید بررسی شود.
دردی که شدید است و ادامه دارد، نیاز به پیگیری را پررنگ میکند. در این موقعیتها باید درد را بهعنوان علائم خطر در بارداری پیگیری کنید:
- درد حالت شدید و انقباض و گرفتگی زیاد دارد.
- درد به طور ناگهانی شروع میشود و شدید است یا با گذشت زمان بدتر میشود.
- درد شدید قفسه سینه، شانه یا کمر دارید.
بعضی از دردهای شکمی میتوانند نشانه سقطشدن بچه باشند. پس حتما به این وضعیت دقت داشته باشید.
تورم دست و پا
تورم شدید صورت و دستوپا هم نیاز به رسیدگی دارد. اگر موارد زیر را مشاهده میکنید، حتما حواستان به پیگیری ماجرا باشد:
- تورم در دستها بهگونهای که خمکردن انگشتان یا استفاده از حلقه برایتان سخت میشود.
- تورم در صورت بهگونهای که بازکردن چشمها سخت میشود.
- پفکردن صورت بهگونهای مشهود هم نیاز به پیگیری دارد.
منظور از تورم حالتی شبیه ورمکردن رایج در دوران بارداری نیست. از حالتهایی غیرعادی و بهشرح وضعیتهای بالا صحبت میکنیم. در واقع، نیازی به نگرانی بابت هر نوع ورمی نیست.
اما اگر پای تورم جدی و شدید و البته ناگهانی بهمیان باشد، احتمال دارد که مشکلاتی مانند پرهاکلامپسی (pre-eclampsia) رخ داده باشند. این عارضه با فشار خون بالا و آسیبدیدن اندامهایی مانند کبد و کلیه همراه است.
تورم یکی از علائم بارداری است. برای آشنایی با بقیه مواردی که در ظاهر خانم باردار مشخص هستند، مقاله علائم بارداری از روی چهره را مطالعه کنید.
افزایش وزن زیاد و سریع
افزایش وزن بسیار سریع و شدید (مانند ۱ کیلوگرم در هفته) در برخی از موارد، نشانهای از مشکلات سلامتی مانند مسمومیت بارداری یا پره اکلامپسی است. علامت اصلی این بیماری مربوط به بارداری فشار خون بالا است که گاهی با حالت تهوع، سردرد و سرگیجه نیز همراه میشود.
پره اکلامپسی میتواند هم برای مادر و هم برای فرزند خطرناک باشد و باید زود و سریع به آن رسیدگی شود. اضافه وزن بارداری خطر ابتلا به دیابت در این دوران را افزایش میدهد یا نشانهای از ابتلای به آن است.
در دیابت بارداری سطح قند خون در زنانی افزایش پیدا میکند که قبل از باردارشدن دیابت نداشتهاند. دیابت بارداری خطر پرهاکلامپسی را افزایش میدهد و منجر به بالارفتن وزن بچه هم میشود. نوزاد بسیار بزرگ و سنگین میتواند زایمان را به تاخیر بیاندازد و زایمان طبیعی را برای زن دشوارتر کند. به همین دلیل بهتر است دیابت را با رژیم غذایی دیابت بارداری کنترل کنید.
برای تشخیص اضافهوزن عادی و غیرعادی، راهنمای ماه نهم بارداری را بادقت بخوانید.
خارش بدن از علائم خطر در بارداری
خارش در بارداری شایع است. معمولاً تصور میشود که به دلیل افزایش سطوح برخی از مواد شیمیایی در خون، مانند هورمونها، چنین چیزی رخ میدهد.
با بزرگشدن برآمدگی، پوست شکم کشیده میشود و ممکن است احساس خارش به وجود بیاید. اما چه زمانی این وضعیت خطرناک است؟ یعنی چه موقع باید به خارش به عنوان نشانهای خطرناک نگاه کنید؟
اگر خارش شدید باشد و بیشتر در طول شب احساس شود، احتمال دارد که پای کلستاز بارداری (cholestasis) به میان باشد. در این حالت، به طور معمول، در کف دست یا کف پا احساس خارش میکنید؛ شاید هم در تمام بدن. کلستاز نوعی اختلال کبدی است و باعث تشکیل اسیدهای صفراوی در خون مادر میشود.
