تیروئیدیت هاشیموتو نوعی بیماری خودایمنی مزمن است که غدۀ تیروئید را تحتتأثیر قرار میدهد. این بیماری سطح هورمون تیروئید بدن را از حد طبیعی پایینتر میآورد. هاشیموتو بخشهای مختلفی از بدن را درگیر میکند و با علائمی مانند خستگی، افزایش وزن و یبوست همراه است. این عارضه با مصرف دارو قابلدرمان است. در ادامه شما را با این بیماری بیشتر آشنا میکنیم و میگوییم نحوۀ درمان تیروئیدیت هاشیموتو چیست. همراهمان بمانید.
تیروئیدیت هاشیموتو چیست؟
تیروئیدیت مزمن (هاشیموتو) نوعی بیماری خودایمنی و بدون درد است که به نام دکتر «هاکارو هاشیموتو» که آن را در سال ۱۹۱۲ شناسایی کرد، نامگذاری شده است. تیروئیدیت هاشیموتو شایعترین نوع بیماری خودایمنی تیروئید محسوب میشود و در کشورهایی که مواد غذایی غنی از ید و نمک یددار بهراحتی در دسترس هستند، اصلیترین علت کمکاری تیروئید به شمار میرود. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن آنتیبادیهایی تولید میکند که به بافت تیروئید حمله میکنند. این حملات درنهایت، غدۀ تیروئید را از بین میبرند و باعث کمکاری تیروئید (تولید ناکافی هورمون) میشوند.
در بیشتر موارد ابتلا به هاشیموتو، غدۀ تیروئید نمیتواند هورمون کافی تولید کند. این مشکل باعث کندشدن متابولیسم و بروز نشانههای مختلفی میشود. ازآنجاکه تیروئیدیت هاشیموتو بدون درد است، اغلب تا سالها پنهان میماند و به آن توجهی نمیشود. به همین علت و همچنین تنوع نشانههای این بیماری، تشخیص هاشیموتو دشوار است. بیماری تیروئیدیت هاشیموتو در هر سنی رخ میدهد، اما زنان و افراد مسن بیشتر دچار آن میشوند. شیوع جهانی این بیماری در دهۀ گذشته حدود ۲ درصد بود. امروزه، هاشیموتو بین ۵ تا ۱۰ درصد جمعیت را درگیر کرده و دهها میلیون نفر مبتلا به آن هستند. این بیماری را به اسامی تیروئیدیت خودایمنی مزمن و تیروئیدیت لنفوسیتی نیز میشناسند.
علاوهبر این، افراد مبتلا به هاشیموتو بیشتر در معرض ابتلا به سایر اختلالات خودایمنی قرار دارند، ازجمله پیسی (ویتیلیگو)، بیماری آدیسون و اماس (مولتیپل اسکلروزیس). ازطرفی، دربارۀ طول عمر بیماران هاشیموتو باید گفت که بیشتر افراد مبتلا، مانند سایر مردم زندگی طبیعی و عادی دارند. آنها با درمان مناسب، احساس سلامت میکنند و کیفیت زندگی خوبی دارند. بااینحال، کیفیت زندگی برخی بیماران بهدلیل استفادهنکردن از هورموندرمانی جایگزینِ مناسب، پایین است.
همچنین بسیاری از بیماران نگران ارتباط هاشیموتو و سرطان هستند. طبق مطالعات، خطر ابتلا به سرطان تیروئید در افراد مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو، کمی بیشتر از افراد سالم است. باوجوداین، این خطر همچنان پایین است و جای نگرانی ندارد. پزشک متخصص در معاینههای دورهای و سونوگرافیها، وجود هرگونه توده یا تغییر غیرطبیعی را بررسی میکند.
فرق کمکاری تیروئید و هاشیموتو
کمکاری تیروئید عارضهای پزشکی و گسترده است. این مشکل زمانی رخ میدهد که غدۀ تیروئید کمکار میشود و هورمون کافی تولید نمیکند. کمکاری تیروئید دلایل مختلفی دارد؛ ازجمله تیروئیدیت هاشیموتو، مصرف بعضی داروها، پرتودرمانی، جراحی برداشتن غدۀ تیروئید یا کمبود ید. درمقابل، تیروئیدیت هاشیموتو نوعی علت خاص برای ابتلا به کمکاری تیروئید محسوب میشود.
بیماری گریوز یا تیروئیدیت هاشیموتو
بیماری گریوز یا تیروئیدیت هاشیموتو هر دو از اختلالات خودایمنی شایع تیروئید به شمار میروند، اما اثری متضاد بر بدن دارند. تیروئیدیت هاشیموتو با تخریب بافت غده، باعث کمکاری تیروئید میشود، درحالیکه گریوز با تحریک بیش از حد این غده، به پرکاری تیروئید میانجامد. پزشک با تجویز آزمایش آنتیبادی، تشخیص میدهد که به کدام یک مبتلا هستید.
