نقرس نوعی آرتروز است که با افزایش سطح اسید اوریک خون ارتباط دارد. بالابودن سطح این ماده باعث تشکیل کریستالهایی در مفاصل میشود که درد و ورم را بهدنبال دارد. رژیم غذایی برای نقرس با ایجاد تغییراتی کوچک در عادت غذایی فرد، سطح اسید اوریک را پایین میآورد و احتمال بروز حملههای بعدی این بیماری را کم میکند. در ادامه بیشتر توضیح میدهیم که رژیم غذایی برای نقرس چیست و مبتلایان به آن باید چه غذاهایی را مصرف کنند. همراهمان بمانید.
بیماری نقرس چیست؟
براساس پژوهشی در سال ۲۰۲۴، نقرس شایعترین شکل آرتروز التهابی که بیش از ۵۵ میلیون نفر را در سراسر جهان درگیر کرده است. احتمال ابتلای مردان به این بیماری حدود سه برابر زنان است، هرچند این تفاوت پساز یائسگی زنان کمتر میشود. میزان شیوع نقرس در سه دهۀ گذشته دو برابر شده است که بهاحتمال زیاد با افزایش آمار چاقی ارتباط دارد. بیشتر مواقع این بیماری شست پا را درگیر میکند، اما سایر قسمتهای بدن را نیز تحتتأثیر قرار میدهد.
علائم نقرس یا حملههای آن زمانی رخ میدهند که اسید اوریک خون بیش از حد باشد. اسید اوریک نوعی ماده زائد است که بدن بهطور طبیعی آن را تولید میکند. همچنین هنگام هضم بعضی غذاها، این ماده در بدن ساخته میشود. افراد مبتلا به نقرس علائمی مانند حملههای ناگهانی و شدید درد، ورم و التهاب مفاصل دارند. در بیشتر بیماران، این علائم بهدلیل ناتوانی بدن در دفع مناسب اسید اوریک اضافی بروز میکنند که باعث تجمع، تشکیل کریستال و رسوب این ماده در مفاصل میشود. کنترل حملهها و علائم نقرس با مصرف دارو (مانند آلوپورینول یا داروی کلشی سین)، تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب امکانپذیر است.
-
بیتا معتمدیانمتخصص تغذیه و رژیم3,9 (8)تهراندریافت نوبت آنلاین -
حمید فرزانهمتخصص تغذیه و رژیم5,0 (96)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
رویا وزیری جاویدمتخصص تغذیه و رژیم4,3 (29)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
هادی منجیمتخصص تغذیه و رژیم4,5 (44)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
معصومه مرادیمتخصص تغذیه و رژیم4,5 (64)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
پروانه کاظمیمتخصص تغذیه و رژیم4,9 (9)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
زهرا فاضلی فارسانیمتخصص تغذیه و رژیم4,1 (14)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
مهدی شادنوشمتخصص تغذیه و رژیم4,9 (30)تهراندریافت نوبت آنلاین
آیا نقرس با رژیم غذایی قابلکنترل است؟
پیروی از رژیم غذایی برای نقرس بهتنهایی برای درمان یا کنترل کامل آن کافی نیست، زیرا ژنتیک نقش مهمی در پردازش اسید اوریک دارد. ازطرفی، تغذیه جایگزین دارو نمیشود و باید بخشی از روند درمان باشد. باوجوداین، رژیم غذایی مناسب، میزان تولید اسید اوریک را در بدن محدود کرده و دفع آن را سادهتر میکند که باعث کاهش دفعات و شدت حملههای نقرس میشود. علاوهبر این، پیروی از رژیم غذایی نقرس، کاهش کالری دریافتی و ورزش منظم به رسیدن به وزن مناسب و حفظ آن کمک میکند که درنهایت، باعث بهبود وضعیت کلی سلامت میشود.
اهمیت رژیم غذایی در بیماران نقرس
رژیم غذایی برای نقرس با کمک به کنترل سطح اسید اوریک خون و کاهش التهاب، نقش کلیدی در کنترل این بیماری دارد. مؤثرترین رویکرد شامل محدودکردن غذاهای غنی از پورین، هیدراته نگهداشتن بدن و استفاده از رژیم غذایی مناسب (مانند رژیم مدیترانهای) برای جلوگیری از حملههای دردناک نقرس است. اهمیت رژیم غذایی در بیماران نقرس در فواید آن مشخص میشود که به شرح زیر هستند.
کاهش حملات دردناک با رعایت رژیم غذایی بیمارن نقرس
اگر سطح اسید اوریک بدن برای مدتی طولانی بالا بماند، کریستالها در مفاصل یا اطراف آنها تشکیل میشوند که به التهاب، ورم و حملههای شدید درد میانجامد. عادتهای غذایی شما نقش مهمی در کنترل این حملهها و کاهش احتمال بروز حملههای بعدی ایفا میکنند. همچنین، مشخص شده است لبنیات کمچرب اثر مفیدی بر تنظیم سطح اسید اوریک دارند. طبق تحقیقات، مصرف آنها غلظت اسید اوریک خون را کاهش میدهد و بهاحتمال زیاد از حملههای نقرس جلوگیری میکند.
