اختلال شخصیت خودشیفته؛ چگونه فرد خودشیفته را بشناسیم و با او رفتار کنیم؟

بسیاری از ما گاهی درمورد توانایی‌هایمان اغراق می‌کنیم و از جلب توجه دیگران به خود لذت می‌بریم. در اختلال شخصیت خودشیفته این علائم شدیدترند و در موقعیت‌ها و محیط‌های مختلفی رخ می‌دهند و روابط فرد با دیگران را دچار مشکل و حتی غیرممکن می‌کنند. اختلال شخصیت خودشیفته بیماری قابل‌تشخیصی است که موجب بروز ویژگی‌هایی مانند تکانشگری، بی‌ثباتی، جلب‌توجه و عدم همدلی با دیگران می‌شود. ازآنجایی‌که این بیماری می‌تواند منجر به مشکلاتی در روابط و سلامت فرد شود، شناخت علائم و روش‌های درمانی آن بسیار مهم است. در ادامه توضیح می‌دهیم که اختلال شخصیت خودشیفته چیست و چه علائمی دارد و با روش‌های درمانی آن آشنا می‌شویم.

اختلال شخصیت خودشیفته چیست؟

اختلال شخصیت خودشیفته (NPD) از بیماری‌های سلامت روان است که در آن الگوی رفتاری یا تجربه درونی فرد معمولاً شامل ویژگی‌های زیر است:

• نیاز به تحسین ازجانب دیگران؛
• احساس خودبزرگ‌بینی یا خیلی مهم‌بودن؛
• احساس محق بودن؛
• تمرکز بیش‌ازحد روی افکار و احساسات خود؛
• عدم همدلی با دیگران.

اگر در زمینه اختلال شخصیت خودشیفته نیاز به مشاوره دارید، می توانید توسط دکتر نرگس نجفیان ویزیت شوید.

شیوع این بیماری در مردان ۵۰ تا ۷۵ درصد بیشتر از زنان است و اغلب در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع می‌شود. اختلال شخصیت خودشیفته بر تمام زمینه‌های زندگی تأثیر می‌گذارد و می‌تواند به سلامت جسمی و روانی فرد آسیب برساند و منجر به مشکلاتی در روابط اجتماعی و کاری او شود. خطر خودکشی در بیماران مبتلا به NPD نیز بالاتر است.

شاید اگر دربارۀ بدترین نوع اختلال شخصیت از این و آن بپرسید، خیلی‌ها به اختلال شخصیت خودشیفته اشاره کنند.

تعریف نارسیسیسم از دید روانشناسی

در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، که انجمن روان‌پزشکی آمریکا منتشر کرده است، اختلال شخصیت خودشیفته به‌عنوان نوعی اختلال شخصیت طبقه‌بندی می‌شود و برای تشخیص آن ۹ معیار زیر فهرست می‌شود:

• حس خودبزرگ‌بینانه‌ای از مهم دانستن خود؛
• مشغولیت ذهنی با خیال‌پردازی درمورد موفقیت، قدرت، زیبایی یا عشق کامل؛
• اعتقاد به اینکه «خاص» هستند و فقط افراد خاص دیگر می‌توانند آنها را درک کنند؛
• نیاز به تحسین بیش‌ازحد؛
• احساس محق‌بودن مثل انتظار غیرمنطقی رفتار مطلوب ازسوی دیگران یا منطبق‌شدن دیگران با خواسته‌ها و انتظارات آنها؛
• رفتار استثمارگرانه و سوءاستفاده از دیگران برای رسیدن به اهداف خود؛
• عدم همدلی یا عدم تمایل به همذات‌پنداری با نیازهای دیگران؛
• تمایل به حسادت به دیگران یا اعتقاد به اینکه دیگران به آنها حسادت می‌کنند؛
• تکبر، رفتارها و نگرش‌های متکبرانه.

خصوصیات افراد خودشیفته چیست؟

بارزترین علائم اختلال شخصیت خودشیفته حس برتری کاذب، نیاز مبرم به تمجید مداوم و ناتوانی عمیق در ابراز همدردی است. آن‌ها روابط را ابزاری برای تقویت غرور خود می‌بینند، خود را شایسته رفتارهای ویژه می‌دانند و تحمل هیچ‌گونه انتقاد یا بی‌توجهی را ندارند.

نقطه ضعف افراد خودشیفته

بزرگ‌ترین نقطه ضعف افراد خودشیفته ترس شدید از طردشدن، آسیب‌پذیری عزت‌نفس و بی‌ارزش دیده‌شدن است. با انتقاد مستقیم، بی‌توجهی، افشای دروغ‌ها و نادیده‌گیری، نقاب اعتمادبه‌نفس آن‌ها فرومی‌ریزد و خشم شدید یا انزوا ایجاد می‌کند.