چه کسانی بیشتر به بیماری هاشیموتو مبتلا میشوند؟
تیروئیدیت هاشیموتو بیشتر زنان را درگیر میکند. احتمال ابتلای آنها به این بیماری ۴ تا ۱۰ برابر مردان است. دلیل آن بیشتر به تأثیرات هورمونی و تفاوتهای سیستم ایمنی در دو جنس مربوط میشود. این عارضه در نوجوانان یا زنان جوان نیز رخ میدهد. باوجوداین، هاشیموتو اغلب در بزرگسالی و بهطور معمول در ۳۰ تا ۶۰سالگی ظاهر میشود.
تیروئیدیت هاشیموتو تا حد زیادی ریشۀ ژنتیکی دارد. اگر سایر اعضای خانواده به هاشیموتو مبتلا باشند، خطر ابتلای شما به آن نیز افزایش مییابد. هاشیموتو شایعترین بیماری مزمن غدۀ تیروئید محسوب میشود؛ مثلاً تخمین زده میشود که این بیماری تا ۱۰ درصد از جمعیت اروپای مرکزی را درگیر کرده است. همچنین ابتلا به سایر بیماریهای خودایمنی، احتمال بروز هاشیموتو را بیشتر میکند. این بیماریها عبارتاند از:
- بیماری سلیاک: نوعی اختلال گوارشی که به رودۀ کوچک آسیب میرساند.
- لوپوس: نوعی بیماری مزمن که بخشهای مختلفی از بدن را درگیر میکند.
- آرتریت روماتوئید: نوعی اختلال مفصلی که روی مفاصل تأثیر میگذارد.
- سندرم شوگرن: نوعی بیماری که باعث خشکی چشم و دهان میشود.
- دیابت نوع ۱: نوعی بیماری که با افزایش سطح قند خون همراه است.
- کمخونی پرنیشیوز (Pernicious anemia): نوعی کمخونی که بهعلت کمبود ویتامین ب۱۲ رخ میدهد.
دلایل ایجاد تیروئیدیت هاشیموتو
علت دقیق تیروئیدیت هاشیموتو مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. هاشیموتو نوعی بیماری خودایمنی است، یعنی سیستم ایمنی بدن به بافتها و اندامهای خودی حمله میکند.
در حالت طبیعی، سیستم ایمنی از بدن در برابر عوامل مهاجم خارجی مانند باکتریها و ویروسها محافظت میکند. بااینحال، در بیماری هاشیموتو، سیستم ایمنی بهدلایل نامشخصی آنتیبادیهایی میسازد که به بافت تیروئید حمله میکنند. درنتیجه، تعداد زیادی گلبول سفید (بهویژه لنفوسیتها) در غدۀ تیروئید جمع میشوند.
تجمع این سلولها باعث التهاب تیروئید (تیروئیدیت) و آسیب به آن میشود. با گذشت زمان، این آسیبها توانایی تیروئید را برای تولید هورمون کافی کاهش میدهند و به کمکاری تیروئید میانجامند. البته همۀ افراد دارای این آنتیبادیها دچار کمکاری تیروئید نمیشوند و گاهی هرگز هیچ نشانۀ خاصی ندارند. بهطور کلی، عوامل مؤثر در بروز تیروئیدیت هاشیموتو عبارتاند از:
- عوامل ژنتیکی: تغییرات در بعضی ژنها (مانند ژنهای تنظیمکنندۀ سیستم ایمنی) نقش مهمی در این زمینه دارند. بیشتر افراد مبتلا، سابقۀ خانوادگی بیماریهای تیروئید یا سایر اختلالات خودایمنی را دارند.
- میکروبها و عفونتها: بعضی ویروسها یا باکتریها سیستم ایمنی را تحریک میکنند تا به بافتهای خودی حمله کند.
- عوامل محیطی و محرکها: استرس و قرارگرفتن در معرض پرتوهای یونیزان در بروز تیروئیدیت هاشیموتو نقش دارند. تغییرات هورمونهای جنسی (بهویژه در زنان)، مصرف بعضی داروها، مصرف بیش از حد ید و مصرف زیاد پروتئینهای حیوانی نیز از دیگر محرکهای احتمالی هستند.
