همه‌چیز درباره غده تیروئید و نقش آن در بدن؛ از عملکرد تا اختلالات

تیروئید غدۀ درون‌ریز مهمی است که هورمون‌های خاصی را می‌سازد و ترشح می‌کند. وظیفۀ اصلی آن کنترل متابولیسم یا همان نحوۀ مصرف انرژی در بدن است. گاهی این غده به‌درستی کار نمی‌کند و باعث بروز اختلالاتی می‌شود، گرچه آنها قابل‌‌درمان هستند. در ادامه با این غده بیشتر آشنا می‌شوید و به سؤال‌های رایجی مانند کم‌کاری تیروئید چیست و چه علائمی دارد و دلیل بیماری تیروئید چیست، نیز پاسخ می‌دهیم. همراهمان بمانید.

غده تیروئید چیست؟

تیروئید، غدۀ درون‌ریزی است که وظیفۀ حفظ عملکرد فرایندهای متابولیک در بدن را برعهده دارد و هورمون‌های مختلفی را برای تنظیم عملکردهای بدن ترشح می‌کند.

• آناتومی: این غده در بزرگسالان سالم حدود ۱۵ تا ۲۰ گرم وزن دارد، بسیار پرعروق است و در قسمت جلوی گردن قرار دارد.
• محل قرارگیری: محل این غده به‌طور دقیق در قسمت جلویی و پایین گردن بوده و در پشت عضلات گردن و زیر غضروف حنجره واقع شده است و در نزدیکی ساختارهای آناتومیک مهمی مانند غدد پاراتیروئید و اعصاب حنجره قرار دارد. این غدد وظیفۀ تنظیم کلسیم خون را بر عهده دارند. درصورت بروز مشکلاتی مانند پرکاری غده پاراتیروئید، تعادل کلسیم در بدن به هم می‌خورد و فرد دچار عوارض مختلفی می‌شود.
• ساختار و شکل: این غده ساختاری به شکل حرف H یا U دارد و ازطریق شبکه‌ای از بافت همبند به نام رباط بِری (Berry) به نای متصل می‌شود و روی حلقه‌های دوم تا چهارم آن قرار می‌گیرد. همچنین دو لوب آن در سمت چپ و راست و در محفظۀ احشایی گردن قرار دارند. نوار میانی (ایسموس) در مرکز این غده قرار دارد که هر دو لوب را به هم متصل می‌کند. این نحوۀ قرارگیری، ظاهری پروانه‌ای‌شکل به تیروئید می‌دهد. علاوه‌بر این، این غده شامل واحدهای ساختاری و عملکردی به نام فولیکول‌های تیروئید است. سلول‌های فولیکولی و پارافولیکولی این واحدها را پوشانده‌اند.

عملکرد غده تیروئید در بدن چیست؟

این غده وظیفۀ کنترل متابولیسم یا سوخت‌وساز بدن را بر عهده دارد و هورمون‌هایی را می‌سازد و ترشح می‌کند که شبیه پیام‌رسان عمل می‌کنند. این هورمون‌ها تقریباً بر تمام سلول‌های بدن تأثیر می‌گذارند و در بسیاری از عملکردهای حیاتی بدن نقش دارند، ازجمله:

• تنظیم متابولیسم: آنها میزان سوزاندن کالری و استفاده از اکسیژن را در سلول‌ها افزایش می‌دهند که بر وزن بدن، سطح انرژی و تولید و مصرف قند تأثیر می‌گذارد.
• رشد و نمو: این هورمون‌ها تولید پروتئین را در بافت‌ها تحریک می‌کنند و  وجودشان به‌اندازۀ کافی برای رشد مغزی و جسمی کودکان ضروری است. کمبود آنها در دوران کودکی باعث تأخیر در رشد ذهنی و جسمی می‌شود.
• عملکرد قلب: هورمون‌های تیروئید با تأثیر بر ضربان قلب، قدرت انقباض و حفظ فشارخون، عملکرد قلب را تنظیم می‌کنند.
• تنظیم دمای بدن: آنها با افزایش تولید گرما ازطریق سوخت‌وساز، دمای بدن را ثابت نگه می‌دارند.
• عملکرد دستگاه عصبی: ترشح کافی این هورمون‌ها عملکرد صحیح سیستم عصبی را تضمین می‌کند و آنها بر خلق‌وخو و فعالیت‌های ذهنی تأثیر می‌گذارند.
• سایر عملکردهای حیاتی: تیروئید تنفس، سرعت هضم غذا، حفظ سلامت پوست و استخوان و همچنین، قدرت باروری را کنترل می‌کند.