قهر و آشتی افراد خودشیفته

قهر و آشتی در افراد خودشیفته معمولا طبق یک تاکتیک کنترل‌گری به نام سکوت تنبیهی است. این افراد وقتی با رفتاری خلاف میل خود روبه‌رو می‌شوند، کاملا سرد و بی‌توجه می‌شوند؛ اما زمانی که به تمجید دوباره نیاز داشته باشند، با رفتارهای ظاهرا مهربانانه برای بازگرداندن توجه فرد تلاش می‌کنند.

اختلال شخصیت خودشیفته و ازدواج

ازدواج با فرد خودشیفته یک‌طرفه و فرساینده است. آن‌ها در ابتدای رابطه فرد را غرق در محبت می‌کنند، اما به‌مرور زمان رفتارهای تحقیرآمیز، کنترل‌گری و سوءاستفاده عاطفی را آغاز می‌کنند. در این رابطه همدردی، درک متقابل و صمیمیت واقعی وجود ندارد.

پیری افراد خودشیفته

دوران پیری برای افراد خودشیفته بسیار دردناک است؛ زیرا جذابیت ظاهری، موقعیت شغلی، سلامت جسمانی و قدرتی را که منبع تامین غرورشان بود از دست می‌دهند. این روند اغلب منجر به افسردگی شدید، انزوای اجتماعی، احساس تلخی مداوم و پرخاشگری نسبت به اطرافیان می‌شود.

دلتنگی افراد خودشیفته

دلتنگی افراد خودشیفته واقعی و مبتنی بر وابستگی عاطفی یا دوست داشتن فرد نیست؛ بلکه ناشی از از دست دادن منبع توجه، تأیید و خدماتی است که طرف مقابل ارائه می‌داد. آنها دلتنگ شخص نمی‌شوند، بلکه دلتنگ احساسی می‌شوند که آن فرد در آن‌ها ایجاد می‌کرد.

شکست افراد خودشیفته

مواجهه با شکست برای افراد خودشیفته یک ترومای خودشیفتگی است. آنان هرگز مسئولیت اشتباهات خود را نمی‌پذیرند و همیشه دیگران یا شرایط را مقصر می‌دانند؛ در برابر شکست یا با خشم و انتقام‌جویی تهاجمی واکنش نشان می‌دهند یا دچار صدمه روحی شدید و افسردگی عمیق می‌شوند.

همچنین بخوانید: اختلال شخصیت نمایشی

آیا خودشیفتگی بیماری است؟

خودشیفتگی در روانشناسی یک ویژگی شخصیتی و یک وضعیت پیچیدۀ سلامت روان است. وقتی اختلال خودشیفتگی از حد طبیعی بگذرد و عملکرد فرد را در روابط، کار و زندگی روزمره مختل کند، به‌تشخیص روان‌پزشک ممکن است یک بیماری سلامت روان محسوب شود.

علت ایجاد اختلال شخصیت خودشیفته چیست؟

مشخص نیست که چه چیزی موجب اختلال شخصیت خودشیفته می‌شود. کارشناسان معتقدند که ترکیبی از سابقه خانوادگی NPD و همچنین برخی تجربیات اولیه زندگی می‌توانند عوامل مهمی باشند که موجب ابتلا به این بیماری می‌شوند.

در سبب شناسی اختلال شخصیت خودشیفته عوامل زیر بررسی می‌شوند:

• محیط: تحسین یا انتقاد بیش‌ازحد والدین که با تجربیات و دستاوردهای واقعی کودک مطابقت ندارد؛
• ژنتیک: ویژگی‌های ارثی مانند برخی ویژگی‌های شخصیتی؛
• نوروبیولوژی: ارتباط بین مغز و رفتار و تفکر.

بعضی از تجربیات دوران کودکی که تصور می‌شود در بروز اختلال شخصیت خودشیفته نقش دارند عبارت‌اند از:

• طردشدن؛
• تحسین بیش‌ازحد والدین یا مراقبان؛
• قضاوت بیش‌ازحد والدین یا مراقبان؛
• آسیب روحی یا سوءاستفاده.

علائم خودشیفتگی

اختلال شخصیت خودشیفته از بیماری‌های سلامت روان است که در آن فرد به‌طور غیرمنطقی احساس می‌کند که فردی مهم است.  این افراد به توجه بسیار زیاد نیاز دارند و انتظار دارند که دیگران آنها را تحسین کنند. بیماران مبتلا به این اختلال ممکن است توانایی درک‌کردن یا اهمیت‌دادن به احساسات دیگران را نداشته باشند ولی پشت این نقاب اعتمادبه‌نفس افراطی، از ارزشمندی خود مطمئن نیستند و با کوچک‌ترین انتقاد به‌راحتی ناراحت می‌شوند.