تاری دید و سردرد
در صورتی که علائم زیر را احساس میکنید، باید آنها را به عنوان علائم خطر در بارداری بدانید:
- لکههای نورانی و چشمکزنی از نور مشاهده میکنید.
- نقاط کور در دیدتان وجود دارد یا برای مدت کوتاهی اصلا توانایی دیدن ندارید.
- دیدتان تار است و تمرکزتان در مشاهده پایین است.
- دوبینی هم نیاز به پیگیری دارد.
بسیاری از مشکلات دید مربوط به نوسانات هورمونی هستند اما گاهی هم در حالت شدید، نشانهای از ابتلا به دیابت بارداری یا پرهاکلامپسی بهشمار میروند.
تب
در سه ماهه اول تب در دوران بارداری، خطرآفرین است و میتواند برای کودک مشکلاتی به وجود بیاورد. احتمال داشتن نوزادی با نقص لوله عصبی (NTD) در افرادی که درست قبل یا در اوایل بارداری تب داشتهاند، بیش از ۲برابر افراد سالم است.
تبکردن لزوما با مشکلی مانند سقط جنین همراه نیست اما میتواند نشانهای جدی از وجود عفونت در بدن باشد. عفونت هم احتمال سقط را بالا میبرد. بنابراین اگر دچار تب ۳۸ سانتیگراد و بالاتر هستید، به پزشک مراجعه کنید. این علائم خطر در بارداری را جدی بگیرید.
کاهش حرکتهای جنین
اگر حرکات بچه کاهش پیدا کرده یا اصلا حرکت نمیکند هم با یکی از علائم خطر در بارداری روبهرو هستید. میزان و تعداد حرکات مشخصی به عنوان حالت ایدئال و طبیعی اعلام نشده است اما خودتان باید روند و الگوی حرکتکردن بچه را پیدا کنید.
چنانچه تغییری در این وضعیت به وجود آمد، موضوع را پیگیری کنید. هرگونه تغییری در این زمینه میتواند نشانه ناخوشی بچه یا وجود مشکلی جدی باشد.
ترشحات از واژن
به ترشحات واژنی هم دقت زیادی داشته باشید تا علائم خطر دوران بارداری را نادیده نگیرید. هرگونه خونریزی شدیدی که شبیه به پریودشدن است، نیاز به پیگیری جدی دارد. به طور طبیعی مقدار کمی از این مایع نشت میکند، اما از دستدادن بیش از حدش در برخی مواقع خطرناک خواهد بود.
نشت مایع آمنیوتیک در سه ماهه اول و/یا دوم بارداری میتواند عوارضی ایجاد کند، از جمله نقایص مادرزادی. دقت کنید که نشت مایع آمنیوتیک هم میتواند برای مادر و جنین در هر مقطعی از بارداری خطرناک باشد.
ترشحات واژن معمولاً طبیعی است، اما درد واژن در بارداری میتواند به علت فشار رحم، تغییرات هورمونی یا واریس واژن باشد.
علاوه بر فشار رحم و تغییرات هورمونی، درد واژن در بارداری ممکن است به دلیل کشیدگی رباطهای حمایتی رحم یا عفونتهای واژنی مانند عفونت قارچی یا باکتریایی نیز ایجاد شود.
ترشحات بدبوی واژن و مهبل
خروج ترشحات زیاد از واژن را هم بررسی کنید. ترشحاتی که بوی نامطبوع دارند باید معاینه و ارزیابی شوند. در دوران بارداری، شمار باکتریهای مطلوب و غیرمطلوب واژن به هم میخورد و این موضوع باعث شکلگیری ترشحات بدبو میشود. بدبوبودن ترشحات نشانه عفونت هم هست و نیاز به پیگیری دارد.