انواع هورمون‌های تیروئید

غدۀ هیپوفیز در مغز هورمونی به نام TSH می‌سازد که تیروئید را برای ساخت و ترشح هورمون‌هایش تحریک می‌کند. این غده برای ساخت هورمون‌های خود به ید نیاز دارد که آن را ازطریق غذا و آب جذب می‌کند. سپس، هورمون‌های تولیدی را در کیسه‌های کوچکی به نام فولیکول ذخیره کرده و درصورت نیاز بدن، وارد جریان خون می‌کند. میزان هورمون‌های موجود در خون، ترشح TSH از مغز را تنظیم می‌کند. کاهش یا افزایش هورمون‌های زیر باعث بروز اختلالات مختلف می‌شود:

• تیروکسین (T4): هورمون اصلی تیروئید است. این هورمون به‌تنهایی اثر کمی بر متابولیسم دارد. T4 پس‌از ورود به جریان خون، در کبد و بافت‌های دیگر به هورمون فعال‌تر T3 تبدیل می‌شود.
• تری‌یدوتیرونین (T3): این هورمون در مقدار اندک تولید می‌شود. بااین‌حال، T3 هورمون فعال تیروئید است و اثر بیشتری بر متابولیسم دارد.
• تری‌یدوتیرونین معکوس (RT3): ار این هورمون مقدار کمی ساخته می‌شود و اثرات T3 را برعکس می‌کند.
• کلسی‌تونین: سلول‌های خاصی در تیروئید به نام سلول‌های C این هورمون را می‌سازند. کلسی‌تونین با کمک سیستم‌های دیگر بدن، تعادل کلسیم خون را حفظ می‌کند و باعث تقویت استخوان‌ها می‌شود.

آشنایی با انواع اختلالات تیروئید

در این بخش می‌خواهیم بگوییم بیماری تیروئید چیست و چه عوارضی دارد. اختلالات این غده انواع مختلفی دارند و ابتلا به آنها بسیار شایع است، به‌نحوی‌که تخمین زده می‌شود حدود ۲۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان به نوعی از این بیماری‌ها مبتلا باشند. احتمال تشخیص آنها در زنان حدود پنج تا هشت برابر بیشتر است.

شاید بپرسید دلیل بیماری تیروئید چیست؟ در واقع، بیماری‌های این غده به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می‌شوند. در نوع اولیه، منشأ بیماری خود غدۀ مورد نظر است. در نوع دیگر، منشأ بیماری غدۀ هیپوفیز است؛ مثلاً اگر ندولی روی تیروئید داشته باشید که هورمون اضافی ترشح کند، پرکاری تیروئید اولیه نامیده می‌شود. در مقابل، اگر توموری در غدۀ هیپوفیز هورمون TSH اضافی ترشح کند و تیروئید را برای تولید هورمون اضافی تحت‌تأثیر قرار دهد، به آن پرکاری ثانویه می‌گویند.

کم‌کاری تیروئید

این بیماری زمانی رخ می‌دهد که این غده هورمون کافی تولید و ترشح نمی‌کند که باعث کندشدن بخش‌هایی از متابولیسم می‌شود. این بیماری با رعایت رژیم غذایی کم‌کاری تیروئید و مصرف دارو درمان می‌شود. دلایل آن عبارت‌اند از:

• بیماری هاشیموتو (نوعی بیماری خودایمنی)؛
• التهاب تیروئید؛
• کمبود ید؛
• ناکارآمدی غدۀ تیروئید از بدو تولد؛
• درمان بیش از حد اختلال پرکاری با دارو؛
• برداشتن این غده.

ممکن است علائم تیروئید کم‌کار مبهم باشند و اغلب به بیماری‌های دیگر شباهت دارند. بااین‌حال، بعضی از علائم شایع این اختلال عبارت‌اند از:

• خستگی؛
• افزایش بی‌دلیل وزن یا مشکل در کاهش وزن؛
• حساسیت بیشتر به سرما؛
• خشکی پوست؛
• یبوست؛
• خشکی و ریزش مو؛
• افسردگی.