کنترل سطح اسید اوریک و اهمیت رژیم غذایی بیماران نقرس
اهمیت اصلی رژیم غذایی برای نقرس، کنترل سطح اسید اوریک است. بعضی غذاها پورین بیشتری وارد بدن میکنند که سطح اسید اوریک را بالا میبرند، درحالیکه غذاهای دیگر برای جلوگیری از تجمع اسید اوریک اضافی مفید هستند.
پیشگیری از تشدید بیماری با رعایت اصول رژیم غذایی بیماران نقرس
برای جلوگیری از تشدید نقرس، باید از محرکهای غذایی که باعث افزایش ناگهانی اسید اوریک میشوند دوری کنید که شامل حذف شربت ذرت با فروکتوز بالا، نوشیدنیهای شیرین و غذاهایی مانند جگر است. حفظ وزن ثابت نیز اهمیت دارد، البته، کاهش وزن ناگهانی یا روزهداری بهطور موقت سطح اسید اوریک را بالا میبرد و باعث تشدید نقرس میشود.
کاهش التهاب یکی از فواید رژیم غذایی بیماران نقرس
وقتی میزان مصرف غذاهای پرپورین را کاهش میدهید، سطح اسید اوریک و التهاب در بدن کم میشود که در بهبود علائم نقرس مؤثر است. طبق بررسی شش مطالعه، رژیم غذایی سرشار از گیلاس با کاهش سطح اسید اوریک و التهاب، حملههای نقرس را کم میکند.
اهمیت رژیم غذایی بیمارن نقرس و کمک به بهبود سلامت قلب و عروق
طبق مطالعهای در سال ۲۰۲۰، پساز شش ماه پیروی از چند رژیم غذایی (ازجمله رژیم کمچرب، مدیترانهای و رژیم با کالری محدود)، سطح کلسترول اچدیال (HDL)، نسبت کلسترول کل، تریگلیسرید و انسولین در مبتلایان به نقرس بهبود مییابد.
کاهش مقاومت به انسولین با پیروی از اصول رژیم غذایی بیماران نقرس
براساس تحقیقات، نقرس نوعی سندرم متابولیک است. به همین دلیل، رژیم غذایی برای نقرس مقاومت به انسولین را در این بیماران بهبود میبخشد.
بهبود سلامت استخوان و مفاصل از طریق پیگیری رژیم غذایی بیماران نقرس
ازآنجاکه نقرس نوعی آرتروز نیز است، پیروی از رژیم غذایی مناسب برای بهبود کلی سلامت استخوان و مفاصل مفید است.
غذاهای مجاز برای بیماران نقرس
متخصصان تغذیه برای کمک به کنترل نقرس، تغییر الگوی غذایی به رژیم سالمتر را پیشنهاد میدهند. بهطور کلی رژیم غذایی برای نقرس شامل مصرف مقدار زیادی سبزیجات، میوهها، غلات کامل و حبوبات است. تغییر رژیم غذایی نسبت به اضافهکردن چند غذای مناسب به برنامۀ فعلی تأثیر بیشتری دارد، بهویژه زمانی که بهطور منظم غذاهای سرشار از چربیهای اشباع و کربوهیدراتهای تصفیهشده مصرف میکنید.
زمان تنظیم رژیم غذایی برای بیماران نقرس باید به مقدار مصرف پورینها نیز دقت کرد. اسید اوریک محصول جانبی تجزیۀ این ترکیبها در بدن است. رژیم غذایی کمپورین میزان مصرف غذاها و نوشیدنیهای دارای پورین بالا را کاهش میدهد. این رژیم همچنین مصرف غذاهای خاصی را برای کاهش اسید اوریک تشویق میکند.
مجاز بودن میوهها و سبزیجات کمپورین برای بیماران نقرس
توصیه میشود بیماران مبتلا به نقرس روزانه حداقل پنج وعده میوه و سبزیجات مصرف کنند. تمام میوهها و سبزیجات ازجمله سیبزمینی، نخودفرنگی، قارچ، بادمجان و سبزیجات دارای برگ سبز تیره مجاز هستند. میوهها و سبزیجات ویتامین C دارند که برای کاهش سطح اسید اوریک خون مفید است. مصرف گیلاس و آب آلبالو نیز در رژیم غذایی برای نقرس توصیه میشود و از سطح التهاب میکاهد. ازطرفی، پرکردن حجم وعدههای غذایی با سبزیجات، میزان نیاز به مصرف گوشت را کاهش میدهد.