علائم بیماری هاشیموتو چیست؟
بسیاری از افراد، علائم تیروئیدیت هاشیموتو را در ابتدای ابتلا به این بیماری ندارند. این عارضه طی سالها بهآرامی پیشرفت میکند. غدۀ تیروئید در جلوی گردن قرار دارد و با پیشرفت بیماری، التهاب یا بزرگشدن آن (گواتر) به نواحی اطراف فشار میآورد. ممکن است در چنین مواقعی این اختلال تیروئید در درد گوش نقش داشته باشد و فک شما نیز درد بگیرد.
ازطرفی، بیشتر افراد مبتلا به هاشیموتو دچار کمکاری تیروئید میشوند. در موارد نادر و در مرحلههای اولیۀ بیماری، آسیب به تیروئید باعث ترشح بیش از حد هورمون در خون میشود و نشانههای پرکاری تیروئید را ایجاد میکند. درصورتیکه تیروئیدیت هاشیموتو به کمکاری تیروئید بینجامد، با گذشت زمان نشانههای زیر بروز میکنند:
- خستگی، بیحالی و خوابآلودگی؛
- افزایش وزن جزئی؛
- احساس سرما یا ناتوانی در تحمل سرما؛
- خشکی پوست؛
- یبوست؛
- ضعف بدن، درد و خشکی عضلهها؛
- درد و خشکی مفصلها؛
- شکنندگی، نازکی یا ریزش مو و کندی رشد آن؛
- شکنندگی ناخنها؛
- افسردگی یا افت خلقوخو؛
- مشکلات حافظه یا دشواری در تمرکز؛
- خونریزی شدید یا نامنظم قاعدگی؛
- کاهش میل جنسی؛
- مشکلات باروری در زنان و مردان؛
- کاهش ضربان قلب؛
- پفکردن چشمها و صورت؛
- بزرگشدن زبان.
عوارض بیماری خودایمنی تیروئید هاشیموتو
عوارض بیماری تیروئیدیت هاشیموتو درصورت درماننشدن این بیماری بروز میکنند، ازجمله:
- گواتر: گواتر همان بزرگشدن غدۀ تیروئید است. با کاهش تولید هورمون تیروئید، غدۀ هیپوفیز پیامهایی برای تولید بیشتر این هورمون میفرستد. این چرخه باعث ایجاد گواتر میشود. در موارد شدید، گلو بهگونهای به نظر میرسد که گویی توپ تنیس زیر پوست گیر کرده است. گواتر اغلب دردی ندارد، اما روی ظاهر تأثیر میگذارد و گاهی در تنفس یا بلع اختلال ایجاد میکند.
- مشکلات قلبی: تیروئیدیت هاشیموتو باعث اختلال در عملکرد قلب، بزرگشدن قلب، ضربان قلب نامنظم و نارسایی قلبی میشود. این عارضه سطح کلسترول بد خون (LDL) را بالا میبرد که خطر ابتلا به بیماریهای قلبی ازجمله حملۀ قلبی را افزایش میدهد.
- مشکلات روانی و عاطفی: کاهش سطح هورمونهای تیروئید خطر ابتلا به افسردگی را افزایش میدهد. گاهی این مشکلات در مراحل اولیۀ بیماری بروز میکنند و با گذشت زمان شدیدتر میشوند.
- مشکلات جنسی و باروری: کمکاری تیروئید در زنان باعث کاهش میل جنسی، ناتوانی در تخمکگذاری و خونریزی شدید یا نامنظم قاعدگی میشود. مردان مبتلا نیز نشانههایی مانند کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ و کاهش تعداد اسپرم دارند.
- مشکلات بارداری و نقصهای مادرزادی: درصورت درماننشدن مادر باردار، خطر سقطجنین یا زایمان زودرس افزایش مییابد. نوزادان این مادران در معرض خطر نقصهای مادرزادی مانند شکاف کام و ناهنجاریهای قلبی، کلیوی یا مغزی قرار دارند. همچنین، این نوزادان در معرض خطر کاهش تواناییهای ذهنی، اوتیسم، تأخیر در گفتار و سایر اختلالات رشدی قرار دارند.
- کُمای میگزدم: در پاسخ به این سؤال که آیا تیروئیدیت هاشیموتو خطرناک است، باید بگوییم اگر مبتلایان به این بیماری دچار کُمای میگزدم شوند، زندگی آنها به خطر میافتد. این عارضۀ نادر بهعلت کمکاری تیروئید طولانیمدت، شدید و درماننشده ایجاد میشود و نشانههایی مانند خوابآلودگی غیرطبیعی، بیحالی شدید، حساسیت زیاد به سرما و درنهایت، بیهوشی و کما دارد.