به‌طور خلاصه می‌توان گفت که بیماران مبتلا به این اختلال:

• احساس خودبزرگ‌بینی غیرمنطقی و زیاد و نیاز به تحسین مداوم و بیش‌ازحد دارند؛
• احساس می‌کنند که شایسته امتیازات و برخورد ویژه هستند؛
• انتظار دارند که حتی بدون دستاورد نیز به‌عنوان افرادی برتر از دیگران شناخته شوند؛
• دستاوردها و استعدادهایشان را بزرگ‌تر از آنچه هست جلوه می‌دهند؛
• درمورد موفقیت، قدرت، استعداد، زیبایی یا همسر ایدئال خود خیال‌پردازی می‌کنند؛
• باور دارند که از دیگران برترند و فقط می‌توانند با افرادی که به‌اندازه خودشان خاص هستند وقت بگذرانند یا فقط چنین افرادی می‌توانند آنها را درک کنند؛
• از افرادی که به‌نظرشان مهم نیستند، انتقاد می‌کنند و به آنها با دیده تحقیر نگاه می‌کنند؛
• انتظار لطف ویژه دارند و توقع دارند که دیگران بدون چون‌وچرا هر کاری را که آنها می‌خواهند انجام دهند؛
• برای رسیدن به خواسته‌هایشان از دیگران سوءاستفاده می‌کنند؛
• در تشخیص نیازها و احساسات دیگران ناتوان هستند یا تمایلی به این کار ندارند؛
• به دیگران حسادت می‌کنند و باور دارند که دیگران به آنها حسادت می‌کنند؛
• متکبرانه رفتار می‌کنند، زیاد لاف می‌زنند و ازخودراضی به نظر می‌رسند؛
• اصرار دارند که از هر چیزی بهترین آن را داشته باشند، مثلا بهترین اتومبیل یا دفترکار.

بیماران مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته در برخورد با هر چیزی که به‌عنوان انتقاد می‌بینند، مشکل دارند یعنی:

• وقتی مورد توجه یا برخورد ویژه قرار نمی‌گیرند، بی‌صبر یا عصبانی می‌شوند؛
• در تعامل با دیگران مشکلات اساسی دارند و به‌راحتی احساس می‌کنند که تحقیر شده‌اند؛
• با خشم یا تحقیر واکنش نشان می‌دهند و سعی می‌کنند دیگران را کوچک جلوه دهند تا خود را بالا ببرند؛
• در مدیریت احساسات و رفتار خود مشکل دارند؛
• در مواجهه با استرس و سازگاری با تغییر، مشکلات اساسی دارند؛
• از موقعیت‌هایی که ممکن است در آنها شکست بخورند، اجتناب می‌کنند؛
• به‌دلیل اینکه به کمال نمی‌رسند، احساس افسردگی و دمقی می‌کنند؛
• احساسات پنهانی ناامنی، شرم، تحقیر و ترس از دیده‌شدن به‌عنوان فردی شکست‌خورده را دارند.

اختلال شخصیت خودشیفته موجب بروز مشکلات در بسیاری از زمینه‌های زندگی مانند روابط، کار، تحصیل یا مسائل مالی می‌شود. وقتی افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته مورد لطف یا تحسین ویژه‌ای که فکر می‌کنند شایسته‌اش هستند، قرار نمی‌گیرند، ناراضی و ناامید می‌شوند. آنها ممکن است روابط خود را دچار مشکل و شکست‌خورده بدانند و دیگران نیز از بودن در کنار آنها لذت نمی‌برند.

علائم خودشیفتگی در مردان

الگوی اختلال شخصیت خودشیفته در زن و مرد مشابه است؛ با‌این‌حال معمولا رفتارهای خودشیفتگی در مردان پررنگ‌تر، تهاجمی‌تر و در قالب خودشیفتگی آشکار بروز می‌کند. مردان خودشیفته تمایل دارند قدرت، برتری و نفوذ خود را به رخ بکشند. مهم‌ترین نشانه‌های رفتاری طرحواره خودشیفتگی در آقایان عبارت‌اند از:

• تمرکز بر قدرت، ثروت و موقعیت اجتماعی و ارزشمند دیدن خود در میزان دارایی، قدرت شغلی، مدل خودرو یا دستاوردهای مالی؛
• پرخاشگری، رفتار سلطه‌جویانه و واکنش تحقیرآمیز و سراسر خشم در مواجهه با انتقاد یا نادیده گرفته‌شدن؛
• نگاه ابزاری و صرفا جنسی به روابط عاطفی و تمایل زیاد به کنترل‌گری مستقیم؛
• ریسک‌پذیری افراطی و حس شکست‌ناپذیری، میل به تصمیم‌گیری‌های مالی یا شغلی خطرناک.