لبنیات کمچرب مجاز در رژیم غذایی بیماران نقرس
گنجاندن لبنیات کمچرب مانند شیر بدون چربی، ماست کمچرب و پنیر کلبه کمچرب در برنامۀ غذایی، از افزایش سطح اسید اوریک خون جلوگیری میکند. این غذاها منبع خوبی از پروتئین هستند و پورین کمی دارند. اگر قصد دارید میزان مصرف گوشت، مرغ و ماهی را کاهش دهید، لبنیات کمچرب جایگزین مناسبی برای تأمین پروتئین بدن محسوب میشوند.
غلات کامل در رژیم بیماران مبتلا به نقرس
کربوهیدراتهای نشاستهای شامل برنج، سیبزمینی، ماکارونی، نان، کینوا، جو یا جو دوسر هستند. انواع غلات کامل یا سبوسدار مانند گندم کامل و برنج قهوهای انتخابهای بهتری هستند. این مواد غذایی فیبر و مواد مغذی بیشتری دارند و به حفظ سلامت بدن کمک میکنند. همچنین، این غذاها حاوی مقدار کمی پورین هستند و پساز مصرف آنها احتمال ایجاد حملههای نقرس کم است.
مجاز بودن مصرف پروتئینهای کمپورین در رژیم غذایی نقرس
مصرف مرغ در رژیم غذایی برای نقرس اغلب خطری ندارد و مصرف بعضی ماهیها نیز درصورت کنترل مناسب بیماری مجاز است. برای تأمین پروتئین کافی، منابع بدون گوشت با پورین کمتر را به رژیم غذایی خود اضافه کنید. تخممرغ پورین کمی دارد و منبع پروتئینی عالی برای افراد مبتلا به نقرس است. پنیر توفو، انواع حبوبات مانند عدس و سویا، و انواع مغزها و دانهها نیز مجاز هستند.
علاوهبر توضیحات بالا، طبق مطالعهای در سال ۲۰۲۱، گردو و دانه کاج خطر ابتلا به نقرس را کاهش میدهند. مصرف گوشت قرمز، کره، شیرینیها و کربوهیدراتهای تصفیهشده فقط هرچند وقت یک بار مجاز است. برای جذب بهتر آهن از منابع گیاهی، غذاها را همراه با منابع ویتامین ث مصرف کنید. همچنین، روغنهای گیاهی مانند روغن زیتون، نوشیدنیهایی مانند قهوه و چای سبز، و گیاهان معطر برای این بیماران مفید هستند.
غذاهای غیرمجاز برای بیماران نقرس
باآنکه پرهیز از چند غذای خاص، اغلب اهمیت کمتری نسبت به الگوی کلی تغذیۀ شما دارد، مصرف بعضی غذاها حملههای نقرس را تشدید میکنند.
ممنوعیت گوشت قرمز و احشاء برای بیماران نقرس
گوشت قرمز (مانند گوشت گاو، گوسفند و بیکن) و احشای داخلی دام از منابع اصلی پورین هستند. مصرف جگر، قلوه، دل، مغز، سیرابی و سنگدان را باید متوقف کنید. همچنین گوشت حیوانات شکاری مانند گوزن، گراز، خرگوش، غاز و قرقاول برای شما مضر است. گوشت بوقلمون باوجود داشتن چربی کم، پورین بالایی دارد. درصورت استفاده از این گوشت، باید از نوع فراوریشدۀ آن پرهیز کنید. محصولاتی مانند عصارههای گوشت، قرصهای عصاره، آب قلم و سسهای گوشتی نیز سرشار از پورین هستند. بهتر است دو روز در هفته از مصرف هرگونه گوشت پرهیز کنید.
غذاهای دریایی پرپورین و ممنوعیت آن در رژیم غذایی بیماران نقرس
بعضی غذاهای دریایی و ماهیها مقدار زیادی پورین دارند و اسید اوریک خون را افزایش میدهند. مصرف ماهیهایی مانند قزلآلا، تن، سالمون، ساردین، شاهماهی، آنچوی، ماهی خالمخالی و گربهماهی باید محدود شود. علاوهبر این، مصرف سایر غذاهای دریایی مانند میگو، صدف، خرچنگ، ماهی مرکب و اشپل (تخم ماهی) مضر است. همچنین مصرف انواع ماهیهای کنسروشده یا تخمیرشده بیماری شما را تشدید میکند.
نوشیدنیهای شیرین و فروکتوز بالا و مجاز نبودن در رژیم غذایی بیماران نقرس
شکر معمولی فروکتوز بالایی دارد که در بدن به اسید اوریک تجزیه میشود. مصرف غذاها و نوشیدنیهای شیرین، اضافهوزن و مقاومت به انسولین را افزایش میدهد. شربت ذرت با فروکتوز بالا شکل غلیظی از قند است که مصرف آن تولید بیش از حد اسید اوریک را بههمراه دارد. این ترکیب در محصولات مختلفی مانند نان، ماست، پیتزای منجمد، غلات صبحانه، سسهای آماده (مثل کچاپ و مایونز) و مربا وجود دارد.