راههای تشخیص تیروئیدیت هاشیموتو
پزشک برای تشخیص تیروئیدیت هاشیموتو، ابتدا سؤالهایی دربارۀ نشانهها و سوابق پزشکی شما میپرسد، سپس معاینۀ فیزیکی انجام میدهد؛ مثلاً گردن شما را برای بررسی وجود گواتر (بزرگشدن غدۀ تیروئید) معاینه میکند. پساز این بررسیها، او برای تأیید تشخیص، آزمایشهای خون را تجویز میکند. این آزمایشها عبارتاند از:
- آزمایش هورمون محرک تیروئید (TSH): هیپوفیز این هورمون را میسازد. وقتی بدن هورمون تیروئید کافی ندارد، هیپوفیز هورمون TSH ترشح میکند تا به تیروئید دستور تولید هورمون بیشتر بدهد. بالابودن سطح TSH در خون بهطور معمول نشاندهندۀ کمکاری تیروئید است.
- آزمایش تیروکسین (T4) و ترییدوتیرونین (T3): آزمایش T4 میزان هورمون اصلی تیروئید را در بدن اندازه میگیرد. پایینبودن سطح T4 تشخیص نتیجۀ آزمایش TSH را تأیید میکند و نشان میدهد مشکل از خود غدۀ تیروئید است.
- آزمایش آنتیبادی تیروئید: ازآنجاکه بیماریهای دیگری هم باعث کمکاری تیروئید میشوند، پزشک برای یافتن علت اصلی، این آزمایش را تجویز میکند. وجود آنتیبادیهای ضدپراکسیداز تیروئید (TPO) در خون، نشانۀ قوی ابتلا به بیماری تیروئیدیت هاشیموتو است. این نتیجه، احتمال دلایل دیگر مانند کمبود ید را رد میکند. گاهی برای تأیید نهایی نیاز به انجام بیش از یک آزمایش آنتیبادی است.
بهطور معمول برای تأیید این بیماری به آزمایشهای دیگری جز موارد بالا نیاز نیست. بااینحال، اگر پزشک به هاشیموتو مشکوک باشد اما آنتیبادی در خون یافت نشود، سونوگرافی تیروئید را توصیه میکند. این روش تصویربرداری، اندازۀ تیروئید و سایر ویژگیهای بیماری تیروئیدیت هاشیموتو را نشان میدهد. همچنین، سونوگرافی برای رد سایر دلایل بزرگشدن تیروئید مانند ندول تیروئید (تودههای کوچک در غدۀ تیروئید)، کاربرد دارد.
روشهای درمان بیماری هاشیموتو
روش درمان بیماری تیروئیدیت هاشیموتو به میزان آسیب غدۀ تیروئید و بروز کمکاری تیروئید بستگی دارد. درصورت نداشتن کمکاری تیروئید یا خفیفبودن آن، پزشک دارویی تجویز نمیکند. در عوض، نشانههای بیماری و سطح هورمونهای تیروئید را بررسی میکند.
اگر به کمکاری تیروئید مبتلا باشید، داروی لووتیروکسین برای شما تجویز میشود. این دارو نسخۀ شیمیایی هورمون طبیعی تیروکسین (T4) است و متابولیسم بدن را به حالت طبیعی برمیگرداند. لووتیروکسین بهشکل قرص، کپسول ژلهای یا مایع در دسترس است. این فرمهای جدیدتر برای افراد مبتلا به مشکلات گوارشی مفید هستند.
مقدار دُز این دارو به عواملی مانند سن، وزن، شدت بیماری و سایر مشکلات سلامتی بستگی دارد. بعضی غذاها و مکملها مانند قهوۀ اسپرسو، سویا و مکملهای کلسیم یا آهن، جذب دارو را مختل میکنند. برای جلوگیری از این مشکل، دارو را با معدۀ خالی مصرف کنید. پزشک بهطور معمول مصرف دارو را صبحها و ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیشاز اولین وعدۀ غذایی توصیه میکند.
حدود ۶ تا ۸ هفته پساز شروع درمان، آزمایش خون TSH برای بررسی عملکرد تیروئید، تجویز میشود. با هر بار تغییر دُز، به آزمایش خون نیاز دارید. پساز تنظیم دُز مناسب، آزمایش خون ۶ ماه بعد و سپس سالی یک بار تکرار میشود. ازآنجاکه چیزی به اسم درمان قطعی بیماری هاشیموتو وجود ندارد، باید این دارو را تا پایان عمر مصرف کنید.
مصرف این دارو نباید عارضهای در پی داشته باشد. بااینحال، هرگز دارو را خودسرانه قطع نکنید یا دُز آن را تغییر ندهید. مصرف بیش از حد هورمون تیروئید مشکلاتی جدی ایجاد میکند، ازجمله ضربان قلب نامنظم (فیبریلاسیون دهلیزی) و پوکی استخوان.