پرکاری تیروئید

این اختلال زمانی ایجاد می‌شود که این غده بیشتر از نیاز بدن هورمون تولید و ترشح کند. این وضعیت سرعت متابولیسم را افزایش می‌دهد. تخمین زده می‌شود حدود ۲٫۵ درصد از مردم جهان مبتلا به این اختلال باشند. این بیماری نیز درمان می‌شود. دلایل آن عبارت‌اند از:

• بیماری گریوز (نوعی بیماری خودایمنی)؛
• ندول‌های تیروئید؛
• التهاب تیروئید؛
• التهاب تیروئید پس‌از تولد نوزاد؛
• وجود ید اضافی در خون به‌دلیل رژیم غذایی یا مصرف دارو؛
• درمان بیش از حد اختلال کم‌کاری با دارو؛
• تومور خوش‌خیم (غیرسرطانی) در غدۀ هیپوفیز.

علائم تیروئید پرکار عبارت‌اند از:

• کاهش وزن ناگهانی و بدون تلاش؛
• ضربان قلب تند، نامنظم یا تپش قلب؛
• احساس اضطراب یا عصبی‌بودن؛
• تعریق؛
• بی‌خوابی (مشکل در به‌خواب‌رفتن یا خواب ماندن) ؛
• لرزش دست‌ها و انگشتان؛
• افزایش احساس گرسنگی.

سرطان تیروئید

سرطان تیروئید بیماری است که از بافت‌های این غده شروع می‌شود. طبق آمار نزدیک به ۲ میلیون نفر در سراسر دنیا مبتلا به آن هستند. این نوع سرطان براساس نوع سلول‌هایی که سرطان از آنها رشد می‌کند، دسته‌بندی می‌شود و درمان‌ها برای بیشتر آنها موفقیت‌آمیز بوده‌اند. انواع آن عبارت‌اند از:

• پاپیلاری: تا ۸۰ درصد از انواع سرطان تیروئید از این نوع هستند.
• فولیکولار: این نوع، تا ۱۵ درصد از تشخیص‌ها را شامل می‌شود.
• مدولاری: حدود ۲ درصد از موارد ابتلا به سرطان تیروئید از نوع مدولاری است که اغلب به‌دلیل نوعی جهش ژنی ایجاد می‌شود.
• آناپلاستیک: حدود ۲ درصد از سرطان‌ها نیز از نوع آناپلاستیک هستند.

بیماری گواتر

گواتر وضعیتی است که در آن غدۀ تیروئید بزرگ می‌شود. ممکن است تمام این غده بزرگ شود یا چند تودۀ کوچک به نام ندول در آن شکل بگیرد. گواتر در واقع واکنش جبرانی سلول‌های تیروئید در برابر عواملی است که تولید هورمون را مختل می‌کنند. این بیماری تاحدی شایع است و حدود ۳۰۰ میلیون نفر در دنیا را درگیر خود کرده است. ممکن است این بیماری به مجاری تنفسی و مری فشار بیاورد و علائمی آزاردهنده مانند سرفه، مشکل در بلع یا خشکی گلو ایجاد کند. دلایل بروز گواتر عبارت‌اند از:

• گواتر ساده: این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که تیروئید هورمون کافی برای نیازهای بدن نمی‌سازد و تلاش می‌کند با بزرگ‌ترشدن، این کمبود را جبران کند.
• کمبود ید: تیروئید برای تولید هورمون به ید نیاز دارد. اگر ید کافی از رژیم غذایی خود دریافت نکنید، این غده سلول‌های بیشتری می‌سازد و بزرگ می‌شود تا هورمون بیشتری تولید کند. این نوع گواتر، گواتر اندمیک نامیده می‌شود. بااینکه کمبود ید شایع‌ترین علت گواتر در جهان است، در کشورهای پیشرفته رواج کمتری دارد. با مصرف غذاهای دریایی، لبنیات و نمک یددار می‌توانید مقدار توصیه‌شدۀ ید را دریافت کنید. مصرف مکمل ید برای بیشتر افراد توصیه نمی‌شود و ممکن است اثرات منفی ناخواسته‌ای بر سلامت آنها داشته باشد.
• بیماری گریوز: گریوز نوعی بیماری خودایمنی است. در این بیماری، سیستم ایمنی به تیروئید حمله می‌کند و باعث بزرگ‌شدن آن می‌شود. بیماری گریوز همچنین، باعث اختلال پرکاری می‌شود که به درمان نیاز دارد.
• بیماری هاشیموتو: این اختلال نیز نوعی بیماری خودایمنی است که باعث التهاب غدۀ تیروئید می‌شود. در برخی از مبتلایان به این اختلال، اندازۀ غدۀ تیروئید برای جبران عملکردش افزایش می‌یابد. این نوع گواتر به‌طور معمول با گذشت زمان به‌خودی‌خود بهبود می‌یابد. برخی افراد مبتلا به هاشیموتو به درمان با هورمون تیروئید نیاز دارند.
• سرطان تیروئید: این بیماری اغلب باعث بزرگ‌شدن این غده می‌شود.
• بارداری: گنادوتروپین جفتی انسان، هورمونی است که در دوران بارداری تولید می‌شود و ممکن است باعث بزرگ‌شدن تیروئید شود.
• تیروئیدیت: گاهی التهاب خودِ این غده عامل بزرگ‌شدن آن است. این اتفاق به‌دلایل مختلفی رخ می‌دهد.
• گواترهای اسپورادیک: این گواترها در بیشتر مواقع علت مشخصی ندارند. گاهی مصرف داروهای خاصی باعث بروز آنها می‌شود؛ مثلاً گاهی علت آن مصرف داروی لیتیوم است که برای درمان بعضی بیماری‌های روان و دیگر اختلالات پزشکی به کار می‌رود.