برای اطمینان، برچسب مواد تشکیلدهندۀ محصولات را بررسی کنید. طبق اصول رژیم غذایی برای نقرس، آبمیوههای صنعتی، نوشابهها و تنقلاتی مانند کیک، کلوچه، بیسکویت، دونات و نان سفید را باید حذف کنید. میوههای کامل بهدلیل داشتن فیبر و ویتامین ث مفید هستند، اما مصرف میوههای بسیار شیرین مانند آناناس، هندوانه، موز، انگور و انبه را محدود کنید.
الکل و نوشیدنیهای مضر برای بیماران نقرس
مصرف تمام نوشیدنیهای الکلی بهویژه آبجو و مشروبات تقطیری، خطر ابتلا به حملههای نقرس را افزایش میدهد. الکل توانایی کلیهها را برای دفع اسید اوریک مختل میکند؛ درنتیجه، اسید اوریک در بدن باقی میماند و انباشته میشود. مصرف نوشیدنیهای تهیهشده از غلات و محصولاتی که مخمر یا عصارۀ مخمر دارند نیز مضر است. عصارۀ مخمر در غذاهای منجمد، سوپهای کنسروشده و قرصهای عصاره یافت میشود و باید از مصرف آنها دوری کرد.
نوشیدنیها و نقش آب در نقرس
تأمین آب کافی برای بیماران مبتلا به نقرس ضروری است، زیرا آب اسید اوریک را در جریان خون رقیق میکند. به همین علت کلیهها میتوانند اسید اوریک اضافی را پیشاز آنکه در مفاصل بهشکل کریستال درآید، از بدن دفع کنند. هیدراتهماندن خطر ایجاد سنگ کلیه را نیز کاهش میدهد و دفعات و شدت حملههای نقرس را کم میکند.
اهمیت مصرف آب کافی در رژیم غذایی نقرس
تأمین آب کافی از مهمترین بخشهای رژیم غذایی برای نقرس برای کنترل این بیماری است. کمآبی بدن عملکرد کلیهها را مختل میکند که خطر تجمع اسید اوریک را افزایش میدهد و به بروز حملههای نقرس میانجامد. مصرف کافی مایعات احتمال تشکیل کریستالها در مفاصل را کاهش میدهد. برای پیشگیری از حملههای نقرس، بسته به وزن، دمای هوا و میزان فعالیت بدنی خود، ممکن است روزانه به مصرف ۲ تا ۳ لیتر آب نیاز داشته باشید. بااینحال، دقت کنید این توصیه شامل حال بیماران مبتلا به نارسایی قلبی یا مشکلات کلیوی نمیشود و آنها برای افزایش میزان مایعات دریافتی باید با پزشک خود مشورت کنند.
تأثیر مایعات در دفع اسید اوریک و نقش آن در بیماری نقرس
نوشیدن آب کافی به کلیهها کمک میکند تا اسید اوریک را از بدن دفع کنند، بنابراین جلوی تجمع اسید اوریک در جریان خون گرفته میشود. دمنوشهای گیاهی مانند چای زنجبیل یا زردچوبه نیز بهدلیل داشتن خواص ضدالتهابی مفید هستند. این نوشیدنیها التهاب مفاصل را کاهش میدهند و میتوانید آنها را در کنار آب مصرف کنید.
نوشیدنیهای مفید و مضر برای بیماری نقرس
همانطور که در بالا بررسی کردیم، در رژیم غذایی برای نقرس مصرف نوشیدنیهای مضر مانند الکل، آبمیوههای صنعتی و نوشیدنیهای شیرین توصیه نمیشود. بهجای آن بیماران میتوانند نوشیدنیهای مفید زیر را مصرف کنند:
- آب: نوشیدن هشت لیوان آب در روز برای این بیماران ضروری است، زیرا برای کاهش ورم مفاصل به آب بیشتری نیاز دارند. آب مفاصل را روان میکند و با دفع اسید اوریک، جلوی تشکیل کریستالها را میگیرد.
- مایعات شفاف: مصرف آبگوشت یا دمنوشهای گیاهی (مانند بابونه، اسطوخودوس، چای سبز و چای ترش) راه دیگری برای افزایش مصرف مایعات و مقابله با علائم نقرس است.
- قهوه: قهوه اسید اوریک بدن را کاهش میدهد. برای جلوگیری از حملههای نقرس، آن را با شیر کمچرب یا بدون چربی و بدون شکر بنوشید. مصرف روزانه یک تا دو فنجان قهوه اثربخش است.
- آبلیمو: طبق تحقیقات، آبلیمو و نوشیدنیهای دارای ویتامین ث (C) اسید اوریک بدن را خنثی میکنند. فشردن دو عدد لیموی تازه در دو لیتر آب، میزان اسید اوریک را کاهش میدهد. آبپرتقال طبیعی نیز مفید است، اما باید در مصرف آن اعتدال را رعایت کنید.