استفراغ شدید و مداوم
در اوایل بارداری، احساس تهوع تقریبا رایج و عادی است اما اگر این حالت با گذر ماههای بعدی ادامه دارد و شدید است، حتما باید پیگیریهای لازم را انجام بدهید. یکی از شایعترین علائم بارداری در سه ماهه اول، از جمله ماه دوم، حالت تهوع و استفراغ است که به آن «بیماری صبحگاهی» نیز میگویند. اگرچه نامش صبحگاهی است، اما این حالت ممکن است در هر ساعتی از روز رخ دهد.
علت دقیق این حالت هنوز مشخص نیست، اما تغییرات هورمونی در دوران بارداری، به خصوص افزایش هورمون hCG، یکی از عوامل اصلی آن است. افزایش حساسیت به بوها و تغییرات در سیستم گوارشی هم میتواند در بروز این حالت نقش داشته باشد.
برای اطلاعات دقیقتر در مورد تغییرات بدن شما و جنین در این ماه، میتوانید از “راهنمای ماه دوم بارداری” استفاده کنید. این راهنما اطلاعات مفیدی در مورد مراقبتهای لازم، تغذیه، ورزش و سایر مسائل مربوط به این دوره از بارداری ارائه میدهد.
دقت کنید که موارد زیر عادی نیستند:
- وقتی نمیتوانید در طول ۸ ساعت آب بنوشید.
- وقتی نمیتوانید در طول ۲۴ ساعت غذا بخورید.
- توانایی نگهداری آب یا مایعات دیگر در معده را ندارید.
- دهانتان خشک میشود.
- دچار سردرد و گیجی هستید.
- تب دارید.
هیپرامزیس گراویداروم (Hyperemesis gravidarum) یا استفراغ شدید حاملگی عوارض ناخوشایندی مانند کمآبی بدن را به همراه میآورد. تعادل الکترولیتهای بدن را به هم میزند و با کاهش وزن مادر همراه است. باید استفراغ و تهوع شدید را به عنوان علائم خطر دوران بارداری جدی بگیرید.
سندرم هلپ یکی از بیماریهایی است که ممکن است در بارداری باعث حالت تهوع شود. برای آشنایی با این بیماری مقاله سندرم هلپ را از دست ندهید.
مشکلات پوستی
امکان بروز تغییرات پوستی در دوران حاملگی وجود دارد. ریشه بیشتر آنها هم نوسانات هورمونی است. برای مثال، بروز آکنه در بسیاری از مادران باردار دیده میشود.
این مشکلات رایج دوران بارداری جای نگرانی ندارند اما برخی از نشانهها زنگ خطر را به صدا درمیآورند و میتوانند باعث بروز مشکلاتی جدی باشند. برای مثال،حاملگی پمفیگوئید(pemphigoid) یک اختلال خود ایمنی است که معمولا در سه ماهه دوم یا سوم رخ میدهد.
در برخی موارد، ممکن است این مشکل بلافاصله پس از زایمان رخ دهد. علائم آن هم شامل تاول در شکم یا سایر قسمتهای بدن میشود. این وضعیت اندکی خطر زایمان زودرس یا نوزادی با وزن کم هنگام تولد را افزایش میدهد. خشکی پوست در بارداری، ناشی از تغییرات هورمونی، میتواند با علائمی مانند خارش شدید یا ترکهای پوستی همراه باشد که گاهی نیاز به مشاوره تخصصی دارد. علائم خطر دوران بارداری شامل خونریزی واژینال، کاهش حرکات جنین، یا تورم ناگهانی است که باید فوراً با پزشک بررسی شود.
تنگی نفس و تپش قلب
احساس تنگی نفس و دشواری در نفسکشیدن هم گاهی نیاز به پیگیری جدی دارد و از علائم خطر دوران بارداری است. اگر فکر میکنید که در ناحیه سینه فشار زیادی تحمل میکنید و زمانی که صاف دراز میکشید هم با مشکل در تنفس روبهرو هستید، حتما باید این نشانه را به عنوان علائم خطر دوران بارداری پیگیری کنید.