ندول تیروئید

ندول‌ها، توده‌ها یا برجستگی‌هایی هستند که درون تیروئید تشکیل می‌شوند. درحالی‌که بیشتر این ندول‌ها خطری ندارند، درصد کمی از آنها سرطانی می‌شوند یا مشکلات دیگری ایجاد می‌کنند. ندول‌ها بسیار شایع هستند و اغلب در طول معاینه‌های دوره‌ای یا آزمایش‌های تصویربرداری مشخص می‌شوند. گاهی آنها باعث تولید بیش از حد هورمون‌ها شده و به پرکاری تیروئید می‌انجامند و برای تشخیص و درمانشان باید به پزشک دارای تخصص غدد مراجعه کنید. توصیه می‌کنیم برای این منظور از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ به متخصص مربوطه بگیرید.

اهمیت انجام آزمایش تیروئید

آزمایش تیروئید عملکرد این غده را بررسی می‌کند. درصورت داشتن علائمی مانند خستگی، بی‌حالی، بی‌قراری، زودرنجی یا تغییرات بدون دلیل وزن، ممکن است نیاز به انجام این آزمایش داشته باشید که در تشخیص اختلالات پرکاری، کم‌کاری، التهاب تیروئید، بیماری گریوز و بیماری هاشیموتو مؤثر است.

انواع آزمایش‌های تیروئید

این آزمایش انواع مختلفی دارد، اما تمامی آنها در یکی از دو دستۀ زیر قرار می‌گیرند:

• آزمایش‌های خون: این آزمایش‌ها هورمون‌ها و پروتئین‌هایی مانند آنتی‌بادی‌ها و تیروگلوبولین را بررسی می‌کنند. با انجام آنها مشخص می‌شود که آیا به اختلالاتی مانند کم‌کاری یا پرکاری مبتلا هستید یا خیر. آزمایش‌های خون برای بررسی عملکرد این غده انواع مختلفی دارند، ازجمله آزمایش TSH، T3، T4 و آنتی‌بادی‌های تیروئید.
• آزمایش‌های تصویربرداری: این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا ندول‌ها (توده‌ها) را در گردن پیدا کند و خوش‌خیم (غیرسرطانی) یا بدخیم (سرطانی) بودن آنها را تشخیص دهد. تصویربرداری پزشکی هسته‌ای، مانند تست جذب و اسکن تیروئید، در این دسته قرار می‌گیرند (در این آزمایش‌ها مقدار کمی مادۀ حاجب تزریق یا بلعیده می‌شود).

دلایل زیر اهمیت انجام این آزمایش‌ها را نشان می‌دهند:

• بررسی تنظیم انرژی و متابولیسم: هورمون‌های T3 و T4 نحوۀ تبدیل غذا به انرژی را در بدن تعیین می‌کنند. غیرطبیعی‌بودن سطح این هورمون‌ها اغلب به خستگی بی‌دلیل، تغییرات وزن و حساسیت به دما می‌انجامد.
• بررسی سلامت قلب و روان: عملکرد نادرست تیروئید بر ضربان قلب، کلسترول، فشارخون، خلق‌وخو و عملکرد ذهنی تأثیر منفی می‌گذارد.
• بررسی وضعیت تولیدمثل و باروری: تعادل هورمون‌های تیروئید برای چرخۀ قاعدگی منظم، بارداری سالم و رشد طبیعی جنین حیاتی است.
• تشخیص بیماری‌های خودایمنی: این آزمایش‌ها، به‌ویژه آزمایش‌ آنتی‌بادی، بیماری‌های خودایمنی زمینه‌ای مانند هاشیموتو یا گریوز را شناسایی می‌کند.
• بررسی روند درمان: اگر از قبل مبتلا به اختلال تیروئید تشخیص داده شده‌اید یا برای درمان اختلال‌های آن دارو مصرف می‌کنید، انجام آزمایش‌های دوره‌ای تضمین می‌کند که سطح هورمون‌هایتان در محدودۀ سالم و متعادلی قرار دارد.