- آب گیلاس تازه: این نوشیدنی دارای آنتیاکسیدانهایی به نام آنتوسیانین است. این ترکیبها خاصیت ضدالتهابی دارند و التهاب ناشی از نقرس را کم میکنند. براساس پژوهشها، نوشیدن آب گیلاس تازه بهمدت دو روز، علائم نقرس را تاحدی کاهش میدهد.
- شیر کمچرب یا بدون چربی: گنجاندن شیر بدون چربی در رژیم غذایی، مقدار اسید اوریک بدن را کم میکند و خطر حملههای بیماری را پایین میآورد.
- چای سبز: طبق مطالعات، چای سبز سطح اسید اوریک خون را تاحدی کاهش میدهد. خواص آنتیاکسیدانی این نوشیدنی به مبارزه با التهاب نقرس کمک میکند.
آیا رژیم غذایی نقرس عوارض دارد؟
پیروی از رژیم غذایی برای نقرس تا زمانی که براساس برنامههای سالم مانند رژیم مدیترانهای یا دش باشد، هیچ خطر شناختهشدهای برای سلامتی ندارد. بااینحال، عوارض احتمالی آن عبارتاند از:
محدودیتهای غذایی شدید در رژیم غذایی برای نقرس
زمانی که بیماران مصرف گوشت و غذاهای دریایی را تا حد زیادی متوقف میکنند، اغلب به مصرف کربوهیدراتهای زودهضم رو میآورند. در این شرایط، مصرف بیش از حد نان سفید، ماکارونی، برنج سفید و تنقلات شیرین به افزایش ناگهانی قند خون و مقاومت به انسولین میانجامد. سطح بالای انسولین توانایی کلیهها را برای دفع اسید اوریک مختل میکند. این روند درنهایت، بهجای کاهش خطر نقرس، باعث تشدید آن میشود.
احتمال کمبود برخی مواد مغذی در رژیم غذایی برای نقرس
در رژیم غذایی برای نقرس حذف کامل غذاهای دارای پورین بالا مانند ماهی، صدف و گوشت گاو، بدن را از مواد مغذی ضروری محروم میکند؛ بنابراین بهطور ناخواسته دریافت آهن، روی، ویتامین ب ۱۲ و اسیدهای چرب امگا ۳ را کاهش میدهید. این مواد مغذی بهطور معمول در غذاهای دریایی آبهای سرد یافت میشوند و برای سلامت قلب مفید هستند.
مشکلات پایبندی طولانیمدت در رژیم غذایی برای نقرس
پایبندی طولانیمدت به رژیم غذایی سختگیرانه و کمپورین، دشوار است. همچنین، بررسی مداوم منوی رستورانها برای پرهیز از مصرف گوشت قرمز، مرغ، ماهیهای خاص، سس و بعضی نوشیدنیها، غذاخوردن در کنار دیگران را استرسزا میکند. ممکن است بیمار بهعلت این فشار روانی منزوی شود.
بهترین رژیم غذایی برای نقرس و نمونه برنامۀ غذایی
بیشتر متخصصان بهترین رژیم غذایی برای نقرس را رژیم دش یا مدیترانهای معرفی میکنند. همچنین، این دسته از بیماران باید از رژیمهای محدودکنندهای مانند رژیم جنرال موتورز خودداری کنند.
رژیم دش: این الگوی غذایی برای کاهش فشارخون طراحی شده است. رژیم دش شما را تشویق میکند تا وعدههای غذایی و میانوعدههای خود را براساس مواد زیر تنظیم کنید:
- میوهها، سبزیها و غلات کامل؛
- پروتئین بدون چربی از گوشت، پرندگان، ماهی، آجیل و حبوبات؛
- روغنهای گیاهی؛
- لبنیات کمچرب یا بدون چربی.
این رژیم غذایی، مصرف چربیهای اشباعشده و غذاهای با قند افزودنی بالا را محدود میکند.
باتوجهبه اینکه مصرف بعضی از ماهیها برای کنترل نقرس باید محدود باشد، توصیه میکنیم خودسرانه از رژیم دش استفاده نکنید. از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص تغذیه بگیرید و طبق مشورت با او اصلاحات غذایی لازم را انجام دهید.
رژیم مدیترانهای: این رژیم مشابه رژیم دش برای بهبود سلامت قلب و عروق مفید است و بر مصرف مواد زیر تأکید میکند:
- میوهها، سبزیها و غلات کامل؛
- پروتئین بدون چربی از ماهی، غذاهای دریایی، آجیل و حبوبات؛
- چربی سالم از روغن زیتون فرابکر.
بهعلت شرایط خاص بیماری نقرس پیشاز پیروی از این رژیم نیز به متخصص تغذیه مراجعه کنید.