ممکن است، مشکلات تنفسی نشانهای از عوارض جدی مانند ذاتالریه یا لختهشدن خون، مشکلات قلبی یا حتی ابتلا به سرطان باشند. این علائم خطر دوران بارداری را پیگیری کنید.
عفونت، آبسه و درد شدید دندان
رسیدگی به سلامت دندانها همیشه اهمیت زیادی دارد. در دوران بارداری هم باید همچنان جدی گرفته شود و حتی رسیدگی به دندانها بیشتر از قبل شود.
عفونت و آبسه دندان نه تنها باعث به خطرافتادن سلامتی مادر میشود بلکه بر سلامت جنین هم تأثیر میگذارد؛ به ویژه، اگر درد آنقدر شدید باشد که فشار قابل توجهی ایجاد کند. التهاب و تب ناشی از آن میتواند باعث ایجاد فشار در جنین در حال رشد شود.
سوزش ادرار
سوزش ادرار هم از علائم خطر دوران بارداری است چون نشان از مشکلی مانند عفونت مجاری ادراری دارد. اگر دچار سوزش هستید یا درد مثانه دارید، حتما این وضعیت را پیگیری کنید.
بروز عفونت در بدن در دوران بارداری میتواند با خطراتی همراه باشد. بنابراین، مشکل سوزش ادرار را به طور جدی پیگیری کنید. اگر علت سوزش عفونتی مقاربتی باشد، شاید عوارض ناخوشایندی در ناحیه تناسلی به وجود بیاورد. این وضعیت روی زایمان اثرات منفی میگذارد.
رنگپریدگی یا زردی
کلستاز بارداری که پیشتر هم معرفی شد، مشکلی کبدی است و جریان طبیعی صفرا از کیسه صفرا را کند یا متوقف میکند. این باعث خارش و زردشدن پوست، چشمها و غشاهای مخاطی میشود. گاهی اوقات کلستاز در اوایل بارداری شروع میشود و گاهی از خطرات سه ماهه دوم بارداری است.
درد و ورم یک طرفه ساق و ران
طبیعی است که در بارداری دچار تورم شوید، به خصوص در پاها، مچ پا و انگشتان. اغلب در پایان روز، این حالت دیده میشود. این وضعیت تاحد زیادی طبیعی است اما اگر با استراحتکردن از بین نرود، چراغهای خطر روشن میشوند.
این علائم هم میتوانند نشانهای از بروز پرهاکلامپسی باشند. اگر دچار چنین تورمی هستید، زمان ملاقات با پزشک را به بعد موکول نکنید و سریعا برای مراجعه اقدام کنید.
زمینخوردن و آسیب رسیدن به شکم
اگر در سه ماهه اول بارداری دچار افتادگی جزئی شدید، با پزشک خود تماس بگیرید، سقوط را شرح دهید و در مورد علائمی که دارید صحبت کنید. اگر در اواخر سه ماهه دوم یا هر زمانی در طول سه ماهه سوم بارداری خود دچار افتادگی شدید، بیمعطلی به پزشک مراجعه کنید.
باید بدانید که ضربه و زمینخوردن میتواند منجر به سقط جنین شود. البته سطح و میزان ضربه و آسیب هم در این میان مهم است. اینکه فرد در چه زمانی از بارداری به سر میبرد هم اهمیت دارد. در هر حال، هر ضربهای که به بدن مادر وارد میشود، نیاز به پیگیری دارد. باید ببینید که چه عوارضی در اثر ضربه و آسیب به مادر و بچه وارد شدهاند.
تشدید بیماریهای زمینهای
ابتلا به مشکلات زمینهای مانند بیماریهای خودایمنی میتواند در دوران بارداری خطرآفرین باشد. با مدیریت اوضاع و انجام مراقبتهای لازم، امکان کنترلکردن به وجود میآید.