در زیر می‌توانید جدول تفسیر آزمایش تیروئید را مشاهده کنید، اما بررسی و تفسیر مشکلات این غده تنها به سنجش هورمون‌های TSH ،T4 و T3 محدود نمی‌شود. این جدول فقط وضعیت این سه هورمون را در شرایط مختلف نشان می‌دهد. پزشکان درصورت نیاز، آزمایش‌های تکمیلی دیگری مانند آزمایش بررسی آنتی‌بادی‌های این غده (برای تشخیص بیماری‌های خودایمنی) یا آزمایش تیروگلوبولین را تجویز می‌کنند.

تشخیص مشکلات تیروئید

در این بخش و بخش دیگر توضیح می‌دهیم که نحوۀ تشخیص بیماری تیروئید چیست و چگونه درمان می‌شود. پیش‌از هر چیز باید به علائم تیروئید خطرناک دقت کنید. اختلال‌های مختلف نشانه‌های متفاوتی دارند. بااین‌حال، علائم زیر زنگ خطری برای ابتلا به آنها هستند:

• کندی یا تندی ضربان قلب؛
• کاهش یا افزایش وزن بی‌دلیل؛
• مشکل در تحمل سرما یا گرما؛
• افسردگی یا اضطراب؛
• دوره‌های قاعدگی نامنظم.

پزشکان برای بررسی و تشخیص دقیق مشکلات این غده از آزمایش‌های مشخصی استفاده می‌کنند. اولین قدم برای بررسی سلامت این غده، انجام آزمایش خونی است که سطح هورمون TSH را اندازه می‌گیرد. این آزمایش نوعی روش غربالگری برای تشخیص دو اختلال کم‌کاری و پرکاری است. اگر نتایج آزمایش شما غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است انجام آزمایش‌های تصویربرداری، مانند سونوگرافی تیروئید یا اسکن آن را پیشنهاد دهد. در روش دوم از مقدار کمی مادۀ رادیواکتیو بی‌خطر برای عکس‌‌برداری از غدۀ مورد نظر استفاده می‌شود.

درمان غده تیروئید

در پاسخ به درمان تیروئید چیست، باید بگوییم بسته به شدت و نوع بیماری‌های این غده، سه روش اصلی درمان وجود دارد که عبارت‌اند از:

دارودرمانی غده تیروئید

ممکن است پزشک داروهای زیر را براساس نوع بیماری شما تجویز کند:

• داروهای ضدتیروئید: این داروها جلوی تولید هورمون در این غده را می‌گیرند. پزشکان به‌طور معمول آنها را برای درمان اختلال پرکاری تجویز می‌کنند. دارویی مانند لووتیروکسین نیز قاتل کم‌کاری تیروئید و داروی اصلی کنترل‌کنندۀ آن شناخته می‌شود.
• مسدودکنندۀ‌های بتا یا بتابلاکرها: این داروها برای درمان علائم اختلال پرکاری مانند تپش قلب مؤثر هستند، اما خود بیماری تیروئید را درمان نمی‌کنند.
• ید رادیواکتیو: این دارو به سلول‌های غدۀ تیروئید آسیب می‌رساند، و درنهایت، باعث ازبین‌رفتن آن می‌شود. این روش برای درمان اختلال پرکاری و سرطان تیروئید استفاده می‌شود.
• داروهای هورمون تیروئید: این داروها شکل مصنوعی هورمون‌های این غده برای درمان اختلال کم‌کاری آن هستند. افرادی که تیروئیدکتومی انجام داده‌اند یا غدۀ آنها به‌دلیل مصرف ید رادیواکتیو از کار افتاده است، اغلب باید تا آخر عمر از این داروها استفاده کنند.

جراحی غده تیروئید

تیروئیدکتومی، رایج‌ترین نوع جراحی برای درمان بیماری‌های تیروئید و اولین انتخاب برای درمان سرطان آن است. در این عمل تمام یا بخشی از این غده برداشته می‌شود.