نمونه برنامۀ غذایی برای ۱ روز
درصورت ابتلا به نقرس، ممکن است نمونۀ برنامۀ غذایی شما بهشکل زیر باشد:
صبحانه
- غلات کامل و بدون قند همراه با شیر بدون چربی یا کمچرب؛
- توتفرنگی تازه یا یخزده بدون قند افزودنی؛
- قهوه؛
- آب.
ناهار
- ۵۶ گرم سینۀ مرغ کبابی در نان تهیهشده از غلات کامل همراه با خردل؛
- سالاد سبزیجات مخلوط با ۱ قاشق غذاخوری آجیل و سس سرکۀ بالزامیک و روغن زیتون؛
- شیر کمچرب یا بدون چربی یا آب.
شام
- ۱۱۳ گرم ماهی کاد یا سوف کبابشده؛
- لوبیا سبز کبابی یا بخارپز؛
- نصف تا ۱ فنجان پاستای غلات کامل همراه با روغن زیتون، آبلیمو و گیاهان معطر برای طعمدهی؛
- آب؛
- ماست کمچرب؛
- ۱ فنجان طالبی تازه؛
- نوشیدنی بدون کافئین مانند چای گیاهی.
میانوعدۀ عصر
- گیلاس تازه یا یخزده بدون قند افزودنی.
صبحانه، ناهار و شام مناسب نقرس
صبحانه وعدۀ غذایی مهمی است و افراد مبتلا به نقرس هرگز نباید آن را حذف کنند. نخوردن صبحانه به ضعف و بدترشدن درد منجر میشود. صبحانه طبق اصول رژیم غذایی برای نقرس باید از مواد غذایی زیر تشکیل شده باشد:
- غلات کامل؛
- لبنیات کمچرب؛
- تخممرغ و پروتئینهای گیاهی؛
- میوههای مفید؛
- نوشیدنیهای مجاز.
وعدۀ ناهار در رژیم غذایی برای نقرس باید سبک و سرشار از کربوهیدراتهای پیچیده باشد. در این وعده از پروتئینهایی استفاده کنید که باعث افزایش ناگهانی اسید اوریک نمیشوند. چند نمونه ناهار مناسب عبارتاند از:
- سوپ عدس و سبزیها: تهیهشده از سبزیهای با پورین پایین مانند هویج و کدو سبز، همراه با تکهای نان سبوسدار.
- توفو و برنج قهوهای: توفوی تفتدادهشده روی برنج قهوهای و سبزیهای مخلوط.
- مرغ بدون چربی: سینۀ مرغ کبابی و بدون پوست داخل نان سبوسدار همراه با کاهو، خیار و خردل.
- سالاد کینوا و نخود: مخلوط با فلفلدلمهای خردشده، خیار و سس روغن زیتون و آبلیمو.
وعدۀ شام میتواند شامل غلات کامل سیرکننده و پروتئینهای بیخطر مانند لبنیات کمچرب یا مقدار مناسبی از ماهیهای مجاز باشد. ازجمله غذاهای مناسب شام عبارتاند از:
- ماهی کاد با سبزیها: حدود ۸۵ تا ۱۱۳ گرم ماهی کاد پختهشده در فر همراه با کلمبروکلی کبابی و کینوا.
- پاستای سبزیها با غلات کامل: پاستای سبوسدار مخلوط با روغن زیتون، گیاهان معطر، گوجهفرنگی تازه و پنیر کلبۀ کمچرب یا موزارلای تازه.
- برگر گیاهی: برگر خانگی با لوبیا سیاه یا قارچ که داخل نان سبوسدار همراه با تکههای سیبزمینی شیرین سرو میشود.
- املت تخممرغ و اسفناج: شامی ساده از خاگینه با اسفناج که همراه با سالاد میوه سرو میشود.
میانوعدههای مجاز برای بیماران نقرس
در رژیم غذایی برای نقرس، میانوعدهها باید پورین کمی داشته باشند و بدون قند افزودنی یا شربت ذرت با فروکتوز بالا باشند. بهترین گزینهها عبارتاند:
- میوههای تازه و توتها: مانند گیلاس، توتها (توتفرنگی و بلوبری)، سیب و مرکبات.
- لبنیات کمچرب یا بدون چربی: میتوانید ماست ساده را با توتهای تازه ترکیب کنید.
- آجیل و دانهها: بادام، گردو و تخم کدو (خام یا بوداده) جایگزینهای بدون پورین و عالی برای چیپسهای فراوریشده هستند.
- سبزیها همراه با حمص: برشهای خیار، هویج، کرفس و فلفلدلمهای. برای طعمدهی بهتر میتوانید آنها را با مقداری حمص میل کنید.
- تخممرغ آبپز: میتوانید آن را بهصورت کامل میل کرده یا با آووکادو پوره کنید.
نکات مهم در رژیم غذایی نقرس
زمان پیروی از رژیم غذایی برای نقرس باید تغییراتی در سبک زندگی خود نیز ایجاد کنید که برای جلوگیری از حملات مؤثر هستند. بااینحال، فراموش نکنید بیشتر مواقع تنها راه کاهش کافی اسید اوریک خون استفاده از داروها است.