بیماریها و وضعیتهای زمینهای میتوانند مشکلات زیر را به همراه بیاورند:
- زایمان زودرتر از موعد؛ تولد قبل از هفته ۳۷ بارداری را زایمان زودرس میگویند. نوزادانی که نارس به دنیا میآیند بیشتر از نوزادانی که به موقع به دنیا میآیند دچار مشکلات سلامتی میشوند.
- نقائص هنگام تولد؛ نقصهای مادرزادی میتوانند مشکلات متنوعی برای بچه به وجود بیاورند و روی روند رشدش اثر منفی بگذارند.
- سقط جنین و مردهزایی؛ سقط جنین به مرگ نوزاد در رحم قبل از هفته بیستم بارداری گفته میشود. مردهزایی هم مرگ نوزاد در رحم است.
کاهش ادرار
کاهش حجم ادرار یا دفعات آن در دوران بارداری میتواند نشانهای از کمآبی شدید بدن یا بروز مشکلات جدیتری مانند اختلال در عملکرد کلیهها و مسمومیت بارداری (پرهاکلامپسی) باشد. در دوران بارداری، بدن به مایعات بیشتری نیاز دارد و اگر متوجه شدید که دفعات مراجعه شما به دستشویی بهشدت کم شده یا رنگ ادرارتان بسیار تیره است، نباید آن را پشت گوش بیندازید.
این وضعیت میتواند خونرسانی به جفت و جنین را تحت تأثیر قرار دهد و سلامت هر دو را به خطر بیندازد. بنابراین، کاهش محسوس ادرار نیاز به ارزیابی فوری توسط پزشک دارد تا علت اصلی آن مشخص و درمان شود.
نشت یا پارگی کیسه آب
کیسه آب مانند یک سپر حفاظتی از جنین در برابر عفونتها و ضربات مراقبت میکند. اگر احساس کردید مایعی شفاف یا کمرنگ به صورت قطرهقطره یا ناگهانی و با حجم زیاد از شما خارج میشود، احتمالا کیسه آب دچار نشت یا پارگی شده است. این وضعیت را نباید با ترشحات طبیعی بارداری یا بیاختیاری ادرار اشتباه گرفت.
پارگی زودرس کیسه آب یکی از علائم خطرناک در سه ماهه سوم بارداری است که اگر قبلاز هفته ۳۷ رخ دهد، خطر زایمان زودرس و ورود عفونتهای خطرناک به رحم در کمین خواهد بود.
در صورت مواجهه با این نشانه، بدون معطلی و در سریعترین زمان ممکن باید به بیمارستان یا پزشک خود مراجعه کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر راهنمای ماه پنجم بارداری را بادقت بخوانید.
افزایش فشار خون
افزایش فشار خون بهخصوص اگر بعداز هفتۀ ۲۰ بارداری رخ دهد، یکی از علائم خطرناک در ماه پنجم بارداری و احتمالا نشانۀ پرهاکلامپسی است. این بیماری عروقی میتواند جریان خون به جفت را محدود کرده و مانع از رسیدن اکسیژن و مواد مغذی کافی به جنین شود.
فشار خون بالا اگر کنترل نشود، عوارض جبرانناپذیر مثل تشنج، آسیب ارگانهای حیاتی مادر (کبد و کلیه) و حتی زایمان زودرس را بهدنبال دارد. از اینرو در مراقبتهای این دوره اندازهگیری منظم فشار خون حیاتی است و هرگونه تغییر ناگهانی باید پیگیری شود.
افکار آسیب به خود یا جنین
تغییرات شدید هورمونی و استرسهای دوران بارداری گاهی اوقات فراتر از یک خلقوخوی ابری ساده بوده و ممکن است به افسردگی شدید دوران بارداری یا روانپریشی تبدیل شوند. اگر در سه ماهه دوم بارداری یا هر زمان دیگر، افکاری مبنی بر آسیب رساندن به خود یا جنین به سراغتان آمد، باید بدانید که این یک وضعیت پزشکی اضطراری است و نباید به خاطر آن احساس گناه یا شرم کنید.