پرتودرمانی و شیمی‌درمانی غده تیروئید

پرتودرمانی و شیمی‌درمانی نیز جزو گزینه‌های درمان سرطان تیروئید هستند. هر دو روش سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند و از رشد آنها جلوگیری می‌کنند. باوجوداین، بیشتر افراد مبتلا به سرطان به پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی نیاز ندارند.

برداشتن غده تیروئید و عوارض آن

تیروئیدکتومی نوعی عمل جراحی برای برداشتن غدۀ تیروئید با هدف درمان سرطان آن و بعضی اختلالات دیگر مانند ندول‌ها، گواتر و پرکاری است. این عمل در یکی از دو دستۀ زیر قرار می‌گیرد که پزشک باتوجه‌به علت بیماری و دلیل انجام عمل، تصمیم به انتخاب از بین آنها می‌گیرد:

• تیروئیدکتومی توتال یا کامل: در این عمل، تمام یا بخش زیادی از این غده برداشته می‌شود.
• تیروئیدکتومی پارشیال یا جزئی: در این عمل که لوبکتومی نیز نامیده می‌شود، جراح تنها لوب راست یا چپ این غده را خارج می‌کند.

این عمل اغلب مشکلی به وجود نمی‌آورد، اما خطرات احتمالی آن عبارت‌اند از:

• خون‌ریزی شدید که راه هوایی را مسدود کرده و تنفس را دشوار می‌کند.
• آسیب به تارهای صوتی که فلج‌شدن آنها و گرفتگی صدا را به‌دنبال دارد.
• آسیب به غدد پاراتیروئید که باعث کم‌کاری آنها و افت کلسیم خون می‌شود.

بدون غده تیروئید می‌توان زندگی کرد؟

بله. باوجوداین، برای داشتن زندگی سالم و پیشگیری از عوارض جانبی، باید تا آخر عمر هورمون‌درمانی جایگزین انجام دهید. پس‌از جراحی، پزشک هورمون‌های مصنوعی مانند لووتیروکسین را برای شما تجویز می‌کند. بدون مصرف این داروها ممکن است احساس خستگی کنید، دچار افزایش وزن شوید و پوستتان خشک شود. درحالی‌که تیروئید در حالت طبیعی انرژی و متابولیسم بدن را کنترل می‌کند، داروها به شما کمک می‌کنند تا زندگی عادی داشته باشید. همچنین، برای حفظ سلامتی به معاینه‌های دوره‌ای نیاز دارید و باید برنامۀ درمانی خود را بادقت دنبال کنید.

بااین‌حال، طول عمر افرادی که به‌دلیل ابتلا به سرطان این غده را برداشته‌اند با کسانی که به‌علت مشکلاتی مانند گواتر، ندول‌های غیرسرطانی یا اختلال پرکاری جراحی شده‌اند، با یکدیگر متفاوت است. بیماران غیرسرطانی با مصرف دارو طول عمری طبیعی دارند، اما برای بیماران سرطانی، سن عامل مهمی است. بیماران جوان‌تر اغلب وضعیت بهتری دارند. مشکلات سلامتی آنها کمتر است و به‌خوبی به درمان پاسخ می‌دهند. برای درک بهتر جدول زیر را مشاهده کنید:

منظور از شانس ادامۀ زندگی این است که چند درصد از بیماران پس‌از گذشت ۵ یا ۱۰ سال از جراحی، همچنان زنده‌ هستند؛ مثلاً عدد ۹۵ درصد یعنی از هر ۱۰۰ بیمار، ۹۵ نفر به زندگی خود ادامه می‌دهند.

چه زمان به پزشک مراجعه کنم؟

مشکلات تیروئید اغلب به‌تدریج و ابتدا با علائم جزئی ظاهر می‌شوند. اگر آنها درمان نشوند، اغلب عوارض شدید و خطرناکی را به وجود می‌آورند. باتوجه‌به نشانه‌های زیر می‌توانید تصمیم بگیرید چه زمانی به پزشک مراجعه کنید.