اگر لووتیروکسین تمام نشانههای کمکاری تیروئید را کنترل نکند، پزشک داروی دیگری را تجویز میکند. این دارو نسخۀ مصنوعی هورمون T3 است که گاهی در ترکیب با هورمون دیگر مصرف میشود. درمجموع، با مصرف منظم دارو و انجام آزمایشهای دورهای، بیماری شما بهخوبی کنترل میشود.
بااینحال، هر فرد مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو واکنش متفاوتی به درمان نشان میدهد. به همین علت، استفاده از روش درمانی اختصاصی برای هر بیمار اهمیت فراوانی دارد. ازطرفی، عملکرد هورمونهای تیروئید در بدن کند است. به همین علت رفع نشانهها و کوچکشدن گواتر چند ماه طول میکشد. باوجوداین، اگر گواترهای بزرگ کوچک نشوند، نیاز به جراحی و برداشتن غدۀ تیروئید است.
درمان خانگی بیماری تیروئیدیت هاشیموتو
طبق تحقیقات، رژیم غذایی و سبک زندگی نقش مهمی در کنترل تیروئیدیت هاشیموتو دارند. بسیاری از افراد متوجه میشوند که نشانههای بیماری باوجود مصرف دارو از بین نمیروند. علاوهبر این، خیلی از افراد دارای علائم دارویی دریافت نمیکنند، مگر اینکه سطح هورمونهایشان تغییر کرده باشد.
بهطور کلی، تغییر در رژیم غذایی و سبک زندگی به بهبود عوامل مختلف مرتبط با هاشیموتو کمک میکند؛ مثلاً حذف بعضی غذاها در کاهش التهاب مؤثر است. التهاب اغلب به رژیم غذایی بستگی دارد و عامل مهمی در پیشرفت تیروئیدیت هاشیموتو محسوب میشود.
تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی خطر ابتلا به بیماریهای همراه مانند چاقی و دیابت را نیز کاهش میدهد. همچنین این تغییرات روند آسیب به تیروئید را بهدلیل افزایش آنتیبادیها آهسته میکنند یا جلوی آن را میگیرند. ازاینطریق، کنترل وزن بدن، سطح قند خون و کلسترول نیز راحتتر میشود.
علاوهبر این، شاید دربارۀ درمان سنتی تیروئیدیت هاشیموتو با استفاده از گیاهان دارویی شنیده باشید. مصرف بعضی دمنوشها یا عصارههای گیاهی ضدالتهاب، در کنار اصلاح رژیم غذایی، برای کاهش نشانههای تیروئیدیت هاشیموتو مؤثر است. بااینحال، پیشاز امتحانکردن هرگونه درمان سنتی، با پزشک خود مشورت کنید تا این ترکیبها با جذب داروی لووتیروکسین تداخل نداشته باشند.
رژیم غذایی
افراد مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو بهتر است از رژیمهای زیر پیروی کنند. بااینحال، خودسرانه رژیم غذایی کمکاری تیروئید را انتخاب نکنید. بهتر است از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص تغذیه یا متخصص غدد بگیرید و زیر نظر او این کار را انجام دهید.
رژیمهای غذایی بدون گلوتن و غلات
براساس بسیاری از پژوهشها، احتمال ابتلا به بیماری سلیاک در افراد مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو بیشتر از سایرین است. بسیاری از پزشکان توصیه میکنند درصورت وجود علائم گوارشی، افراد مبتلا به هاشیموتو برای بیماری سلیاک نیز غربالگری شوند. علاوهبر این، طبق بعضی از شواهد رژیمهای غذایی بدون گلوتن و غلات برای افراد مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو مفید هستند.
در مطالعهای ۶ماهه روی ۳۴ زن مبتلا به این بیماری، رژیم بدون گلوتن سطح آنتیبادیهای تیروئید را کاهش داد. این رژیم همچنین عملکرد تیروئید و سطح ویتامین دی را در مقایسه با گروه کنترل بهبود بخشید. طبق تحقیقات دیگر، افراد مبتلا به هاشیموتو یا سایر بیماریهای خودایمنی، بهاحتمال زیاد از رژیم بدون گلوتن سود میبرند، حتی اگر سلیاک نداشته باشند.
رژیم پروتکل خودایمنی (AIP)
این رژیم برای افراد مبتلا به بیماریهای خودایمنی طراحی شده است. در رژیم پروتکل خودایمنی، غذاهای مضر حذف میشوند. این غذاها عبارتاند از: غلات، لبنیات، گیاهان تاجریزی (مانند گوجهفرنگی و بادمجان)، قند افزودنی، قهوه، حبوبات، تخممرغ، الکل، آجیل، دانهها، قندهای تصفیهشده، روغنها و افزودنیهای غذایی.