این افکار بیانگر آن است که فشار شدید بر سیستم روانی شماست و بدون مداخله درمانی پزشک و روانپزشک بهبود نمییابد. بیتوجهی به این وضعیت میتواند خطرات جانی و روانی جدی برای مادر و نوزاد آینده داشته باشد و دریافت کمک فوری، حیاتیترین قدم است.
چگونه میتوان از علائم خطرناک در دوران بارداری پیشگیری کرد؟
پیشگیری از بروز علائم خطر در بارداری همیشه در دست ما نیست، اما با چند اقدام هوشمندانه میتوان احتمال وقوع خطرات حاملگی را به حداقل رساند و بارداری امنتری را تجربه کرد.
- پیگیری منظم مراقبتهای پزشکی: قرار ملاقاتهای خود با پزشک یا ماما را جدی بگیرید. بررسی مداوم فشار خون، وزن و آزمایشهای دورهای ادرار و خون، به پزشک این امکان را میدهد که کوچکترین تغییرات ناگهانی (مثل شروع بیسروصدای پرهاکلامپسی یا عفونتها) را قبل از تبدیل شدن به بحران، شناسایی و کنترل کند.
- سبک زندگی و تغذیه هوشمندانه: نوشیدن آب کافی، خطر عفونت مجاری ادراری و کاهش ادرار را کم میکند. همچنین یک رژیم غذایی کمنمک و مغذی در کنار فعالیت بدنی سبک (با تایید پزشک) جلوی تغییرات فشار خون و لختهشدن خون در پا را میگیرد.
- سنجش و پایش خانگی: یادگیری نشانههای حرکتی جنین و گوشدادن به سیگنالهای بدن خود اهمیت زیادی دارد. اگر سابقه فشار خون دارید، یک دستگاه فشارسنج خانگی داشته باشید و تغییرات خلقی خود را پنهان نکنید.
منظور از پیشگیری، رفتار وسواسگونه و استرس همیشگی نیست! کافیست مرز خطر و علائم مشکوک را بشناسید و بدانید چه موقع، چه اقدامی لازم است. پیشنهاد میکنیم در همین راستا راهنمای کامل 0 تا 100 بارداری را بخوانید.
در صورت مشاهده علائم خطر در بارداری چه کار کنیم؟
مواجهه با علائم خطر در بارداری ممکن است در وهله اول باعث ترس و دستپاچگی شود. در این لحظات باید خونسردی خود را حفظ کرده و برای محافظت از خودتان و جنین، سریع و حسابشده اقدام کنید. این اقدامات را به ترتیب اولویت انجام دهید:
- زمان را هدر ندهید. بهمحض مشاهدۀ هر علامت مشکوک (مثل لکهبینی، ورم ناگهانی یا حرکت کمتر جنین)، بیمعطلی با پزشک معالج، ماما یا مراکز درمان تماس بگیرید.
- برای علائم شدید اورژانس ا خبر کنید. اگر علائمی مثل پارگی ناگهانی کیسه آب، خونریزی شدید، تشنج، درد شدید و ناگهانی شکم، یا افکار آسیب به خود دارید، منتظر نوبت کلینیک نمانید، فورا به یک مرکز درمان مراجعه کنید.
- از خوددرمانی بپرهیزید. درصورت بروز علائم خطر، به توصیههای غیرعلمی اطرافیان اکتفا نکنید و داروهای گیاهی و شیمیایی را خودسرانه میل نکنید.
- مدارک پزشکی خود را بههمراه داشته باشید. پوشه مراقبتهای بارداری، آخرین آزمایشها، سونوگرافیها و لیستی از داروهای مصرفی خود را در جایی در دسترس قرار دهید.
هرگز به خاطر ترس از حساسیت بیشازحد پیگیری را به تعویق نیندازید، بهخصوص اگر علائم خطر در ماه هفتم بارداری و بعدتر ظاهر شده باشند. کادر درمان همیشه آماده پاسخگویی به نگرانیهای شما هستند.