کاهش وزن تدریجی درصورت اضافه وزن در رژیم غذایی برای نقرس
اگر اضافهوزن دارید، کاهش وزن سطح اسید اوریک و خطر حملههای نقرس را کاهش میدهد. همچنین، فشار وارد بر مفاصل دردناک را کم میکند. طبق پژوهشها، حفظ وزن سالم، دفعات عود بیماری را کمتر میکند. ازطرفی، مقاومت به انسولین در افراد چاق شایع است و مقدار اسید اوریک دفعشده ازطریق ادرار را کاهش میدهد. کاهش وزن تدریجی به بهبود این وضعیت و مقابله با مقاومت به انسولین کمک میکند.
بااینحال، نباید رژیمهای سخت و سریع بگیرید. کاهش وزن سریع باعث تجزیۀ بافتهای بدن میشود و اسید اوریک خون را بهطور موقت بالا میبرد. علاوهبر این، باید از رژیمهای کمکربوهیدرات و با پروتئین بالا پرهیز کنید، زیرا ممکن است سطح پورین را افزایش دهند. برای انتخاب بهترین رژیم لاغری با متخصص تغذیه مشورت کنید. از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید.
پرهیز از پرخوری در رژیم غذایی برای نقرس
کنترل حجم وعدههای غذایی در رژیم غذایی برای نقرس اهمیت دارد. پرخوری خطر عود نقرس را افزایش میدهد؛ بنابراین، مراقب میزان غذای مصرفی خود باشید و سعی کنید حجم وعدهها را کوچک نگه دارید.
انتخاب روش پخت سالم (آبپز، بخارپز) در رژیم غذایی بیماران نقرس
در رژیم غذایی برای بیماران مبتلا به نقرس انتخاب روش پخت سالم اهمیت بالایی دارد. طبق تحقیقات، پختن غذاهای حاوی پورین با حرارت خشک و بدون آب مانند سرخکردن و کبابکردن باعث تجزیۀ ترکیبهای این ماده (اسیدهای نوکلئیک) میشود. به همین علت آزادسازی پورینها و جذب آنها راحتتر میشود و خطر نقرس افزایش مییابد. در این روشها رطوبت بافت غذا نیز کاهش مییابد و التهاب مفاصل پساز غذاخوردن تشدید میشود.
در مقابل، اگر غذا آبپز شود فرایند آزادسازی مشابهی رخ میدهد، با این تفاوت که درصورت دورریختن آب غذا، درصد قابلتوجهی از پورینها از بین میروند. بهعبارتدیگر، تأثیر پختوپز بر پورینها عامل مهمی است. بااینحال، اتفاقی که پساز پخت برای پورینها میافتد، اهمیت بیشتری دارد.
درنتیجه، در شرایط یکسان، خوردن غذای پخته باعث جذب پورین بیشتر نسبت به مصرف خام غذا میشود و اگر غذا آبپز شود و آب آن را دور بریزید، غلظت پورین آن از حالت خام کمتر خواهد بود. علاوهبر این، طرز تهیه غذا برای نقرس بهصورت بخارپز، بهویژه برای سبزیجات، توصیه میشود. در این روش نهتنها ساختار مواد غذایی حفظ میشوند، بلکه جلوی ازبینرفتن ریزمغذیهای حساسی مانند ویتامین C گرفته شده که نقش مهمی در کمک به کلیهها برای دفع اسید اوریک دارند.
اهمیت فعالیت بدنی سبک برای افراد مبتلا به نقرس
ورزش منظم عملکرد مفاصل را بهبود میبخشد و برای حفظ وزن مفید است. فعالیت بدنی، درد و ناتوانی ناشی از نقرس را کاهش میدهد. تمرینهای منظم با شدت کم تا متوسط سطح اسید اوریک را پایین میآورند. کارشناسان توصیه میکنند بزرگسالان حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی متوسط داشته باشند. علاوهبر این، هنگام ورزش باید از فعالیتهای شدید پرهیز کنید، زیرا آسیب بیشتری وارد میکنند. فعالیتهای کمبرخورد مانند پیادهروی، شنا یا دوچرخهسواری را انتخاب کنید. این ورزشها خطر آسیبدیدگی پایینی دارند و فشار مضاعفی به مفاصل وارد نمیکنند.
اشتباهات رایج در رژیم غذایی نقرس
باآنکه رعایت رژیم غذایی برای نقرس برای کنترل علائم این بیماری و حملات آن مهم است، بیماران باید حواسشان به اشتباهات رایج زیر نیز باشد، چون فرد دچار سوءتغذیۀ شدید، تحلیل شدید عضلانی و سیستم ایمنی ضعیف میشود.