در مطالعۀ ۱۰هفتهای روی ۱۶ زن مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو، رژیم AIP کیفیت زندگی آنها را تا حد زیادی بهبود داد. همچنین سطح شاخص التهابی پروتئین واکنشپذیر سی (CRP) در بدن آنها کاهش یافت. بااینحال، برای تأیید این نتایج به مطالعات طولانیتر و گستردهتری نیاز است. علاوهبر این، چنین رژیمی باید زیر نظر متخصص باتجربه تجویز و بررسی شود.
رژیم غذایی بدون لاکتوز
تحملنکردن لاکتوز در بین مبتلایان به تیروئیدیت هاشیموتو بسیار شایع است. اگر مشکوک به این مشکل هستید، حذف لبنیات به بهبود مشکلات گوارشی شما کمک میکند. همچنین، عملکرد تیروئید و جذب دارو را بهبود میبخشد. توجه کنید این روش برای همه مفید نیست، زیرا برخی افراد مبتلا به هاشیموتو هیچ مشکلی با مصرف لبنیات ندارند.
رژیم غذایی ضدالتهابی
گاهی التهاب عامل محرک تیروئیدیت هاشیموتو است. به همین علت، پیروی از رژیم غذایی ضدالتهابی سرشار از میوهها و سبزیجات، نشانههای این بیماری را کاهش میدهد. مطالعهای روی ۲۱۸ زن مبتلا به این بیماری نشان داد شاخصهای استرس اکسیداتیو در افرادی که میوه و سبزیجات بیشتری میخورند، پایینتر است. استرس اکسیداتیو وضعیتی است که باعث ایجاد التهاب مزمن میشود.
رژیم غذایی مبتنیبر غذاهای کامل
پیروی از رژیم غذایی کمشکر و بدون غذاهای فراوریشده به بهبود سلامت فرد کمک میکند. این رژیم که سرشار از غذاهای کامل و مغذی است، برای کنترل وزن و کاهش نشانههای تیروئیدیت هاشیموتو نیز مفید است. تا جای ممکن، وعدههای غذایی خود را در خانه آماده کرده و از مواد مغذی مانند سبزیجات، میوهها، پروتئینها، چربیهای سالم و کربوهیدراتهای غنی از فیبر استفاده کنید.
مکملهای مفید برای بیماری هاشیموتو
بعضی مکملها برای کاهش التهاب و آنتیبادیهای تیروئید در افراد مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو مفید هستند. علاوهبر این، آنها بیشتر در معرض کمبود بعضی مواد مغذی قرار دارند؛ بنابراین مصرف مکملها ضروری است. ازجمله:
- سلنیوم؛
- زینک (روی)؛
- کورکومین؛
- ویتامین دی؛
- ویتامینهای ب کمپلکس؛
- منیزیم؛
- آهن.
توجه کنید مصرف دُز بالای ید در غیاب کمبود ید، عوارض جانبی برای مبتلایان به هاشیموتو بههمراه دارد. از مکملهای ید با دُز بالا استفاده نکنید، مگر اینکه پزشک تجویز کرده باشد.
غذاهای مجاز برای مبتلایان به تیروئیدیت هاشیموتو
اگر به تیروئیدیت هاشیموتو مبتلا هستید، در رژیم غذایی خود غذاهای زیر را بیشتر بگنجانید:
- میوهها؛
- سبزیجات بدون نشاسته؛
- سبزیجات نشاستهدار؛
- چربیهای سالم؛
- پروتئینهای حیوانی؛
- غلات بدون گلوتن؛
- دانهها، آجیل و کرۀ مغزها؛
- لوبیا و عدس؛
- جایگزینهای لبنی و غیرلبنی (غنیشده با کلسیم یا ویتامین دی)؛
- ادویهها، گیاهان دارویی و چاشنیها؛
- پروتئین حیوانی بدون چربی.
غذاهای مضر برای مبتلایان به تیروئیدیت هاشیموتو
حذف یا محدودکردن غذاهای زیر در کاهش نشانههای هاشیموتو و بهبود سلامت کلی شما مؤثر است:
- قندهای افزودنی و شیرینیها؛
- فستفود و غذاهای سرخشده؛
- غلات تصفیهشده؛
- گوشتها و غذاهای فراوریشده؛
- غلات و غذاهای حاوی گلوتن.