علائم خودشیفتگی در زنان

خودشیفتگی در زنان اغلب پیچیده‌تر، زیرکانه‌تر و غیرمستقیم‌تر است؛ بنابراین تشخیص آن معمولا دشوارتر خواهد بود. زنان خودشیفته بیشتر به سمت خودشیفتگی پنهان یا خودشیفتگی اجتماعی تمایل دارند و از ابزارهای عاطفی برای جلب توجه استفاده می‌کنند:

• قربانی‌نمایی و مظلوم‌نمایی، رفتار در نقش فردی ایثارگر و رنج‌کشیده برای جلب توجه، ترحم و تحسین دیگران؛
• تمرکز افراطی بر ظاهر و جذابیت جسمانی، حساسیت بسیار شدیدی نسبت به مقایسه ظاهر خود با دیگران؛
• رقابت‌پذیری پنهان و حسادت زنانه همراه با با شایعه‌پراکنی، رفتارهای منفعل-تهاجمی و ایجاد حس گناه در دیگران؛
• کنترل‌گری عاطفی در نقش مادر یا همسر با ایجاد وابستگی شدید عاطفی.

انواع اختلال خودشیفتگی

لزوما تمام افراد خودشیفته مغرور و پرسروصدا نیستند، انواع اختلال شخصیت خودشیفته براساس نحوه ابراز علائم، رفتارهای فردی و مکانیسم‌های دفاعی به چند دسته تقسیم می‌شوند. در ادامه انواع خودشیفتگی را معرفی می‌کنیم.

خودشیفتگی آشکار یا برملا

خودشیفتگی آشکار یا برملا شناخته‌شده‌ترین تصویر از اختلال خودشیفتگی است. این افراد به‌وضوح رفتارهای خودخواهانه و متکبرانه دارند و برتری خود را به زبان می‌آورند. از ویژگی‌های بارز آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اعتمادبه‌نفس کاذب بالا؛
• نیاز شدید به دیده‌شدن؛
• پرخاشگری در برابر انتقاد؛
• عدم ابراز همدردی؛
• لاف‌زدن مداوم از دستاوردها، قدرت و برتری‌های خود.

خودشیفتگی پنهان یا خجالتی 

برخلاف گروه اول، این گروه تهاجمی یا پرسروصدا به نظر نمی‌رسند؛ بلکه اغلب خجالتی، حساس و خوددار هستند، اما همچنان عمیقا به برتری خود باور دارند. از ویژگی‌های بارز آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• حساسیت افراطی به انتقاد؛
• حس قربانی بودن؛
• اضطراب و افسردگی پنهان؛
• جلب توجه با رفتار انفعالی تهاجمی.

خودشیفتگی آنتاگونیستی یا رقابتی

این نوع خودشیفتگی بر پایه رقابت‌جویی شدید و خصومت با دیگران استوار است. این افراد چنین ویژگی‌هایی دارند:

• صداقت چندانی ندارند؛
• نگاه ابزاری به دیگران دارند؛
• به‌شدت حسادت می‌ورزند؛
• روابط را به چشم یک میدان جنگ می‌بینند و روحیه ستیزه‌جو دارند؛
• برای آنکه خود را بالا ببرند، دیگران را تحقیر، از آن‌ها سوءاستفاده یا با آن‌ها رقابت می‌کنند.

خودشیفتگی اجتماعی یا ایثارگرانه

این افراد حس برتری و بزرگ‌منشی خود را از طریق خدمت به دیگران و ایثارگری تغذیه می‌کنند. از ویژگی‌های بارز آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ادعای منجی بودن؛
• مقدس نشان دادن خود در نقش‌های اجتماعی؛
• شرکت در فعالیت‌های داوطلبانه برای آنکه مهربان‌ترین، عادل‌ترین و فداکارترین فرد شناخته شوند.

خودشیفتگی بدخیم

این شدیدترین و مخرب‌ترین نوع خودشیفتگی و ترکیبی از اختلال شخصیت خودشیفته و ویژگی‌های اختلال شخصیت ضداجتماعی است. ویژگی‌های این افراد عبارت است از:

• سادیسم (لذت بردن از رنج دیگران)؛
• پارانویا (بدبینی شدید)؛
• غریبگی با احساس عذاب وجدان یا پشیمانی.
• نداشتن احساس گناه از شکستن قوانین و دستکاری ذهنی دیگران.

آیا خودشیفتگی قابل درمان است؟

اختلال شخصیت خودشیفته قابل‌درمان است، ولی درمان قطعی ندارد زیرا یکی از بیماری‌های مزمن است. ولی با درمان خودشیفتگی می‌توانید یاد بگیرید که علائم خود را مدیریت کنید و تغییرات مثبتی در رفتارتان ایجاد کنید. هیچ دارویی به‌طور خاص برای درمان این اختلال وجود ندارد ولی با روان‌درمانی می‌توان علائم و نشانه‌های نارسیسیسم را مدیریت کرد و توانایی خود برای داشتن عملکرد بهتر در روابط و زندگی روزمره را افزایش داد.