تشخیص علت ایجاد علائم خطر در بارداری
ریشهیابی و تشخیص علت بروز علائم خطر در بارداری لازمۀ حفظ سلامت مادر و جنین است. پزشکان و کادر درمان برای تشخیص از روشهای زیر استفاده میکنند.
بررسیهای آزمایشگاهی فوری (خون و ادرار)
آزمایش خون میتواند سطح آنزیمهای کبدی، عملکرد کلیهها و میزان پلاکتها را نشان دهد تا مشکلاتی مثل پرهاکلامپسی یا سندرم HELLP (یک اختلال خونی و کبدی نادر اما جدی) تشخیص داده شوند. همچنین آزمایش و کشت ادرار، وجود عفونتهای پنهان مجاری ادراری یا وجود پروتئین در ادرار را برملا میکند.
ارزیابیهای تصویری و پایش جنین (سونوگرافی و NST)
سونوگرافی دقیقترین ابزار برای تشخیص بارداری پنهان، بررسی وضعیت جفت (مثل جفت سرراهی یا دکولمان)، حجم مایع آمنیوتیک (کیسه آب) و میزان رشد جنین است. علاوه بر آن، تست بدون استرس یا NST (پایش ضربان قلب جنین) به پزشک میگوید که آیا جنین در رحم دچار دیسترس (کمبود اکسیژن و فشار) شده است یا خیر.
نمیدانید بارداری پنهان چیست؟ نگاهی به این مقاله در مجلۀ دکتردکتر بیندازید.
پایش مداوم علائم حیاتی مادر
بررسی دقیق و ساعتی فشار خون، ضربان قلب و میزان اکسیژن خون مادر، اولین و سادهترین راه برای تشخیص منشأ علائمی مثل سردرد، تاری دید یا سرگیجههای ناگهانی است.
معاینات بالینی تخصصی
در مواردی مثل احتمال پارگی کیسه آب یا خونریزی، پزشک با معاینات استریل و تخصصی، بدون آسیب رساندن به جنین، منشأ دقیق نشت مایع یا خونریزی را مشخص میکند.
درمان علائم خطرناک در دوران بارداری
زمانی که علت بروز علائم خطر در بارداری توسط پزشک تشخیص داده شد، نوبت به خط مقدم بعدی یعنی درمان و مدیریت اوضاع میرسد. نوع درمان به نوع علامت، سن بارداری و میزان خطری که مادر و جنین را تهدید میکند بستگی دارد. هدف اصلی کادر درمان در این شرایط، پایدار کردن وضعیت مادر و رساندن جنین به امنترین زمان ممکن برای تولد است.
در ادامه به پروتکلهای درمانی رایج اشاره میکنیم.
مدیریت دارویی تخصصی و ایمن
برای هر مشکل بارداری، داروی خاصی وجود دارد که سلامت جنین را به خطر نیندازد. مثلا اگر فشار خون مادر بالا برود، داروهای ضدفشار ایمن و تزریق سولفات منیزیم تجویز میشود تا سایۀ خطر تشنج پرهاکلامپسی رفع شود. همچنین، اگر علائم ناشی از عفونت باشند، آنتیبیوتیکهای مجاز بارداری تجویز خواهند شد.
تزریق کورتیکواستروئیدها (برای ریه جنین)
علائم خطرناک در ماه چهارم بارداری به بعد نشانۀ زایمان زودرس باشند، پزشک برای تکامل سریعتر ریههای جنین، یک داروی کورتونی مثل بتامتازون را تجویز و تزریق میکند تا درصورت تولد زودرس، نوزاد دچار مشکلات شدید تنفسی نباشد.
استراحت مطلق یا بستری شدن در بیمارستان
در مواردی مثل نشت جزئی کیسه آب که از علائم خطر در سه ماهه دوم بارداری بهحساب میآید، مادر باردار میبایست در بیمارستان بستری شود و همواره تحتنظر باشد. در این حالت پزشک با مانیتورینگ روزانه ضربان قلب جنین و علائم حیاتی مادر، اوضاع را کنترل میکنند.