بعضی سبزیجات چلیپایی و محصولات سویا حاوی گواتروژن هستند که ممکن است در تولید هورمون تیروئید اختلال ایجاد کنند. باوجوداین، سبزیجات چلیپایی بسیار مغذی هستند و پختن آنها خاصیت گواتروژنیشان را کاهش میدهد. بنابراین بعید است در عملکرد تیروئید اختلالی ایجاد کنند، مگر اینکه بیش از حد مصرف شوند. همچنین، طبق بعضی شواهد، سویا نیز به عملکرد تیروئید آسیب میرساند. به همین دلیل بسیاری از مبتلایان به تیروئیدیت هاشیموتو تصمیم میگیرند از مصرف محصولات سویا پرهیز کنند. بااینحال، تحقیقات بیشتری در این زمینه نیاز است.
فعالیت ورزشی
اگرچه فعالیت ورزشی جایگزین داروی تیروئید نمیشود، برای کنترل نشانههای تیروئیدیت هاشیموتو مؤثر است و سلامت شما را در درازمدت بهبود میبخشد. ورزش تأثیر مثبتی بر عملکرد تیروئید دارد. ممکن است بیماری هاشیموتو، بهویژه در مقایسه با سایر دلایل کمکاری تیروئید، توانایی شما را برای ورزشکردن کاهش میدهد. بااینحال، هورموندرمانی با تیروکسین برای بهبود این وضعیت مفید است. وقتی غدۀ تیروئید دوباره عملکرد طبیعی خود را به دست آورد، ورزش عملکرد آن را بیشتر بهبود میبخشد و وضعیت جسمی و روانی شما را بهتر میکند. فعالیت ورزشی حتی برای کاهش دُز تیروکسین در هورموندرمانی مفید است.
مطالعهای نشان داد انجام روزانه یک ساعت یوگا بهمدت سه ماه، مشکلاتی مانند یبوست و خستگی را تا حد زیادی بهبود بخشید و برای کاهش وزن مفید بود. گنجاندن یوگا در برنامۀ ورزشی، عملکرد تیروئید را بهتر میکند، اما درمان مشکلات آن نیست. سایر مزایای فعالیت ورزشی برای مبتلایان به تیروئیدیت هاشیموتو عبارتاند از:
- بهبود سطح انرژی: درصورت ابتلا به کمکاری تیروئید، اغلب خسته هستید که با تمرینهای ورزشی میتوانید به آن غلبه کنید.
- بهبود خلقوخو: افسردگی از عوارض رایج اختلالات تیروئید، بهویژه کمکاری تیروئید است. فعالیت بدنی ترشح اندورفین (هورمونهای احساس خوب) را تحریک میکند.
- افزایش متابولیسم: تیروئیدیت هاشیموتو متابولیسم را کاهش میدهد و باعث افزایش وزن میشود. در کنار مصرف داروی تیروئید، ورزش راهکار دیگری برای بهبود متابولیسم است. فعالیت بدنی با عضلهسازی و کالریسوزی، متابولیسم را افزایش میدهد.
بهترین نوع فعالیت ورزشی برای بیماری تیروئیدیت هاشیموتو
اگر بیماری خود را بهخوبی کنترل کنید، میتوانید مانند افراد سالم ورزش کنید؛ اما اگر بهتازگی ورزش را شروع کردهاید یا نشانههای بیماری را دارید، تمرینهای قدرتی با شدت کم تا متوسط و تمرینهای هوازی سبک بهترین انتخاب هستند. تمرینهای هوازی سبک فشار زیادی به مفصلها و عضلهها وارد نمیکنند که اهمیت فراوانی دارد، زیرا کمکاری تیروئید باعث ورم و درد میشود. مبتلایان به تیروئیدیت هاشیموتو میتوانند ورزشهای زیر را انجام دهند:
- ایروبیک در آب: اگر پاها یا مچ پاهایتان متورم است، بعضی ورزشها برایتان دردناک خواهند بود. در چنین شرایطی، ایروبیک در آب گزینۀ مناسبی است. آب وزن شما را تحمل میکند و فشار وارد بر مفصلها را کاهش میدهد.
- پیادهروی: پیادهروی ورزش آسانی است و فقط به کفش راحت نیاز دارد. علاوهبر این، ضربان قلب را بالا میبرد و کالری میسوزاند.
- یوگا: یوگا به تقویت و کشش عضلهها کمک میکند و تمرکز روی تنفس را افزایش میدهد. طبق مطالعهای، افراد مبتلا به کمکاری تیروئید که تمرینهای تنفسی یوگا را بهمدت شش ماه انجام دادند، قدرت ریوی بهتری پیدا کردند.
- تایچی: تایچی نوعی هنر رزمی با حرکات کند است. این ورزش استرس را کاهش میدهد و باعث بهبود خلقوخو، تعادل و قدرت بدنی میشود.