تمایلات خودشیفتگی بعضی از افراد با درمان بهبود می‌یابد و روابط یک‌طرفه کمتری خواهند داشت. ولی این اغلب به زمان، تلاش و صبر نیاز دارد.

بیشتر بخوانید: شخصیت اجتنابی

عوارض اختلال شخصیت خودشیفته

اختلال شخصیت خودشیفته درصورت عدم درمان، آسیب‌های عمیق و جبران‌ناپذیری به زندگی فرد و اطرافیان او وارد می‌کند. مهم‌ترین عوارض درجات خودشیفتگی عبارت‌اند از:

• انزوا و فروپاشی روابط عاطفی و خانوادگی: ناتوانی در همدردی، کنترل‌گری و رفتارهای تحقیرآمیز در نهایت منجر به طرد‌شدن فرد ازسوی همسر، فرزندان و دوستان می‌شود.
• مشکلات شغلی و مالی: تخریب روابط کاری به‌دلیل رفتارهای متکبرانه، عدم پذیرش انتقاد، درگیری با همکاران و اتخاذ تصمیمات مالی پرریسک و مغرورانه از عوارض خودشیفتگی است.
• ابتلا به افسردگی و اضطراب شدید: فروپاشی نقاب اعتمادبه‌نفس کاذب در مواجهه با پیری، شکست یا نادیده گرفته شدن، فرد را دچار افسردگی عمیق و ناامیدی می‌کند.
• گرایش به سوءمصرف مواد و الکل: استفاده از الکل یا مواد مخدر راهکاری ناکارآمد برای مقابله فرد خودشیفته با احساس پنهان شرم، خالی بودن و استرس‌های درونی است.
• افزایش خطر افکار یا اقدام به خودکشی: احساس ناگهانی پوچی یا شکست در شرایط بحرانی، خطر رفتارها و افکار انتحاری را بالا می‌برد.
• مشکلات سلامت جسمانی ناشی از استرس: بروز بیماری‌های گوارشی، فشار خون بالا و مشکلات قلبی به‌دلیل تجربه مداوم خشم پنهان، بدبینی و اضطراب مزمن امکان‌پذیر است.

روش های تشخیص اختلال شخصیت خودشیفته

تشخیص این اختلال تنها توسط روان‌شناس یا روان‌پزشک و ازطریق ارزیابی‌های بالینی زیر انجام می‌شود:

• مصاحبه بالینی جامع: بررسی تاریخچه زندگی، الگوهای رفتاری، وضعیت شغلی و نحوه تعامل فرد با دیگران؛
• تطبیق با معیارهای DSM-5: سنجش علائم فرد با راهنمای تشخیصی روانی؛
• مصاحبه با نزدیکان: ارزیابی رفتار واقعی فرد در روابط ازطریق گفتگو با همسر یا خانواده؛
• تشخیص افتراقی: تمایز علائم از سایر اختلالات مشابه مانند اختلال دوقطبی یا شخصیت مرزی.

تست خودشیفتگی

تست‌ها ابزار کمکی برای سنجش شدت تمایلات خودشیفتگی هستند، اما جایگزین تشخیص پزشک نمی‌شوند. این دو تست برای تشخیص خودشیفتگی به روان‌پزشک کمک می‌کنند:

• پرسشنامه شخصیت خودشیفته (NPI): رایج‌ترین تست ۴۰سؤالی برای اندازه‌گیری میزان برتری‌جویی، اقتدار و خودنمایی؛
• آزمون‌های تخصصی (MCMI و MMPI): تست‌های جامع بالینی که روان‌شناسان برای ارزیابی دقیق اختلالات شخصیت استفاده می‌کنند.

نکته مهم! تست‌های آنلاین صرفا جنبه خودآگاهی دارند و تشخیص قطعی فقط بر عهده متخصص است.

رویکردهای درمانی و مشاوره‌ای برای نارسیسیسم

درمان اختلال شخصیت خودشیفته معمولا شامل روان‌درمانی (گفتاردرمانی) توسط فردی با تخصص روانشناسی و سلامت روان است. این نوع درمان ممکن است به‌صورت انفرادی یا با شریک زندگی یا خانواده انجام شود و می‌تواند به فرد کمک کند تا با دیگران ارتباط بهتری برقرار کند.