ختم بارداری و زایمان اورژانسی
در شرایطی مثل جداشدن ناگهانی جفت یا دیسترس جنین که علائم خطر در بارداری تهدیدکنندۀ جان مادر هستند، تنها راه درمان، پایاندادن به بارداری است. در این سناریو کادر درمان بدون توجه به سن بارداری، سریعا ازطریق سزارین اورژانسی یا القای زایمان، نوزاد را به دنیا میآورند.
هشدار! درمان علائم خطرناک هرگز در خانه و با داروهای گیاهی، دمنوشها یا تجربیات دیگران انجامشدنی نیست. هرگونه تأخیر در دریافت درمانهای علمی تخصصی، میتواند عواقب جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
عوارض عدم توجه به علائم خطر در بارداری
نادیدهگرفتن یا پشتگوشانداختن علائم خطر در بارداری اوضاع را به سمتوسوی پرخطری هدایت میکند و خیری برای مادر یا جنین ندارد. در این بخش از خطرات بیتوجهی به علائم خطر در بارداری برایتان میگوییم.
آسیبهای پایدار و جدی به مادر
فشار خون بالا یا سردرد شدید اگر پیگیری و درمان نشوند، میتوانند به پرهاکلامپسی شدید و سپس اکلامپسی (تشنجهای خطرناک بارداری) بیانجامند، وضعیتی که مادر را در معرض خطر سکته مغزی، نارسایی کبد و کلیه و اختلالات انعقادی خون (سندرم HELLP) قرار میدهد.
همچنین عفونت ادراری درماننشده میتواند به کلیههای مادر آسیب جدی بزند.
محدودیت رشد و دیسترس جنین
بیتوجهی به علائم خطرناک در سه ماهه اول بارداری مثل کاهش ادرار، خونریزی یا تغییرات فشار خون یک پیامد مهم دارد: فرایند خونرسانی و انتقال اکسیژن و مواد مغذی ازطریق جفت به جنین را مختل میکند! این اتفاق افت شدید ضربان قلب جنین را بهدنبال دارد و او را از رشد طبیعی درونرحمی عقب میاندازد. حتی ممکن است به خطرات ماندگار پساز تولد کودک منجر شود.
زایمان زودرس اورژانسی و عوارض نوزادی
نشت کیسه آب یا انقباضات رحمی اگر به موقع مدیریت نشوند، منجر به زایمان زودرس پیش از هفته ۳۷ میگردند. نوزادانی که خیلی زود متولد میشوند با چالشهای بزرگی مثل عدم تکامل ریهها (سندرم زجر تنفسی)، خونریزی مغزی و ضعف شدید سیستم ایمنی روبهرو خواهند شد. برای جلوگیری از این اتفاقات، راهنمای ماه هشتم بارداری را بادقت بخوانید.
خطرات جانی ناگهانی (سقط و مردهزایی)
تلخترین عارضۀ ناشی از علائم خطر در بارداری، خطرات جانی شامل سقط و مردهزایی است. بیتوجهی به خونریزی ناگهانی، ضربه به شکم یا کاهش شدید حرکات جنین ممکن است منجر به جداشدن ناگهانی جفت (دکولمان) یا توقف ضربان قلب جنین شود و جان جنین را قبل از هفته ۲۰ بارداری بگیرد.
کلام آخر دکتردکتر
آگاهی از علائم خطر دوران بارداری ضروری است و میتواند از مشکلات متنوعی جلوگیری کند. با شناخت آنها است که میتوانید اوضاع را بهتر مدیریت کنید. بعضی از علائم جدی نیستند و مشکلی به وجود نمیآورند اما برخی نیاز به پیگیری جدی و فوری دارند. برای ملاقات با متخصصان خبره در تهران و شهرستان میتوانید از سیستم نوبت دکتر سایت دکتردکتر کمک بگیرید. با وجود این سیستم، بهسادگی به بهترینها متصل میشوید و بیمحدودیت زمانی و مکانی وقت ملاقات خود را ثبت میکنید.
منابع