حذف کامل پروتئین یکی از اشتباهات رایج در رژیم غذایی برای نقرس
از بزرگترین و خطرناکترین اشتباهات بیماران مبتلا به نقرس، حذف ناگهانی و کامل منابع پروتئینی از برنامۀ غذایی بهدلیل ترس از حملات دردناک است. بااینحال، پروتئین بخش مهمی از رژیم غذایی شما است و برای رشد، ترمیم و تأمین انرژی استفاده میشود. مصرف کافی آن احساس سیری را افزایش میدهد و به کنترل قند خون کمک میکند. بهطور کلی بهازای هر کیلوگرم از وزن بدن، روزانه به ۱ گرم پروتئین نیاز دارید. این موضوع دربارۀ افرادی که رژیم غذایی با پروتئین محدود دارند، صدق نمیکند؛ مثلاً برخی بیماران کلیوی باید مصرف پروتئین را محدود کنند.
به این علت که طبق اصول رژیم غذایی برای نقرس باید در مصرف غذاهای با پورین بالا احتیاط کنید، بهترین کار ترکیب منابع پروتئین حیوانی و گیاهی است. طبق مطالعات، رژیمهای گیاهی با پروتئین بالا (مانند عدس)، بسیار کمتر باعث نقرس میشوند.
نادیدهگرفتن مصرف کافی مایعات در رژیم غذایی برای نقرس
اگر میخواهید رژیم غذایی برای نقرس را رعایت کنید، مصرف مایعات را جدی بگیرید. کمآبی غلظت ادرار را افزایش میدهد، و درنتیجه، کلیهها بهسختی میتوانند اسید اوریک را فیلتر و دفع کنند. تمامی نوشیدنیها بهجز الکل، جزو مایعات دریافتی بدن محسوب میشوند و بهترین گزینه بین آنها آب است.
نوشیدنیهای کافئیندار مانند چای و قهوه نیز مجاز هستند. کافئین بهشکل مادهای ادرارآور و خفیف عمل میکند، یعنی باعث میشود بیشتر ادرار کنید. بااینحال، بدن افرادی که بهطور منظم چای و قهوه مینوشند، بهطور طبیعی به کافئین عادت میکند. آنها فقط درصورت مصرف بیش از حد معمول، دچار کمآبی خفیف میشوند. همچنین طبق تحقیقات، مصرف قهوه (نه چای) در برخی افراد، ممکن است با کاهش جزئی سطح اسید اوریک خون مرتبط باشد.
مصرف خودسرانه مکملها یکی از اشتباهات رایج در رژیم غذایی نقرس
اضافهکردن مکملها به رژیم غذایی برای نقرس، برای کاهش علائم این بیماری، کاهش سطح اسید اوریک، تقویت سیستم ایمنی و مبارزه با التهاب مؤثر است. بااینحال، بسیاری از مبتلایان به نقرس گمان میکنند که مکملهای ویتامینی و گیاهی بهطور کامل بیخطر هستند و آنها را خودسرانه مصرف میکنند. ممکن است مکملهای زیر محرک نقرس باشند و مجبور باشید در مصرف آنها احتیاط کرده یا پرهیز کنید؛ بنابراین با پزشک خود مشورت کنید.
- نیاسین (ویتامین ب۳)؛
- ویتامین آ (A)؛
- مکملهای پروتئین وی.
همچنین، داروهایی مانند آسپرین، بعضی داروهای ادرارآور برای فشارخون بالا (و سایر بیماریها) و داروهای مخصوص افراد پیوند عضو، محرک نقرس هستند. پساز بروز حمله، تمام داروهای مصرفی خود را با پزشک بررسی کنید. درصورت نیاز، او میتواند برای شما داروی جایگزین تجویز کند.
راهنمای مراجعه به پزشک
بااینکه رعایت رژیم غذایی برای نقرس اهمیت بالایی دارد، درصورت تجربۀ حملههای مکرر یا شدید نقرس، مراجعه به پزشک ضروری است. او سطح اسید اوریک خون شما را با تجویز آزمایش بررسی کرده و درمانهای تکمیلی را پیشنهاد میکند. ازطرفی، عود نقرس در بیشتر مواقع بهطور ناگهانی و با درد شدید در مفصل درگیر شروع میشود. نشانههای رایج آن عبارتاند از:
- درد شدید مفصل، بهویژه در شست پا؛
- قرمزی و ورم؛
- احساس گرما در اطراف مفصل؛
- محدودیت دامنۀ حرکتی.
درصورت داشتن این علائم نیز باید به پزشک مراجعه کنید.
کلام آخر دکتردکتر
پیروی از رژیم غذایی برای نقرس و کاهش مصرف پورینها خطر عود این بیماری را کاهش میدهد و نیاز به مصرف داروهای تجویزی را به حداقل میرساند. بااینحال، برای اصلاح برنامۀ غذایی خود باید با متخصص تغذیه مشورت کنید. شما میتوانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید. اگر هم سؤالهای بیشتری دربارۀ چه غذایی برای نقرس خوبه و چالشهای تغذیهای این بیماری دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.