روان درمانی اختلال شخصیت خودشیفته

درمان اختلال شخصیت خودشیفته بیشتر بر روان‌درمانی متمرکز است. روان‌درمانی می‌تواند به شما کمک کند که:

• یاد بگیرید با دیگران بهتر ارتباط برقرار کنید تا روابطی صمیمی‌تر، لذت‌بخش‌تر و ارزشمندتر داشته باشید؛
• علت احساسات خود و آنچه شما را به رقابت، بی‌اعتمادی و بی‌علاقگی به دیگران و احتمالا خودتان سوق می‌دهد، درک کنید.

تمرکز روان‌درمانی بر کمک به فرد در پذیرش مسئولیت و یادگیری موارد زیر است:

• پذیرش و حفظ روابط شخصی واقعی و کارکردن با همکاران؛
• تشخیص و پذیرش توانایی‌ها، مهارت‌ها و پتانسیل‌های واقعی خود تا بتوانید انتقاد یا شکست را تحمل کنید؛
• افزایش توانایی درک‌کردن و مدیریت احساسات خود؛
• درک و یادگیری نحوه برخورد با مسائل مربوط به عزت‌نفس خود؛
• یادگیری نحوه تعیین و پذیرش اهدافی که می‌توانید به آنها برسید به‌جای خواستن چیزهایی که واقع‌بینانه نیستند.

در دکتردکتر امکان دریافت مشاوره آنلاین با روان‌شناس فراهم است تا بدون نیاز به مراجعه حضوری، بتوانید از خدمات تخصصی بهترین روان‌شناسان بهره‌مند شوید و روند درمان خود را به‌صورت مستمر پیگیری کنید.

   

دارو درمانی اختلال شخصیت خودشیفته

سازمان غذا و داروی آمریکا هیچ دارویی را برای درمان NPD تأیید نکرده است ولی اگر هم‌زمان مبتلا به اختلالات روانی دیگری مانند اضطراب، افسردگی و سایر اختلالات روانی و خلقی باشید، بعضی از داروها مانند داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب، تثبیت‌کننده‌های خلق و داروهای ضدروان‌پریشی می‌توانند مفید باشند.

چگونه با افراد نارسیسیست رفتار کنیم؟

زندگی با افراد خودشیفته کار ساده‌ای نیست ولی با رعایت نکات و توصیه‌های زیر می‌توانیم از بروز بعضی از مشکلات جلوگیری کنیم و با آنها رابطه بهتری برقرار کنیم.

۱. اطلاعات خود را درمورد افراد خودشیفته افزایش دهید

بیشتر مردم افراد خودشیفته را جذاب و دوست‌داشتنی می‌دانند. این می‌تواند موجب شود که بعضی از رفتارهای مضر آنها را نادیده بگیرند. آشنایی با علائم NPD موجب می‌شود که تشخیص این رفتارها برایتان آسان‌تر شود. همچنین به شما کمک می‌کند که نقاط قوت و ضعف این افراد را بهتر درک کنید تا برای عبور از هرگونه چالشی آماده باشید. به‌علاوه، می‌تواند اولین قدم در پذیرش آنها به همان شکلی که هستند و تعیین انتظارات واقع‌بینانه‌تر درمورد رابطه‌تان باشد.

۲. عزت‌نفس خود را افزایش دهید

داشتن عزت‌نفس می‌تواند مدیریت و کنارآمدن با بعضی از رفتارهای بالقوه مضری را که ممکن است در افراد خوشیفته مشاهده کنید، بسیار آسان‌تر کند. گفتگوهای درونی مثبت، مراقبت از خود و یافتن سیستم حمایتی سالم می‌تواند در افزایش انعطاف‌پذیری و تقویت عزت‌نفس شما مؤثر باشد. عزت‌نفس بالاتر همچنین می‌تواند تعیین مرزهای مشخص، قاطعیت و دفاع از خود را آسان‌تر کند؛ همه اینها کلید حفظ رابطه با فرد مبتلا به NPD هستند.

۳. از خودتان دفاع کنید

گاهی نادیده‌گرفتن چیزی یا صرفا اهمیت‌ندادن واکنش مناسبی است ولی خیلی چیزها به رابطه بستگی دارد؛ مثلا برخورد با رئیس، والدین یا همسر نیازمند استراتژی متفاوتی نسبت به برخورد با همکار، خواهر و برادر یا فرزندان است.

اگر احساس می‌کنید که فرد خودشیفته مرزهایتان را زیر پا گذاشته است سعی کنید واکنش نشان ندهید، دستپاچه نشوید یا ناراحتی خود را بروز ندهید. اگر فرد خودشیفته کسی است که می‌خواهید در زندگی‌تان به او نزدیک باشید، وظیفه شماست که صحبت کنید. سعی کنید این کار را با آرامش و ملایمت انجام دهید.

به او بگویید که کلمات و رفتارش چگونه بر زندگی شما تأثیر می‌گذارد. درمورد آنچه غیرقابل قبول است و اینکه انتظار دارید با شما چطور رفتار کند دقیق و مشخص صحبت کنید ولی خودتان را برای این واقعیت آماده کنید که ممکن است درک یا همدلی با احساسات شما برای او سخت باشد.