نوسان وزن از علائم مراجعه پزشک برای غده تیروئید

نوسان وزن ازجمله بارزترین علائم تیروئید است. اختلال کم‌کاری و همچنین پرکاری باعث تغییرات وزن می‌شوند. وقتی این غده کم‌کار است، هورمون کمتری ترشح می‌شود. درنتیجه، متابولیسم کند می‌شود و میزان متابولیسم پایه کاهش می‌یابد. نتیجۀ آن افزایش چشمگیر وزن است، حتی اگر میزان مصرف کالری یا نوع ورزش تغییری نکرده باشد. وقتی این غده پرکار است، بیش از حد هورمون ترشح می‌کند که سوخت‌وساز را افزایش می‌دهد و باعث کاهش وزن می‌شود.

تغییرات ظاهری یکی از علائم مراجعه به دکتر برای غده تیروئید

گاهی اولین علائم با تغییراتی در ظاهر بیمار همراه می‌شوند. این تغییرات به‌طور معمول در پوست، چشم‌ها یا موها دیده می‌شوند. تغییرات پوستی در بیماران مبتلا به پرکاری و کم‌کاری شایع است، زیرا هورمون‌های تیروئید به‌طور مستقیم بر میزان رطوبت پوست تأثیر می‌گذارند. درنتیجه، بیماران مبتلا به پرکاری ممکن است بیش از حد عرق کنند. در مقابل، کم‌کاری اغلب باعث خشکی پوست می‌شود.

بیماری گریوز نیز باعث پیسی (ویتیلیگو) می‌شود. پیسی به معنای از بین رفتن رنگدانه‌های پوست در بعضی نواحی بدن است. گاهی افراد دچار مشکلات چشمی نیز می‌شوند. بسیاری از بیماران به عارضه‌ای به نام بیماری چشمی تیروئید مبتلا می‌شوند. در این بیماری، سیستم ایمنی به چشم‌ها حمله می‌کند و در موارد شدیدتر باعث خشکی یا قرمزی چشم، بیرون‌زدگی چشم و کاهش بینایی می‌شود.

این عارضه در بیماران مبتلا به گریوز شیوع بیشتری دارد. ممکن است موهای بیمار نیز تحت‌تأثیر قرار گیرند. نامناسب‌بودن سطح هورمون‌ها مانع رشد موهای جدید می‌شود و به نازک‌شدن موها می‌انجامد. بیماران گاهی به آلوپسی نیز مبتلا می‌شوند، نوعی اختلال خودایمنی که باعث ریزش مو می‌شود.

افت سلامت روان و مراجعه به پزشک برای غده تیروئید

ازجمله سایر نشانه‌های رایج، افت سلامت روان بیمار است که در هر دو گروه بیماران مبتلا به اختلال پرکاری و کم‌کاری رخ می‌دهد. در گروه اول، تولید بیش از حد هورمون‌ها باعث افزایش سرعت فرایندهای بدن می‌شود و علائمی مانند اضطراب ایجاد می‌کند. این اضطراب اغلب با فشار خون بالا و ضربان قلب تند همراه است و تشدید می‌شود.

در گروه دیگر، پایین‌بودن سطح هورمون‌ها باعث کندشدن سیستم‌های بدن می‌شود. این حالت  علائمی شبیه به افسردگی ایجاد می‌کند. بی‌حالی، کاهش اشتیاق و شادی، ازدست‌دادن اشتها و مشکل در تمرکز ازجمله این علائم هستند. علاوه‌بر علائم شایع، گاهی بیماران عوارض متفاوتی را تجربه می‌کنند؛ مثلاً اختلالات تیروئید در گوش و شنوایی نیز تأثیر منفی می‌گذارند و ممکن است باعث وزوز گوش یا کاهش شنوایی شوند.

حساسیت به دما یکی از دلایل مراجعه به پزشک برای غده تیروئید

تغییر در درک دما، یکی دیگر از علائمی است که بیماران باید به آن دقت کنند. این نشانه نیز در مبتلایان به اختلال کم‌کاری و پرکاری وجود دارد، اما اثرات آن متضاد است. در پرکاری، میزان اضافی تیروکسین باعث می‌شود بدن گرمای بیش از حد تولید کند. درنتیجه، بیماران حساسیت زیادی به گرما پیدا می‌کنند و در دمای اتاق احساس راحتی ندارند. این حالت اغلب با تعریق بیش از حد همراه است. بیماران مبتلا به کم‌کاری اغلب سطح تیروکسین پایینی دارند که باعث می‌شود بدن گرمای کمتری نسبت به حالت عادی تولید کند. درنتیجه، این بیماران به سرما حساس می‌شوند.