- تمرینهای قدرتی: چه از وزن بدن خود استفاده کنید و چه وزنه بزنید، با ساخت عضله کالری بیشتری میسوزانید و وزن کم میکنید. داشتن عضلههای قوی برای کاهش فشار روی مفصلها نیز مؤثر است.
باوجوداینکه ورزش برای کنترل نشانههای تیروئیدیت هاشیموتو مفید است، باید نکاتی را رعایت کنید. پیشاز شروع هر برنامۀ ورزشی با پزشک خود مشورت کنید تا خطرات احتمالی، اختلالات زمینهای و دُز مناسب داروی تیروئید شما بررسی شود. مصرف دُز بالای دارو هنگام تمرینات ورزشی متوسط تا شدید باعث افزایش تپش قلب میشود. همچنین، ورزش را بهآرامی شروع کنید، به بدن خود فشار نیاورید و تمرینهای سبک را انتخاب کنید.
کنترل استرس
طبق مطالعهای روی ۶۰ زن مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو، انجام تمرینهای کاهش استرس، در کاهش افسردگی و اضطراب آنها مؤثر است. این فعالیتها کیفیت کلی زندگی را بهبود میبخشند و سطح آنتیبادیهای تیروئید را پایین میآورند. برای کنترل استرس خود میتوانید از تکنیکهای زیر استفاده کنید:
- مدیتیشن؛
- یوگا؛
- ذهنآگاهی؛
- تمرینهای تنفس عمیق؛
- گوشدادن به موسیقی آرامبخش.
راههای پیشگیری بیماری تیروئید هاشیموتو
متأسفانه هیچ راهی برای پیشگیری از بیماری هاشیموتو وجود ندارد. عوامل خطر این بیماری، مانند ژنتیک و سن، غیرقابلتغییر هستند.
چه زمانی به پزشک متخصص غدد مراجعه کنیم؟
ازآنجاکه نشانههای بیماری تیروئیدیت هاشیموتو طی سالها بسیار آهسته پیشرفت میکنند و با شرایط پزشکی دیگر همپوشانی دارند، تشخیص زودهنگام اهمیت فراوانی دارد. درصورت مشاهدۀ هریک از علائم هشداردهندۀ زیر، برای تشخیص دقیق به پزشک مراجعه کنید:
- خستگی و بیحالی بیدلیل یا روبهوخامت؛
- افزایش وزن بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت ورزشی؛
- حساسیت زیاد به سرما یا ناتوانی در تحمل هوای سرد؛
- ورم در جلوی گردن (گواتر) یا مشکل در بلع؛
- درد مداوم مفصلها یا عضلهها، خشکی پوست یا ریزش موی شدید؛
- مهگرفتگی مغزی، مشکلات حافظه یا نشانههای افسردگی؛
- بینظمیهای قاعدگی یا خونریزیهای شدید و نامنظم.
اگر به بیماری هاشیموتو مبتلا هستید، باید بهطور منظم تحتنظر پزشک باشید. او انجام منظم آزمایشهای خون را پیشنهاد میکند که هدف از آنها بررسی سطح هورمونها و تنظیم دُز مناسب داروی مصرفی است. علاوهبر این، درصورت بروز نشانههای جدید، بدترشدن علائم قبلی یا مشاهدۀ هرگونه تغییر در تیروئید خود، با پزشک مشورت کنید.
چه زمانی به اورژانس مراجعه کنیم؟
اگر نشانههای کُمای میگزدم را دارید، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز فوریتهای پزشکی مراجعه کنید. این عارضه ناشی از کمکاری شدید تیروئید است و نشانههای زیر را دارد:
- دمای بدن کمتر از ۳۵ درجۀ سانتیگراد (هیپوترمی)؛
- ورم (اِدِم) در بدن، بهویژه در صورت، زبان و پایین پاها؛
- کاهش ضربان قلب و نبض ضعیف؛
- کندشدن تنفس و مشکل در نفسکشیدن (تنگی نفس)؛
- گیجی یا ازدستدادن هوشیاری.
کلام آخر دکتردکتر
تیروئیدیت هاشیموتو نوعی بیماری خودایمنی شایع است که غدۀ تیروئید را تحتتأثیر قرار میدهد. این عارضه نشانههای متعددی دارد که گاهی حتی باوجود مصرف داروی تیروئید ادامه دارند. در کنار استفاده از داروهای تجویزشده برای تنظیم سطح هورمونها، تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی، نشانههای این بیماری را تا حد زیادی بهبود میبخشند. درصورت داشتن علائم هاشیموتو یا برای تنظیم رژیم غذایی خود، میتوانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص غدد یا متخصص تغذیه بگیرید. همچنین، برای هرگونه پرسش و پاسخ در مورد هاشیموتو، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.