۴. مرزهای واضح و ثابتی را اعمال کنید

به‌جای تلاش برای تغییر فرد خودشیفته بهتر است درمورد رفتارهایی که برایتان غیرقابل قبول است، مرزهایی تعیین کنید و این مرزها را به‌صراحت با او در میان بگذارید. همچنین باید به‌جای تهدیدهای بیهوده یا اولتیماتوم دادن برای اطمینان از جدی گرفته‌شدن، این مرزها را اجرا کنید.

مثلا اگر همکارتان اتومبیلش را طوری پارک می‌کند که خارج‌شدن از محل پارک برای شما سخت می‌شود با قاطعیت از او بخواهید که برای شما فضای کافی بگذارد؛ سپس عواقب عدم رعایت خواسته‌تان را بیان کنید؛ مثلا بگویید که اگر نتوانید بدون مشکل اتومبیل خود را از محل پارک خارج کنید، با بکسل‌کردن اتومبیل او را جابه‌جا خواهید کرد. نکته مهم این است که دفعه بعد که این کار را انجام داد، به حرف خودتان عمل کنید و با شرکت یدک‌کش تماس بگیرید.

۵. مهارت‌های حفظ آرامش را تمرین کنید

تمرین مهارت‌هایی مانند تنفس عمیق، یوگا یا مدیتیشن می‌تواند حفظ آرامش و اجتناب از واکنش نشان‌دادن در هنگام تعامل با افراد خودشیفته را آسان‌تر کند. واضح بیان‌کردن قصد و نیت خود یا تمرین‌کردن آنچه که می‌خواهید بگویید نیز می‌تواند مفید باشد. با این کار می‌توانید پیش‌بینی کنید که او چگونه ممکن است به مکالمات چالش‌برانگیز واکنش نشان دهد و می‌توانید واکنش مناسبی نشان دهید.

۶. سیستم حمایتی پیدا کنید

اگر نمی‌توانید از فرد خودشیفته دوری کنید، سعی کنید روابط سالم و شبکه حمایتی خود را بسازید. دوستی‌های قدیمی را دوباره برقرار کنید، سعی کنید دوستان جدیدی پیدا کنید و بیشتر با خانواده وقت بگذرانید. اگر حلقه اجتماعی شما کوچک‌تر از چیزی است که می‌خواهید، می‌توانید برای کشف سرگرمی جدید در کلاسی شرکت کنید. فعالیت اجتماعی خود را افزایش دهید یا داوطلبانه در مؤسسه‌های خیریه فعالیت کنید. کارهایی را انجام دهید که موجب می‌شوند با افراد بیشتری ارتباط داشته باشید.

۷. بر اقدام فوری اصرار کنید، نه وعده‌و‌وعید

بسیاری از افراد خودشیفته در وعده‌دادن مهارت دارند. ممکن است قول دهند کاری را که شما می‌خواهید انجام دهند، کاری را که از آن متنفرید انجام ندهند یا رفتارشان را بهتر کنند. بیشتر اوقات به این وعده‌ها عمل می‌کنند ولی در بعضی موارد این وعده‌ها صرفا وسیله‌ای برای رسیدن به اهدافشان هستند.

گرچه رویارویی مستقیم توصیه نمی‌شود، بهتر است که درمورد آنچه می‌خواهید، نیاز دارید یا انتظار دارید، صریح باشید و با آرامش و ملایمت حرف خود را بزنید. به او بگویید که فقط پس از اینکه او درخواست‌های شما را برآورده کرد درخواست‌هایش را انجام خواهید داد. همچنین باید ثابت‌قدم باشید و به حرف خود عمل کنید تا نشان دهید که انتظارات خود را جدی می‌گیرید.

۸. فراموش نکنید که فرد خودشیفته ممکن است به کمک حرفه‌ای نیاز داشته باشد

بعضی از افراد بدون اینکه به اختلال شخصیت خودشیفته مبتلا باشند ویژگی‌های خاصی مانند توهم خودبزرگ‌بینی یا احساس استحقاق بیشتر نسبت به دیگران را دارند. تنها راه برای تشخیص ویژگی‌های تصادفی از اختلالات واقعی، ارزیابی فرد توسط متخصص سلامت روان است. البته کسانی که صرفا ویژگی‌های خودشیفتگی را دارند نیز می‌توانند از کمک متخصص سلامت روان بهره‌مند شوند. به یاد داشته باشید که گرچه NPD از بیماری‌های سلامت روان است، رفتارهای آسیب‌رسان یا توهین‌آمیز را توجیه نمی‌کند.