کمبود انرژی یکی از علت های ویزیت توسط دکتر برای غده تیروئید

بیماران مبتلا به پرکاری و کم‌کاری اغلب از بی‌حالی و کمبود کلی انرژی رنج می‌برند. بااین‌حال، این علامت در دستۀ دوم شایع‌تر و بارزتر است. با پایین‌بودن سطح هورمون تیروکسین، بدن نمی‌تواند به‌درستی از غذا به‌عنوان انرژی استفاده کند. این وضعیت باعث خستگی، ضعف و بی‌حالی بیمار می‌شود. در بیماران مبتلا به پرکاری، ترشح بیش از حد هورمون‌ها بدن را بیش از اندازه تحریک می‌کند. درنتیجه، به‌خواب‌رفتن و خواب‌ماندن برای بیمار دشوار می‌شود. این حالت اغلب به کمبود خواب و خستگی در طول روز می‌انجامد.

وجود توده در گردن و مراجعه به پزشک غده تیروئید

بااینکه علت دقیق این موضوع هنوز مشخص نیست، ندول‌های تیروئید بسیار شایع هستند. طبق آمار، حدود ۵۰ درصد از افراد تا ۶۰سالگی حداقل یک ندول دارند. بااینکه این ندول‌ها ممکن است شبیه تومورهای سرطانی باشند، حدود ۹۰ درصد آنها خوش‌خیم هستند، گرچه در موارد نادر خودشان هورمون تولید می‌کنند و باعث بروز اختلال پرکاری می‌شوند. به همین علت، بیماران مبتلا به ندول باید آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون TSH انجام دهند.

نحوۀ بررسی وضعیت غدۀ تیروئید در خانه

بسیاری از بیماری‌های این غده ازجمله بعضی از ندول‌ها، با خودآزمایی قابل‌مشاهده یا تشخیص نیستند و درصورت شک به هرگونه اختلال باید برای تشخیص دقیق و غربالگری مناسب به پزشک مراجعه کنید. بااین‌حال با نوعی خودآزمایی سادۀ گردن می‌توانید توده‌ها یا ورم‌ها را زودتر شناسایی کنید.

روش تست تیروئید در منزل به این شکل است که جلوی آینه بایستید و دست خود را روی قسمت پایینی جلوی گردن، بالای ترقوه و زیر حنجره بگذارید. غدۀ مورد نظر در این ناحیه از گردن قرار دارد. درحالی‌که در آینه به این ناحیه نگاه می‌کنید، سر خود را به عقب کج کنید. در این مرحله مقداری آب بنوشید و قورت دهید. هنگام بلعیدن آب، به گردن خود نگاه کرده و به‌دقت بررسی کنید که آیا در این ناحیه برآمدگی یا برجستگی وجود دارد یا خیر.

بهتر است این مراحل را چند بار تکرار کنید. اگر در این ناحیه برآمدگی یا برجستگی خاصی دیدید، به پزشک مراجعه کنید. ممکن است دچار ندول تیروئید یا بزرگ‌شدن این غده شده باشید. پزشک باید شما را معاینه کند تا درصورت وجود سرطان یا نیاز به درمان، توصیه‌های لازم را پیشنهاد دهد.

کلام آخر دکتردکتر

غدۀ تیروئید عضو کوچک، اما مهمی در گردن است که نقش انکارنشدنی در تنظیم بسیاری از عملکردهای بدن ایفا می‌کند. این غده هورمون‌هایی را تولید می‌کند که متابولیسم، میزان مصرف انرژی و حتی رشد و نمو را کنترل می‌کنند. به همین علت عملکرد نادرست این غده باعث بروز مشکلات فراوان می‌شود.

درصورت مشاهدۀ نشانه‌هایی مانند نوسان بی‌دلیل وزن، خستگی مداوم، حساسیت به سرما یا گرما، تغییرات ظاهری و افت سلامت روان، باید در اولین فرصت به متخصص غدد مراجعه کنید. توصیه می‌کنیم برای دریافت نوبت ویزیت حضوری از بهترین متخصصان غدد، از دکتردکتر اقدام کنید. همچنین، اگر سؤال‌هایی مانند بیماری تیروئید چیست آیا خطرناک است دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آماده‌اند تا به‌صورت آنلاین پاسخ‌گوی شما باشند.

سؤالات متداول

منابع

endocrinemds

everlywell

aace

my.clevelandclinic

my.clevelandclinic

my.clevelandclinic

my.clevelandclinic

exceedhealthclinic

int.livhospital

webmd

webmd

webmd

columbiasurgery

columbiasurgery

mandayahospitalgroup

medicalnewstoday

nanavatimaxhospital