۹. تشخیص دهید چه زمانی به کمک نیاز دارید

گذراندن زمان زیاد در رابطه‌ای ناکارآمد با فردی خودشیفته می‌تواند شما را ازنظر عاطفی تخلیه کند. اگر علائم افسردگی، اضطراب یا بیماری‌های جسمی غیرقابل‌توضیح دارید، مشورت با پزشک یا سایر متخصصان مراقبت‌های بهداشتی می‌تواند به شما کمک کند.

۱۰. بدانید که چه زمانی باید رابطه را پایان دهید

در شرایط زیر بهتر است که به رابطه خود را فرد خودشیفته پایان دهید:

• سلامت روانی یا جسمی شما آسیب دیده است؛
• از شما سوءاستفاده می‌شود، کنترل می‌شوید یا منزوی شده‌اید؛
• مورد آزار کلامی یا عاطفی قرار می‌گیرید؛
• مورد آزار جسمی قرار می‌گیرید یا احساس تهدید می‌کنید.

سوءاستفاده کلامی و عاطفی می‌تواند به‌صورت زیر باشد:

• سرزنش شما برای هر مشکلی که ایجاد می‌شود؛
• اسم و لقب بد گذاشتن روی شما یا توهین به شما؛
• انکار چیزهایی که برای شما واضح است یا تلاش برای زیرسؤال‌بردن نظرات شما؛
• زیرنظرگرفتن حرکات شما یا تلاش برای منزوی کردن شما؛
• نسبت‌دادن مکرر کاستی‌های خودشان به شما؛
• گفتن این به شما که واقعا چه احساسی دارید یا باید داشته باشید؛
• بی‌اهمیت جلوه‌دادن نظرات و نیازهای شما.

سوءاستفاده فیزیکی می‌تواند به‌صورت زیر باشد:

• شکستن یا پرتاب‌کردن اشیا؛
• کنترل‌کردن اینکه چه می‌خورید، کِی می‌خورید و چقدر می‌خورید؛
• پنهان‌کردن داروهایتان؛
• کتک‌زدن، هل‌دادن و سایر آسیب‌های جسمی؛
• راه‌ندادن شما به خانه وقتی که ناراحت است؛
• تعرض جنسی.

نحوه برخورد با زنان خودشیفته

کلید برخورد با یک زن خودشیفته، حفظ حدومرزهای محکم و نفوذناپذیر است. از ورود به بازی‌های عاطفی، مظلوم‌نمایی‌ها و رفتارهای انفعالی تهاجمی خودداری کنید و هرگز نخواهید رفتارش را تغییر دهید یا او را به چیزی متقاعد سازید. 

هنگام مواجهه با انتقادهای پنهان یا ایجاد حس گناه، موضع خنثی بگیرید و واکنش هیجانی نشان ندهید. تمجیدهای نادرست را تایید نکنید، اما روی مسائل منطقی تمرکز کنید. همواره استقلال فکری و روانی خود را حفظ کرده و اجازه ندهید احساس ارزشمندی شما به تأیید او وابسته باشد.

با پدر و مادر خودشیفته چطور رفتار کنیم؟

رفتار با والدین خودشیفته نیازمند پذیرش این واقعیت تلخ است که آن‌ها تغییر نمی‌کنند و توانایی ارائه محبت بی‌قیدوشرط را ندارند. انتظارات عاطفی خود را کاهش دهید و از دردودل کردن یا به اشتراک گذاشتن نقاط ضعف خود با آن‌ها پرهیز کنید، زیرا بعدها از آن علیه شما استفاده خواهند کرد.

مرز مشخصی برای حریم شخصی، زندگی مشترک و تصمیم‌گیری‌های خود تعیین کنید. درصورت بروز رفتارهای کنترل‌گرانه یا تحقیرآمیز، بدون ورود به بحث و جنجال، فاصله فیزیکی و روانی مناسب را حفظ کنید تا از آسیب‌های روحی در امان بمانید.

با شوهر خودشیفته چگونه رفتار کنیم؟

برای مدیریت زندگی با شوهر خودشیفته، اولویت اول تقویت عزت‌نفس، استقلال مالی و حفظ شبکه حمایتی از دوستان و خانواده است. در برابر رفتار رفت‌وبرگشتی او (مهربانی ناگهانی و سپس سردی و خشم) هوشیار باشید و هویت خود را فدای خواسته‌های افراطی‌اش نکنید. در برابر تحقیرها یا کنترل‌گری‌های او قاطعانه اما بدون خشم نه بگویید و روی خطوط قرمز خود بایستید. هوشیار باشید که تعارض‌ها را با منطق حل کنید و درصورت بروز سوءاستفاده‌های شدید عاطفی یا روانی، حتما به‌دنبال مشاوره تخصصی یا زوج‌درمانی باشید.

منابع

health.harvard
mayoclinic
healthline